№ას-1300-1227-2012 1 ივლისი , 2013 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ა. ე-ი

მოწინააღმდეგე მხარე – ზ. გ-ე, ი. გ-ე

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 6 ივნისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ა. ე-მა სარჩელით მიმართა ხელვაჩაურის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხეების: ზ. გ-სა და ი. გ-ის მიმართ ზიანის ანაზღაურების თაობაზე შემდეგი საფუძვლებით:

სარჩელის თანახმად, 2012 წლის 27 მაისს გარდაიცვალა მოსარჩელის დისშვილი - ვ. ხ-ა, რომლის ერთადერთ მემკვიდრეს წარმოადგენს მოსარჩელე ა. ე-ი, თუმცა იგი ვერ იღებს სამკვიდროს, ვინაიდან, როგორც აღმოჩნდა, სამკვიდრო ქონება, მოპასუხეების საბანკო კრედიტის უზრუნველყოფის მიზნით, დატვირთულია იპოთეკით და მიქცეულია სარეალიზაციოდ. მოსარჩელის განმარტებით, 2007 წლის 9 ივლისს ვ. ხ-ა და ზ. გ-ეს შორის გაფორმებული მინდობილობის თანახმად, ზ. გ-ეს მიეცა, ვ. ხ-ას საკუთრებაში არსებული, ქ.ბათუმში, გ-ის ქ.№26-ში მდებარე №10 ბინის განკარგვის უფლება. აღნიშნული მინდობილობის საფუძველზე, ზ. გ-ემ 2007 წლის 11 ივლისს, ვ. ხ-ას საცხოვრებელი ბინა იპოთეკით დატვირთა სს „ბ. რ-ას“ სასარგებლოდ, იმავე დღეს ზ. გ-სა და ი. გ-ეს შორის გაფორმდა თავდებობის ხელშეკრულება, რომლითაც ამ უკანასკნელმა თავის შვილთან, ზ. გ-ან, ერთად იკისრა სოლიდარული პასუხისმგებლობა გენერალური საკრედიტო ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაზე. ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო ბანკმა სარჩელი აღძრა მოვალეების წინააღმდეგ, თუმცა ისინი არ გამოცხადდნენ პროცესზე. მათ წინააღმდეგ გამოვიდა დაუსწრებელი გადაწყვეტილება, რომელიც კანონიერ ძალაში შევიდა და მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ ბანკის სასარგებლოდ 32990 აშშ დოლარის, სახელმწიფო ბაჟის 1921 ლარისა და ადვოკატის მომსახურების - 3080 ლარის გადახდა, ვ. ხ-ას საკუთრებაში არსებული, იპოთეკით დატვირთული ბინის რეალიზაციის გზით. მოსარჩელის მითითებით, მოპასუხეების აღნიშნული ქმედების გამო, ის ვერ იღებს კუთვნილ სამკვიდროს, შესაბამისად, მას მიადგა ზიანი 32992 აშშ დოლარისა და 5001 ლარის ოდენობით.

მოპასუხეებმა წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი დაუსაბუთებლად მიიჩნიეს და მიუთითეს, რომ სარჩელზე საქმის წარმოება უნდა შეწყდეს, ვინაიდან, საქმეში წარმოდგენილი სასამართლოს გადაწყვეტილებებით, ნათელია, რომ იმავე საგანზე და იმავე სასარჩელო მოთხოვნით უკვე არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება.

ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, ა. ე-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ზ. გ-ეს დაეკისრა 32992 აშშ დოლარის გადახდა მოსარჩელის სასარგებლოდ, დანარჩენი მოთხოვნების დაკამყოფილებაზე მოსარჩელეს ეთქვა უარი.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ. ა. ე-მა მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვტეილების გაუქმება სარჩელის დკმაყოფილებაზე უარის თქმის, ხოლო ზ. გ-ემ კი - სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 5 ივნისის გადაწყვეტილებით ა. ე-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ზ. გ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც ზ. გ-ეს დაეკისრა ა. ე-ის სასარგებლოდ 32992 აშშ დოლარის შესაბამისი ეკვივალენტი ლარის გადახდა, გადახდის დროისათვის არსებული საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი კურსის შესაბამისად და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ა. ე-ის სარჩელი ზ. და ი. გ-ის ზიანის - 32992 აშშ დოლარისა და 5001 ლარის (ადვოკატის მომსახურებისა და სასამართლოს ხარჯების თანხის) დაკისრების მოთხოვნის ნაწილში არ დაკმაყოფილდა, ა. ე-ს ზ. გ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი – 2166 ლარი.

პალატამ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ქ.ბათუმში, გ-ის ქუჩა №26/10-ში მდებარე აწ გარდაცვლილი ვ. ხ-ას ბინა სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე მიიღო მოსარჩელე ა. ე-მა.

საქმეში წარმოდგენილი 1-7230 მინდობილობით დადასტურებულად იქნა მიჩნეული, რომ 2007 წლის 9 ივლისს გარდაცვლილმა ვ. ხ-ამ, როგორც საკუთრების მიმნდობმა, ზ. გ-ეს, როგორც მინდობილ მესაკუთრეს, მიანიჭა ქ.ბათუმში, გ-ის ქუჩა №26/10-ში მდებარე საცხოვრებელი ბინის მართვისა და განკარგვის უფლება იმ პირობით, რომ ეს უკანასკნელი ნებისმიერ ფიზიკურ და იურიდიულ პირთან ხსენებული უფლებების რეალიზაციის ფარგლებში წარმოადგენდა საკუთრების მიმნდობს - ვ. ხ-ას.

პალატა უდავოდ დადასტურებულად მიიჩნია ის ფაქტობრივ გარემოება, რომ 2007 წლის 9 ივლისის 1-7230 მინდობილობა ძალაშია და იგი ბათილად ცნობილი არ არის, რაზეც არც მხარეებს უდავიათ.

2007 წლის 11 ივლისს ბ.„რ-ა“ და ზ. გ-ეს შორის დაიდო გენერალური ხელშეკრულება, რომლითაც ამ უკანასკნელმა მიიღო კრედიტი – 20000 აშშ დოლარი.

2007 წლის 18 ივლისს ი. გ-ე გახდა ზ. გ-ის თავდები ბ. „რ-ან“ გაფორმებული გენერალური ხელშეკრულების შესრულებაზე.

2007 წლის 11 ივლისს ბ. „რ-ა“ და ვ. ხ-ას მინდობილ პირს, ზ. გ-ეს შორის დაიდო იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლითაც სადავო საცხოვრებელი ბინა უზრუნველყოფდა ბანკსა და ზ. გ-ეს შორის დადებული საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ბანკის მოთხოვნებს.

პალატამ უდავოდ დადგენილად მიიჩნია, რომ ზემოაღნიშნული იპოთეკის ხელშეკრულება სადავოდ ვ. ხ-ას არასოდროს გაუხდია და იგი სადავო არც ახლაა.

ზ. გ-ემ დაარღვია ბ. „რ-ან“ 2007 წლის 11 ივლისს დადებული ხელშეკრულება, რის გამოც ბათუმის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით ზ. და ი. გ-ს სოლიდარულად დაეკისრათ ბანკის სასარგებლოდ 32992.16 აშშ დოლარის გადახდა. ამავე გადაწყვეტილებით ვალდებულება უნდა შესრულდეს იპოთეკით დატვირთული, აწ გარდაცვლილი ვ. ხ-ას კუთვნილი, უძრავი ქონების რეალიზაციით.

სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას ა. ე-მა შეამცირა სასარჩელო მოთხოვნა და უარი თქვა მოთხოვნაზე, ზ. და ი. გ-ის 32992 ლარის ყოველთვიურად 3%-ის სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულებამდე დაკისრების თაობაზე.

სააპელაციო სასამართლომ 2012 წლის 30 მარტის საოქმო განჩინებით აპელანტ მხარეს ა. ე-ს დაავალა მტკიცებულების წარმოდგენა იმის დასტურად, იყო თუ არა იპოთეკით დატვირთული ქონება აუქციონზე გატანილი და რეალიზებული. აღნიშნულთან დაკავშირებით, მხარეებს მტკიცებულება არ წარმოუდგენიათ, თუმცა 2012 წლის 25 აპრილის და 30 მაისის სხდომებზე ორივე მხარემ დაადასტურა, რომ სადავო ქონება არც აუქციონზეა გატანილი არც შეფასებულია და არც რეალიზებული.

პალატამ მიიჩნია, რომ ა. ე-მა ვერ დაადასტურა მისთვის ზ. და ი. გ-ის მიერ ზიანის მიეყენების ფაქტი, შესაბამისად, თუკი არ არსებობს ზიანი, არ არსებობს ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოებაც.

პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 317.1-ე, 326-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, აპელანტ ა. ე-ის განცხადებით, მას ზიანი იმიტომ მიადგა, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ზ. გ-ემ დაარღვია ბანკის წინაშე აღებული ვალდებულება და დადგინდა მის საკუთრებაში (მემკვიდრეობით) მიღებული უძრავი ქონების რეალიზაცია. ა. ე-ის აღნიშნული პოზიცია პალატამ არ გაიზიარა აპელანტ ა. ე-ის მიერ სააპელაციო სასამართლოში დადასტურებული ფაქტობრივი გარემოების გამო, რომ ბინა რომელიც იპოთეკით იქნა დატვირთული ზ. გ-ის ბანკის წინაშე აღებული ვალის უზრუნველსაყოფად და რომლის იძულებითი რეალიზაციაც დადგინდა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, აუქციონზე არც გატანილი, არც შეფასებული და არც რეალიზებული არ არის, ანუ ა. ე-ის საკუთრებაში არსებული ბინა არ გაყიდულა და, შესაბამისად, არ არსებობს ზიანიც.

სამოქალაქო კოდექსის 992-ე, 408-ე, 409-ე მუხლებზე მითითებით, პალატამ აღნიშნა, რომ, მოცემულ შემთხვევაში ზ. გ-სა და ი. გ-ის მხრიდან არ დგინდებოდა, რომ მათ ა. ე-ის მიმართ ჩაიდინეს განზრახი ან გაუფრთხილებლობით მართლსაწინააღმდეგო ქმედება და რომ ამ ქმედების გამო, მიადგა ზიანი ა. ე-ს. პალატის განმარტებით, უდავოა, რომ ა. ე-მა ვ.ხ-ას უძრავი ქონება მიიღო მემკვიდრეობით, რაც ნიშნავს იმას, რომ მან მემკვიდრეობით მიიღო როგორც უფლებები ამ ქონებაზე, ასევე მოვალეობები.

პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მამკვიდრებელ ვ. ხ-ას სიცოცხლეში იპოთეკით დაიტვირთა მისი უძრავი ქონება ზ. გ-ის მიერ ბანკის წინაშე ნაკისრი ვალის უზრუნველსაყოფად და იგივე ქონება იპოთეკით დატვირთული მემკვიდრეობით მიიღო მისმა მემკვიდრე ა. ე-მა, შესაბამისად, მან მიიღო არა მარტო უფლება ამ ქონებაზე, არამედ ის ვალდებულებაც, რაც ამ ქონებას უნდა შეესრულებინა თუკი ბანკის წინაშე ნაკისრ ვალს ზ. გ-ე არ გაისტუმრებდა მიერ. ე.ი. ა. ე-ი გახდა ვ. ხ-ას უფლებამონაცვლე ამ უკანასკნელის მიერ თავის დროზე ნაკისრი ვალდებულებისათვის.

პალატის განმარტებით, როცა იპოთეკის ხელშეკრულება დაიდო, იგი დაიდო იმ უძრავ ქონებაზე, რომელიც იმჟამად ვ. ხ-ას საკუთრებაში იყო. მართალია, შემდეგ იგი გარდაიცვალა და მისი ქონება მემკვიდრეობით მიიღო ა. ე-მა, მაგრამ მან, როცა სამკვიდრო მიიღო, უკვე იცოდა, რომ სამკვიდროს იღებდა იპოთეკით დატვირთულს. ე.ი. მან თავიდანე იცოდა იმ რისკის თაობაზე, რომ, თუკი ზ. და ი. გ-ი ბანკის წინაშე აღებულ ვალდებულებას ვერ შეასრულებდნენ, ეს ვალი უზრუნველყოფილი იყო მისი მამკვიდრებელ ვ.ხ-ას უძრავი ქონებით, ანუ მისთვის ამ ქონების რეალიზაციის რისკი მაშინვე იყო ცნობილი, როცა სამკვიდრო მიიღო. აღნიშნული რისკის შესახებ ცნობილი იყო ვ. ხ-აც სიცოცხლეშივე, რომელიც თავის დროზე ვ. ხ-ას სადავოდ არ გაუხდია და იგი მონაწილეობდა პროცესებში როცა დავა მიმდინარეობდა სასამართლოებში ბ.,,რ-ა“ და ზ. და ი. გ-ს შორის. ამ გარემობებიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა ზიანის მიყენების ფაქტი (ე.ი არ არსებობს ზიანიც) ზ. და ი. გ-ის მხრიდან ა. ე-ის, შესაბამისად, არ არსებობს მათზე 32 992 აშშ დოლარის, ანუ ზიანის დაკისრების მოვალეობა. შესაბამისად, ზ. გ-ის სააპელაციო საჩივარი პალატამ საფუძვლიანად ჩათვალა, სადაც ის აცხადებდა, რომ მას ზიანი არ მიუყენებია, შესაბამისად მისთვის არ უნდა დაეკისრებინათ 32 992 აშშ დოლარი.

ვინაიდან პალატამ დაადგინა, რომ არ არსებობდა ზ. გ-ის ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება (ანუ ბ. ,,რ-ის“ ძირითად მოვალეზე), პალატამ ასევე უსაფუძვლოდ და დაუსაბუთებლად მიიჩნია ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა ი. გ-ის მიმართ (რომელიც ზ. გ-ის თავდები იყო მის მიერ ბანკის წინაშე აღებული ვალის გამო).

ვინაიდან დადგინდა, რომ არ არსებობდა ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება ზ. და ი. გ-ის მიმართ, პალატამ ასევე დაუსაბუთებლად და უსაფუძვლოდ მიიჩნია აპელანტ ა. ე-ის მოთხოვნა ზ. და ი. გ-ის 5001 ლარის- სასამართლოს და ადვოკატის მომსახურების ხარჯების დაკისრების თაობაზე.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 6 ივნისის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ა. ე-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუზვლებით:

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია მხარეთა თანასწორობის პრინციპი. არასწორია სააპელაციო სასამართლოს დაკვნა მასზე, რომ თითქოსდა ა. ე-ს გ-ის მხრიდან არ განუცდია რეალური ზიანი. აღნიშნული დასკვნით, სააპელაციო სასამართლო ფაქტობრივად მიუთითებს, რომ კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილება არანაირი მტკიცებულებითი ძალა არ გააჩნია და კანონიერი მოთხოვნის საფუძველი ვერ გახდება. თუკი სააპელაციო სასამართლოს ერთ შემთხვევაში მიაჩნია, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების არსებობა არ ნიშნავს ზიანის ფაქტის დადგომას, მაშინ რატომ უნდა იყოს უკანონო ისეთივე კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების არსებობა გ-ეებისათვის ჩვენს სასარგებლოდ იმ თანხის გადახდის დავალდებულების შესახებ, რასაც განვიცდით მათი ბრალეული ქმედების გამო, რაც ქონების დაკარგვით გამოიხატა.

კასატორის აზრით, სააპელაციო სასამართლომ დავის გადაწყვეტისას არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, ვ. ხ-სა და ზ. გ-ეს შორის სამართლებრივი ურთიერთობები ჩამოყალიბდა ქონების მინდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, შესაბამისად, სასამართლო ვალდებული იყო, უპირველეს ყოვლისა, ეხელმძღვანელა ქონების მინდობის მარეგულირებელი ნორმებით, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 724-ე, 725-ე მუხლები.

კასატორის მოსაზრებით, არასწორია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა მასზე, რომ თითქოსდა ვ. ხ-ას და შემდგომ კი, ა. ე-ს იპოთეკისა და ქონების მინდობის ხელშეკრულებები არ გაუსაჩივრებიათ და დღემდე ძალაშია. ამასთან, როგორც პირველი, ისე სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოებმა არ შეაფასეს ის ფაქტი, რომ ზ. გ-ან განსხვავებით, მეორე მოპასუხე ი. გ-ეს ვ. ხ-ან რაიმე სამართლებრივი ურთიერთობა არ ჰქონია, რაც ცხადყოფს, რომ სამართლებრივად უსაფუძვლოა ი. გ-ის ბანკის სასარგებლოდ დაკისრებული თანხის ანაზღაურება ვ.ხ-ას საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების რეალიზაციის ხარჯზე განხორციელდეს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ა. ე-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ:

ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა;

ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა.

განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ საქმეში წარმოდგენილი 1-7230 მინდობილობა, რომლითაც დასტურდება, რომ 2007 წლის ცხრა ივლისს გარდაცვლილმა ვ. ხ-ამ, როგორც საკუთრების მიმნდობმა, ზ. გ-ეს, როგორც მინდობილ მესაკუთრეს, მიანიჭა ქ.ბათუმში, გ-ის ქუჩა №26/10-ში მდებარე საცხოვრებელ ბინაზე მართვისა და განკარგვის უფლება იმ პირობით, რომ ეს უკანასკნელი ნებისმიერ ფიზიკურ და იურიდიულ პირთან ხსენებული უფლებების რეალიზაციის ფარგლებში წარმოადგენდა საკუთრების მიმნდობს - ვ. ხ-ას.

2007 წლის 11 ივლისს ბ. „რ-ა“ და ზ. გ-ეს შორის დაიდო გენერალური ხელშეკრულება, რომლითაც ამ უკანასკნელმა კრედიტის სახით მიიღო 20000 აშშ დოლარი.

2007 წლის 18 ივლისს ი. გ-ე გახდა ზ. გ-ის თავდები ბ.„რ-ან“ გაფორმებული გენერალური ხელშეკრულების შესრულებაზე.

2007 წლის 11 ივლისს ბ. „რ-ა“ და ვ. ხ-ას მინდობილ პირს, ზ. გ-ეს, შორის დაიდო იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლითაც სადავო საცხოვრებელი ბინა უზრუნველყოფდა ბანკსა და ზ. გ-ეს შორის დადებული საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ბანკის მოთხოვნებს.

ზ. გ-ემ დაარღვია ბ. „რ-ან“ 2007 წლის 11 ივლისს დადებული ხელშეკრულება, რის გამოც ბათუმის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით ზ. და ი. გ-ს სოლიდარულად დაეკისრათ ბანკის სასარგებლოდ 32992.16 აშშ დოლარის გადახდა. ამავე გადაწყვეტილებით ვალი უნდა დაიფაროს იპოთეკით დატვირთული, აწ გარდაცვლილი ვ. ხ-ას კუთვნილი, უძრავი ქონების რეალიზაციით.

ზემოთ მითითებული ფაქტებიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს ასკვნის, რომ ბინა, რომელიც იპოთეკით იქნა დატვირთული ზ. გ-ის ბანკის წინაშე აღებული ვალის უზრუნველსაყოფად და რომლის იძულებითი რეალიზაციაც იქნა დადგენილი კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით გაყიდული არ არის და, შესაბამისად, ზიანიც არ არსებობს.

სააპელაციო სასამართლო სხვა სამართლებრივ ნორმებთან ერთად უთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლზე და აღნიშნავს, რომ ზ. და ი. გ-ის მიერ არ დგინდება ა. ე-ის მიმართ განზრახ ან გაუფრთხილებლობით მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ჩადენა, რის გამოც ამ უკანასკნელმა, როგორც ვ. ხ-ას მემკვიდრემ, მიიღო ზიანი.

კასატორი სადავოდ არ ხდის მითითებული ფაქტების დადგენის კანონიერებას, ამდენად, ეს ფაქტობრივი გარემოებები საკასაციო სასამართლოსათვის სავალდებულოა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გაამახვილა ყურადღება იურიდიულად მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებებზე, რაც სწორი დასკვნის აუცილებელ წანაპირობას წარმოადგენს, კერძოდ, ისმის კითხვა: რა სახის ურთიერთობა წარმოიშვა მხარეთა შორის, რა უფლება-ვალდებულებები გააჩნდათ გ-ა და ვ. ხ-ას, შესაბამისად, რომელი ვალდებულება არ შესრულებულა.

აღნიშნულთან მიმართებით საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სათანადოდ არ შეაფასა საკუთრების მინდობის ხელშეკრულების საფუძველზე ზ. გ-ა და ვ. ხ-ას შორის წარმოშობილი უფლება-ვალდებულებები და მხარეთა შორის წარმოშობილი ურთიერთობა მოაწესრიგა დელიქტური ვალდებულებების ინსტიტუტით, ამდენად, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლი).

საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს განმარტებას იმასთან დაკავშირებით, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის თანახმად ა. ე-მა, როგორც ვ.ხ-ას მემკვიდრემ, მიიღო ამ უკანასკნელის როგორც აქტივი, ასევე – პასივი. ზუსტად, რომ 2007 წლის ცხრა ივლისის ხელშეკრულებამ მიგვითითებს, თუ რა უფლებები და ვალდებულებები გააჩნდა ვ. ხ-ას სადავო საკითხთან დაკავშირებით და, შესაბამისად, რა უფლება ვალდებულებების უფლებამონაცვლეა ა. ე-ი.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენი., რომ 2007 წლის ცხრა ივლისს ვ. ხ-ამ, როგორც საკუთრების მიმნდობმა, ზ. გ-ეს, როგორც მინდობილ მესაკუთრეს, მიანიჭა ქ.ბათუმში, გ-ის ქუჩა №26/10-ში მდებარე საცხოვრებელ ბინაზე მართვისა და განკარგვის უფლება იმ პირობით, რომ ეს უკანასკნელი ნებისმიერ ფიზიკურ და იურიდიულ პირთან ხსენებული უფლებების რეალიზაციის ფარგლებში წარმოადგენდა საკუთრების მიმნდობს - ვ. ხ-ას.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მითითებული ხელშეკრულების თანახმად, მხარეთა შორის დადებულია საკუთრების მინდობის ხელშეკრულება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სათანადოდ არ შეაფასა ხელშეკრულება, შესაბამისად, სადავო ურთიერთობაზე გაავრცელა დელიქტური ვალდებულებების ინსტიტუტი (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის), რაც არ გამოიყენება კონკრეტულ შემთხვევაში, რადგან მხარეთა ურთიერთობა წარმოიშვა საკუთრების მინდობის ხელშეკრულების საფუძველზე.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 724-ე მუხლის თანახმად, საკუთრების მინდობის ხელშეკრულებით საკუთრების მიმნდობი გადასცემს ქონებას მინდობილ მესაკუთრეს, რომელიც იღებს და მართავს მას საკუთრების მიმნდობის ინტერესების შესაბამისად.

განსახილველი მუხლის კონტექსტის გათვალისწინებით, ის უფლებები და ვალდებულებები, რომელიც გააჩნდა ზ. გ-ეს ამ ხელშეკრულების საფუძველზე არ შეიძლება განხორციელდეს საკუთრების მიმნდობის (ვ. ხ-ას) ინტერესების საწინააღმდეგოდ.

ამ ინსტიტუტის მნიშვნელობა გამოიხატება იმაში, რომ ქონების მართვასა და განკარგვას მინდობილი მესაკუთრე ახორციელებს, ხოლო ამ ქონების მართვასა და განკარგვის შედეგად მიღებული სარგებელი, ნაყოფი, შემოსავალი და ა.შ. ეკუთვნის საკუთრების მიმნდობს. საკუთრების მინდობის ინსტიტუტი წარმოადგენს არაპირდაპირ წარმომადგენლობას, რადგან მინდობილი მესაკუთრე მართავს მინდობილ საკუთრებას საკუთრების მიმნდობის რისკითა და ხარჯით, მაგრამ თავისი სახელით (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 725-ე მუხლის პირველი ნაწილი).

ამის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტებზე, რომლის თანახმად 2007 წლის 11 ივლისს ბ. „რ-ა“ და ზ. გ-ეს შორის დაიდო გენერალური ხელშეკრულება, რომლითაც ამ უკანასკნელმა მიიღო კრედიტი – 20000 აშშ დოლარი.

ამდენად, ისმის კითხვა: თუ სააპელაციო სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს, რომ ვ. ხ-ას, როგორც საკუთრების მიმნდობის და ზ. გ-ეს, როგორც მინდობილ მესაკუთრეს, შორის დადებულ იქნა საკუთრების მინდობის ხელშეკრულება, ხოლო ზ. გ-ემ და არა ვ. ხ-ამ ან სხვა პირმა, ამ ხელშეკრულების საფუძველზე მიიღო კრედიტი – 20000 აშშ დოლარი, მაშინ მინდობილი მესაკუთრის მიერ საკუთრების მიმდობის რომელი ინტერესი იქნა დაცული.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საკუთრების მინდობის ინსტიტუტი არ მოითხოვს მინდობილი მესაკუთრის ბრალის შეფასებას. რა თქმა უნდა, სამოქალაქო პასუხისმგებლობის საფუძველს წარმოადგენს მართლსაწინააღმდეგო ქმედება. სახელშეკრულებო ვალდებულებებთან მიმართებით მართლსაწინააღმდეგო ქმედებაში შეიძლება ვიგულისხმოთ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებების შეუსრულებლობა და არაჯეროვანი შესრულება (სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, რომლის თანახმად ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას). საკუთრების მინდობის ხელშეკრულების ჯეროვანი შესრულება, უპირველეს ყოვლისა, გულისხმობს მინდობილი მესაკუთრის მიერ მისთვის გადაცემული მინდობილი საკუთრების მართვას საკუთრების მიმნდობის ინტერესების შესაბამისად.

ამ ხელშეკრულებით განსაზღვრული ვალდებულებების შეუსრულებლობა ან არასათანადო შესრულება იწვევს მინდობილი მესაკუთრის პასუხისმგებლობას, ე.ი თუ მინდობილი მესაკუთრე, საკუთრების მიმნდობის ინტერესების საწინააღმდეგოდ, არ იჩენს ისეთ გულისხმიერებას, როგორიც მას საკუთარი საქმეების მიმართ უნდა გამოეჩინა, იგი ვალდებულია, აანაზღაუროს ამ მოქმედებით გამოწვეული ზიანი (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 725-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მე-2 წინადადება).

ამდენად, საკუთრების მინდობის ინსტიტუტის სპეციფიკა იმაში მდგომარეობს, რომ მინდობილი მესაკუთრის მოქმედებები ყოველთვის უნდა შეფასდეს მინდობილი მესაკუთრის ინტერესების ჭრილში.

აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს ის ფაქტობრივი წინაპირობები, რომლებიც დამახასიათებელია არა დელიქტურ ვალდებულებებისათვის, არამედ იმ ურთიერთობისათვის, რაც წარმოიშვა 2007 წლის ცხრა ივლისს ვ. ხ-ა, როგორც საკუთრების მიმნდობისა და ზ. გ-ეს, როგორც მინდობილ მესაკუთრეს შორის დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე. ამასთან ერთად სააპელაციო სასამართლომ უნდა შეაფასოს მითითებული ხელშეკრულება საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებებთან ერთად (სსსკ-ის 105-ე მუხლი) და გამოიკვლიოს ვ.ხ-ას ინტერესი ამ ხელშეკრულების მიხედვით (სსკ-ის 724-729-ე მუხლების გათვალისწინებით), შესაბამისად, გარემოებები, რომლებიც მიუთითებენ მინდობილი მესაკუთრის ინტერესებზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1 ა. ე-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 6 ივნისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე თ. თოდრია

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე