საქმე №ას-448-424-2013 25 ივნისი, 2013 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ვასილ როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ბესარიონ ალავიძე, პაატა სილაგაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - დ. ზ-ა (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - შპს „G. G-S“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 31 იანვრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - უსაფუძვლო გამდიდრების გზით მიღებული თანხის დაბრუნება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

შპს „G. G-მა“ სარჩელი აღძრა სასამართლოში დ. ზ-ას მიმართ 33000 ლარისა და საქმის განხილვასთან დაკავშირებული ხარჯების დაკისრების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

შპს „G. G-მა“ საქმიანობის განხორციელების მიზნით გადაწყვეტა მოპასუხისაგან შეეძინა მიწის ნაკვეთი, რომელზე საკუთრების უფლებასაც დ.ზ-ა ადასტურებდა საჯარო რეესტრის ამონაწერით. 2011 წლის 15 სექტემბერს მოსარჩელემ დ.ზ-ას გადაურიცხა უძრავი ქონების ღირებულების ნაწილი, რის შემდეგაც მხარეთა შორის უნდა გაფორმებულიყო გარიგება და შეძენილ უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია. მიუხედავად აღნიშნულისა, მოპასუხემ გარიგება არ გააფორმა, 2011 წლის 3 ოქტომბერს მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს მის კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების მიტოვების რეგისტრაციის თხოვნით. აღნიშნულით დ.ზ-ამ განკარგა და სახელმწიფოს საკუთრებაში აღირიცხა მიწის ნაკვეთი, რომლის შეძენასაც მოსარჩელე აპირებდა. აღნიშნულის გათვალისწინებით, მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხისათვის უკვე გადახდილი თანხის დაბრუნების დაკისრება.

დ. ზ-ამ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით მოითხოვა:

მხარეთა შორის მიწის ნაკვეთის შეძენაზე მოლაპარაკებას მართლაც ჰქონდა ადგილი, თუმცა დ.ზ-ას საკუთრებას წარმოადგენს 10 მიწის ნაკვეთი, სარჩელში მითითებული ნაკვეთი კი, არასოდეს ყოფილა მოლაპარაკების საგანი, ამდენად, გარიგების დადების ხელისშემშლელი გარემოებები არ არსებობს, ამასთანავე, მიუხედავად ნასყიდობის ხელშეკრულების პროექტის მომზადებისა, გარიგების დადებას ხელი სწორედ მოსარჩელემ შეუშალა, რის გამოც მოსარჩელის მიერ გადახდილი ბე დაბრუნებას არ ექვემდებარება. მოპასუხის განმარტებით, სანოტარო აქტის პროექტის გაფორმების დროისათვის, 2011 წლის 12 ოქტომბრისათვის დ. ზ-ას სარჩელში მითითებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლება უკვე მიტოვებული ჰქონდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 15 აგვისტოს გადაწყვეტილებით შპს „G. G-ის“ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხე დ. ზ-ას დაეკისრა 33000 ლარის გადახდა შპს „G. G-ის“ სასარგებლოდ.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა დ. ზ-ამ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 31 იანვრის განჩინებით დ. ზ-ას სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 15 აგვისტოს გადაწყვეტილება შემდეგი საფუძვლებით:

პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე შპს „G. G-მა“ დ. ზ-ას, მის საკუთრებაში არსებული სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის შეძენის მიზნით, 2011 წლის 15 სექტემბერს გადაურიცხა თანხის ნაწილი - 33000 ლარი. მხარეთა შორის არ არსებობდა შეთანხმება ბეს თაობაზე. ამ თვალსაზრისით სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე, 105-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად დაადგინა მხარეთა შორის სადავო ფაქტობრივი გარემოებების არარსებობა, შესაფასებელი სწორედ 2011 წლის 15 სექტემბერს გადარიცხული 33000 ლარის სამართლებრივი ბუნება და იმის დადგენა იყო, ეს თანხა წარმოადგენდა თუ არა ბეს.

სასამართლოს მტკიცებით, მოცემულ შემთხვევაში, იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ მხარეთა შორის არსებობდა შეთანხმება ბეს თაობაზე, ეკისრებოდა მოპასუხეს, ვინაიდან მან მიუთითა შესაგებელში, რომ შპს „G. G-ის“ მიერ გადახდილი 33000 ლარი წარმოადგენდა ბეს, მაშინ, როდესაც, საქმის განხილვის არც ერთ ეტაპზე, აღნიშნულ თანხას ბედ არ მიიჩნევდა მოსარჩელე. სასამართლომ მიუთითა საქმეში მტკიცებულებად წარდგენილ 2011 წლის 15 სექტემბრის საგადასახადო დავალებაზე, სადაც გადახდის დანიშნულებაში აღნიშნული იყო, რომ გადარიცხული 33000 ლარი წარმოადგენდა სასოფლო-სამეურნეო მიწის შეძენის საფასურის ნაწილს. აღნიშნულის გათვალისწინებით, პალატამ ჩათვალა, რომ აპელანტის მტკიცება სადავო თანხის ბედ ჩათვლის შესახებ შემოიფარგლებოდა რა მხოლოდ სიტყვიერი განმარტებებით, რაც უარყოფილ იქნა მოწინააღმდეგე მხარის მიერ ასევე სიტყვიერი განმარტებით და საქმეში წარდგენილი 2011 წლის 15 სექტემბრის საგადასახადო დავალებით, აპელანტმა ვერ დაადასტურა მისი არგუმენტი, სადავო თანხის ბეს სახით მიღების შესახებ.

ამდენად, დადასტურებულად იქნა მიჩნეული ის გარემოება, რომ მოსარჩელე, დ. ზ-ას, მის საკუთრებაში არსებული სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის შეძენის მიზნით, წინასწარ, ნასყიდობის ფასის ანგარიშში ჩაურიცხა 33000 ლარი, რომელიც წარმოადგენდა არა ბეს, არამედ ავანსს. სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის 976-991-ე მუხლებიდან გამომდინარე, პირის ქონების გაზრდა ან დაზოგვა სხვა პირის ხარჯზე კანონით ან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საფუძვლის გარეშე, წარმოადგენს უსაფუძვლო გამდიდრებას და წარმოშობს უსაფუძვლოდ შეძენილის ან დაზოგილი ქონების უფლებამოსილი პირისათვის გადაცემის ვალდებულებას. მოცემულ ნორმათა ძირითადი დებულება ისაა, რომ სხვა პირის ხარჯზე მიღებული სარგებლის (რაც შეიძლება გამოიხატოს ქონების დაზოგვაშიც) უკან დაბრუნების ვალდებულება წარმოიშობა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს პირი ამით გამდიდრდა. თუ გამდიდრების ფაქტი სახეზე არ არის, მაშინ მხოლოდ ქონების დაზოგვა არ წარმოშობს კონდიქციურ ვალდებულებას. სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის დანაწესით, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელ პირობას წარმოადგენს ერთი პირის გამდიდრება მეორის ხარჯზე. სარჩელის დასაკმაყოფილებლად მნიშვნელობა აქვს მხოლოდ ობიექტურ შედეგს, კერძოდ, ერთი პირის მიერ, მეორე პირის ხარჯზე რაიმე სამართლებრივი სიკეთის შეძენა (დაზოგვა) უნდა მოხდეს შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის არსებობის გარეშე. აუცილებელ პირობას წარმოადგენს ასევე ისიც, რომ გამდიდრება უნდა მოხდეს სხვის ხარჯზე, რის შედეგადაც ერთი პირის ქონების გაზრდა მოხდება მეორე პირის ქონების შესაბამისი შემცირების ხარჯზე. მხარეთა შორის სადავოს არ წარმოადგენდა ის გარემოება, რომ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის ნასყიდობის ხელშეკრულება მათ შორის არ დადებულა, შესაბამისად, მოსარჩელის მოთხოვნა უსაფუძვლო გამდიდრებით მიღებული თანხის დაბრუნების თაობაზე მიჩნეულ იქნა დასაბუთებულად. პალატამ განმარტა ის გარემოებაც, რომ განსახილველი სარჩელის ფარგლებში შპს „G. G-ის“ მიერ ხელშეკრულების დადებაზე უარის თქმის მართლზომიერება და ამ უარის შედეგად დ. ზ-ის რაიმე სახის ზიანის მიყენება-არმიყენების ფაქტი სასამართლოს მსჯელობის საგანი ვერ გახდებოდა, რადგან ხსენებული მოთხოვნით საქმეში წარმოდგენილი არ ყოფილა შეგებებული სარჩელი.

სააპელაციო პალატის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა დ. ზ-ამ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით (იხ. დაზუსტებული საკასაციო საჩივარი):

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ გადარიცხული თანხა წარმოადგენდა არა ბეს, არამედ იყო ავანსი, სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე მუხლის მე-3 ნაწილი „გ“ ქვეპუნქტის საწინააღმდეგოდ არ დაასაბუთა გადაწყვეტილებაში თანხის გადარიცხვის საფუძვლის შეცვლის ფაქტი რა გარემოებებზე დაყრდნობით მიიჩნია დადგენილად. ავანსი, სამართლებრივი თვალსაზრისით, არსებობს ვალდებულების შესრულებისას. ქვემდგომი წესით საქმის განხილვისას დადგენილად იქნა მიჩნეული ის გარემოება, რომ მხარეთა შორის არსებობდა შეთანხმება გარიგების დადების თაობაზე. ასეთ პირობებში კი თანხის გადახდის ავანსად მიჩნევა შეუძლებელია გარიგების არარსებობის მოტივით. ავანსი, როგორც აღინიშნა, წარმოადგენს ვალდებულების ნაწილის დამოუკიდებელ შესრულებას და არა გადახდის ანგარიშში ჩასათვლელ თანხას. ამ კუთხით სასამართლოს არ უმსჯელია ავანსის გადახდით ვალდებულების რა ნაწილი შესრულდა. განჩინების დასაბუთებისას სააპელაციო სასამართლო დაემყარა უსაფუძვლო გამდიდრების მარეგულირებელ ნორმებს, რისი გამოყენების აუცილებლობაც არ არსებობდა, თუმცა, ასეთ პირობებშიც კი, სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 977-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტი, არ გაითვალისწინა მოწინააღმდეგე მხარის მიერ ხელშეკრულების დადებაზე უარის უსაფუძვლოდ თქმის ფაქტი. ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა არაერთი მიწის ნაკვეთი, რომელთა საერთო ღირებულებაც ბევრად აღემატებოდა გადახდილი თანხის ოდენობას, შესაბამისად, უსაფუძვლოა მოსარჩელის მტკიცება, რომ მხოლოდ ერთი მიწის ნაკვეთის განკარგვა, რომლის თაობაზეც მხარეთა შორის მოლაპარაკება არ წარმოებულა, ხელშეკრულებაზე უარის თქმის საფუძველს წარმოადგენდა. საქმის განხილვისას დადგინდა, რომ ხელშეკრულება არ დადებულა, რაც შემძენის ბრალით იყო განპირობებული, ამ გარემოებიდან გამომდინარე კი, უსაფუძვლოა სასამართლოს დასკვნა თანხის დაბრუნების დავალდებულებისა და ხელშეკრულებაზე უარის თქმის მართლზომიერების არშეფასების შესახებ, სააპელაციო პალატამ სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში არასწორად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების არსებითი სისწორე და არასწორად დაეთანხმა ქვემდგომი სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებებს, ასევე არასწორად დაადგინა, რომ გადახდილი თანხა წარმოადგენდა ავანსს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 21 მაისის განჩინებით დ. ზ-ას საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლითა და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა დ. ზ-ას საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნას მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

გარდა ამისა, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივ განმარტებას და მიიჩნევს, რომ საქმე არ არის მნიშვნელოვანი სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას დ. ზ-ას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მ. ღ-ის (დ. ზ-ას სასარგებლოდ) მიერ 2013 წლის 20 მაისს N25 საგადახდო დავალებით გადახდილი 1650 ლარის 70% – 1155 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით, 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. დ. ზ-ას საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ დ. ზ-ას სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მიხეილ ღოთვაძის (დ. ზ-ას სასარგებლოდ) მიერ 2013 წლის 20 მაისს N... საგადახდო დავალებით გადახდილი 1650 ლარის 70% – 1155 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ვ. როინიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

პ. სილაგაძე