№ ას-1607-1509-2012 1 ივლისი, 2013 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თ. თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები– 1. მ. ზ. ნ-ი (მოსარჩელე)

2. თ. ქ-ა (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარეები- თ. ბ-ი, რ. მ-ი, ნ. კ-ე (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

კასატორ მ. ზ. ნ-ი მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით რ. მ-სა და ა. კ-ს შორის 2009 წლის 15 სექტემბერს დადებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე სარჩელის დაკმაყოფილება

კასატორ თ. ქ-ას მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება, ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ. ზ. ნ-იმ, ე. რ. ნ-იმ, ი.ნ--რ-მა, ო. რ-მა, ი. ს. ნ-ი შ-მა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში ნ. კ-ის, თ. ქ-ას, თ. ბ-სა და რ. მ-ის წინააღმდეგ და მოითხოვეს: ბათილად იქნეს ცნობილი ნ. კ-ის მიერ მ. ზ. ნ-ის სახელით თ. ქ-ან 2009 წლის 13 ნოემბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება; ბათილად იქნეს ცნობილი ნ. კ-ის მიერ მ. ზ. ნ-ის სახელით რ. მ-ან 2009 წლის 10 სექტემბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება; ბათილად იქნეს ცნობილი ნ. კ-ის მიერ მ. ზ. ნ-ის სახელით 2009 წლის 6 ნოემბერს გაფორმებული ხელშეკრულება იპოთეკის გაუქმების თაობაზე; ბათილად იქნეს ცნობილი რ. მ-სა და ა. კ-ს შორის 2009 წლის 15 სექტემბერს გაფორმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება შემდეგი საფუძვლებით: 2007 წლის 5 სექტემბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად მ. ზ. ნ-იმ შეიძინა 4000 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი და მასზე არსებული 1703,45 კვ.მ. ფართის მშენებარე შენობა-ნაგებობები, ქ. თბილისში, დ-ის სასაწავლო-საცდელი მეურნეობის ტერიტორიაზე, ზ. თ-ან. საკადასტრო კოდი: № ..., რაც რეგისტრირებული იქნა შემძენზე მ. ზ. ნ-ის სახელზე. აღნიშნული უძრავი ქონებამ. ზ. ნ-იმ 2008 წლის 29 იანვარს იპოთეკით დატვირთა, თავისი შვილების ე. რ. ნ-ის, ი.რ-ის, ო. რ-ის და ი. ს. ნ-ი შ-ის სასარგებლოდ. მოსარჩელეს გააჩნდა ისრაელში გაცემული მინდობილობა რომლის საფუძველზეც, მას შვილები ანიჭებდნენ უძრავი ქონების განკარგვის უფლებას. ნ. კ-ემ, გააყალბა აღნიშნული მინდობილობა, რის საფუძველზეც მან მოიპოვა ე. რ.ნ-ის, ი. რ-ის, ო. რ-ის და ი. ს. შ. ნ-ის კუთვნილი ქონების განკარვის უფლება. 2009 წლის წლის 6 ნოემბერს ნ. კ-ემ დაამოწმა არარსებული ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც, თითქოს მ. ზ. ნ-იმ მანამდე მიღებული სესხი დაუბრუნა შვილებს და ისინიც ათავისუფლებდნენ იპოთეკით დატვირთულ ქონებას. იპოთეკისგან ბინის გათავისუფლების შემდეგ, 2009 წლის 2 სექტემბერს, ნ. კ-ემ შექმნა მეორე ყალბი მინდობილობა, რითიც მოიპოვა მ. ზ. ნ-ის ქონების განაკარგვის უფლება. 2009 წლის 13 ნოემბერს, ნ. კ-ემ, მ. ზ. ნ-ის სახელით გააფორმა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება თ. ქ-ას წარმომადგენელ მ. ფ-ან. ხელშკურლების თანახმად, მ. ზ. ნ-ის კუთვნილი ქონება გაიყიდა 400 000 აშშ დოლარად. აღნიშნული თანხიდან ნ. კ-ეს მიღებული აქვს 46 000 აშშ დოლარი. 2009 წლის 9 თებერვალს, მ. ზ. ნ-იმ, მ. მ-ან გაფორებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, 117000 აშშ დოლარად შეიძინა სახცხოვრებელი ბინა ქ. თბილისში, კ-ას №3, სართული 10, ბინა №38. 2009 წლის 10 სექტემბერს, ზემოთხსნებეული გაფორმებული მინდობილობის საფუძველზე, ნ. კ-ემ გააფორმა უძრავი ქონების ხელშეკრულება მასთან დაკავშირებულ პირთან რ. მ-ან, ხელშეკრულების თანახმად, მან თითქოს გაყიდა ბინა 80 000 აშშ დოლარად რ. მ-ზე. 2009 წლის 15 სექტემბერს რ. მ-მა 80 000 აშშ დოლარად ,,შეძენილი’’ ბინა 35 000 აშშ დოლარად დატვირთა იპოთეკით ა. კ-ის სასარგებლოდ და თანხა მიითვისა ნ. კ-ან ერთად. ქ. თბილისის პროკურატურა აწარმოებს წინასწარ გამოძიებას მ. ზ. ნ-ის კუთვნილი ქონების თაღლიური გზით მითვისების ფაქტზე.

თ. ქ-ამ სარჩელი არ ცნო შესაგებლით და აღნიშნა, რომ 2009 წლის 13 ნოემბერს გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება მოსარჩელე მ. ზ. ნ-სა და თ. ქ-ას შორის ქ. თბილისი, დ-ის სასწავლო - საცდელი მეურნეობის შესყიდვაზე. მ. ზ. ნ-ის წარმოადგენდა მინდობილი პირი ნ. კ-ე, თ. ქ-ას მინდობილობის საფუძველზე, ხელშეკრულებას ხელი მოაწერა მ. ფ-მა. ნასყიდობის საგნის ღირებულება შეადგენდა 400 000 აშშ დოლარს. ხელშეკრულება გაფორმდა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურში და იმავე დღეს აღირიცხა თ. ქ-ას საკუთრებად. 15 000 აშშ დოლარი სს ,,პ. ბ-ის’’ მეშვეობით გადაირიცხა ისრაელში მოსარჩელის ანგარიშზე, რომელიც მოპასუხეს გადასცა ნ. კ-ემ, ხოლო 31 აშშ დოლარი ნ. კ-ემ მიიღო ხელზე. დარჩენილი თანხა თ. ქ-ას მოსარჩელისათვის უნდა გადაერიცხა ნ-ის ანგარიშზე. ამის შემდეგ, მისთვის ცნობილი გაცხდა რომ, ნ. კ-ის მინდობლობა იყო ყალბი. ამდენად მოპასუხის განმარტებით, იგი წარმოადგენს კეთილსინდისიერ შემძენს.

2011 წლის 7 აპრილის სასამართლო მოსამზადებელ სხდომაზე მოპასუხის ა. კ-ის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა თ. ბ-ი.

2011 წლის 5 მაისს გამართულ სასამართლოს მოსამზადებელ სხოდმაზე საქმეში მოპასუხედ ჩაბმულ იქნა ნ. კ-ე. 2012 წლის 23 იანვარს მოპასუხის - ნ. კ-ის მიერ წარმოდგენილი იქნა შესაგებელი, რომლითაც მან სარჩელი არ ცნო. შესაგებლის ავტორის განმარტებით, მის მიმართ სისხლის სამართლის საქმის განხილვა დაიწყო 2010 წლის 20 ოქტომბრიდან. 2010 წლის 17 ნოემბერს სასამართლო სხდომაზე გამოცხადდა მ. ზ. ნ-ი, რომელმაც მოითხოვა ზიანის ანაზღაურება. მოპასუხეს დაეკისრა 1 017 000 აშშ დოლარის გადახდა მოსარჩელისათვის. ამასტან, მოპასუხის მითითებით, მოსარჩელე - მ. ზ. ნ-ი არ ითხოვს სადაო ხელშეკრულებათა დოკუმენტური საფუძვლის -2009 წლის 2 სექტემბრის მინდობილობის ბათილობას. ეს მინდობილობა ბთილად არ ყოფილა ცნობილი არც 2010 წლის 15 დეკემბერს განაჩენით, ანუ 2009 წლის 2 სექტებრის მინდობილობა სრულფასოვანი დოკუმნეტია, არ გაუქმებულა და იურიდიული ძალა აქვს. აქვე ნ. კ-ის მითითებით, მოპასუხეები წარმოადგენენ კეთილსინდისიერ შემძენენს, სადავო ხელშეკრულებებზე ხელმოწერისას ხელმძღვანლოებდნენ საჯარო რეესტრის მონაცემების, აგრეთვე სანოტარო აქტის უტყუარობისა და სიზუსტის პრეზუმციით. მისი განმარტებით, სასარჩელო მოთხოვნის წარმოდგენილი ფორმით დაკმაყოფილება გამოიწვევს კეთილსინდისიერ შემძენთა საკუთრების უფლების შელახვასა და ხელყოფას.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 23 თებერვლის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გასაჩივრდა მოსარჩელეტა მიერ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით მ. ზ. ნ-ის, ე. რ. ნ-ის, ი. ნ-ი რ-ის, ო.რ-ის, ი. ს. ნ-ი შ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 23 თებერვლის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, მ. ზ. ნ-ის, ე. რ. ნ-ის, ი. ნ-ი რ-ის, ო. რ-ის, ი. ს. ნ-ი შ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი 2009 წლის 10 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება უძრავ ქონებაზე მდებარე ქ. თბილისში, კ-ას ქ. №3-ში, ბინა №38; ბათილად იქნა ცნობილი 2009 წლის 13 ნოემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება უძრავ ქონებაზე, მდებარე ქ. თბილისში, დ-ის სასწ.საცდელი მეურნეობა, მიწის ნაკვეთი -4000.00 კვ.მ.; ბათილად იქნა ცნობილი 2009 წლის 6 ნოემბრის ხელშეკრულება იპოთეკის გაუქმების შესახებ და უძრავ ქონებაზე, მდებარე ქ. თბილისში, დ-ის სასწ.საცდელი მეურნეობა (ზონა-თბილისი 01, სექტორი -72, კვარტალი - 14, ნაკვეთი 007/024; ნაკვეთის საკუთრების ტიპი: საკუთრება, ნაკვეთის ფუნქცია: არასასოფლო-სამეუნეო, დაზუსტებული ფართობი: 4000.00 კვ.მ., შენობა-ნაგებობების ჩამონათვალი: მშენებარე შენობა #1 საერთო ფართი -1703.45 კვ.მ.) აღდგაიპოთეკის შესახებ რ-ა (იპოთეკარები: ნ-ი ე. რ, ი.-ი, ო. რ-ის, ნ-ი შ. ი-ის); რ. მ-სა და ა. კ-ს შორის 2009 წლის 15 სექტემბერს გაფორმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რ. მ-ს, მ. ზ. ნ-ის სასარგებლოდ,დაეკისრა 1625 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბაჟის ანგარიშში. თ. ქ-ას, მ. ზ. ნ-ის სასარგებლოდ, დაეკისრა 6425 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბაჟის ანგარიშში.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2007 წლის 5 სექტემბერს ზ. თ-ის წარმომადგენელ ვ. ჯ-სა და ნ-ი მ. ზ.ს შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება უძრავ ქონებაზე მდებარე - ქ. თბილისში, დ-ის სასწავლო საცდელი მეურნეობა (ნაკვეთის #024. ფართობი 0.400 ჰექტარი). მ. ზ. ნ-ი საჯარო რეესტრში აღირიცხა უძრავი ქონების მესაკუთრედ (ტ.1. ს.ფ. 4, 53-56);

აღნიშნული უძრავი ქონება იპოთეკით დაიტვრითა ნ-ი ე. რ-ის, ი. რ-ის, ო. რ-ის, ნ-ი შ. ი-ის სასარგებლოდ, მათ და მ. ზ. ნ-ის შორის 2008 წლის 20 იანვრის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე (ტ.1. ს.ფ. 60-61);

საქმეში წარმოდგენილია მ. ზ. ნ-ის წარმომადგენელ ნ. კ-სა და იპოთეკარების - ნ-ი ე. რ-ზ, ი. რ-ის, ს. ი. ნ-ის, ო. რ-ის წარმომადგენელ ნ. კ-ეს შორის 2009 წლის 6 ნოემბერს გაფორმებული ხელშეკრულება იპოთეკის გაუქმების შესახებ. ხელშეკრულებაში მითითებულია, რომ სესხის დაბრუნებით სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოშობილი ვალდებულება შესრულდა და მხარეები აუქმებენ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებას (ტ.1. ს.ფ. 69);

2009 წლის 13 ნოემბერს ნ. კ-ეს, როგორც მ. ზ. ნ-ის წარმომადგენელსა და მ. ფ-ს, როგორც თ. ქ-ას წარმომადგენელს შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება უძრავ ქონებაზე მდებარე ქ. თბილისში, დ-ის სასწავლო საცდელი მეურნეობა. უძრავი ქონება საჯარო რეესტრში აღირიცხა თ. ქ-ას საკუთრებაში. ხელშეკრულების მიხედვით, უძრავი ქონება გაიყიდა 400 000 აშშ დოლარად. დადგენილია და სადავოს არ წარმოადგენს, რომ თ. ქ-ამ გადაიხადა უძრავი ქონების ღირებულების ნაწილი - 46 000 აშშ დოლარი (ტ.1. ს.ფ. 6, 74-76);

2009 წლის 9 თებერვალს მურმან მუმლაძესა და მ. ზ. ნ-ის შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება უძრავ ქონებაზე მდებარე ქ. თბილისში, კ-ას (ყოფილი კ-ის) #3-ში მდებარე #38 ბინაზე; უძრავი ქონება საჯარო რეესტრში აღირიცხა მ. ზ. ნ-ის სახელზე (ტ.1. ს.ფ. 5, 76-79);

საქმეში წარმოდგენილია 2009 წლის 10 სექტემბერს გაფორმებული ხელშეკრულება ზემოაღნიშნულ უძრავ ქონებაზე, რომლის შესაბამისად, რ. მ-მა შეიძინა უძრავი ქონება მ. ზ. ნ-ან, რომელსაც მინდობილობის საფუძველზე, წარმოადგენდა ნ. კ-ე. ხელშეკრულების საფუძველზე, რ. მ-ი საჯარო რეესტრში აღრიცხა უძრავი ქონების მესაკუთრედ (ტ.1. ს.ფ.7, 81-82);

2009 წლის 15 სექტემბერს ა. კ-სა და რ. მ-ს შორის გაფორმდა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე, რ. მ-მა ისესხა 35 000 აშშ დოლარი და სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა რ. მ-ის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება მდებარე ქ. თბილისში, კ-ას ქ. №3-ში, ბინა №38 (ტ.1. ს.ფ. 83-88);

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის კოლეგიის 2010 წლის 15 დეკემბრის განაჩენით ნ. კ-ე ცნობილი იქნა დამნაშავედ საქართველოს სსკ-ის 362-ე მუხლის პირველი ნაწილით და სსკ-ის 180-ე მუხლის მეორე ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტითა და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტებით (ბინის ეპიზოდი), საქართველოს სსკ-ის 362-ე მუხლის პირველი ნაწილით და სსკ-ის 180-ე მუხლის მეორე ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტითა და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტით (მიწის ნაკვეთის ეპიზოდი). დადგენილი იქნა ნ. კ-ის მიერ 2009 წლის 2 სექტემბერის მინდობილობის გაყალბების ფაქტი; განაჩენით დაკმაყოფილდა სამოქალაქო სარჩელი და ნ. კ-ეს მ. ზ. ნ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 1 017 000 აშშ დოლარის გადახდა (ტ.1. ს.ფ. 264-271);

დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ 2009 წლის 13 ნოემბერს და 2009 წლის 10 სექტემბერს ხელშეკრულებების გაფორმებისას ნ. კ-ე მოქმედებდა 2009 წლის 02 სექტემბრის მინდობილობით (ტ.1. ს.ფ. 71-72).

დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ ნ. კ-ეს იპოთეკის გაუქმების თაობაზე უფლებამოსილება არ გააჩნდა, რაც დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი საგანგებო მინდობილობით (ტ.1. ს.ფ. 26). მითითებული ხელშეკრულების გაფორმებისას ნ. კ-ემ წარადგინა მინდობილობა, რომელშიც მითითებულია ,,რწმუნებული პირი უფლებამოსილია ჩვენს სასარგებლოდ იპოთეკით დატვირთოს ანდა გააუქმოს იპოთეკა საჯარო რეესტრში“. თარგმანი არ შეესაბამება მინდობილობის დედანს (ტ.1. ს.ფ. 29-31, 24-28);

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სარჩელის აღძვრის იურიდიული ინტერესი გამომდინარეობდა მოსარჩელისათვის ქონებრივი სიკეთის მიღებაში, რაც ცხადყოფდა, რომ მოსარჩელეს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლის შესაბამისად, გააჩნდა განსახილველი დავის დასაბუთებული და საფუძვლიანი ინტერესი

სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 15 დეკემბრის განაჩენით ნ. კ-ეს მ. ზ. ნ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა სადავო უძრავი ქონების ღირებულება 1 017 000 აშშ დოლარის ოდენობით. ამდენად, ერთ შემთხვევაში მოსარჩელის ინტერესი დაკმაყოფილებულია სადავო უძრავი ქონების ღირებულების ანაზღაურებით, ხოლო მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე, სხვა სამართლებრივ საფუძვლებზე მითითებით, ითხოვს ქონების დაბრუნებას. ანუ, სარჩელს გააჩნია იდენტური მიზანი. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სარჩელთა მრავალგზის განხორციელება უნდა გამოირიცხოს იმ შემთხვევაში, თუ ეს წინააღმდეგობაში მოვა თანასწორობისა და თანაზომიერების პრინციპთან და უფლებამოსილ პირს მისცემს უფლების ბოროტად გამოყენების შესაძლებლობას. იმ პირობებეში, როდესაც დადგენილია, რომ განაჩენით დაკისრებული თანხა აღსრულებული არ არის, მოვალის, ნ. კ-ის, ქონებრივი მდგომარეობა არ იძლევა დაკისრებული თანხის იძულებითი წესით ამოღების შესაძლებლობას, პალატის მოსაზრებით, მოსარჩელის კანონით მინიჭებული უფლების რეალიზაცია ვერ შეფასდებოდა უფლების ბოროტად გამოყენებად. მოცემულ საქმეზე ქონებრივი ინტერესის დაკმაყოფილება, შემდგომში გამორიცხავდა განაჩენით დაკისრებული თანხის მიღების შესაძლებლობას.

პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 111.1-ე და 477-ე, 50-ე, 54-ე, 61-ე მუხლებით და აღნიშნა, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებები მესაკუთრის ნების გამოვლენის გარეშე დადებული გარიგებებს წარმოადგენდა, რაც ეწინააღმდეგებოდა საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებულ საკუთრების ხელშეუხებლობის პრინციპს, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 50-ე, 170-ე, 477-ე მუხლებით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს. ასევე, არ არსებობდა ხელშეკრულების მონაწილეთა ნება იპოთეკის ხელშეკრულების გაუქმების თაობაზე.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებზე მითითებით პალატამ აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სესხისა და იპოთეკის ხელშკრულების დადებისას, სადავო უძრავი ქონება რეგისტრირებული იყო რ. მ-ის სახელზე. რეგისტრაციის საფუძვლად მითითებული იყო უძრავი ქონების ნასყიდობის შესახებ 2009 წლის 10 სექტემბერს გაფორმებული ხელშეკრულება. იმის დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება, რომ ა. კ-ის ცნობილი იყო ხელშეკრულების სიყალბისა და ნამდვილი მესაკუთრის ვინაობის შესახებ, წარმოდგენილი არ ყოფილა. აღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლო მიიჩნია, რომ ა. კ-ი კეთილსინდისიერი შემძენია და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა მისი ინტერესების საწინააღმდეგოდ არამართებული იყო.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მ. ზ. ნ-იმ და თ. ქ-ამ.

მ. ზ. ნ-იმ საკასაციო საჩივრით მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით რ. მ-სა და ა. კ-ს შორის 2009 წლის 15 სექტემბერს დადებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლით: კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია, რომ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების დადებისას, სადავო უძრავი ქონება რეგისტრირებული იყო რ. მ-ის სახელზე, რეგისტრაციის საფუძვლად მითითებული იყო 2009 წლის 10 სექტემბრის ხელშეკრულება უძრავი ქონების ნასყიდობის შესახებ და თითქოს რაიმე მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდებოდა, რომ ა. კ-ის ცნობილი იყო ხელშეკრულების სიყალბე და ნამდვილი მესაკუთრის ვინაობა, წარმოდგენილი არ ყოფილა. აღნიშნული მსჯელობის საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლომ ა. კ-ი მიიჩნია კეთილსინდისიერ შემძენად და უარი თქვა სადავო იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე. სწორედ ზემოაღნიშნულ გარემოებასთან მიმართებით იქნა არასწორედ გამოყენებული სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი. საქმეზე წარმოდგენილი, სისხლის სამართლის საქმის მასალებით დადგენილია, რომ აწ გარდაცვლილ ა. კ-ის სასარგებლოდ, სადავო ბინა იპოთეკით დაიტვირთა სწორედ იმ მიზნით, რომ იგი გამხდარიყო კეთილსინდისიერი შემძენი და თაღლითთა ჯგუფს მიეღწია იმ მიზნისათვის, რომლის მისაღწევადაც დაიგეგმა და ჩადენილი იქნა კიდევაც ჯგუფური სისხლის სამართლის დანაშაული, რეალურად დადგენილია, რომ 2009 წლის 10 სექტემბერს თითქოსდა 80 000 აშშ დოლარად შეძენილი ბინა, რ. მ-მა 5 დღეში, 15 სექტემბერს, 35 000 აშშ დოლარი სესხის უზრუნველსაყოფად დატვირთა იპოთეკით ა. კ-ის სასარგებლოდ. აღნიშნული გარემოება დადასტურებულია მოპასუხე ნ. კ-ის მიერ სისხლის სამართლის საქმის განმხილველი სასამართლოსთვის მიცემული ჩვენებით, მის მიერ სააპელაციო სასამართლოსთვის მიცემული განმარტებით. ნ. კ-ემ სასამართლოს განუმარტა, რომ აწ გარდაცვლილი ა.კ-ი იყო დანაშაულებრივი დაჯგუფების ერთ-ერთი წევრი, რომელიც მონაწილეობდა მინდობილობების გაყალბების პროცესში და იღებდა წილს დანაშაულებრივი გზით მოპოვებული თანხებიდან. მანვე დაადასტურა, რომ ამჟამად ქვეყნის ფარგლებს გარეთ მიმალულმა რ. მ-მა, სწორედ მისი თხოვნით ფორმალურად გადაიფორმა სადავო ბინა ჯერ საკუთარ თავზე და შემდგომ ასევე ფიქტიურად დატვირთა ის იპოთეკით ა. კ-ის სასარგებლოდ. თავად ფაქტი, რომ სადავო ბინის განკარგვა მფლობელის ნების საწინააღმდეგოდ, გაყალბებული მინდობილობით მოხდა არ არის სადავო შორის და სასამართლომაც დადგენილად მიიჩნია. სასამართლოს არ უმსჯელია იმ გარემოებაზე, რომ საქმეში არ არსებობს სესხის ხელშეკრულების შესაბამისად, რ. მ-ის ნასესხები თანხის გადაცემის დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება. აღნიშნული გარემოებები იძლევა იმის მტკიცების საფუძველს, რომ მ-სა და კ-ს შორის 2009 წლის 15 სექტემბერს გაფორმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება ბათილი იყო და სააპელაციო სასამართლომ არასწორად იმსჯელა სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის დანაწესზე.

კასატორმა თ. ქ-ამ საკასაციო საჩივრით მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლით: კასატორის განმარტებით, სასამართლო მიუთითებს, რომ მოსარჩელის ინტერესი დაკმაყოფილებულია უძრავი ქონების ღირებულების ანაზღაურებით, ხოლო მოსარჩელე სხვა სამართლებრივი საფუძვლით ითხოვს ქონების დაბრუნებას და სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სარჩელთა მრავალგზის განხორციელება გამორიცხულია. „იმ პირობებში, როდესაც დადგენილია, რომ განაჩენით დაკისრებული თანხა აღსრულებული არ არის, მოვალის ნ. კ-ის ქონებრივი მდგომარეობა არ იძლევა დაკისრებული თანხის იძულებითი წესით ამოღების შესაძლებლობას, მოსარჩელის კანონით მინიჭებული უფლების რეალიზაცია ვერ შეფასდება უფლების ბოროტად გამოყენებად. მოცემულ საქმეზე ქონებრივი ინტერესების დაკმაყოფილება შემდგომში გამორიცხავს განაჩენით დაკისრებული თანხის მიღების შესაძლებლობას. სასამართლოს აღნიშნულ მოსაზრება არასწორია, რადგან ამ შემთხვევაში ადგილი აქვს სარჩელთა მრავალგზის განხორციელებას. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 15 დეკემბრის განაჩენით დაკმაყოფილდა სამოქალაქო სარჩელი და ნ. კ-ეს მ. ზ. ნ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 1 017 000 აშშ დოლარის გადახდა. სასამართლო სხდომაზე მოსარჩელის წარმომადგენელმა დაადასტურა, რომ აღნიშნული თანხა მოიცავს თ. ქ-ას მიერ შეძენილი ქონების ღირებულებასაც. ამდენად მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი დაკმაყოფილებულია.

დაუსაბუთებელია სასამართლოს მოსოაზრება იმის შესახებ, რომ ნ. კ-ე გადახდისუუნაროა, მისი ქონებრივი მდგომარეობა არ იძლევა დაკისრებული თანხის გადახდის შესაძლებლობას და ამიტომ უნდა დაკმაყოფილდეს მეორე სარჩელი ნასყიდობის ბათილობის შესახებ. ამგვარი დადსაბუთება ყოველგვარ კანონიერ საფუძველს მოკლებულია.

დაუსაბუთებელია სასამართლოს მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ სამოქალაქო სარჩელი სისხლის სამართლის საქმეში და სამოქალაქო სარჩელი ნასყიდობის ბათილობის შესახებ სხვადასხვა საფუძვლითაა აღძრული, რადგან ორივე სარჩელის საფუძველია მოსარჩელისათვის ზიანის ანაზღაურება, ერთის მხრივ ფულადი სახით, ხოლო მეორეს მხრივ - ქონების დაბრუნების სახით.

სასამართლო მიუთითებს, რომ მოცემულ საქმეზე ქონებრივი ინტერესის დაკმაყოფილება გამორიცხავს განაჩენით დაკისრებული თანხის მიღების შესაძლებლობას, რაც არამართებულია, რადგან განაჩენი შესულია კანონიერ ძალაში და ექვემდებარება აღსრულებას. თ. ქ-ა წარმოადგენს კეთილსინდისიერ შემძენს. ნ. კ-ე ნასყიდობის გარიგებაში მონაწილეობის მისაღებად ჩააბა თვითონ მოსარჩელემ და მიერ ზ. ნ-იმ თ. ქ-ან სატელეფონო საუბრის შემდეგ თვითონ გამოაგზავნა ნ. კ-ე, რომელთანაც მოსარჩელეს ახლო საქმიანი ურთიერთობა აკავშირებდა. ხოლო თანხის ბოლომდე გადახდა არ მოხდა მხოლოდ იმის გამო, რომ შემთხვევით გახდა ცნობილი, რომ ნასყიდობის საგანს დაედო ყადაღა. აღნიშნულის შესახებ მოსარჩელეს ქ-ის არ შეუტყობინებია და რომ არა შემთხვევითობა, თ. ქ-ას მიერ მოხდებოდა თანხის მთლიანად დაფარვა და რაც გამოიწვევდა მის უფრო მეტად დაზარალებას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. ზ. ნ-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო თ. ქ-ას საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილება ქ. თბილისში, დ-ის სასწავლო საცდელი მეურნეობის ტერიტორიაზე მდებარე, 4000.00 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე 2009 წლის 13 ნოემბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში და ამ ნაწილში საქმეზე მიღებულ უნდა იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, ხოლო დანარჩენ ნაწილებში გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო პალატა თ. ქ-ას საკასაციო საჩივრის ფარგლების გათვალისწინებით ამოწმებს სააპელაციო გადაწყვეტილების კანონიერებას ნ-ი მ. ზ-ის სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში. კერძოდ, თ. ქ-ა საკასაციო საჩივრით ითხოვს უარი ეთქვას სარჩელის დაკმაყოფილებას, თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ თ. ქ-ას უფლებებზე გავლენას ახდენს მხოლოდ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ის ნაწილი, რომლითაც ბათილად იქნა ცნობილი ქ. თბილისში, დ-ის სასწავლო საცდელი მეურნეობის ტერიტორიაზე მდებარე, 4000.00 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე 2009 წლის 13 ნოემბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება.

რაც შეეხება გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იმ ნაწილს, რომლითაც ბათილად იქნა ცნობილი 2009 წლის 6 ნოემბრის ხელშეკრულება იპოთეკის გაუქმების შესახებ და უძრავ ქონებაზე, მდებარე ქ. თბილისში, დ-ის სასწ.საცდელი მეურნეობა (ზონა-თბილისი 01, სექტორი -72, კვარტალი - 14, ნაკვეთი 007/024; ნაკვეთის საკუთრების ტიპი: საკუთრება, ნაკვეთის ფუნქცია: არასასოფლო-სამეუნეო, დაზუსტებული ფართობი: 4000.00 კვ.მ., შენობა-ნაგებობების ჩამონათვალი: მშენებარე შენობა №1 საერთო ფართი -1703.45 კვ.მ.) აღდგა იპოთეკის შესახებ რეგისტრაცია (იპოთეკარები: ნ-ი ე. რ-ზ, ი. რ-ი, ო. რ-ის, ნ-ი შ. ი-ის) საკასაციო პალატა ვერ იმსჯელებს, რადგან კასატორი თ. ქ-ა საკასაციო საჩივარში არ უთითებს ამ ნაწილში გადაწყვეტილების უკანონობაზე. ამდენად, კასატორს ამ ნაწილში არათუ დასაბუთებული, არამედ რაიმე პრეტენზიაც კი არ აქვს წარმოდგენილი.

2009 წლის 13 ნოემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობის ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმებისას მნიშვნელოვანია, რომ სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ წინამდებარე სარჩელის აღძვრის იურიდიული ინტერესი გამომდინარეობს მოსარჩელისათვის ქონებრივი სიკეთის მიღებაში. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელეს გააჩნია განსახილველი დავის დასაბუთებული და საფუძვლიანი ინტერესი.

სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 15 დეკემბრის განაჩენით ნ. კ-ეს მიერ ზ. ნ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა სადავო უძრავი ქონებების ღირებულება 1 017 000 აშშ დოლარის ოდენობით.

ამასთან მიმართებით, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ერთ შემთხვევაში მოსარჩელის ინტერესი დაკმაყოფილებულია სადავო უძრავი ქონების ღირებულების ანაზღაურებით, ხოლო მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე, სხვა სამართლებრივ საფუძვლებზე მითითებით, ითხოვს ქონების დაბრუნებას. ანუ, მოცემულ სარჩელს გააჩნია იდენტური მიზანი. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სარჩელთა მრავალგზის განხორციელება უნდა გამოირიცხოს იმ შემთხვევაში, თუ ეს წინააღმდეგობაში მოვა თანასწორობისა და თანაზომიერების პრინციპთან და უფლებამოსილ პირს მისცემს უფლების ბოროტად გამოყენების შესაძლებლობას. იმ პირობებეში, როდესაც დადგენილია, რომ განაჩენით დაკისრებული თანხა აღსრულებული არ არის, მოვალის, ნ. კ-ის, ქონებრივი მდგომარეობა არ იძლევა დაკისრებული თანხის იძულებითი წესით ამოღების შესაძლებლობას, მოსარჩელის კანონით მინიჭებული უფლების რეალიზაცია ვერ შეფასდება უფლების ბოროტად გამოყენებად. მოცემულ საქმეზე ქონებრივი ინტერესის დაკმაყოფილება, შემდგომში გამორიცხავს განაჩენით დაკისრებული თანხის მიღების შესაძლებლობას.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას. ამასთან მიმართებით ისმის კითხვა: შესაძლებელია თუ არა მოსარჩელემ მოითხოვოს როგორც საკომპენსაციო თანხა, ასევე იმ ქონების მიღება, რის სანაცვლოდაც მან მოითხოვა საკომპენსაციო ზიანი. ამ კითხვაზე უნდა გავცეთ უარყოფითი პასუხი, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის კოლეგიის 2010 წლის 15 დეკემბრის განაჩენით ნ. კ-ე ცნობილი იქნა დამნაშავედ საქართველოს სსკ-ის 362-ე მუხლის პირველი ნაწილით და სსკ-ის 180-ე მუხლის მეორე ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტითა და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტებით (ბინის ეპიზოდი), საქართველოს სსკ-ის 362-ე მუხლის პირველი ნაწილით და სსკ-ის 180-ე მუხლის მეორე ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტითა და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტით (მიწის ნაკვეთის ეპიზოდი). დადგენილი იქნა ნ. კ-ის მიერ 2009 წლის 2 სექტემბერის მინდობილობის გაყალბების ფაქტი; განაჩენით დაკმაყოფილდა სამოქალაქო სარჩელი და ნ. კ-ეს მ. ზ. ნ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 1 017 000 აშშ დოლარის გადახდა (ტ.1. ს.ფ. 264-271);

დადგენილია, რომ 2009 წლის 13 ნოემბერს და 2009 წლის 10 სექტემბერს ხელშეკრულებების გაფორმებისას ნ. კ-ე მოქმედებდა 2009 წლის 2 სექტემბრის მინდობილობით (ტ.1. ს.ფ. 71-72).

დადგენილია, რომ ნ. კ-ეს იპოთეკის გაუქმების თაობაზე უფლებამოსილება არ გააჩნდა. აღნიშნული დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი საგანგებო მინდობილობით (ტ.1. ს.ფ. 26). მითითებული ხელშეკრულების გაფორმებისას ნ. კ-ის მიერ წარდგენილ იქნა მინდობილობა, რომელშიც მითითებულია ,,რწმუნებული პირი უფლებამოსილია ჩვენს სასარგებლოდ იპოთეკით დატვირთოს ან/და გააუქმოს იპოთეკა საჯარო რეესტრში“. თარგმანი არ შეესაბამება მინდობილობის დედანს (ტ.1. ს.ფ. 29-31, 24-28);

უპირველეს ყოვლისა საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლის დანაწესზე, რომლის თანახმად, სარჩელი შეიძლება აღიძრას უფლებისა თუ სამართლებრივი ურთიერთობების არსებობა-არარსებობის დადგენის, დოკუმენტების ნამდვილობის აღიარების ან დოკუმენტების სიყალბის დადგენის შესახებ, თუ მოსარჩელეს აქვს იმის იურიდიული ინტერესი, რომ ასეთი აღიარება სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოხდეს.

საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს განმარტებას, რომ იურიდიული ინტერესის ცნებაში ყოველთვის იგულისხმება ის მატერიალურ-სამართლებრივი უფლება, რომლის დაცვასაც უზრუნველყოფს აღიარებითი სარჩელი. მაგრამ დამატებით საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ აღიარებითი სარჩელის განხილვისას ყურადღება უნდა გავამახვილოთ განსახილველი დავის ორ მხარეზე. პირველი, იურიდიული ინტერესი, ანუ სარჩელის მატერიალურ-სამართლებრივ შედეგი უნდა უკავშირდებოდეს სამართლებრივი ურთიერთობების არსებობა-არარსებობის დადგენას, დოკუმენტების ნამდვილობის აღიარებას ან დოკუმენტების სიყალბის დადგენას, რაც განსხვავდება იმ მატერიალურ-სამართლებრივი შედეგისაგან, რომელიც მიიღწევა მიკუთვნებითი სარჩელით. ამ უკანასკნელ შემთხვევაში იურიდიული ინტერესისათვის აუცილებელია მიკუთნებითი მოთხოვნის აღძვრა. კონკრეტულ შემთხვევაში მოსარჩელე ითხოვს გარიგებების ბათილობას სადავო ქონების დაბრუნების გარეშე. აღიარებითი სარჩელი კი წარმოადგენს იმ იურიდიული მნიშვნელობის ფაქტის დადგენას, რომელიც სადავო მხარეთა შორის, რომელიც არ ითვალისწინებს მიკუთვნებითი მოთხოვნის აღძვრას.

განსახილველი დავის მეორე მხარე უკავშირდება მოთხოვნათა რეალიზაციის მატერიალურ-სამართლებრივ ასპექტებს. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს მოსარჩელე მხარის მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე გაკეთებულ ახსნა-განმარტებაზე (16.02.2012, 13.38.16-13.38.57), რომელშიც მან მიუთითა, რომ სისხლის სამართლის საქმეზე დადგენილი განაჩენით დაკმაყოფილებული სამოქალაქო სარჩელი 1017000 აშშ დოლარი მოიცავს ყალბი მინდობილობით გასხვისებული სადავო ქონების ღირებულებას.

ამდენად, სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენით დაკმაყოფილებული სარჩელის საფუძველს წარმოადგენდა ყალბი მინდობილობის საფუძველზე დაკარგული ქონების ღირებულება. შესაბამისად, უნდა აღინიშნოს, რომ დაკმაყოფილებული სამოქალაქო სარჩელით მოსარჩელემ მოითხოვა არა პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა (ნატურით რესტიტუცია), არამედ ფულადი ანაზღაურება. კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსისი 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე კოდექსის 409-ე მუხლის თანახმად თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება.

აქედან გამომდინარე, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელემ მიიღო ფულადი ანაზღაურება, რომელიც მისივე ახსნა-განმარტებით წარმოადგენს სადავო ქონების ღირებულებას (16.02.2012, 13.38.16-13.38.57). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ დაუშვებელია კრედიტორს მიეცეს როგორც ნატურით, ასევე ფულადი თანხით ანაზღაურების უფლება. ამდენად, არ შეიძლება გაზიარებულ იქნეს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ საქმეზე ქონებრივი ინტერესის დაკმაყოფილება, შემდგომში გამორიცხავს განაჩენით დაკისრებული თანხის მიღების შესაძლებლობას. ამასთან მიმართებით უნდა აღინიშნოს, რომ როგორც განაჩენით, ასევე გადაწყვეტილებით დამდგარი შედეგი ექვემდებარება აღსრულებას კანონით დადგენილი წესით და მოსარჩელე შეძლებს მის სასარგებლოდ მიღებული გადაწყვეტილებების აღასრულებას. საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ დასძენს, რომ ამ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია ის, რომ ზიანის ნატურით რესტიტუციის შესაძლებლობის გამოყენება გამორიცხავს მისი (ქონების) ფუალადი ანაზღაურების შესაძლებლობის გამოყენებას და პირიქით (ანუ იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელემ მოითხოვა და შემდეგ დაკმაყოფილდა კიდეც სადავო ქონების საფასურის მიღება, მას არ შეუძლია, ამავდროულად მოითხოვოს ამ ქონების მისთვის გადაცემა). ნატურით რესტიტუციაზე და ფულად კომპენსაციაზე კრედიტორის უფლება ალტერნატიულია და არა კუმულაციური.

მ. ზ. ნ-ის საკასაციო საჩივრის ფარგლების გათვალისწინებით საკასაციო პალატა ამოწმებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იმ ნაწილს, რომლითაც რ. მ-სა და ა. კ-ს შორის 2009 წლის 15 სექტემბერს გაფორმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

ამდენად, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე იმის შესახებ, რომ 2009 წლის 15 სექტემბერს სესხისა და იპოთეკის ხელშკრულების დადებისას, სადავო უძრავი ქონება რეგისტრირებული იყო რ. მ-ის სახელზე. რეგისტრაციის საფუძვლად მითითებული იყო 2009 წლის 10 სექტემბერს გაფორმებული ხელშეკრულება უძრავი ქონების ნასყიდობის შესახებ. იმის დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება, რომ ა. კ-ის ცნობილი იყო ხელშეკრულების სიყალბისა და ნამდვილი მესაკუთრის ვინაობის შესახებ, წარმოდგენილი არ ყოფილა. აღნიშნულის გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ა. კ-ი კეთილსინდისიერი შემძენია და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა მისი ინტერესების საწინააღმდეგოდ არამართებულია.

კასატორი აღნიშნავს, რომ აწ. გარდაცვლილი ა. კ-ის არაკეთილსინდისიერება დასტურდება მოპასუხე ნ. კ-ის მიერ სისხლის სამართლის საქმის განმხილველი სასამართლოსათვის მიცემული ჩვენებით.

ამასთან მიმართებით საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმეში არსებული არც სისხლის სამართლის საქმეზე ნ. კ-ის დაკითხვის ოქმებიდან (ტ.1, ს.ფ. 148-160) და არც საქმეში არსებული სხვა მასალებით არ დგინდება ა. კ-ის არაკეთილსინდისიერება.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საჯარო რეესტრის დანიშნულებაა სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობის უზრუნველყოფა. ის წარმოადგენს კეთილსინდისიერი პარტნიორის უფლების დაცვის გარანტს. ზუსტად ამ პრინციპიდან გამომდინარე, როდესაც რეესტრის მონაცემთა უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციას ვიხილავთ კეთილსინდისიერი შემძენის ინსტიტუტის ფარგლებში, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის მე-2 ნაწილით და 185-ე მუხლით ნახსენებ ტერმინ „გამსხვისებელში” ყოველთვის იგულისხმება პირი, რომელიც არ არის უფლებამოსილი, გაასხვისოს საჯარო რეესტრში მის სახელზე რეგისტრირებული უფლება და ამდენად, ის არ არის უფლებამოსილი, დადოს ეს გარიგება. ზუსტად იმ შემთხვევებში, როდესაც უძრავ ნივთს ასხვისებს საამისოდ არაუფლებამოსილი პირი, მაგრამ ის რეგისტრირებულია საჯარო რეესტრში, როგორც ამ უფლების მესაკუთრე, საკმაოდ დიდი მნიშვნელობა ენიჭება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლით დაცულ შემძენის უფლებას, კერძოდ, განსახილველი ნორმის თანახმად, შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე.

განსახილველი ნორმის მიზანს წარმოადგენს სამოქალაქო ბრუნვის დაცვა და, შესაბამისად, საჯარო რეესტრში უფლების რეგისტრაციის ფაქტისადმი მაღალი ნდობის უზრუნველყოფა. არ შეიძლება შემძენს (ამ შემთხვევაში იპოთეკარს) მოეთხოვოს შესაძენი უფლების შესახებ იმაზე მეტი ცოდნა, რაც კანონით არის დადგენილი. უპირველეს ყოვლისა, მნიშვნელოვანია ის, რომ საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული ფაქტისადმი ნდობა გულისხმობს იმას, რომ უფლება, რომელიც რეგისტრირებულია საჯარო რეესტრში, ნამდვილად ეკუთვნის რეესტრში მითითებულ პირს, ანუ იმ პირს, რომელიც გამოხატავს ნებას, გაასხვისოს, იპოთეკით დატვირთოს მის სახელზე რეგისტრირებული უფლება. ამდენად, სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობა ნიშნავს სამოქალაქო ურთიერთობების მონაწილეთა მიმართ ნდობასა და კეთილსინდისიერებას, რაც უზრუნველყოფილია საჯარო რეესტრის ჩანაწერების სისწორისა და სისრულის პრეზუმფციით.

ამდენად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლით გათვალისწინებული რეესტრის მონაცემთა უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია თავისი ბუნებით წარმოადგენს იურიდიულ ფიქციას, რომლის თანახმად ივარაუდება, რომ რეესტრში უფლების რეგისტრაციის ფაქტი სრულად და სწორად არის განხორციელებული. აღნიშნული ფიქცია ნიშნავს იმას, რომ ობიექტურად არსებული ნებისმიერი ფაქტი, რომელიც მიუთითებს რეგისტრაციის ხარვეზზე, ვერ გამორიცხავს განსახილველი ნორმით დაცულ ვარაუდს რეესტრში რეგისტრირებული უფლების მართებულობასთან დაკავშირებით.

კანონი თვითონ განსაზღვრავს, თუ რა შემთხვევაში არ მოქმედებს რეესტრის ჩანაწერების სისწორე, რა შემთხვევაზეც გავლენას ახდენენ არა ობიექტური, არამედ სუბიექტური ფაქტორები, რომლებიც მიუთითებენ შემძენის არაკეთილსინდისიერებაზე, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, იმ პირის სასარგებლოდ, რომელიც გარიგების საფუძველზე სხვა პირისაგან იძენს რომელიმე უფლებას და ეს უფლება გამსხვისებლის სახელზე იყო რეესტრში რეგისტრირებული, რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ამ ჩანაწერების საწინააღმდეგოდ შეტანილია საჩივარი ან შემძენმა იცოდა, რომ ჩანაწერი უზუსტოა. აღნიშნული დანაწესი მიუთითებს იმაზე, რომ ამ ჩანაწერების საწინააღმდეგოდ შეტანილი საჩივარი ან ამ უზუსტობის თაობაზე შემძენის ცოდნის ფაქტი გამორიცხავენ პრეზუმფციის მოქმედებას, შესაბამისად, აღნიშნული ფაქტორები მიუთითებენ შემძენის არაკეთილსინდისიერებაზე.

აქედან გამომდინარე შესაძლებელია დავასკვნათ, რომ მ. ზ. ნ-ის საკასაციო საჩივრში არ უთითებს ისეთ გარემოებებზე, რომლებიც დაადასტურებდა ა. კ-ის არაკეთილსინდისიერებას, ამდენად საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ ა. კ-ი კეთილსინდისიერი შემძენია და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა მისი ინტერესების საწინააღმდეგოდ არამართებულია.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორი მ. ზ. ნ-ის მიერ წარმოდგენილი არ არის დასაბუთებული პრეტენზია. კონკრეტულ შემთხვევაში დასაშვებ და დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს, რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება და სამართლებრივ-მატერიალური ნორმის არასწორად გამოყენება ან განმარტება.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. აღნიშნული ნორმის თანახმად, იმ ხარჯების გადახდა, რაც მოსარჩელემ შეიტანა სახელმწიფო ბაჟის სახით (აგრეთვე, სხვა ხარჯები), დაეკისრება მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რომელიც დააკმაყოფილა ან უარი უთხრა გადაწყვეტილებით.

მოცემულ შემთხვევაში, მოწინააღმდეგე მხარე მ. ზ. ნ-ის, თ. ქ-ას სასარგებლოდ, უნდა დაეკისროს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 6000 (ექვსიათასი) ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. მ. ზ. ნ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. თ. ქ-ას საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

3. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილება ქ. თბილისში, დ-ის სასწავლო საცდელი მეურნეობის ტერიტორიაზე მდებარე, 4000.00 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე 2009 წლის 13 ნოემბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში და ამ ნაწილში საქმეზე მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

4. მ. ზ. ნ-ის სარჩელი ქ. თბილისში, დ-ის სასწავლო საცდელი მეურნეობის ტერიტორიაზე მდებარე, 4000.00 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე, 2009 წლის 13 ნოემბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს;

5. დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად;

6. მ. ზ. ნ-ის, თ. ქ-ას სასარგებლოდ, დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 6000 ლარის გადახდა;

7. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე თ. თოდრია

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

პ. ქათამაძე