საქმე №ას-596-567-2013 24 ივლისი, 2013 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ვასილ როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ლევან მურუსიძე, პაატა სილაგაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - შპს „ა. რ. ს-ო“, დირექტორი ო. გ-ე

(მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ი. ბ-ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 10 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - სამუშაოზე აღდგენა, განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ი. ბ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ა. რ. ს-ოს“ მიმართ ბუღალტრის თანამდებობაზე აღდგენისა და 2010 წლის იანვრიდან სარჩელის აღძვრამდე - 2012 წლის 11 ივნისამდე იძულებითი განაცდურის - 8110 ლარის ანაზღაურების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

ი.ბ-ი 2005 წლის 1 თებერვლიდან მუშაობდა შპს „ა. რ. ს-ი“ მთავარ ბუღალტრად. მისი ყოველთვიური ხელფასი თვეში საშუალოდ 270 ლარს შეადგენდა (დაქვითვის გარეშე). 2010 წლის მარტში ი. ბ-მა გააკეთა 2009 წლის ბალანსი, რომლის ჩაბარებაზეც შპს „ა. რ. ს-ოს“ დირექტორმა ო. გ-მა უარი განაცხადა და აღნიშნული საბუღალტრო დოკუმენტაცია მოსარჩელესთან ინახება. 2010 წლის იანვრიდან მას შეუწყდა ხელფასის გაცემა. გათავისუფლების შესახებ ბრძანება დასაქმებულს არ ჩაბარებია, ხოლო 2010 წლის იანვრიდან ხელფასი არ მიუღია. 2011 წლის 6 დეკემბერს მან წერილობით მიმართა შპს „ა. რ. ს-ოს“ დირექტორს, გათავისუფლების დროისა და საფუძვლის შეტყობის მოთხოვნით, ასევე გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ასლის ჩასაბარებლად, ს-ო ოკუპირებულ ტერიტორიაზეა და შენობაში ერთდროულად ფუნქციონირებს, როგორც შპს „ა. რ. ს-ო“, ისე ოკუპირებულ ტერიტორიაზე ფაქტობრივად მოქმედი თვითაღიარებული ხელისუფლების მხრიდან დაფინანსებული ორგანიზაცია. ი. ბ-ი ბუღალტრის ფუნქციებს კვლავაც ასრულებს, რითაც ერთდროულად სარგებლობს ორივე მხარე, თუმცა, დოკუმენტებს ადგენს რუსულ ენაზე, ხელფასს იღებს რუსულ რუბლში, ხოლო შპს „ა. რ. ს-ან“ ხელფასი ამ პერიოდში აღარ აუღია, შესაბამისად, მოსარჩელისათვის გაუგებარია, ითვლებოდა თუ არა კვლავ შპს „ა. რ. ს-ოს“ თანამშრომლად. ს-ოს დირექტორ ო. გ-ან პირადი ურთიერთობა აღარ ჰქონია. ი. ბ-ს მუშაობის შეწყვეტის სურვილი არ ჰქონია, სამსახურიდან დათხოვნა ო. გ-ის ოჯახთან უთანხმოებამ განაპირობა. შპს „ა. რ. ს-ო“ ოკუპირებულ ტერიტორიაზე კვლავ ფუნქციონირებს, იღებს დაფინანსებას, რის გამოც ასევე უნდა გაცემულიყო ხელფასი მოსარჩელის მიერ შესრულებული სამუშაოს გამო. სასამართლო სხდომაზე მოსარჩელემ აღნიშნა ისიც, რომ ო.გ-სა და მისი მეუღლესთან დაპირისპირების გამო, რომელიც ამავე საავადმყოფოში ეკონომისტად მუშაობს, ერთხელ სიტყვიერად მართლაც განაცხადა, რომ აღარ სურდა ხელფასის მიღება, თუმცა, მას სამსახურიდან წასვლის ნება დადგენილი წესით არ გამოუხატავს, განცხადება გათავისუფლების თაობაზე არ დაუწერია და 2010 წლის მარტში კვლავ აგრძელებდა წლიურ ბალანსზე მუშაობას. რაც შეეხება ხელფასის ოდენობას, ი. ბ-ის განმარტებით, მას ერიცხებოდა მუდმივად ფიქსირებული ხელფასი 250 ლარი (ხელზე ასაღები ოდენობა) და, ამასთან, პაციენტების რაოდენობისა და ფაქტობრივად შესრულებული სამუშაოს მიხედვით, იღებდა ყოველთვიურად დანამატს. სარჩელში მითითებული ხელფასის ოდენობა - 270 ლარი, სახელფასო რეესტრში მითითებული ოქტომბრის, ნოემბრისა და დეკემბრის დარიცხული (დაქვითვამდე) ხელფასის საშუალო ოდენობის მიხედვითაა გამოანგარიშებული.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით მოითხოვა:

ი. ბ-ი 2005 წლიდან მუშაობდა შპს „ა. რ. ს-ოს“ მთავარ ბუღალტრად. 2010 წლის 1 მარტიდან აღარ გამოცხადდა სამუშაოზე, აღარ შეასრულა სამუშაოები, თავისი ინიციატივით მოშალა შრომითი ურთიერთობა და შეწყდა შრომის ხელშეკრულება. ბრძანება გათავისუფლების ან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ არ გამოცემულა, რადგან კანონი არ ითვალისწინებს მსგავს ვალდებულებას. მოპასუხის წარმომადგენლების თქმით, შპს „ა. რ. ს-ოს“ 100%-იანი წილის მფლობელი და დამფუძნებელია სახელმწიფო, რომელიც ფინანსდება საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს მიერ, რომელიც ყოველწლიურად უფორმებდა ს-ოს ხელშეკრულებას დაფინანსების ოდენობაზე. დაფინანსება შესაბამისი განკარგულების საფუძველზე უზრუნველყოფილი იყო 2009 წლის 1 იანვრიდან 31 დეკემბრამდე. ამ თანხის ფარგლებში სრულად იყო უზრუნველყოფილი სამედიცინო დაწესებულების პერსონალის ხელფასები. ი. ბ-ს 2009 წლის დეკემბრის ჩათვლით ხელფასი მიღებული აქვს სრულად. მოსარჩელის ხელფასი შეადგენდა 240 ლარს, ხოლო 20%-ის დაქვითვის შემდეგ ხელზე ასაღები თანხა იყო 200 ლარი. ყოველთვიურად მოპასუხე ი. ბ-ს ურიცხავდა მივლინებისა და სხვა მიმდინარე ხარჯების დანამატს - 70 ლარის ოდენობით. დეკემბრის ხელფასი ჩაირიცხა თებერვალში, 2010 წლის იანვარ-თებერვალში შპს „ა. რ. ს-ოს“ დაფინანსება არ მიუღია, რაც დირექტორმა განუცხადა კიდეც თანამშრომლებს. დაფინანსების გაცემა გაგრძელდა 2010 წლის 1 მარტიდან. სწორედ ამ დროიდან დაიდო შრომითი ხელშეკრულებები საავადმყოფოს თანამშრომლებთან. ი. ბ-ი აღარ გამოცხადებულა ხელშეკრულების დასადებად. მას არ გამოუთქვამს სურვილი და არც წერილობითი განცხადებით მიუმართავს დირექტორისთვის. 2010 წლის თებერვალში ი. ბ-ი გამოცხადდა ო. გ-ან და განუცხადა, რომ აღარ სურდა მასთან მუშაობა, რის შემდეგაც, 12 თებერვლიდან ო. გ-მა გააუქმა ი. ბ-ის ფაქსიმილია სს „ს. ბ-ის“ ფილიალში. მოსარჩელეს სამსახურიდან გათავისუფლების თაობაზე წერილობითი განცხადებაც ჰქონდა დატოვებული, რაც უკანვე გაითხოვა. 2010 წლის 12 თებერვლიდან ი. ბ-ს შრომითი ურთიერთობა აღარ ჰქონია შპს „ა. რ. ს-ან“. 2010 წლის 1 მარტიდან შპს „ა. რ. ს-ი“ მიღებულ იქნა ახალი ბუღალტერი, რომელიც ახორციელებს საბუღალტრო საქმიანობას. ი. ბ-ი მუშაობს საავადმყოფოს იმავე შენობაში არსებულ სხვა დაწესებულებაში, რომელიც ფინანსდება რუსული რუბლით, ამგვარად, მოსარჩელის მოთხოვნა უსაფუძვლოა, ვინაიდან მან თავისი ინიციატივით შეწყვიტა შრომითი ურთიერთობა და აღარ გამოუთქვამს სურვილი ხელშეკრულების გაგრძელებაზე. ამასთან, მოთხოვნა ხანდაზმულია.

მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 30 იანვრის გადაწყვეტილებით ი. ბ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ი. ბ-ი აღდგენილ იქნა შპს „ა. რ. ს-ოს“ ბუღალტრის თანამდებობაზე, შპს „ა. რ. ს-ოს“ ი. ბ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 5873,33 ლარის გადახდა, 2 236,67 ლარის ნაწილში ი. ბ-ს უარი ეთქვა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 10 აპრილის განჩინებით შპს „ა. რ. ს-ოს“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 30 იანვრის გადაწყვეტილება შემდეგი დასაბუთებით:

პალატამ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი გარემოება, რომ ი. ბ-ი 2005 წლიდან 2010 წლის თებერვლის ჩათვლით მუშაობდა შპს „ა. რ. ს-ი“ მთავარ ბუღალტრად. შპს „ა. რ. ს-სა“ და ი. ბ-ს შორის დადებული იყო შრომის ხელშეკრულება, ამასთან, ხელშეკრულება გარკვეული ვადით არ იყო განსაზღვრული, მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ, რომ 2009 წლის ბოლო თვეების განმავლობაში, დეკემბრის ჩათვლით, ი. ბ-ს ერიცხებოდა ხელფასი, ამასთან, დეკემბრის ხელფასი ჩაირიცხა 2010 წლის თებერვალში. 2010 წლის იანვრიდან ი. ბ-ს სახელფასო ანაზღაურება აღარ მიუღია. შპს „ა. რ. ს-ო“ რეგისტრირებულია ა. რაიონში, წ-ის ქ№12-ში და მისი 100%-იანი წილის მფლობელია სახელმწიფო. ხელმძღვანელობასა და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირია ო. გ-ი. შპს „ა. . ს-სა“ და ი. ბ-ს შორის შრომითი ურთიერთობა ფაქტობრივად შეწყდა 2010 წლის მარტიდან. მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ ის გარემოება, რომ ამ პერიოდიდან ი. ბ-ს ბუღალტრის ფუნქციები შპს „ა. რა. ს-ში“ აღარ შეუსრულებია. შპს „ა. რ. ს-ოს“ დირექტორმა ხელშეკრულება გაუფორმა ახალ ბუღალტერს. ი. ბ-ის, როგორც ბუღალტრის ხელმოწერა, ო. გ-მა გააუქმა 2010 წლის 12 თებერვალს და ამ პერიოდიდან ი. ბ-ს ხელფასები აღარ გამოუწერია. თებერვალში ჩაირიცხა დეკემბრის ხელფასები, რაშიც ი. ბ-ს, როგორც ბუღალტერს, მონაწილეობა აღარ მიუღია. მხარეთა განმარტებით, თებერვალში ო. გ-მა ი. ბ-ს გამოართვა 2009 წლის ბალანსის შევსებული ფორმები, რომელიც არ იყო საბოლოო დასრულებული სახით, რის საფუძველზედაც შემდეგ ახალმა ბუღალტერმა შეადგენინა წლიური ბალანსი. ამგვარად, თებერვალში ი. ბ-ი ჯერ კიდევ ასრულებდა გარკვეულ ფუნქციებს და ახალი ბუღალტრით მისი ჩანაცვლება მარტის დასაწყისიდან განხორციელდა. სასამართლომ მიიჩნია, რომ შრომითი ურთიერთობა მხარეთა შორის შეწყდა 2010 წლის თებერვლის ბოლოს. ი. ბ-ი ყოველთვიურად ხელფასის სახით იღებდა 200 ლარს, რადგანაც 270 ლარის ოდენობით ხელფასის მიღების ფაქტი მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა. დადგენილად იქნა მიჩნეული ის გარემოებაც, რომ ი. ბ-ის ინიციატივით შრომის ხელშეკრულება არ შეწყვეტილა. ო. გ-მა ვერ შეძლო, დაედასტურებინა მის მიერ მითითებული ზემოაღნიშნული გარემოება, თანახმად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილისა. მართალია, ი. ბ-მა სასამართლო სხდომაზე განმარტა, რომ მან, ო. გ-ან და მის ოჯახთან კონფლიქტის გამო, აღელვების ნიადაგზე განუცხადა ო. გ-ს, რომ აღარ სურდა მასთან მუშაობა და „აღარც ქართული ხელფასი უნდოდა, აღარც – რუსული“, მაგრამ, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ასეთი განცხადება ვერ ჩაითვლებოდა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის მიზნით გაკეთებულ განცხადებად სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე. ი. ბ-ის განცხადება მიზნად არ ისახავდა რაიმე სამართლებრივი შედეგის დადგომას. მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ ის გარემოება, რომ ამ საუბრის შემდეგაც ი. ბ-ი განაგრძობდა წლიურ ბალანსზე მუშაობას, საავადმყოფოს შენობაში, ოკუპირებულ ტერიტორიაზე ფაქტობრივად მოქმედი თვითაღიარებული ხელისუფლებიდან დაფინანსებულ დაწესებულებაში, ფაქტობრივად ამჟამადაც მუშაობდა და ასრულებდა ბუღალტრის ფუნქციებს. ო. გ-ის განმარტებაზე, რომ მოსარჩელემ წერილობითი მიმართა მას სამსახურიდან გათავისუფლების თაობაზე, სასამართლომ აღნიშნა, რომ ამ გარემოების მოსარჩელის მიერ სადავოდ მიჩნევისა და მოპასუხის მიერ ამ ფაქტის დამადასტურებელი მტკიცებულებების წარმოუდგენლობის მოტივით, მითითებული ფაქტი დადასტურებულად ვერ იქნებოდა მიჩნეული.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე და 105-ე მუხლებზე მითითებით, პალატამ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სისწორე, კერძოდ, ის, რომ ი. ბ-ის მიერ შრომის ხელშეკრულების საკუთარი ინიციატივით შეწყვეტის ფაქტის მტკიცების ტვირთი ეკისრებოდა მოპასუხეს, ვინაიდან შესაგებელი ამ გარემოებას ეფუძნებოდა. სამოქალაქო სამართალსა და საპროცესო სამართალში არსებული მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტიდან გამომდინარე, დავის საგნისა და იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოპასუხე მხარე წარმოადგენდა საწარმოს, რომელსაც გააჩნია საწარმოს დოკუმენტაცია, სასამართლომ მიიჩნია, რომ დამსაქმებელს ეკისრებოდა მის ორგანიზაციაში დასაქმებული პირის გათავისუფლების საფუძვლის მტკიცებისა და, შესაბამისად, ამ გარემოების დამადასტურებელი სათანადო მტკიცებულების (კონკრეტულ შემთხვევაში, - დასაქმებულის წერილობითი განცხადება) წარდგენის ვალდებულება, რაც დამსაქმებელმა ვერ უზრუნველყო, აპელანტი შემოიფარგლება მხოლოდ სიტყვიერი განმარტებებით. იმის გათვალისწინებით, რომ მოპასუხის სიტყვიერი განმარტების დამადასტურებელი შესაბამისი მტკიცებულება არ არსებობდა, სიტყვიერი განმარტება კი, სადავო გარემოებაზე სათანადო მტკიცებულებას არ წარმოადგენდა, გაზიარებულ იქნა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ შპს „ა. რ. ს-ოს“ პრეტენზია მოსარჩელის ინიციატივით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის თაობაზე, დაუსაბუთებელი იყო. სასამართლომ ყურადღება იმ გარემოებაზე გაამახვილა, რომ მოპასუხე მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების სხვა ფაქტობრივ საფუძველზე არ მიუთითებდა. შესაგებელსა და დავის განხილვის პროცესში წარდგენილ ახსნა-განმარტებას იგი ამყარებს მხოლოდ იმ გარემოებაზე, რომ შრომითი ურთიერთობა შეწყდა დასაქმებულის ინიციატივით, თუმცა, ეს ასეც რომ ყოფილიყო, შპს „ა. რ. ს-ო“, როგორც დამსაქმებელი, უფლებამოსილი იყო, შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტითა და ამავე კანონის 38-ე მუხლით აღიარებული მხარეთა ნების თავისუფლების ფარგლებში, საპატიო მიზეზის გარეშე, მოეშალა დასაქმებულთან ხელშეკრულება.

გაზიარებულ იქნა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთება და მითითება შრომის კოდექსის პირველი მუხლის პირველ ნაწილზე, რადგანაც, განსახილველ შემთხვევაში, მხარეთა შორის შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ სამართლებრივი ურთიერთობის მოწესრიგება არ ექცეოდა სპეციალური კანონით გათვალისწინებულ მოწესრიგების სფეროში. შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტზე მითითებით პალატამ განმარტა, რომ მხარეთათვის მინიჭებული ხელშეკრულების მოშლის უფლება არ არის შეუზღუდავი, რამეთუ არ არსებობს აბსოლუტური, შეუზღუდავი სამოქალაქო უფლება. იგი ყოველთვის შემოფარგლულია მისი განხორციელების მართლზომიერებით. სასამართლოს უპირველესი ამოცანაც სამოქალაქო უფლების მართლზომიერად განხორციელების უზრუნველყოფაში მდგომარეობს. ნებისმიერი დავის განხილვისას, როგორც წესი, სასამართლო ამოწმებს უფლების გამოყენებისა და ვალდებულების შესრულების მართლზომიერების საკითხს და მის საფუძველზე აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. წინააღმდეგ შემთხვევაში, სასამართლოსათვის მიმართვის უფლება თავის მნიშვნელობას კარგავს. უფლების გამოყენების მართლზომიერების შესაფასებლად კი აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელ გარემოებათა მართლზომიერების შეფასება. შრომითი დავის განხილვისას სასამართლომ უნდა შეაფასოს, დაირღვა თუ არა მხარეთა უფლებები ამა თუ იმ სამართლებრივი აქტის თუ მოქმედების განხორციელების შედეგად, უნდა დადგინდეს, დაირღვა თუ არა მხარეთა თანასწორობის პრინციპი, ხომ არ განხორციელდა დისკრიმინაცია და ა.შ. ამ ამოცანის შესრულება შეუძლებელია, თუ სასამართლოსათვის უცნობია ხელშეკრულების მოშლის მიზეზი და უცნობია ან არ დადგინდა დავის წარმოშობის მიზეზი.

დადგენილად იქნა მიჩნეული რა, რომ სადავო შრომითი ურთიერთობა არც დასაქმებულის ინიციატივით შეწყვეტილა და ი. ბ-ან შრომით-სამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტას წინ არც რაიმე კონკრეტული მიზეზი უძღოდა, მოსარჩელის გათავისუფლების ფაქტობრივი საფუძვლის არარსებობის პირობებში და იმის გათვალისწინებით, რომ შპს „ა. რ. ს-ში“ არსებობდა საშტატო ერთეული, რომელიც გათავისუფლებამდე დაკავებული ჰქონდა ი. ბ-ს, პალატამ ჩათვალა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართლზომიერად დაასკვნა, სამუშაოდან მოსარჩელის დათხოვნა დამსაქმებლის მხრიდან იყო კანონშეუსაბამო გადაწყვეტილება, რის გამოც დასაქმებული უნდა აღდგენილიყო შპს „ა. რ. ს-ოს“ ბუღალტრის თანამდებობაზე, თანახმად სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლისა.

შრომის კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის, 31-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 32-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სასამართლომ ჩათვალა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება განაცდურის ანაზღაურების ნაწილში ასევე საფუძვლიანი იყო, ვინაიდან მხარეთა შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობა შეწყდა 2010 წლის 1 მარტს. იმ გარემოების მხედველობაში მიღებით, რომ ი. ბ-ს სახელფასო ანაზღაურება აღარ მიუღია 2010 წლის იანვრიდან, დამსაქმებელს მოსარჩელის სასარგებლოდ მართებულად დაეკისრა 5873.33 ლარის გადახდა, 2010 წლის იანვრიდან 2012 წლის 11 ივნისამდე (სარჩელის აღძვრამდე) პერიოდისათვის, ყოველთვიურად 200 ლარზე გაანგარიშებით, როგორც, უკანონოდ გათავისუფლების გამო, მიუღებელი შემოსავალი.

სააპელაციო პალატის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს „ა. რ. ს-ოს“ დირექტორმა ო. გ-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება უკანონო და დაუსაბუთებელია. სასამართლომ გამოიყენა შრომის კოდექსის 32-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, ასევე, სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლი. განჩინებაში არ არის დასაბუთებული, თუ რაში გამოიხატა დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეული იძულებით მოცდენა. სასამართლომ არ გამოიყენა შრომის კოდექსის 47-ე, 48-ე მუხლების მოთხოვნები და ვერ დაასაბუთა, რატომ არ იდავა მოსარჩელემ მის მიერ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტიდან, ანუ 2010 წლის მარტიდან სარჩელის აღძვრამდე 2012 წლის 11 ივნისამდე. საქმის განხილვის დროს დაირღვა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის მოთხოვნები, მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპი და სასამართლომ 102-ე მუხლის საწინააღმდეგოდ, არასწორად გადაანაწილა მტკიცების ტვირთი მხარეებს შორის. ვინაიდან საქმეში არ არსებობს ამ საკითხზე სხვა მტკიცებულებები, გარდა მხარეთა ჩვენებებისა, მოსარჩელეს ეკისრება სადავო გარემოებების დამტკიცების ტვირთი, რასაც ი.ბ-ი ვერ ადასტურებს, შესაბამისად, არ დგინდება ის გარემოება, რომ მოპასუხემ მოშალა შრომის ხელშეკრულება. გასაჩივრებული განჩინებით მოსარჩელე აღდგენილ იქნა სამსახურში, თუმცა სასამართლოს არ გაუთვალისწინებია ის გარემოება, რომ მას შემდეგ, რაც მოსარჩელემ შეწყვიტა კლინიკასთან სახელშეკრულებო ურთიერთობა, კლინიკამ ხელშეკრულება სხვა პირთან გააფორმა, რომელთანაც შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა შესაბამისი საფუძვლის გარეშე დაუშვებელია. მოცემულ შემთხვევაში, შპს „ა. რ. ს-ოს“ დირექტორის ინიციატივით რომც მომხდარიყო შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა, მას ამის უფლება გააჩნდა. სამსახურში აღდგენა უნდა მოხდეს ხელშეკრულების საფუძველზე, ორმხრივი ნების გამოვლენის შედეგად, სასამართლო ვერ აიძულებს დამსაქმებელს შრომის ხელშეკრულებაზე ხელის მოწერას. სამართლებრივად არასწორია ასევე, შპს „ა. რ. ს-ის“ იძულებითი მოცდენის შედეგად მიყენებული ზიანის - 5873 ლარის დაკისრება. სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და დაეკისრებინა მხოლოდ ერთი თვის ხელფასის ანაზღაურება. ამავე საფუძვლებით არ დაეთანხმა კასატორი სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და მიუთითა, რომ სასამართლომ დააღვია სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლი, შრომის კოდექსის 32-ე, 47-ე, 48-ე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 102-ე, 105-ე მუხლები, 249-ე მულის მე-3 ნაწილი, 83-ე მუხლი, 178-ე მუხლის „ვ“ და „ე“ ქვეპუნქტები.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 10 ივნისის განჩინებით შპს „ა. რ. ს-ოს“ საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლითა და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა სსიპ „ა. რ. ს-ოს“ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნას მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას შპს „ა. რაიონული ს-ოს“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-3 ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, საკასაციო საჩივრის საგნის ღირებულება განისაზღვრება იმის მიხედვით, თუ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების რა ზომით შეცვლაზე შეაქვს საჩივარი მხარეს.

საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მოცემული საკასაციო საჩივრის საგანია სამუშაოზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის - 5873,33 ლარის დაკისრების მართლზომიერება.

იმ გარემოების გათვალიწინებით, რომ სამუშაოზე აღდგენის ნაწილში, როგორც არაქონებრივ დავაზე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 41-ე მუხლის პირველი ნაწილის „კ“ ქვეპუნქტის ძალით განისაზღვრება 4000 ლარით, ხოლო ამავე ნორმის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით, დაკისრებული განაცდურის ნაწილში დავის საგნის ღირებულება განისაზღვრება გადასახდელი თანხით - 5873,33 ლარით.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ საკასაციო საჩივრის საგნის ღირებულება უნდა განისაზღვროს მეტი ღირებულების მქონე მოთხოვნის შესაბამისად - 5873, 33 ლარით, რადგანაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 41-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, თუ არაქონებრივ დავასთან ერთად განიხილება მისგან წარმოშობილი ქონებრივ-სამართლებრივი დავა, დავის საგნის ფასი განისაზღვრება უფრო მაღალი ღირებულების მოთხოვნის მიხედვით.

რაც შეეხება საკასაციო საჩივარზე გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის ოდენობას, პალატა მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 39-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტზე, რომლითაც დადგენილია, რომ საკასაციო საჩივარზე გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა შეადგენს დავის საგნის ღირებულების 5%-ს, არანაკლებ 300 ლარისა. კანონის ამ დანაწესიდან გამოდინარე, მოცემულ საქმეზე გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა სწორედ 300 ლარია.

პალატა ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზეც, რომ საქმეში წარმოდგენილი სახელმწიფო ბაჟის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტის თანახმად, კასატორმა ნაცვლად 300 ლარისა, წარმოადგინა 293,67 ლარის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი, რის გამოც, საკასაციო პალატა თვლის, რომ ნაცვლად 208,369 ლარისა (293,67X70%), კასატორს, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის გამო, სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს თანხა მის მიერ უკვე გადახდილ და კანონით დადგენილ ოდენობას - 300 ლარს შორის სხვაობის (6,33X30%=1,899) გათვალისწინებით 206,47 ლარი (208,369-1,899).

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით, 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „ა. რ. ს-ოს“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ შპს „ა. რ. ს-ოს“ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ო. გ-ის მიერ 2013 წლის 28 მაისს N... საგადახდო დავალებით გადახდილი 293,67 ლარის 70%-ისა და კანონით დადგენილ ოდენობას - 300 ლარს შორის სხვაობის (6,33X30%=1,899) გათვალისწინებით 206,47 ლარი (208,369-1,899).

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ვ. როინიშვილი

მოსამართლეები: ლ. მურუსიძე

პ. სილაგაძე