№ას-220-212-2013 3 ივლისი, 2013 წელი
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორები – ნ. და ნ. ლ-ი
მოწინააღმდეგე მხარეები – გ. ჩ-ი, ე. ჩ-ი, ი. ხ-ა, ლ. ს-ი, ზ. ბ-ა, ე. ბ-ი
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 18 დეკემბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოში დაბრუნება
დავის საგანი – საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 6 ივლისის გადაწყვეტილებით ნ. ლ-სა და ნ. (იგივე ნ.) ლ-ას სარჩელი მოპასუხეების: გ. ჩ-ის, ე. ჩ-ის, ი. ხ-ას, ლ. ს-ის, ზ. ბ-სა და ე. ბ-ის მიმართ, რომლითაც მათ მოითხოვეს შესაბამისი საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრეებად ცნობა, არ დაკმაყოფილდა.
საქალაქო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით ქ.თბილისში, კ. მ-ის N1-ში მდებარე უძრავი ქონების მესაკუთრეებად (საკადასტრო კოდი ...) რეგისტრირებულები არინ მოსარჩელეები.
საქმეში წარმოდგენილი შეთანხმების მიხედვით, მ. ნ-ემ შეიძინა ქ.თბილისში, კ. მ-ის აღმართზე №1-ში გ. ბ-ან ოთახი სამზარეულოთი; ნ. ლ-ამ ქ.თბილისში, კ. მ-ის აღმართზე №1-ში ე. მ-ან შეიძინა ოთახი სამზარეულოთი.
ნ. ლ-ა (ნ. ლ-ას მეუღლე) რეგისტრირებულია მისამართზე – ქ.თბილისი, კ.მ-ის ქ.1, აღმართი N1. ამავე მისამართზე იგი რეგისტრირებულია კომუნალური გადასახადების გადამხდელად და აბონენტად. ნ. ლ-ას ბებია მ. ნ-ე იმავე მისამართზე იყო რეგისტრირებული და იხდიდა გადასახადებს. მოსარჩელეთა მიერ გადასახადის გადახდის ფაქტს მოპასუხეები არ უარყოფენ.
ნ. ლ-ა არის 2006 წლის 11 ივლისს გარდაცვლილი მ. ნ-ის მემკვიდრე.
2002 წლის 5 აგვისტოს ქ.თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონის სასამართლოს განჩინებით დამტკიცდა მორიგების აქტი თბილისში, კ. მ-ის ქ.1, აღმართი N1-ში მდებარე ქონების გაყოფის თაობაზე.
ქ.თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონის სასამართლოს 2003 წლის 19 აგვისტოს №2/1029 გადაწყვეტილებით ე. ჩ-ის, ი. ხ-ას, ლ. ს-ის, ზ. ბ-ას და ე. ბ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეები ნ. ჩ-ა და მ. ნ-ე მათთან მცხოვრებ პირებთან ერთად გამოსახლდნენ ქ.თბილისში, კ. მ-ის აღმართის N1-ში მდებარე სახლთმფლობელობაში მათ მიერ დაკავებული ბინებიდან.
საქალაქო სასამართლომ დავის გადაწყვეტისას იხელმძღვანელა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის 11 მუხლის „ა“ პუნქტით, ამავე კანონის მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტითა და 266-ე მუხლით.
სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა საქმის მასალებით დადგენილ იმ გარემოებაზე, რომ ქ.თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონის სასამართლოს 2003 წლის 19 აგვისტოს №2/1029 გადაწყვეტილებით ე. ჩ-ის, ი. ხ-ას, ლ. ს-ის, ზ. ბ-ას და ე. ბ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, საცხოვრებელი ფართიდან (რომელიც დათმობილი ქონდათ) ნ. ჩ-ა და მ. ნ-ე, მათთან მცხოვრებ პირებთან ერთად გამოსახლდნენ ქ.თბილისში, კ. მ-ის აღმართის N1-ში მდებარე სახლთმფლობელობიდან, რის თაობაზეც მოპასუხეებს გაცხადებული ჰქონდათ თანხმობა.
საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობა წარმოადგენდა საცხოვრებელი სადგომის სარგებლობის უფლების დათმობას და მოსარჩელეები წარმოადგენდნენ საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლეებს ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის შესაბამისად, თუმცა მათი უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილი იყო სადავო საცხოვრებელი სადგომი. საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეეები არ იყვნენ უფლებამოსილნი სადავოდ გაეხადათ ქ.თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონის სასამართლოს 2003 წლის 19 აგვისტოს №2/1029 გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობები, რის გამოც სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოსარჩელეებმა, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 18 დეკემბრის განჩინებით ნ. და ნ. ლ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.
სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, საქალაქო სასამართლომ საქმე განიხილა არსებითი ხასიათის საპროცესო დარღვევების გარეშე, ამასთან, არსებითად სწორად დაადგინა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და არსებითად სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა მათ. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებს და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით.
სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაში განვითარებული მსჯელობიდან გამომდინარე, მოსარჩელეებმა 2003 წელს სარჩელის ცნობით უარი თქვეს კომპენსაციაზე, რომ კომპენსაციის მიღების უფლება გამომდინარეობდა კანონიდან, რომელიც 2005 წელს იქნა მიღებული და ამის გამო ამ უფლებას ისინი ვერ დათმობდნენ.
სააპელაციო სასამართლომ ყურადღებას მიაქცია „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონს, რომელიც მოქმედი რედაქციით მიღებულ იქნა 2005 წლის 30 ივნისს. ამ კანონის 11 მუხლით, მოსარგებლეა პირი, რომელიც კანონის მიღების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე ან მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით.
სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ცხადია, რომ მოსარგებლეა პირი, რომელიც კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობდა სადგომს ხელშეკრულების ან სარგებლობის უფლების დათმობის საფუძველზე. მოცემულ შემთხვევაში, აპელანტები (ან მათი უფლებრივი წინამორბედები) კეთილსინდისიერად ფლობდნენ სადგომს 2003 წლის 19 აგვისტოს გადაწყვეტილებამდე. ამ გადაწყვეტილებამ დაადგინა ისეთი ფაქტები, რომლებმაც გამორიცხა აპელანტების მხრიდან ფლობის კეთილსინდისიერება. კერძოდ, გადაწყვეტილებით, სადგომი გამოთხოვილ იქნა მათი უკანონო მფლობელობიდან. ამდენად, გადაწყვეტილებამ აპელანტების, როგორც კეთილსინდისიერი მოსარგებლეების სტატუსი ფაქტობრივად შეცვალა უკანონო მფლობელების სტატუსად. შედეგად, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონი აპელანტებზე ვეღარ გავრცელდებოდა.
გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ ხაზი გაუსვა იმ გარემოებას, რომ ზემოხსენებული კანონის 1-ლი მუხლით, მისი მიზანი იყო იმ სამართლებრივი ურთიერთობების მოწესრიგება, რომელიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვდა. ანუ, მხარეთა შორის არსებული სპეციალური სამართლებრივი ურთიერთობა (ურთიერთობა მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის) არ უნდა ყოფილიყო სხვაგვარად უკვე მოწესრიგებული.
მოცემულ შემთხვევაში, სადავო სამართლებრივი ურთიერთობა მხარეთა შორის 2003 წლის 19 აგვისტოს გადაწყვეტილებით უკვე მოწესრიგდა და ეს ურთიერთობა შეფასდა, როგორც აპელანტების მიერ ნივთის უკანონო მფლობელობა. მართალია 2005 წელს ამოქმედებული ცვლილებებით მოსარგებლეებს გარკვეული უფლებები მიენიჭათ, მაგრამ კანონის არც ერთი ნორმა არ განსაზღვრავს, რომ ცვლილებებით განსაზღვრული უფლებები უნდა გავრცელებულიყო იმ სამართლებრივ ურთიერთობებზე, რომლებიც მის ამოქმედებამდე სხვა გზით უკვე მოწესრიგდა. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ 2005 წლის ცვლილებებით განსაზღვრულ უფლებებს უკუქცევითი ძალა არ მინიჭებიათ, რის გამოც აპელანტები ამ უფლებებით ვერ ისარგებლებდნენ.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლო ჩათვალა, რომ ნ. და ნ. ლ-ის სააპელაციო საჩივარი დაუკმაყოფილებლობას, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კი უცვლელად დატოვებას ექვემდებარებოდა.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ნ. და ნ. ლ-მა, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად სააპელაციო სასამართლოში დაბრუნება.
საკასაციო საჩივრის საფუძვლები მდგომარეობს შემდეგში:
არასწორია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელეებს დღეს აღარ აქვთ უფლება სადავო გახადონ სასამართლოს 2003 წლის გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობები. გაუგებარია, თუ რა დაასკვნა სასამართლომ 2003 წლის გადაწყვეტილების საფუძველზე: ის, რომ მოსარგებლეებმა სარჩელის ცნობით უარი თქვეს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლებაზე, მოსარგებლეობაზე, 2005 წელს მიღებული კანონით მინიჭებულ კომპენსაციის უფლებაზე, თუ სარჩელის ცნობით ისინი დათანხმდნენ ფართის დათმობას კომპენსაციის გარეშე, რასაც არ ითვალისწინებდა იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობა;
კასატორები განმარტავენ, რომ მათ თანხმობა განაცხადეს მხოლოდ საცხოვრებელი სადგომიდან გამოსახლებაზე, რომელიც საცხოვრებელი სადგომიდან წარმოშობილი ურთიერთობების მომწესრიგებელი კანონის 2003 წელს მოქმედი რედაქციით ისედაც ემუქრებოდათ. იმ პერიოდში კანონში არ იყო შეტანილი ცვლილება, რომელიც 2005 წელს შევიდა და რომლითაც მოსარგებლეებს მიენიჭათ მესაკუთრეებისაგან 75% კომპენსაციის მიღების, ან მათ მიერ 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ საცხოვრებელ ფართზე საკუთრების მოპოვების უფლება. ამასთან, მ. ნ-ე და ნ. ლ-ა ამ უფლებას ვერ დათმობდნენ მის მიღებამდე ორი წლით ადრე. შესაბამისად, მოსარჩელეების მიერ გამოსახლებაზე თანხმობის გაცხადება, არანაირად არ ნიშნავს მათ მიერ ფართზე უარის თქმას. შესაძლოა ადგილი ჰქონდეს სადგომიდან მხარის გამოსახლებას, მაგრამ აღნიშნულით იგი არ კარგავს იმავე უძრავ ქონებაზე ხანდაზმულობის ვადის ფარგლებში სასამართლოში დავის უფლებას;
არამართებულია სააპელაციო სასამართლოს ის დასკვნაც, რომ 2003 წლის გადაწყვეტილებით კასატორებს მიენიჭათ უკანონო მფლობელების სტატუსი. შეუძლებელია ყველა პირს, რომლის მიმართაც სასამართლომ ერთხელ დაადგინა გამოსახლება, ავტომატურად მიენიჭოს ისეთი სტატუსი, რომლის შეცვლაც არ შეიძლება. გამოსახლება ყოველთვის დროებითი აქტია, რომელიც ადასტურებს მოცემულ მომენტში პირის მიერ მფლობელობის უკანონობას. შეუძლებელია იგი გაგრძელდეს იმ დროსაც, როდესაც შეიცვალა ფაქტობრივი მდგომარეობა, მით უმეტეს იმ პერიოდში, როცა სახეზე აღარ არის უკანონო მფლობელობა;
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ. და ნ. ლ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ნ. და ნ. ლ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 27 თებერვლის განჩინებით კასატორები გათავისუფლდნენ სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ი“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. ნ. და ნ. ლ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე პ. ქათამაძე
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
ბ. ალავიძე
