№ას-489-465-2013 17 ივნისი, 2013 წელი
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – ნ. ჯ-ე
მოწინააღმდეგე მხარე – ც. მ-ე
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 28 მარტის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა ც. მ-ემ მოპასუხე ნ. ჯ-ის მიმართ. საბოლოოდ, მოსარჩელემ მოითხოვა გარდაცვლილი მშობლების (რ. და ნ. ჯ-ის) მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა ქ.ბათუმში, ს. მ-ის ქუჩის 18-ში მდებარე სამკვიდრო უძრავი ქონების ½ ნაწილზე.
ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 20 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ც. მ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
დასახელებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 28 მარტის გადაწყვეტილებით ც. მ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, ც. მ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა:
მოსარჩელე ცნობილ იქნა ქ.ბათუმში, ს. მ-ის ქუჩის №138-ში მდებარე ნ. ჯ-ის საკუთრებაში რეგისტრირებული უძრავი ქონების ¼ წილის მესაკუთრედ;
ნ. ჯ-ეს ც. მ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 1180 ლარის გადახდა.
სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
ბათუმში, ს. მ-ის ქ.№138-ში მდებარე სახლის 1/2 ნაწილი 1958 წლის 17 სექტემბრიდან ეკუთვნოდა რ. ჯ-ეს, ხოლო სახლის მე-2 ნაწილი ეკუთვნოდა მ. ხ-ას.
რ. ჯ-ე გარდაიცვალა 1975 წლის 28 მაისს და მისი პირველი რიგის მემკვიდრეები იყვნენ: ცოლი - ნ.ა ჯ-ე და შვილები – ც. მ-ე და ნ. ჯ-ე.
რ. ჯ-ის გარდაცვალების დროისათვის ც. მ-ე იყო დაქორწინებული და ცხოვრობდა ქ.სოხუმში. იგი მამის სამკვიდროს არ დაუფლებია.
უდავო იყო, რომ რ. ჯ-ის გარდაცვალების შემდეგ, სადავო სახლს და, აქედან გამომდინარე, მის სამკვიდროს დაეუფლნენ ნ. და ნ. ჯ-ი.
ნ. ჯ-ე გარდაიცვალა 1989 წლის 25 იანვარს.
გარდაცვალებამდე რამდენიმე თვის განმავლობაში იგი ცხოვრობდა ც. მ-ან. გარდაცვალების შემდეგ, ც. მ-ემ დედა ჩამოასვენა ქ.ბათუმში, სადავო სახლში, სადაც თავადაც დაჰყო გარკვეული პერიოდი, მონაწილეობა მიიღო დედის დაკრძალვასა და სხვა რიტუალურ ღონისძიებებში, დაეუფლა დედის კუთვნილ მოძრავ ნივთებს და დაბრუნდა ქ.სოხუმში. 1994 წლიდან კი, ც. მ-ე სადავო სახლში დასახლდა.
ნ. ჯ-ის მემკვიდრეები იყვნენ შვილები: ნ. ჯ-ე და ც. მ-ე და მათ მიიღეს ნ. ჯ-ის სამკვიდრო.
ნ. ჯ-ე ნ. ჯ-ის შვილია. სადავო ქონების მესაკუთრედ ამჟამად ის არის რეგისტრირებული.
სააპელაციო სასამართლომ, დავის გადაწყვეტისას გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 1320-ე მუხლი, რომლის თანახმად, სამკვიდროს გახსნის დროდ ითვლება მამკვიდრებლის გარდაცვალების დღე ან პირის გარდაცვლილად გამოცხადების შესახებ სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის დღე. უდავო იყო, რომ რ. ჯ-ე გარდაიცვალა 1975 წლის 28 მაისს და, ზემოხსენებული ნორმის თანახმად, სწორედ ამ დღეს გაიხსნა მისი სამკვიდრო. სამოქალაქო კოდექსის 1424-ე მუხლის თანახმად, სამკვიდრო მიღებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან, ამავე კოდექსის 1421-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო. დადგინდა, რომ ც. მ-ეს, რ. ჯ-ის სამკვიდროს მისაღებად, 1975 წლის 28 მაისიდან 6 თვის ვადაში არ შეუტანია განცხადება სანოტარო ორგანოში. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, აპელანტს ეკისრებოდა იმის მტკიცების ტვირთი, რომ იგი ფაქტობრივად დაეუფლა რ. ჯ-ის სამკვიდროს, თუმცა მას ამ ფაქტის დამადასტურებელი მტკიცებულებები არ წარუდგენია. საქალაქო სასამართლოში დაკითხულმა მოწმეებმა, ძირითადად, ისაუბრეს, მხოლოდ, ნ. ჯ-ის გარდაცვალების შემდგომ პერიოდზე. მხოლოდ, მოწმე ნ. ჯ-ემ აღნიშნა, რომ აპელანტს მიღებული ჰქონდა მამის სამკვიდრო, მაგრამ შემდეგ განმარტა, რომ იმ დროინდელი ამბები კარგად არ ახსოვდა (ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 9 ნოემბრის სხდომის ოქმი: 17:43:18-17:43:44). ამასთან, თავად აპელანტსაც არ მიუთითებია იმ ფაქტზე, რომელიც დაადასტურებდა რ. ჯ-ის სამკვიდროს მიღებას.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ნათელი იყო, რომ ც. მ-ეს რ. ჯ-ის სამკვიდრო არ მიუღია. უდავო იყო, რომ ეს სამკვიდრო მიიღეს ნ. ჯ-ემ და ნ. ჯ-ემ. სამოქალაქო კოდექსის 1433-ე მუხლის თანახმად, მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან. ამის გამო, სადავო ქონება 1975 წლის 28 მაისიდან ჩაითვალა ნ. ჯ-სა და ნ. ჯ-ის თანასაკუთრებად და, ამის შესაბამისად, თითოეული მათგანი ჩაითვალა ამ ქონების 1/2-1/2 წილის მესაკუთრედ.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის. სამკვიდროში შედის საერთო საკუთრების წილი, რომელიც მამკვიდრებელზე მოდიოდა, ხოლო, თუ ქონების გაყოფა ნატურით შეუძლებელია, მაშინ – ამ ქონების ღირებულება.
ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ნ. ჯ-ის გარდაცვალების შემდეგ, სამკვიდრო გაიხსნა სადავო ქონებაში ნ. ჯ-ის წილზე, ე.ი. ქონების ½-ზე. საქალაქო სასამართლოს სხდომაზე დაკითხული მოწმეების ჩვენებებით და თავად აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარის განმარტებით დგინდებოდა, რომ ც. მ-ე ნ. ჯ-ის გარდაცვალებისთანავე დაეუფლა მის სამკვიდროს. მაგალითად, მოწმე ნ.ჯ-ემ განმარტა, რომ ნ. ჯ-ის დაკრძალვისა და სხვა სარიტუალო ხარჯები გაიღო აპელანტმა. იგი ამ დროისათვის ჩამოდიოდა და იმყოფებოდა ბათუმში, სადავო სახლში და დაეუფლა დედის კუთვნილ თეფშებს (ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 9 ნოემბრის სხდომის ოქმი 17:38:26-17:39:30; 17:40:25-17:41:02; 17:42:28-17:43:08). იგივე დაადასტურა მოწმე ნ. მ-ემ. მნიშვნელოვანი იყო, რომ იმავეს ამტკიცებდა მოწინააღმდეგე მხარის ინიციატივით დაკითხული მოწმის, ნ. ზ-ის ჩვენებაც – მართალია, ამ მოწმემ განმარტა: ნ. ჯ-ის დაკრძალვასა და ორმოცზე არ ვყოფილვარო – თუმცა არ უარყო, რომ იქ იმყოფებოდა და, ძირითადად, პროცესიას უძღვებოდა აპელანტი. გარდა ამისა, აღსანიშნავი იყო, რომ ნ.ჯ-ის თქმით, იგი ნ. ჯ-ეს და ც. მ-ეს მიიჩნევდა სახლის მესაკუთრეებად, ე.ი. ც. მ-ის მოქმედებიდან ჩანდა, რომ იგი სადავო ქონებას დაეუფლა, როგორც საკუთარს. იგივე დასტურდება მოწმე დ. შ-ს ჩვენებითაც. ამ მოწმემ სასამართლოს განუმარტა, რომ სადავო სახლი ეკუთვნოდა მოსარჩელეს, ნ. ჯ-ის გარდაცვალების შემდეგ იქ არავინ ცხოვრობდა, იყო მიტოვებული, დაკეტილი, მასში ცხოვრება შეუძლებელი იყო და, როცა აპელანტი დარჩა უსახლკაროდ, შევიდა საცხოვრებლად თავის სახლში.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. ზემოხსენებული მტკიცებულებების ერთობლივი შეფასებით, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ც. მ-ემ ნ. ჯ-ის სამკვიდრო მიიღო. უდავო იყო, რომ ეს სამკვიდრო მიიღო, ასევე, ნ. ჯ-აც. აქედან გამომდინარე, სამოქალაქო კოდექსის 1433-ე მუხლის საფუძველზე, თითოეული მათგანი გახდა ნ. ჯ-ის ქონების 1/2 წილის, ანუ მთელი სახლის 1/4 წილის მესაკუთრე.
სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, იმის გამო, რომ ნ. ჯ-ეს სადავო ქონებიდან ეკუთვნოდა 1/2 წილი, ხოლო ნ. ჯ-ე მისი მემკვიდრე იყო, ნათელი იყო, რომ ნ. ჯ-ეს სადავო ქონებიდან ეკუთვნის 3/4, ხოლო ც. მ-ეს – 1/4 წილი. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარის პოზიცია იმის თაობაზე, რომ სადავო ქონებაზე საკუთრების უფლების აღიარებისათვის მოსარჩელე უნდა შეცილებოდა ნ. ჯ-სა და ნ. ჯ-ის სახელზე გაცემულ სამკვიდრო მოწმობებს. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამკვიდროს მიღება არის ცალმხრივი ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართულია სამათლებრივი ურთიერთობის წარმოშობისაკენ. ე.ი. სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლის თანახმად, სამკვიდროს მიღება გარიგებაა. გარიგება, რომლითაც პირი მესაკუთრის თანხმობის გარეშე განკარგავს მის ქონებას, მართლსაწინააღმდეგოა. სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის თანახმად, მართლსაწინააღმდეგო გარიგება ბათილია. ეს ნიშნავს, რომ სამკვიდროს მიღება, ე.ი. ნების გამოვლენა, რომლითაც პირი, მიიღებს სხვის ქონებას, ბათილია, მიუხედავად იმისა, მოითხოვს თუ არა მესაკუთრე სასამართლოს მიერ მის ბათილად აღიარებას. გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის თანახმად, უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელია გარიგების წერილობითი ფორმით დადება და შემძენზე ამ გარიგებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. ც. მ-ეს თავისი საკუთრება ზემოხსენებული ნორმით გათვალისწინებული წესით არ დაუთმია და, მხოლოდ, ნ/ ჯ-ის ან ნ. ჯ-ის ნების გამოვლენა ამ ქონების შესაძენად საკმარისი არ იყო.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა ნ. ჯ-ემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
საკასაციო საჩივარი არგუმენტირებულია შემდეგნაირად:
სააპელაციო სასამართლომ, მოსარჩელის (აპელანტის) მიერ წარდგენილ მტკიცებულებას მისცა ცალსახა შეფასება და აღნიშნა, რომ დედის გარდაცვალების შემდგომ რამდენიმე მოძრავი ნივთის (თეფში, ჭურჭელი) წაღებით და ამ უკანასკნელის გარდაცვალებასთან დაკავშირებით სარიტუალო ღონისძიებებში მონაწილეობის მიღებით, ც. მ-ე დაეუფლა ნ. ჯ-ის დანაშთ ქონებას. აქვე, სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ ბათუმის საქალაქო სასამართლოში მოწმეთა ახსნა-განმარტების მოსმენის შედეგად ვერ დადასტურდა ც. მ-ის მიერ წაღებული მოძრავი ნივთების ნ. ჯ-ის კუთვნილების ფაქტი, ასევე ვერ მოხერხდა მათი იდენტიფიცირება. გარდა ამისა, ვერ დადგინდა აღნიშნული ნივთების წაღების დრო, მათი ღირებულებები, სამკვიდრო მასაში არსებობა. იმის გამო, რომ მტკიცების ტვირთი ეკუთვნოდა მოსარჩელეს, მასვე უნდა დაემტკიცებინა თავი სარჩელში მითითებული გარემოებები;
სამკვიდროს მიღება ნამდვილად ნების გამოვლენაა, თუმცა ც. მ-ეს მითითებული ნება არ გამოუვლენია. შესაბამისად, მას არ მოუხდენია კანონით დადგენილი წესით და ვადაში სამკვიდროს მიღება. მოსარჩელემ თავად აღნიშნა, რომ იგი 1994 წლამდე ცხოვრობდა სოხუმში და აქედან გამომდინარე, მას არ განუხორციელებია სადავო ქონებაზე ბატონობა. სასამართლომ არასწორად განმარტა მფლობელობის არსი, როდესაც ჩათვალა, რომ რამდენიმე ნივთის წაღება ადასტურებდა სამკვიდროს ფლობით მიღებას. სასამართლომ უგულებელყო ის გარემოება, რომ მემკვიდრის მიერ სუბიექტური ნების გამოვლენა სამკვიდროს დაუფლების თაობაზე, გამოიხატება დანაშთი ქონების ფაქტობრივად მიღებასა და მართვაში. ამ შემთხვევაში, განმსაზღვრელია იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ელემენტები, როგორიცაა სამკვიდროს მართვა-დაუფლებისაკენ მიმართული ნებელობითი მოქმედება და ამგვარი მოქმედების დროის განსაზღვრულ პერიოდში (მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვეში) განხორციელება. ამდენად, სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა, რომ სახეზე არ იყო ნივთის ფლობის ფაქტი, ხოლო საერთო წესით სამკვიდროს მიღების მოთხოვნა ხანდაზმულია.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ნ. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (660 ლარი) 70% – 462 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. ნ. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. კასატორ ნ. ჯ-ეს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (660 ლარი, გადახდის თარიღი – 2013 წლის 24 აპრილი, საგადახდო დავალება № 1) 70% – 462 ლარი;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე პ. ქათამაძე
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
ბ. ალავიძე
