№ას-1677-1573-2012 8 ივლისი, 2013 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ვასილ როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, თეიმურაზ თოდრია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „ა +“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შ. ე-ა (მოსარჩელე)

თავდაპირველი მოპასუხე - შპს „ს. ს. კ-ი“

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 6 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – ხელშეკრულებიდან გასვლა, ნასყიდობის ფასის დაბრუნება, მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

შ. ე-ამ სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოში ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „ა პ-2-ის“ , შპს „ა+-სა“ და შპს „ს. ს. კ-ის“ წინააღმდეგ ხელშეკრულებიდან გასვლისა და მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების მოთხოვნით.

მოსარჩელის განმარტებით, 2007 წლის 29 დეკემბერს ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „ა პ-2-სა“ და შ. ე-ას შორის გაფორმდა ს. სახლის მშენებლობაში წილობრივი მონაწილეობის (ამხანაგობაში წევრად მიღების) შესახებ ხელშეკრულება. 2007 წლის 29 დეკემბრის ხელშეკრულების მესამე მუხლის მიხედვით, შ. ე-ამ შესატანის სახით ამხანაგობაში შეიტანა 58 166 აშშ დოლარი. ხელშეკრულებით განისაზღვრა ბინის მშენებლობის ვადა - 2009 წლის 30 ივნისი. 2005 წლის 8 სექტემბერს შპს „ს. ს. კ-სა“ და შპს „ა +-ს“ შორის დაიდო ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულება. ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენს შპს „ს. ს. კ-სა“ (მესაკუთრის) და შპს „ა +-ის“ გადაწყვეტილება მესაკუთრის კუთვნილი უძრავი ქონების ბაზაზე მრავალსართულიანი ს. და საოფისე კ-ის მშენებლობის განხორციელების შესახებ. მესაკუთრის შენატანს წარმოდგენდა მიწის ნაკვეთი, ხოლო „ა +-ის“ - შენობა-ნაგებობის დაპროექტება და აშენება. დამფუძნებლებმა ვალდებულება სოლიდარულად იკისრეს. აღნიშნული ხელშეკრულების საფუძველზე გაფორმდა ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „ა პ. 2-ის“ დებულება, რომელსაც ხელს აწერს იმა „ა პ. 2-ის“ თავმჯდომარე და შპს „ა +-ის“ დირექტორი ო. დ-ა, ასევე შპს „ს. ს. კ-ის“ დირექტორები. მოსარჩელემ ნაკისრი ვალდებულება ჯეროვნად შეასრულა, მაგრამ ამხანაგობას ვალდებულება დათქმულ ვადაში არ შეუსრულებია. არსებული მდგომარეობით, ს. სახლი მხოლოდ 5 სართულია აშენებული. აღნიშნულის გათვალისწინებით, მოსარჩელეს შეუძლია მოითხოვოს შენატანის დაბრუნება, ასევე მიუღებელი შემოსავლის - 10 469, 88 აშშ დოლარის გადახდა. თანხა რომ განთავსებულიყო საბანკო დაწესებულებაში ანაბარზე, სწორედ ამ ოდენობის საპროცენტო სარგებელი დაერიცხებოდა. ასევე მოსარჩელე ითხოვს მიყენებული ზიანის - ბანკში იპოთეკური სესხის დაფარვისას დაკისრებული საკომისიოს - 553,65 აშშ დოლარის, კონვერტაციის საფასურის - 144, 21 აშშ დოლარისა და ადვოკატის მომსახურების საფასურის 3000 ლარის გადახდის დაკისრებას.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 4 აპრილის გადაწყვეტილებით შ. ე-ას სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; შპს „ა+-ს“ შ. ე-ას სასარგებლოდ დაეკისრა 58 166 აშშ დოლარის გადახდა; შპს „ა+-ს“ შ. ე-ას სასარგებლოდ მიუღებელი შემოსავლის სახით, დაეკისრა 10 469,88 აშშ დოლარის გადახდა; მოსარჩელე შ. ე-ას მოთხოვნა ზიანის 553,65 აშშ დოლარის და 144,21 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა; შპს „ა+-ს“ შ. ე-ას სასარგებლოდ დაეკისრა ამ უკანასკნელის მიერ გაწეული სასამართლო ხარჯების 3000 ლარის გადახდა; მასვე დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის 3000 ლარის გადახდა; შ. ე-ას სარჩელი შპს „ს. ს. კ-ის“ მიმართ არ დაკმაყოფილდა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება შპს „ა +-მა“ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 10 აპრილის განჩინებით, დადგინდა ზემომითითებული გადაწყვეტილების აღსრულება მის კანონიერ ძალაში შესვლიდან ერთი წლის შემდეგ.

აღნიშნული განჩინება შ. ე-ამ კერძო საჩივრით გაასაჩივრა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 6 ნოემბრის განჩინებით შპს „ა +-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები მიიჩნია:

1. 2007 წლის 29 დეკემბერს ამხანაგობა „ა პ -2-სა“ და შ. ე-ას შორის გაფორმდა Nაპ2-296 ხელშეკრულება ს. სახლის მშენებლობაში წილობრივი მონაწილეობის (ამხანაგობის წევრად მიღების) შესახებ. ხელშეკრულების თანახმად, შ. ე-ა მიღებულ იქნა ამხანაგობის წევრად; წევრის წილი ამხანაგობაში შეადგენს ოროთახიანი ბინას, ფართით 71,43 კვ.მ; წევრის შენატანის ოდენობა განისაზღვრა ბინის ღირებულებით, კერძოდ, 58 166 აშშ დოლარით. ბინის მშენებლობა უნდა დასრულებულიყო 2009 წლის 30 ივნისს;

2. შ. ე-ამ სახელშეკრულებო ვალდებულება - გადაეხადა ბინის ღირებულება, შესრულებულია სრულყოფილად;

3. 2011 წლის 13 ივნისს მოსარჩელემ ამხანაგობა „ა. პ-2“-ს განცხადებით აცნობა ვალდებულების დარღვევის გამო, 2007 წლის 29 დეკემბრის ხელშეკრულებიდან გასვლის შესახებ;

4. მოსარჩელეს 2007 წლის 29 დეკემბრის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უძრავი ნივთი არ გადასცემია. ამასთან, გაურკვეველია მოსარჩელისათვის გადასაცემი ს. სახლის დასრულების კონკრეტულ ვადები;

5. 2005 წლის 8 სექტემბრის ერთობლივი საქმიანობის შესახებ ხელშეკრულების მიხედვით, ამხანაგობა „ა პ -2“ დაფუძნებულია შპს „ა +-ის“ და შპს „ს. ს. კ-ის“ მიერ.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ 2007 წლის 29 დეკემბრის ერთი მხრივ, ამხანაგობა „ა პ-2-სა“ და მეორე მხრივ, შ. ე-ას შორის დადებული გარიგებით წარმოიშვა ნარდობის სამართლებრივი ურთიერთობა. მოცემულ შემთხვევაში, მხარეებს შორის დადებული ხელშეკრულების თანახმად, მოპასუხე აშენებს მრავალსართულიან საცხოვრებელს სახლს. მოსარჩელემ შეუკვეთა ს. ფართი მშენებარე საცხოვრებელ სახლში. შემკვეთმა შეუკვეთა კონკრეტულ მისამართზე მდებარე მშენებარე სახლში, კონკრეტულ სართულზე მდებარე განსაზღვრული ფართის ბინა და გადაიხადა მისი ღირებულება. მენარდემ ხელშეკრულებით დათქმულ ვადაში არ შეასრულა ნაკისრი ვალდებულება. ხელშეკრულების თანახმად, ს. სახლის მშენებლობა უნდა დასრულებულიყო 2009 წლის 30 ივნისისათვის; მენარდის მიერ ვალდებულების შესრულების ვადად განისაზღვრა მშენებლობის დაწყებიდან - 30.12.2006წ. – 30 თვე. ამდენად, აღნიშნული ვადა წარმოადგენდა ვალდებულების შესრულებისათვის საჭირო გონივრულ ვადას. მოცემულ შემთხვევაში, ს. ბინა აშენებული არ არის, შესაბამისად, მოსარჩელეს 2007 წლის 29 დეკემბრის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უძრავი ნივთი არ გადასცემია.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოცემულ სადავო ურთიერთობაში ვალდებულება არსებითად დაირღვა, რაც გამოიხატება იმაში, რომ ვალდებულების შესრულების ვადის გასვლის შემდგომაც ს. სახლის მშენებლობა დასრულებული არ არის და გაურკვეველია, რა ვადა დასჭირდება მენარდეს მშენებლობის დასასრულებლად; ამდენად, კრედიტორის მიერ მოვალისათვის ვალდებულების შესასრულებლად დამატებით ვადის მიცემა აშკარად გამოიწვევს შემკვეთის უფლებების უხეშ დარღვევას. ვინაიდან მოსარჩელემ გადაიხადა ბინის აშენებისათვის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა სრულად, ხოლო მენარდემ ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვადაში არ ააშენა ბინა, მოსარჩელეს, სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლიდან გამომდინარე, უფლება აქვს უარი თქვას ხელშეკრულებაზე და მოითხოვოს გადახდილი თანხის უკან დაბრუნება.

აპელანტი სადავოდ ხდიდა იმ გარემოებას, თუ ვინ იყო პასუხისმგებელი მოსარჩელის წინაშე. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ 2005 წლის 8 სექტემბერს, ერთის მხრივ, შპს „ს. ს. კ-მა“ და მეორეს მხრივ, შპს „ა+-მა“ სანოტარო ფორმის დაცვით გააფორმეს ერთობლივი საქმიანობის შესახებ ხელშეკრულება. ხელშეკრულების თანახმად, „ხელშეკრულების მხარეებს წარმოადგენდნენ, ერთის მხრივ, შპს „ს. ს. კ-ი“, მისი დირექტორების: გ. დ-ის და ლ. გ-ის სახით, შემდგომში „მესაკუთრე“ და მეორეს მხრივ, შპს „ა+“, მისი დირექტორის - ო. დ-ას სახით, შემდგომში „კომპანია“ (ერთად შემდგომში „ამხანაგობის წევრები“).“

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, გადამწყვეტი მნიშვნელობა უნდა მიენიჭოს 2005 წლის 8 სექტემბერის ერთობლივი საქმიანობის შესახებ ხელშეკრულებას. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლის საფუძველზე განმარტების შედეგად, თავისი სამართლებრივი ბუნებით, ეს ხელშეკრულებაც წარმოადგენს ნარდობის შესახებ გარიგებას, რომლის მხარეები არიან – შპს „ს. ს. კ-ი“ (დამკვეთი) და შპს ,,ა+“ (მენარდე). მითითებული ხელშეკრულებით ირკვევა, რომ შპს „ს. ს. კ-ის“ ერთადერთ ვალდებულებას წარმოადგენდა საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის შპს ,,ა+- ის“ გადაცემა, რომელსაც ამ მიწის ნაკვეთზე უნდა აეშენებინა ს. კ-ი; ამასთან, კ-ის ასაშენებლად კომპანიის მიერ განხორციელებული დანახარჯი უნდა ყოფილიყო მინიმუმ 2 000 000 (ორი მილიონი) აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი. ამ ვალდებულების შესრულების შემდეგ, კომპანიას შპს „ს. ს. კ-ის“ მის მიერ აშენებული ფართიდან უნდა გადაეცა საკუთრებაში 1500 კვ.მ. უდავოა, რომ შპს „ს. ს. კ-ი“ წარმოადგენს ისეთსავე კრედიტორს შპს „ა+-ის“ მიმართ, როგორიც მოსარჩელე შ. ე-ა იმ განსხვავებით, რომ მენარდეს, თანხის ნაცვლად საკუთრებაში გადასცა მიწის ნაკვეთი, რომელზეც შპს „ა+“-ს უნდა აეშენებინა ს. კ-ი. ამ ფაქტობრივი გარემოებიდან გამომდინარე, სახეზეა ნარდობის ხელშეკრულება და მისგან წარმოშობილი უფლება-მოვალეობები შ. ე-სა და შპს „ა+-ს“ და არა ამხანაგობა „ა პ-2“ ან/და შპს „ს. ს. კ-ს“ შორის. შესაბამისად, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოს შესრულებაზე პასუხისმგებელი პირია შპს „ა+“, როგორც მენარდე. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ეს ურთიერთობა უნდა დარეგულირდეს ნარდობის და არა ერთობლივი საქმიანობის მომწესრიგებელი ნორმებით.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მიუღებელი შემოსავალი არის სავარაუდო შემოსავალი. მიუღებელი შემოსავალი წარმოადგენს ხარჯებს, რომელსაც პირი მიიღებდა სამოქალაქო ბრუნვის ჩვეულებრივ პირობებში, მისი უფლებები რომ არ დარღვეულიყო, მაგალითად, ხელშეკრულება რომ შესრულებულიყო სათანადო წესით. ჩვეულებრივ პირობებში, უნდა გავიგოთ ბაზრის ფუნქციონირებისთვის დამახასიათებელი ტიპიური პირობები, რომელზედაც გავლენას არ ახდენს გაუთვალისწინებელი გარემოებები, ან გარემოებები, რომელიც გამოწვეულია დაუძლეველი ძალის ზემოქმედებით. კონკრეტულ შემთხვევაში, მიუღებელ შემოსავალს წარმოადგენს საბანკო დაწესებულებაში დეპოზიტების წლიური საპროცენტო განაკვეთი, რასაც კრედიტორი მიიღებდა ბრუნვაუნარიანი ობიექტის - ფულის, შეგროვებად ანაბარზე განთავსების შედეგად. ამასთან, სააპელაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ ვიდრე მხარეებს შორის არ წარმოშობილა დავა, არსებობს ვარაუდი, რომ მხარეებს აკმაყოფილებთ და მოქმედებენ მათ შორის არსებული ურთიერთობების პირობებში. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეს მიუღებელი შემოსავლის მოთხოვნის უფლება წარმოეშვა იმ პერიოდიდან, როდესაც მან ხელშეკრულების მოშლის მოთხოვნით, წერილობით მიმართა მოპასუხეს. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებითა და საბანკო დაწესებულებაში დეპოზიტების წლიური საპროცენტო განაკვეთის მხედველობაში მიღებით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ შპს „ა+-ს“ შ. ე-ას სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს მიუღებელი შემოსავლის სახით 10 469,88 აშშ დოლარის გადახდა.

იმავე სასამართლოს 2012 წლის 6 ნოემბრის განჩინებით შ. ე-ას კერძო საჩივარი დაკმაყოფილდა და გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 10 აპრილის განჩინება, შპს „ა +-ის“ განცხადება თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 4 აპრილის გადაწყვეტილების აღსრულების 1 წლით გადადების შესახებ არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება შპს „ა +-მა“ საკასაციო წესით გაასაჩივრა მისი გაუქმებისა და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების მოთხოვნით შემდეგი საფუძვლებით: სასამართლომ არასწორად მიიჩნია, რომ შპს „ა +“ წარმოადგენს მენარდეს და მითითებული სამართალურთიერთობა უნდა მოწესრიგდეს ნარდობის და არა ერთობლივი საქმიანობის მომწესრიგებელი ნორმებით; ამ მოსაზრების საწინააღმდეგოდ სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ მოსარჩელე 2007 წლის 29 დეკემბერს დადებული ხელშეკრულებით გახდა ამხანაგობის წევრი. ამრიგად, სასამართლოს მსჯელობა იმასთან დაკავშირებით, რომ მითითებული დავის განხილვისათვის არ უნდა გამოეყენებინა ერთობლივი საქმიანობის მომწესრიგებელი საკანონმდებლო ნორმები, უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია. სააპელაციო სასამართლომ გაუქმებულად ჩათვალა იბა „ა პ. 2“, ამხანაგობის წევრები კი, საქმეში ჩართული არ ყოფილან. სასამართლომ მიუთითა, რომ შპს „ა+-მა“ არ შეასრულა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება. რადგან ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულება დადებულია ამხანაგობასა და შ. ე-ას შორის და ამდენად, შპს „ა+“ არ წარმოადგენს ამ ხელშეკრულების მხარეს, მოსარჩელეს შპს „ა +-ის“ მიმართ მოთხოვნის უფლება არ გააჩნია.

კასატორის განმარტებით, მშენებლობის ვადის დარღვევა გამოწვეულია 2008 წლის აგვსიტოს ომის შემდეგ შექმნილი კრიზისით. მხარეთა ინტერესების თანაბრად დასაცავდ, აუცილებელია, ახალი პრაქტიკის დამკვიდრება. ბინათმენაშენეთა ამხანაგობის ხელშეკრულება არ უნდა იქნეს მიჩნეული ნარდობად, ასევე, ბინების აშენების ვადებზე უნდა დაწესდეს გარკვეული შეღავათი.

გარდა ამისა, კასატორი უთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების ნაწილში საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკას ეწინააღმდეგება. შ. ე-ამ ვერ დაასაბუთა, რაში გამოიხატა ზიანი, მიზეზობრივი კავშირი ზიანსა და ვალდებულების შეუსრულებლობას შორის. მხოლოდ ვარაუდი, რომ თანხის სხვაგვარად გამოყენებაც შეიძლებოდა, არ უნდა გამხდარიყო მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების საფუძველი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ განიხილა საკასაციო საჩივარი, შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთებულობა და მიიჩნევს, რომ შპს „ა +-ის“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მტკიცებას, მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების უმართებულობის შესახებ.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლი, რომლის მიხედვითაც, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო.

აღნიშნული ნორმის მიზნებისათვის, მიუღებელია შემოსავალი, რომლის მიღებაც პროგნოზირებადი იყო კონკრეტული ვალდებულებით სამართლებრივი ურთიერთობის ფარგლებში, მაგრამ, ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო, პირმა ვერ მიიღო, შესაბამისად, მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების საკითხის გადაწყვეტისას უნდა შეფასდეს თავად იმ ვალდებულების ხასიათი, რომლის არაჯეროვანი შესრულების გამოც, მხარე ამგვარი შემოსავლის ანაზღაურებას ითხოვს.

კონკრეტულ შემთხვევაში, მიუღებელ შემოსავალს წარმოადგენს ის შემოსავალი, რომელიც შეეძლო მიეღო შ. ე-ას 2007 წლის 29 დეკემბერს ამხანაგობა მას და „ა პ -2-ს“ შორის გაფორმებული ს. სახლის მშენებლობაში წილობრივი მონაწილეობის (ამხანაგობის წევრად მიღების) შესახებ Nაპ2-296 ხელშეკრულებიდან გამომდინარე. მიუღებელი შემოსავლის (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411–ე მუხლი) სამართლებრივი წინაპირობები შემოიფარგლება კონკრეტული ვალდებულებითი ურთიერთობით და დამოკიდებულია ზემოაღნიშნული ხელშეკრულების ჯეროვნად შესრულების შედეგად მისაღებ სარგებელზე (სუსგ №ას-899-845-2012). ხელშეკრულების თანახმად, შ. ე-ა მიღებულ იქნა ამხანაგობის წევრად; წევრის წილი ამხანაგობაში შეადგენს ოროთახიან ბინას, ფართით 71,43 კვ.მ; წევრის შენატანის ოდენობა განისაზღვრა ბინის ღირებულებით, კერძოდ, 58 166 აშშ დოლარით. ბინის მშენებლობა უნდა დასრულებულიყო 2009 წლის 30 ივნისს, შესაბამისად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411–ე მუხლის კონტექსტის გათვალისწინებით, მნიშვნელობა ენიჭება იმ გარემოებებს, რომლებიც მიუთითებენ შპს „ა +-ის“ მიერ ზემოაღნიშნული ფართის გადაცემასთან ნაკისრი ვალდებულებების ჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში რა შემოსავალს მიიღებდა და ვალდებულების დარღვევის შედეგად არ მიიღო შ. ე-ამ, ანუ, არა ფულადი სახსრების, არამედ ამ ბინის გადაცემასთან დაკავშირებული ვალდებულებების ჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში რა ოდენობის შემოსავალს მიიღებდა მოსარჩელე და რაში გამოიხატებოდა ყოველივე აღნიშნული. მითითებულ ფაქტებზე მოსარჩელე არ უთითებს. შპს „ა +-ის“ მიერ ვალდებულების ჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში შ. ე-ა მიიღებდა ბინას.

მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ თანხის სხვაგვარად გამოყენების, კერძოდ კი, ანაბარზე განთავსების შემთხვევაში, მას შეეძლო, მიეღო საპროცენტო სარგებელი. აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ შ. ე-ამ ბინის ღირებულება სს „ს. ბ-ან“ 2008 წლის 7 თებერვალს დადებული იპოთეკური სესხის ხელშეკრულების მეშვეობით გადაიხადა. ხელშეკრულების საფუძველზე სს „ს. ბ-მა“ შ. ე-ას 52 700 აშშ დოლარი ასესხა 60 თვის ვადით. ხელშეკრულების 2.1.4 პუნქტის თანახმად, სესხის მიზანს წარმოადგენდა ქ. თბილისში, ს. ქ. N34-ში მდებარე ს. სახლის 1-ლი სადარბაზოს მე-15 სართულზე არსებული N43 ბინის შეძენა. 2.1.6 პუნქტის მიხედვით, სესხის გაცემამდე წარდგენილი უნდა ყოფილიყო თანამონაწილეობის არსებობის დამადასტურებელი საბუთი 5466 აშშ დოლარზე (გადახდის ქვითარი), ასევე სესხის გაცემიდან 1 დღის ვადაში წარდგენილი უნდა ყოფილიყო 52 700 აშშ დოლარის სამშენებლო კომპანია „ა პ. 2-ის“ გადახდის ქვითარი. ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით, ნათელია, რომ სს „ს.ბ-ან“ სესხად მიღებულ თანხას შ. ე-ა სხვაგვარად ვერ განკარგავდა, ამასთან, სესხის მიღების მიზნით, მას უნდა დაედასტურებინა 5466 აშშ დოლარის გადახდის ფაქტი, რაც, ამ შემთხვევაში, მისი პირადი სახსრების სხვაგვარად გამოყენებასაც გამორიცხავდა. როგორც ზემოთ უკვე აღნიშნა, შპს „ა +-ის“ მიერ ვალდებულების ჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში კი, შ. ე-ა ბინას მიიღებდა და არა სხვაგვარ შემოსავალს.

ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მიუღებელი შემოსავლის, 10 469,88 აშშ დოლარის ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში შ. ე-ას სარჩელი უსაფუძვლო იყო, რაც სააპელაციო სასამართლოს არ გაუთვალისწინებია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლითგათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები.

საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, ამ ნაწილში თავად მიიღოს გადაწყვეტილება, ვინაიდან საქმეში არ არის მტკიცებულება, რომელიც სააპელაციო სასამართლოს არ შეუფასებია, ასევე ფაქტობრივი გარემოებები დადგენას არ საჭიროებს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ შ. ე-ას სარჩელი მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების ნაწილში არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

რაც შეეხება კასაციის დანარჩენ საფუძვლებს, საკასაციო სასამართლო, პირველ რიგში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამახვილებს ყურადღებას:

1. 2007 წლის 29 დეკემბერს ამხანაგობა „ა პ -2-სა“ და შ. ე-ას შორის გაფორმდა Nაპ2-296 ხელშეკრულება ს. სახლის მშენებლობაში წილობრივი მონაწილეობის (ამხანაგობის წევრად მიღების) შესახებ. ხელშეკრულების თანახმად, შ. ე-ა მიღებულ იქნა ამხანაგობის წევრად; წევრის წილი ამხანაგობაში შეადგენს ოროთახიან ბინას, ფართით 71,43 კვ.მ; წევრის შენატანის ოდენობა განისაზღვრა ბინის ღირებულებით, კერძოდ, 58 166 აშშ დოლარით. ბინის მშენებლობა უნდა დასრულებულიყო 2009 წლის 30 ივნისს;

2. შ. ე-ას სახელშეკრულებო ვალდებულება - გადაეხადა ბინის ღირებულება, შესრულებულია სრულყოფილად;

3. 2011 წლის 13 ივნისს მოსარჩელემ ამხანაგობა „ა. პ-2-ს“ განცხადებით აცნობა ვალდებულების დარღვევის გამო, 2007 წლის 29 დეკემბრის ხელშეკრულებიდან გასვლის შესახებ;

4. მოსარჩელეს 2007 წლის 29 დეკემბრის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უძრავი ნივთი არ გადასცემია. ამასთან, გაურკვეველია მოსარჩელისათვის გადასაცემი ს. სახლის დასრულების კონკრეტულ ვადები;

5. 2005 წლის 8 სექტემბრის ერთობლივი საქმიანობის შესახებ ხელშეკრულების მიხედვით, ამხანაგობა „ა პ -2“ დაფუძნებულია შპს „ა +-ის“ და შპს „ს. ს. კ-ის“ მიერ.

კასატორი მიიჩნევს, რომ იმა „ა პ. 2-სა“ და შ. ე-ას შორის გაფორმებული ხელშეკრულება არ წარმოდგენდა ნარდობას, არამედ შ. ე-ა ამხანაგობის წევრად იქნა მიღებული.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ აღნიშნული საკითხის განმარტება მნიშვნელოვანია, როგორც მოცემული დავის სწორად გადაწყვეტისათვის, ისე ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის დამკვიდრების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ 2007 წლის 29 დეკემბრის ერთი მხრივ, ამხანაგობა „ა პ-2-სა“ და მეორე მხრივ, შ. ე-ას შორის დადებული გარიგებით წარმოიშვა ნარდობის სამართლებრივი ურთიერთობა.

2007 წლის 29 დეკემბერს ამხანაგობა „ა პ -2-სა“ და შ. ე-ას შორის გაფორმდა Nაპ2-296 ხელშეკრულება ს. სახლის მშენებლობაში წილობრივი მონაწილეობის (ამხანაგობის წევრად მიღების) შესახებ.

სამოქალაქო კოდექსის 930-ე მუხლის თანახმად, ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებით ორი ან რამდენიმე პირი კისრულობს ერთობლივად იმოქმედოს საერთო სამეურნეო ან სხვა მიზნების მისაღწევად ხელშეკრულებით განსაზღვრული საშუალებებით, იურიდიული პირის შეუქმნელად. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ თავისი სამართლებრივი ბუნებიდან გამომდინარე, ზემოაღნიშნული ხელშეკრულება ამხანაგობას წარმოადგენდა, ხელშეკრულებით გათვალისწინებულია წევრის - შ. ე-ას ვალდებულება შეიტანოს შენატანი და ამხანაგობის წევრების საერთო მიზანი: ს. სახლის მშენებლობა, გარდა ამისა, სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლის მიხედვით, ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ამ შემთხვევაში, არსებითია თავად გარიგების მონაწილე სუბიექტების აღქმა მათ მიერ გამოვლენილი ნების თაობაზე. განსახილველ შემთხვევაში, თავად შ. ე-ა განმარტავს, რომ ზემოაღნიშნული ხელშეკრულებით ამხანაგობის წევრი გახდა, ანუ, ხელშეკრულების სუბიექტი ადასტურებს მის მიერ ერთობლივი საქმიანობის შესახებ ხელშეკრულების მონაწილეობის თაობაზე ნების გამოვლენას.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის მტკიცებას, რომ შპს „ა +“ შ. ე-ას წინაშე პასუხისმგებელი არ არის.

სასამართლო აღნიშნავს, რომ 2005 წლის 8 სექტემბერს, ერთის მხრივ, შპს „ს. ს. კ-მა“ და მეორეს მხრივ, შპს „ა+-მა“ სანოტარო ფორმის დაცვით გააფორმეს ერთობლივი საქმიანობის შესახებ ხელშეკრულება. ხელშეკრულების თანახმად, „ხელშეკრულების მხარეებს წარმოადგენდნენ, ერთის მხრივ, შპს „ს. ს. კ-ი“, მისი დირექტორების: გ. დ-ის და ლ. გ-ის სახით, შემდგომში „მესაკუთრე“ და მეორეს მხრივ, შპს „ა+“, მისი დირექტორის - ო. დ-ას სახით, შემდგომში „კომპანია“ (ერთად შემდგომში „ამხანაგობის წევრები“).

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მტკიცებას, რომ 2005 წლის 8 სექტემბრის ერთობლივი საქმიანობის შესახებ ხელშეკრულება თავისი სამართლებრივი ბუნებით ნარდობის ხელშეკრულებას წარმოადგენს. მითითებული ხელშეკრულებით ირკვევა, რომ შპს „ს. ს. კ-ის“ ერთადერთ ვალდებულებას წარმოადგენდა საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის შპს ,,ა+-ის“ გადაცემა, რომელსაც ამ მიწის ნაკვეთზე უნდა აეშენებინა ს. კ-ი. ამ ვალდებულების შესრულების შემდეგ, კომპანიას შპს „ს. ს. კ-ის“ მის მიერ აშენებული ფართიდან უნდა გადაეცა საკუთრებაში 1500 კვ.მ. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ხელშეკრულების პირობები არ არის დამახასიათებელი ნარდობის სამართლებრივი ურთიერთობისათვის. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, შპს „ს. ს. კ-ი“ არის დამკვეთი, ხოლო შპს „ა +“ - მენარდე. საკასაციო სასამართლო ამ მტკიცებას არ ეთანხმება და აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, შპს „ს. ს. კ-ი“, მიწის ნაკვეთის გადაცემის სანაცვლოდ, საკუთრებას იძენს აბსტრაქტულ 1500 კვ.მ ფართზე, იმავდროულად, „ა +-ის“ ვალდებულება იყო, მინიმუმ 2 000 000 აშშ დოლარის ინვესტირება მშენებლობაში, რაც მის შენატანს წარმოადგენდა ამხანაგობაში, შესაბამისად, მოცემული ხელშეკრულება თავისი სამართლებრივი არსით, ამხანაგობას წარმოადგენს და არა ნარდობას ხელშეკრულებით განსაზღვრულია მხარეთა შენატანები ამხანაგობაში და საერთო მიზანი - ს. სახლის მშენებლობა.

ამრიგად, შ. ე-ა გახდა იმა „ა პ. 2-ს“ წევრი, რომლის წევრები ასევე იყვნენ შპს „ს. ს. კ-ი“ და შპს „ა +“.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოცემული სამართლებრივი ურთიერთობა უნდა მოწესრიგდეს სამოქალაქო კოდექსის ერთობლივი საქმიანობის შესახებ ნორმების საფუძველზე.

სამოქალაქო კოდექსის 937-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ხელშეკრულების მონაწილეები ერთობლივი საქმიანობიდან წარმოშობილი ვალებისათვის პასუხს აგებენ სოლიდარულად. ერთმანეთთან ურთიერთობაში პასუხისმგებლობის ოდენობა განისაზღვრება მონაწილეთა წილის შესაბამისად, თუ ხელშეკრულება სხვა რამეს არ ითვალისწინებს, შესაბამისად, შ. ე-ას წინაშე ვალდებული პირები არიან შპს „ს. ს. კ-ი“ და შპს „ა +“ მათი წილების პროპორციულად. ამ თვალსაზრისით, კასატორის მტკიცება დასაბუთებულია, თუმცა საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 4 აპრილის გადაწყვეტილებით შ. ე-ას სარჩელი თანხის დაკისრების თაობაზე ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და თანხის გადახდა შპს „ა +-ს“ დაეკისრა. შ. ე-ას სარჩელი შპს „ს. ს. კ-ის“ მიმართ არ დაკმაყოფილდა. შპს „ა +-მა“ კი, გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით მხოლოდ მისთვის თანხის დაკისრების ნაწილში გაასაჩივრა (ტ. მე-2, ს.ფ. 5), შესაბამისად, დანარჩენ ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია შესული და შპს „ს. ს. კ-ის“ ვალდებულება საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანი ვერ იქნება.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ შ. ე-ას სასარჩელო მოთხოვნა, ფაქტობრივად, არის ამხანაგობიდან გასვლა და შენატანის დაბრუნება. სამოქალაქო კოდექსი ამხანაგობის ხელშეკრულებაზე უარის თქმის სპეციალურ წესებს ითვალისწინებს.

სამოქალაქო კოდექსის 938-ე მუხლის მიხედვით, თუ ხელშეკრულება პირდაპირ არ განსაზღვრავს ერთობლივი საქმიანობის ვადას, ყოველ მონაწილეს ნებისმიერ დროს შეუძლია უარი თქვას ერთობლივ საქმიანობაში მონაწილეობაზე. ხელშეკრულებიდან გასვლა დაუშვებელია ისეთ დროს ან ისეთ გარემოებაში, რომელიც საზიანო იქნება ერთობლივი საქმიანობისათვის. თუ მონაწილეთა შეთანხმებით განსაზღვრულია ერთობლივი საქმიანობის ვადა, ხელშეკრულებიდან გასვლა დაიშვება მხოლოდ პატივსადები მიზეზების არსებობისას. ერთ-ერთი მონაწილის გასვლა იწვევს ერთობლივი საქმიანობის შეწყვეტას. ხელშეკრულება შეიძლება ითვალისწინებდეს ერთ-ერთი მონაწილის გასვლას ერთობლივი საქმიანობის შეუწყვეტლად. ასეთ შემთხვევაში გამსვლელი მონაწილის წილი ნაწილდება სხვა მონაწილეებს შორის. გამსვლელ მონაწილეს წილის კომპენსაცია მიეცემა ფულადი სახით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ზემოაღნიშნულ მუხლზე დაყრდნობით უნდა მიეღო.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ 2007 წლის 29 დეკემბრის ამხანაგობა „ა პ-2-ის“ წევრად შ. ე-ას მიღების შესახებ ხელშეკრულების 5.3-5.4 მუხლები ითვალისწინებს ამხანაგობიდან გასვლის წესსა და პირობებს, სააპელაციო სასამართლოს კი, ეს დებულებები არ შეუფასებია და არ დაუდგენია, რა წესით უნდა მომხდარიყო შ. ე-ას გასვლა ხელშეკრულებიდან.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ფაქტობრივ-სამართლებრივი თვალსაზრისით დაუსაბუთებელია, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ და „ე¹“ ქვეპუნქტების თანახმად, მისი გაუქმების საფუძველია.

ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის მიხედვით კი, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა ან არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები. ამ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ გადაწყვეტილებას საკასაციო სასამართლომ საფუძვლად უნდა დაუდოს სამართლებრივი შეფასება, რომელიც სავალდებულოა სააპელაციო სასამართლოსათვის.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ უნდა იხელმძღვანელოს წინამდებარე გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთებით, გამოიყენოს ერთობლივი საქმიანობის შესახებ სამოქალაქო კოდექსის დებულებები, იხელმძღვანელოს შ. ე-ას ამხანაგობის წევრად მიღების შესახებ ხელშეკრულებით, დაადგინოს შესაბამისი ფაქტობრივი გარემოებები და განსაზღვროს შ. ე-ას მიერ ხელშეკრულებიდან გასვლის წესი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. შპს „ა +-ის“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების დაკისრების შესახებ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 4 აპრილის გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების ნაწილში გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 6 ნოემბრის განჩინება და ამ ნაწილში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება:

3. შ. ე-ას სასარჩელო მოთხოვნა მიუღებელი შემოსავლის სახით 10 469,88 აშშ დოლარის ანაზღაურების თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს;

4. ხელშეკრულებიდან გასვლისა და შენატანის დაბრუნების ნაწილში გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 6 ნოემბრის განჩინება და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ვ. როინიშვილი

მოსამართლეები ბ. ალავიძე

თ. თოდრია