საქმე N:ას-76-72-2013

№ას-76-72-2013 24 ივნისი, 2013 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ვასილ როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მურუსიძე, პაატა სილაგაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - ა. თ-ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - შპს „ს. ტ-ი“, შპს „მ-ი“(მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 28 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი - ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

ა. თ-მა და სს „ტ. ი-მა“ თბილისის საქალაქო სასამართლოში შპს „ს. ტ-სა“ და შპს „მ-ის“ წინააღმდეგ სარჩელი აღძრეს. მოსარჩელეთა მოთხოვნაა:

1. შპს „ს. ტ-სა“ და შპს „მ-ს“ შორის 2009 წლის 26 მარტს დადებული ლიცენზიების გადაცემის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა;

2. შპს „ს. ტ-სა“ და შპს „მ-ს“ შორის 2009 წლის 31 მარტს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა;

მოსარჩელეების მითითებით, თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2003 წლის 28 თებერვლის საოქმო განჩინებით დამტკიცდა მორიგებს სს „ს-ა“ (რომლის უფლებამონაცვლეა „ტ. ი-ი“) და მის მოვალე შპს „ს. ტ-ს“ შორის. მორიგების თანახმად შპს „ს. ტ-მა“ აღიარა სს „ს-ოს“ წინაშე 2 734 649,14 აშშ დოლარის დავალიანება. მორიგების მე-11 მუხლის საფუძველზე, მოვალემ იკისრა ვალდებულება, რომ დავალიანების სრულად დაფარვამდე არ განკარგავდა თავის უძრავ-მოძრავ ქონებას სს „ს-ოს„ წინასწარი თანხმობის გარეშე. გამონაკლისს შეადგენდა სამეურნეო ფუნქციონირებისათვის საჭირო ფულადი თანხების განკარგვა. სს „ს-სა“ და ა. თ-ს შორის 2004 წლის 27 აპრილს გაფორმდა ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც სს „ს-ომ“ ა. თ-ს დაუთმო მოთხოვნის უფლება შპს „ს. ტ-ის“ მიმართ, რომელიც გამომდინარეობდა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2003 წლის 28 თებერვლის განჩინებით დამტკიცებული მორიგებიდან. მითითებული ხელშეკრულების საფუძველზე, 2006 წლის 14 აპრილს თბილისის საქალაქო სასამართლმს ა. თ-ის სასარგებლოდ სააღსრულებო ფურცელი გასცა. სააღსრულებო ფურცელში მითითებულია, რომ დავალიანების სრულ გადახდამდე შპს „ს. ტ-ს“ სს „ს-ოს“ წინასწარი თანხმობის გარეშე ეკრძალებოდა კუთვნილი უძრავ-მოძრავი ქონების განკარგვა. ამ პირობის დარღვევით, შპს „ს. ტ-მა“ შპს „მ-ს“, რომელიც მასთან დაკავშირებული კომპანიაა, გადასცა საკუთარი აქტივები. 2009 წლის 26 და 31 მარტის ხელშეკრულებები მიზნად ისახავდა ა. თ-ის წინაშე არსებული დავალიანების გადახდის თავიდან აცილებას.

მოსარჩელე სს „ტ. ი-ის“ წარმომადგენელმა 2012 წლის 12 მარტს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სასარჩელო მოთხოვნის დაზუსტების მოთხოვნით მიმართა და მოითხოვა მოპასუხეებისათვის სოლიდარულად 1 088 815,9 აშშ დოლარის, ასევე მიუღებელი შემოსავლის გადახდის დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 26 აპრილის გადაწყვეტილებით ა. თ-სა და სს „ტ. ი-ის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება მოსარჩელეებმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 28 ნოემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები მიიჩნია:

1. თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2003 წლის 28 თებერვლის განჩინებით დამტკიცდა მხარეთა შორის მორიგება. მითითებული განჩინებით, მოთხოვნათა ურთიერთგაქვითვის შედეგად შპს „ს. ტ-ის“ დავალიანება სს „ს-ოს“ მიმართ შეადგენს 2 734 649,14 აშშ დოლარს. ამავე განჩინებით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ აღნიშნული დავალიანება დაფარულიყო მომსახურების სახით, რომელსაც შპს „ს. ტ-ი“ მომავალში გაუწევდა სს „ს-ოს“ საერთაშორისო ელექტროკავშირით მომსახურების გაწევის გზით. თუ რაიმე მიზეზით სს „ს-სა“ და შპს „ს. ტ-ს“ შორის საერთაშორისო ელექტროკავშირი შეწყდება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა სს „ს-ო“ უშუალოდ, უსაფუძვლოდ ამბობს უარს შპს „ს. ტ-ან“ თანამშრომლობაზე, მაშინ როცა შპს „ს. ტ-ის“ დავალიანება ჯერ კიდევ არ იქნება სრულად ამოწურული, მაშინ შპს „ს. ტ-ი“ კისრულობს უპირობო ვალდებულებას დაუყოვნებლივ გადაუხადოს სს „ს-ოს“ საერთაშორისო ელექტროკავშირით მომსახურეობის შეწყვეტის მომანტისათვის დარჩენილი დავალიანება;

2. განჩინების მე-11 პუნქტის შესაბამისად, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ნაკისრი ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის მიზნით და დავალიანების სრულად ამოწურვამდე შპს „ს. ტ-ი“ არ განკარგავდა (არ დატვირთავს, არ გაასხვისებს) თავის უძრავ-მოძრავ ქონებას სს „ს-ოს“ წინასწარი თანხმობის გარეშე. გამონაკლისს წარმოადგენდა ფულადი თანხების განკარგვა, რაც აუცილებელია ჩვეულებრივი სამეურნეო ფუნქციონირებისთვის;

3. მორიგების აქტით გათვალისწინებული ზემოაღნიშნული შეზღუდვა სს „ტ. ი-ის“ თანხმობის გარეშე ქონების გასხვისების თაობაზე, რაიმე ფორმით რეგისტრირებული არ ყოფილა;

4. 27.04.2004 წელს სს „ს-ოს“ (მოთხოვნის დამთმობს) და ა. თ-ს (მოთხოვნის მიმღებს) შორის გაფორმდა ხელშეკრულება, რომლითაც სს „ს-ომ“ ა. თ-ს დაუთმო მოთხოვნა, რომელიც გამომდინარეობდა თბილისის საოლქო სასამართლოს 2003 წლის 28 თებერვლის განჩინებით დამტკიცებული მორიგებიდან;

5. 14.04.2006 წლის თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2003 წლის 28 თებერვლის განჩინებაზე კრედიტორ ა. თ-ის სასარგებლოდ გაიცა სააღსრულებო ფურცელი მოვალე შპს „ს. ტ-ის“ მიმართ;

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 10.07.2008 წლის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, აღიარებული იქნა შპს „ს. ტ-ის“ ფულადი ვალდებულების არარსებობა 1521406,27 აშშ დოლარის ოდენობით თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა კოლეგიის 2003 წლის 28 თებერვლის განჩინების საფუძველზე კრედიტორ ა. თ-ის სასარგებლოდ 2006 წლის 14 აპრილს სააღსრულებო ფურცელში მითითებული 2 734 649, 14 აშშ დოლარის ფულადი ვალდებულებიდან;

7. 15.01.2002 წლის N2/1-191-2001 სააღსრულებო ფურცლის თანახმად, შპს „ს. ტ-ს“ გააჩნია დავალიანება ასევე სს „ს-ოს“ (ამჟამინდელი საფირმო სახელწოდება „ტ. ი-ის“) წინაშე;

8. სააღსრულებო ბიუროს 10.12.20120წ. განკარგულებით კრედიტორ ა. თ-ის სასარგებლოდ ყადაღა დაედო მოვალე შპს „ს. ტ-ის“ ფულადი ხასიათის მოთხოვნის უფლებას შპს „ა-ის“ მიმართ დარიცხული აღსასრულებელი თანხის ფარგლებში. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 14.01.2011წ. განჩინებით დამტკიცდა სააღსრულებო მორიგება ა. თ-სა და შპს „ა-ს“ შორის, რომლის თანახმადაც ა. თ-ს გადაეცა შპს „ა-ის“ ქონება და მისი დავალიანება ძირითადი მოვალის შპს „ს. ტ-ის“ მიმართ დარჩენილი აღსასრულებელი მოთხოვნის ნაწილში განისაზღვრა 663 981,08 აშშ დოლარით;

9. ა. თ-ის სასარგებლოდ დაწყებულ სააღსრულებო წარმოების პროცესში ასევე რეალიზებულ იქნა შპს „ს. ტ-ის“ კუთვნილი ავტომანქანები;

10. 31.03.2009 წელს საქართველოს კომუნიკაციების ეროვნულმა კომისიამ მიიღო გადაწყვეტილებაშპს „ს. ტ-სა“ და შპს „მ-ს“ შორის ნუმერაციის რესურსით სარგებლობის N53 ლიცენზიის სრულად და N21 ლიცენზიის ნაწილობრივ გადაპირების შესახებ;

11. 26.03.2009 წელს შპს „ს. ტ-სა“ (გამყიდველი) და შპს „მ-ს“ (მყიდველი) შორის გაფორმდა ლიცენზიების გადაცემის ხელშეკრულება, რომლითაც შპს „მ-მა“ შეიძინა N53 ლიცენზია (სატელეფონო (სასადგურო) ინდექსით ... სარგებლობის უფლება) სრულად და N21 ლიცენზია ნაწილობრივ, სამნიშნა ნუმერაციის რესუსრსის 8-10-ის ნაწილში;

12. 4.8. 31.03.2009 წელს. შპს „ს. ტ-სა“ (გამყიდველი) და შპს „მ-ს“ (მყიდველი) შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც შპს „მ-მა“ შეიძინა 2 355 606.22 აშშ დოლარის ღირებულების ქონება;

13. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 04.01.2011წლის განაჩენით დამტკიცდა საქართველოს მთავარი პროკურატურის, ფინანსთა, გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროებში გამოძიების საპროცესო ხელმძღვანელობის სამმართველოს უფროს პროკურორს და განსასჯელებს გ. გ-სა და ა. ა-ეს შორის სასჯელზე დადებული საპროცესო შეთანხმება. განაჩენით შპს „ს. ტ-ის“ დამფუძნებლის, „ი. ტ-ის“ წარმომადგენელი გ. გ-ი და შპს „ს. ტ-ის“ დირექტორი ა. ა-ე ცნობილი იქნენ დამნაშავეებად საქართველოს სსკ-ის 180-ე მუხლის II ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით, ამავე მუხლის III ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტების საფუძველზე. განაჩენის თანახმად, ბრალდებულებს ბრალი დაედოთ შემდეგ გარემოებებში ჩადენილი დანაშაულისათვის: შპს „ს. ტ-ის“ დირექტორმა ა. ა-ემ და შპს „ს. ტ-ის“ დამფუძნებლის, „ი. ტ-ის“ წარმომადგენელმა გ. გ-მა, წარმოადგენდნენ რა ურთიერთდამოკიდებული პირების ინტერესებს, 28.02.2003წ. მორიგების აქტისა და თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის საოქმო განჩინების მოთხოვნათა საწინააღმდეგოდ, განიზრახეს სს „ტ. ი-ის“ მიკუთვნებული 654730 აშშ დოლარის და ა. თ-ის მიკუთვებული 1213242,9 აშშ დოლარის გადახდისაგან თაღლითურად თავის არიდება. ანდრია აბაშიძისთვის და გ. გ-ის ცნობილი გახდა რა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 24.11.2008წ. გადაწყვეტილების საფუძველზე 19.03.2009წ. საარსრულებო ფურცლის გაცემის შესახებ, რის შედეგადაც მოხდებოდა შპს „ს. ტ-ის“ ქონებაზე იძულების ღონისძიებების განხორციელება, განიზრახეს შპს „ს. ტ-ის“ კუთვნილი არამატერიალური აქტივების სატელეფონო (სასადგურო) ინდექსი ... და 8-10 ნუმერაციის რესურსით სარგებლობის უფლების, მატერიალურ აქტივებთან ერთად, საზოგადოებასთან ურთიერთდამოკიდებულ შპს „მ-ის“ დაქვემდებარებაში გადატანა და ამით კომპანია სს „ტ. ი-ის“ და ა. თ-ის მიკუთვნებული თანხების გადახდისაგან თავის არიდება;

14. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 04.01.2011წ. განაჩენით დადგენილია სადავო გარიგებების მხოლოდ ერთი მხარის - შპს „ს. ტ-ის“ (გამყიდველის) ხელმძღვანელი პირების მართლსაწინაღმდეგო ქმედება სადავო გარიგებების დადებისას. რაც შეეხება გარიგების მეორე მხარეს - შპს „მ-ს“ (მყიდველს), ზემოაღნიშნული განაჩენით არ დასტურდება ის გარემოება, რომ სადავო გარიგებების დადებისას კომპანიის ხელმძღვანელების ქმედება წარმოადგენდა მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეულ ქმედებას და რომ გარიგების დადების მიმართ მისი მიზანი აპელანტებისათვის ზიანის მიყენება იყო;

15. თბილისის სააპელაციო სასამართლოში წარმოდგენილი 01.07.2012წ - 23.08.2012წლის ამონაწერებით შპს „ს. ტ-ის“ ანგარიშიდან დგინდება, რომ აღსრულება მიმდინარეობს კრედიტორ ა. თ-ის სასარგებლოდ 2006 წლის 14 აპრილს გაცემულ N2/ა-44-03 სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე;

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ სს „ტ. ი-მა“ საქმის წინასწარი სასამართლო განხილვისათვის მომზადების დამთავრების შემდგომ მოპასუხეთა წინასწარი თანხმობის გარეშე შეცვალა სარჩელის საგანი და საფუძველი. სასამართლოს მითითებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 83-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, მოსარჩელეს უფლება აქვს, საქმის წინასწარი სასამართლო განხილვისათვის მომზადების დამთავრებამდე შეცვალოს სარჩელის საფუძველი ან საგანი, შეავსოს სარჩელში მითითებული გარემოებები და მტკიცებულებები, გაადიდოს ან შეამციროს სასარჩელო მოთხოვნის ოდენობა, რის შესახებაც სასამართლომ უნდა აცნობოს მოპასუხეს. ამავე მუხლის მე-3 და მე-4 ნაწილების თანახმად, საქმის წინასწარი სასამართლო განხილვისათვის მომზადების შემდეგ სარჩელის საფუძვლის ან საგნის შეცვლა დასაშვებია მხოლოდ მოპასუხის წინასწარი თანხმობით. ასეთი თანხმობის შემთხვევაში მოპასუხეს შეუძლია მოითხოვოს სასამართლო სხდომის გადადება სხვა დროისათვის. სარჩელის შეცვლად არ ჩაითვლება მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებული გარემოებების დაზუსტება, დაკონკრეტება და დამატება, აგრეთვე სასარჩელო მოთხოვნების ოდენობის შემცირება, ან ერთი ნივთის ნაცვლად მეორე ნივთის მიკუთვნება მისთვის, ანდა ამ ნივთის ღირებულების ანაზღაურება. 01.03.2011წელს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართეს სს „ტ. ი-მა“ და ა. თ-მა მოპასუხეების შპს „ს. ტ-ის“ და შპს „მ-ის“ მიმართ. მოსარჩელეები სარჩელით ითხოვდნენ შპს „ს. ტ-ს“ და შპს „მ-ს“ შორის 2009 წლის 26 და 31 მარტს გაფორმებული გარიგებების ბათილად ცნობას (ტ. I, ს.ფ. 1-11). თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 18.05.2011წ. განჩინებით სარჩელი მიღებული იქნა წარმოებაში და დაიწყო საქმის მომზადება სასამართლოს მთავარ სხდომაზე განსახილველად (ტ. I, ს.ფ. 132,133). თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 19.08.2011წლის განჩინებით საქმე მიჩნეული იქნა მომზადებულად და საქმის არსებითად განსახილველად სასამართლოს მთავარი სხდომა დაინიშნა 07.10.2011წელს (ტ. II, ს.ფ.3). ამავე სასამართლოს 31.10.2011წლის საოქმო განჩინებით საქმის განხილვა გადაიდო და დადგინდა, რომ საქმის განხილვა სასამართლოს მთავარ სხდომაზე გაგრძელდებოდა 21.11.2011წელს (ტ. II, ს.ფ. 11-14). ამდენად, დადგენილია, რომ განსახილველი საქმის სასამართლო განხილვისათვის მომზადების ეტაპი დასრულდა ჯერ კიდევ 19.08.2011წელს და საქმის განსახილველად ჩატარდა კიდეც სასამართლოს მთავარი სხდომა 31.10.2011წელს. საქმის მასალებით დგინდება, რომ 12.03.2012წელს. სს „ტ. ი-მა“ მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქოს საქმეთა კოლეგიას სასარჩელო მოთხოვნის დაზუსტების მიზნით და მოითხოვა: 1) შპს „მ-ს“ და შპს „ს. ტ-ს“ სს „ტ. ი-ის“ სასარგებლოდ დაეკისროს 1 088 815,9 აშშ დოლარი. 2) შპს „მ-ს“ და შპს „ს. ტ-ს“ სს „ტ. ი-ის“ სასარგებლოდ დაეკისროს 1 088 815,9 აშშ დოლარის წლიური 10% 2009 წლის 26 მარტიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე (ტ. I, ს.ფ. 85-87).

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ 12.03.2012წელს წარდგენილი განცხადება სასარჩელო მოთხოვნის დაზუსტების შესახებ, ფაქტობრივად, წარმოადგენდა სს „ტ. ი-ის“ ახალ სარჩელს, რომლითაც მოსარჩელემ შეცვალა სარჩელის საგანი, სარჩელის საფუძველი და აღნიშნული ვერ გაიხილება მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებული გარემოებების დაზუსტებად, დაკონკრეტებად ან სასარჩელო მოთხოვნების ოდენობის შემცირებად.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ზოგჯერ გარიგების მონაწილეთა ნების გამოვლენა ნამდვილად რომ ჩაითვალოს, იმავდროულად საჭიროა მესამე პირთა ნების გამოვლენაც, ე. ი. თანხმობა. ამ თანხმობის მიზანი შეიძლება იყოს როგორც გარიგების მონაწილეთა, ისე მესამე პირთა ინტერესების დაცვა. მესამე პირის თანხმობა საჭიროა ყველგან, სადაც ამას მოითხოვს კანონი. ერთ შემთხვევაში კანონის ნორმა იმპერატიულ ფორმაში მოითხოვს მესამე პირის თანხმობას, მაგალითად როგორიცაა წარმომადგენლის თანხმობა შეზღუდული ქმედუნარიანობისას (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 15-ე მუხლი), მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს თანხმობა საწარმოს გაძღოლის ნებართვაზე (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 65-ე მუხლის მე-3 ნაწილი), წარმოდგენილი პირის თანხმობა წარმომადგენლის მიერ დადებულ გარიგებაზე (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 103-ე მუხლი), უფლებამოსილი პირის თანხმობა არაუფლებამოსილის მიერ განხორცილებული განკარგვის მიმართ (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 102-ე მუხლი). სხვა დროს კი, კანონის ნორმა დისპოზიციურია და გარიგების მონაწილეთა ნებით წყდება მესამე პირის თანხმობის საჭიროება. მაგალითად, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 52-ე მუხლის მეორე პუნქტის თანახმად, რომელიმე კლასის აქციის (გარდა „ფასიანი ქაღალდების ბაზრის შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრული საჯარო ფასიანი ქაღალდისა) გადაცემა შეიძლება დამოკიდებული იყოს საზოგადოების თანხმობაზე. აქციათა გადაცემაზე საზოგადოების თანხმობის გაცემის წესი განისაზღვრება საზოგადოების წესდებით, აქციების განთავსებამდე. ამრიგად, გარიგების ბათილად ცნობას იწვევს ისეთი თანხმობის არარსებობა, რომლის აუცილებლობა გათვალისწინებულია კანონის იმპერატიული ან დისპოზიციური დანაწესით. მოცემულ შემთხვევაში, სს „ს-სა“ (უფლების მიმღებ ა. თ-სა) და შპს „ს. ტ-ს“ შორის მორიგების აქტით გათვალისწინებული „თანხმობა“ არ გამომდინარეობს კანონის დანაწესიდან, არამედ იგი მხარეებმა გაითვალისწინეს მორიგების აქტით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულების უზრუნველსაყოფად.

სააპელაციო პალატა განმარტავს, რომ ყოველგვარი თანხმობა არ შეიძლება ჩაითვალოს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 99-102-ე მუხლების მოწესრიგების საგნად. იმ შემთხევაში, თუ ხელშეკრულების ერთმა მხარემ მესამე პირთან დადებული გარიგების პირობად დათქვა, რომ მისი თანხმობის გარეშე არ დადებს ხელშეკრულებას, თუმცა გარიგება მესამე პირის თანხმობის გარეშეც ნამდვილია, ასეთ შემთხვევაში არ გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 99-ე მუხლის წესები. ხელშეკრულების დარღვევა მხოლოდ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას გამოიწვევს და საფუძვლად ვერ დაედება თანხმობის გარეშე დადებული გარიგების ბათილად ცნობას. ის გარემოება, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2003 წლის 28 თებერვლის განჩინებით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ნაკისრი ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის მიზნით და დავალიანების სრულად ამოწურვამდე შპს „ს. ტ-ი“ არ განკარგავდა (არ დატვირთავს, არ გაასხვისებს) თავის უძრავ-მოძრავ ქონებას სს „ს-ოს“ (უფლებამონაცვლე ა. თ-ი) წინასწარი თანხმობის გარეშე, შპს „ს. ტ-სა“ და შპს „მ-ს“ შორის გაფორმებულ 26.03.2009წ. და 31.03.2009წ. ხელშეკრულებებს ვერ აქცევს თანხმობის გარეშე დადებულ გარიგებებად და სადავო გარიგებები ნამდვილია ა. თ-ის წინასწარი თანხმობის გარეშეც. გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ როგორც დადგენილი იქნა, მორიგების პირობით გათვალისწინებული შეზღუდვა რაიმე ფორმით რეგისტრირებული არ ყოფილა და არც თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 04.01.2011წ. განაჩენით არ დგინდება ის გარემოება, რომ მყიდველისათვის შპს „მ-ისათვის“ ცნობილი იყო ასეთი შეზღუდვის თაობაზე.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ა. თ-მა საკასაციო წესით გაასაჩივრა მისი გაუქმებისა და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების მოთხოვნით შემდეგი საფუძვლებით:

1. დაუსაბუთებელია სასამართლოს მსჯელობა მასზედ, რომ შპს „ს. ტ-სა“ და შპს „მ-ს“ შორის 2009 წლის 26 მარტს დადებული ლიცენზიების გადაცემის ხელშეკრულება და 2009 წლის 31 მარტს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება ნამდვილია და მისი დადება არ ყოფილა დამოკიდებული მესამე პირის თანხმობაზე.

2. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 59-ე და 99-ე მუხლები. თანხმობის გარეშე დადებული გარიგების ბათილობა და ხელშეკრულების დარღვევით გამოწვეული სამართლებრივი შედეგები განსხვავებული იურიდული კატეგორიაა;

3. სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის მიხედვით, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონის მოთხოვნებს, 99-ე მუხლით მიხედვით კი, თუ გარიგების ნამდვილობა დამოკიდებულია მესამე პირის თანხმობაზე, მაშინ როგორც თანხმობა, ისე მასზე უარი შეიძლება გამოიხატოს როგორც ერთი, ისე მეორე მხარის წინაშე. ამ გარემოებების გათვალისწინებით, სარჩელი საფუძვლიანია და უნდა დაკმაყოფილდეს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ განიხილა საკასაციო საჩივარი, შესწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთებულობა და მიიჩნია, რომ ა. თ-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 99-ე მუხლი.

საკასაციო სასამართლო, პირველ რიგში, ყურადღებას ამახვილებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

13. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 04.01.2011წლის განაჩენით დამტკიცდა საქართველოს მთავარი პროკურატურის, ფინანსთა, გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროებში გამოძიების საპროცესო ხელმძღვანელობის სამმართველოს უფროს პროკურორს და განსასჯელებს გ. გ-სა და ა. ა-ეს შორის სასჯელზე დადებული საპროცესო შეთანხმება. განაჩენით შპს „ს. ტ-ის“ დამფუძნებლის, „ი. ტ-ის“ წარმომადგენელი გ. გ-ი და შპს „ს. ტ-ის“ დირექტორი ა. ა-ე ცნობილი იქნენ დამნაშავეებად საქართველოს სსკ-ის 180-ე მუხლის II ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით, ამავე მუხლის III ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტების საფუძველზე. განაჩენის თანახმად, ბრალდებულებს ბრალი დაედოთ შემდეგ გარემოებებში ჩადენილი დანაშაულისათვის: შპს „ს. ტ-ის“ დირექტორმა ა. ა-ემ და შპს „ს. ტ-ის“ დამფუძნებლის, „ი. ტ-ის“ წარმომადგენელმა გ. გ-მა, წარმოადგენდნენ რა ურთიერთდამოკიდებული პირების ინტერესებს, 28.02.2003წ. მორიგების აქტისა და თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის საოქმო განჩინების მოთხოვნათა საწინააღმდეგოდ, განიზრახეს სს „ტ. ი-ის“ მიკუთვნებული 654730 აშშ დოლარის და ა. თ-ის მიკუთვებული 1213242,9 აშშ დოლარის გადახდისაგან თაღლითურად თავის არიდება. ა. ა-ის და გ. გ-ის ცნობილი გახდა რა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 24.11.2008წ. გადაწყვეტილების საფუძველზე 19.03.2009წ. საარსრულებო ფურცლის გაცემის შესახებ, რის შედეგადაც მოხდებოდა შპს „ს. ტ-ის“ ქონებაზე იძულების ღონისძიებების განხორციელება, განიზრახეს შპს „ს. ტ-ის“ კუთვნილი არამატერიალური აქტივების სატელეფონო (სასადგურო) ინდექსი ... და 8-10 ნუმერაციის რესურსით სარგებლობის უფლების, მატერიალურ აქტივებთან ერთად, საზოგადოებასთან ურთიერთდამოკიდებულ შპს „მ-ის“ დაქვემდებარებაში გადატანა და ამით კომპანია სს „ტ. ი-ის“ და ა. თ-ის მიკუთვნებული თანხების გადახდისაგან თავის არიდება;

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მტკიცებას, რომ გარიგების ბათილობას მხოლოდ კანონით გათვალისწინებული მესამე პირის თანხმობის არარსებობა იწვევს.

სამოქალაქო კოდექსის 99-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად თუ გარიგების ნამდვილობა დამოკიდებულია მესამე პირის თანხმობაზე, მაშინ როგორც თანხმობა, ასევე მასზე უარი შეიძლება გამოითქვას როგორც ერთი, ისე მეორე მხარის წინაშე.

იმავე კოდექსის 59-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით კი, ბათილია კანონით ან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული აუცილებელი ფორმის დაუცველად დადებული გარიგება, ასევე ნებართვის გარეშე დადებული გარიგება, თუ ამ გარიგებისთვის საჭიროა ნებართვა.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მითითებული ნორმა შეეხება როგორც კანონით დადგენილ, ისე მხარეთა მიერ შეთანხმების საფუძველზე დაწესებულ სავალდებულო თანხმობას. განსხვავება მხოლოდ ისაა, რომ კანონით დადგენილი სავალდებულო თანხმობის (ნებართვის) არ არსებობისას გარიგების ნამდვილობა კონტრაჰენტის მოქმედებაზე დამოკიდებული არაა და იგი ცალსახად ბათილია, ხოლო თუ მესამე პირის თანხმობა ხელშეკრულების ან სხვა ვალდებულებით სამართლებრივი ინსტრუმენტის მეშვეობითაა გათვალისწინებული, ამგვარი თანხმობის გარეშე დადებული გარიგების ნამდვილობა კონტრაჰენტის კეთილსინდისიერებაზეა დამოკიდებული, ანუ იმ გარემოებაზე, იცოდა თუ არა მან გარიგების დადებისას მისი ხელშემკვრელი მხარის უფლებამოსილების შეზღუდვის თაობაზე. იურიდიული პირის შემთხვევაში, ამგვარი შეზღუდვა რეგისტრირებული უნდა იყოს კანონით დადგენილი წესით, ან მესამე პირმა, რომლის თანხმობის გარეშეც დაიდო გარიგება, უნდა დაამტკიცოს, რომ ხელშემკვრელი მხარეები არაკეთილსინდისიერად მოქმედებდნენ და თანხმობის აუცილებლობის თაობაზე მათთვის ცნობილი იყო. განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ამ ნორმის სწორად განმარტება სამეწარმეო სუბიექტებთან მიმართებით იძენს, ვინაიდან, კონკრეტულ საზოგადოებას თავისი წესდებით შეუძლია დააწესოს საერთო კრების ან სამეთვალყურეო საბჭოს ან ყველა პარტნიორის თანხმობის აუცილებლობა ისეთ საკითხებზეც, რომლებზეც კანონით ასეთი თანხმობა საჭირო არ არის. სააპელაციო სასამართლოს ლოგიკით, ამგვარი შეზღუდვის დაწესება შედეგს ვერც ერთ შემთხვევაში გამოიღებს. საკასაციო სასამართლო კი მიუთითებს, რომ მესამე პრებისათვის ამგვარ შეზღუდვას ძალა აქვს, თუ იგი სამეწარმეო რეესტრშია რეგისტრირებული.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, მორიგების აქტით გათვალისწინებული შეზღუდვა სს „ტ. ი-ის“ თანხმობის გარეშე ქონების გასხვისების დაუშვებლობის თაობაზე, რაიმე ფორმით რეგისტრირებული არ ყოფილა. ა. თ-ი კი, სათანადო მტკიცებულებებით ვერ ადასტურებს შპს „მ-ის“ მოქმედების არაკეთილსინდისიერებას. კასატორი მიუთითებს მხოლოდ 04.01.2011წლის განაჩენზე (იხ. პუნქტი 13) და ამტკიცებს, რომ შპს „ს. ტ-ი“ და შპს „მ-ი“ ერთმანეთთან დაკავშირებული იურიდული პირები არიან, ამდენად, მოპასუხისათვის შეზღუდვის თაობაზე ცნობილი იყო. ამ ნაწილში საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ ზემოაღნიშნული განაჩენით დადგენილია ხელშეკრულების მხოლოდ ერთი მხარის - შპს „ს. ტ-ის“ (გამყიდველის) ხელმძღვანელი პირების მართლსაწინაღმდეგო ქმედება სადავო გარიგებების დადებისას. რაც შეეხება შპს „მ-ს“ (მყიდველს), ზემოაღნიშნული განაჩენით არ დასტურდება ის გარემოება, რომ სადავო გარიგებების დადებისას კომპანიის ხელმძღვანელები არაკეთილსინდისიერად მოქმედებდნენ და გარიგების დადების მიზანი მოსარჩელეებისათვის ზიანის მიყენება იყო. სხვა მტკიცებულება, რომელიც შპს „მ-ის“ არაკეთილსინდისიერებას დაადასტურებდა, საქმეში წარმოდგენილ არ არის. საკასაციო სასამართლო ასევე ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მითითებას, რომ ა. თ-ს მოცემულ შემთხვევაში, შპს „ს. ტ-ის“ მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება გააჩნია, რაც მას არ მოუთხოვია.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სადავო გარიგებების ბათილად ცნობის საფუძველი არ არსებობს, ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება არსებითად სწორია, ნაწილობრივ მცდარი სამართლებრივი დასაბუთების მიუხედავად, შესაბამისად, ა. თ-ის საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 410-ე, მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ა. თ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 28 ნოემბრის განჩინება;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ვ. როინიშვილი

მოსამართლეები ლ. მურუსიძე

პ. სილაგაძე