№ას-662-629-2013 29 ივლისი, 2013 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ზ. ხ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე – თ. ხ-ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 24 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის განსახილველად იმავე სასამართლოში დაბრუნება

დავის საგანი – კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობის ნაწილობრივ გაუქმება, სამკვიდრო ქონებაზე თანამესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილებით თ. ხ-ის სარჩელი მოპასუხე ზ. ხ-ის მიმართ დაკმაყოფილდა:

ნაწილობრივ გაუქმდა ნოტარიუს ი.ა-ის მიერ 1996 წლის 13 მაისს გაცემული №1-1836 კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობა და თ. ხ-ი ცნობილ იქნა ქ.მარნეულში, ჟ-ას ქუჩის ჩიხი 5-ის №2-ში მდებარე, ზ. ხ-ის საკუთრებაში რიცხული ქონების (დაზუსტებული ფართობი: 2688.00კვ.მ, შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი: №1 განაჩენიანების ფართი 173კვ.მ, უძრავი ქონების საკადასტრო კოდი ...) ½ წილის მესაკუთრედ.

ამავე გადაწყვეტილებით, მოპასუხე ზ. ხ-ს მოსარჩელე თ. ხ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 1485.00 ლარისა და 50 ლარის გადახდა სარჩელზე და სარჩელის უზრუნველყოფის განცხადებაზე მოსარჩელის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟების სანაცვლოდ, მთლიანობაში 1535 ლარის გადახდა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ზ. ხ-მა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის განსახილველად იმავე სასამართლოში დაბრუნება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 24 აპრილის განჩინებით ზ. ხ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა ბოლნისის რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

1993 წლის 30 დეკემბერს გარდაიცვალა უ. ხ-ი, რომლის საკუთრებაშიც გარდაცვალების დროისათვის ირიცხებოდა ქ.მარნეულში, ს-ოს ქუჩის მე-5 ჩიხის №1ა-ში (ამჟამად, მარნეული, ჟ-ას ქუჩის მე-5 ჩიხი №2) მდებარე უძრავი ქონება.

მხარები, ზ. და თ. ხ-ი არიან უ.ხ-ის პირველი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრეები – შვილები.

1995 წლის 13 მაისს, ნოტარიუსმა ი.ა-მა უ. ხ-ის დანაშთ ქონებაზე ზ. ხ-ის სასარგებლოდ გასცა იქნა №1-1836 კანონისმიერი სამკვიდრო მოწმობა, რომლის თანახმად ზ. ხ-მა მიიღო უ. ხ-ის სამკვიდრო – ქ.მარნეულში, ჟ-ას ქუჩის მე-5 ჩიხის №2-ში მდებარე უძრავი ქონება (შემდგარი სამი საცხოვრებელი ოთახისაგან, საერთო ფართით 89.0კვ.მ. საცხოვრებელი ფართი 77.0კვ.მ., დამხმარე ფართი 12.0კვ.მ).

1995 წლის 13 მაისს, №1-1836 სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე, ზ. ხ-ი დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში ქ.მარნეულში, ჟ-ას ქუჩის მე-5 ჩიხის №2-ში მდებარე უძრავი ქონების (დაზუსტებული ფართობი 2688.00; №1 განაშენიანების ფართი 173კვ.მ) მესაკუთრედ.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ თ. ხ-ი 1993 წლის 12 ნოემბრიდან რეგისტრირებულია მისამართზე: ქ.მარნეული, ს-ოს ქუჩა, მე-5 ჩიხი №1ა. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება დადასტურდა საქმეში წარდგენილი საბინაო წიგნით.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის შინარსიდან გამომდინარეობს, რომ სასამართლომ საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებების სრულყოფილად გამოკვლევის შედეგად უნდა დაასაბუთოს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტების არსებობა-არარსებობის საკითხი. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს როგორც ინდივიდუალურად, ასევე ერთობლიობაში, ურთიერთშეჯერებით და მხოლოდ ამის შემდეგ იღებს დასკვნას საქმისათვის მნიშვნელოვანი გარემოებების არსებობის შესახებ.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით გამოიკვლია საქმეში არსებული მტკიცებულებები. სადავო ფაქტობრივი გარემოება დადასტურდა მოწმეების: მ. ხ-ის, ნ. ი-ას და ფ. ი-ის ახსნა-განმარტებებისა და სადავო ბინაში თ. ხ-ის რეგისტრაციის ფაქტის საფუძველზე. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებები მოწმეთა ახსნა-განმარტებებთან დაკავშირებით და დადგენილად მიიჩნია სადავო ფაქტობრივი გარემოება, კერძოდ, თ. ხ-ის მიერ სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი დაუფლების გზით მიღებასთან დაკავშირებით.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა, რომ მ. მ-ა არის ზ. ხ-ის და, ხოლო თ. ხ-ის არაღვიძლი და. მიუხედავად იმისა, რომ აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება არასწორი იყო (მ. მ-ა თ. ხ-ის ღვიძლი დაა), აღნიშნული გავლენას ვერ მოახდენდა გადაწყვეტილებაზე, ვინაიდან მ. მ-ას ახსნა-განმარტება არ იქნა გაზიარებული ძირითადად იმ მოტივით, რომ იგი თანმიმდევრულად არ აღწერდა ფაქტობრივ გარემოებებს, თუ სად ცხოვრობდა მოსარჩელე მამის გარდაცვალებამდე და გარდაცვალების შემდეგ.

სააპელაციო სასამართლომ, საქმის განხილვისას იხელმძღვანელა საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქციით) 556-ე მუხლით, რომლის თანახმად, იმისათვის, რომ სამკვიდრო მემკვიდრის გახდეს, მან უნდა მიიღოს იგი. სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, თუ მემკვიდრე ფაქტიურად შეუდგება სამკვიდრო ქონების ფლობას ან მართვას, აგრეთვე, როდესაც იგი შეიტანს სანოტარო მოქმედებათა შემსრულებელ ორგანოში სამკვიდროს გახსნის ადგილას განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ. ამ მუხლის მეორე ნაწილში აღნიშნული მოქმედებები უნდა შესრულდეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან. ამავე ნორმის პირველი აბზაცის ბოლო წინადადების თანახმად, მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება იმასთან დაკავშირებით, რომ სამკვიდროს გახსნის დროისთვის მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად მემკვიდრემ მოიპოვა სადავო სამკვიდრო ქონებაზე უფლება. აპელანტის განმარტებით, მამკვიდრებელს დარჩა ხუთი პირველი რიგის მემკვიდრე და მოსარჩელის წილი სამკვიდრო ქონებაში სასამართლოს უნდა განესაზღვრა 1/5-ით. ამასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში დავა წარმოიშვა ორ პირველი რიგის მემკვიდრეს შორის სამკვიდრო ქონებასთან მიმართებით და შესაბამისად, წილები განისაზღვრა პროპორციულად.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით, შემდეგი გარემოებების გამო:

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მემკვიდრის მიერ სადავო უძრავი ქონების მიღება ფაქტობრივი ფლობით ან მართვით, აყენებს მას განსაკუთრებულ სამართლებრივ რეჟიმში. ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან სამკვიდროს ფაქტობრივი დაუფლებით (კონკლუდენტური მოქმდებით) მემკვიდრე ხდება სამკვიდრო ქონების მესაკუთრე. ამ მომენტიდან ის ითვლება მამკვიდრებლის ურთიერთობების კრედიტორად და მოვალედ.

სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 557-ე მუხლის ბოლო აბზაცით (სამოქალაქო კოდექსის 1433-ე მუხლით) განსაზღვრული დანაწესის თანახმად, საკუთრების უფლება ჩნდება კანონის საფუძველზე. ამასთან ერთად, გასათვალისწინებელია, რომ უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება, როგორც რეგისტრაციასავალდებულო უფლება, მოითხოვს საჯარო რეესტრში რეგისტრაციას. შესაბამისად, მემკვიდრეს წარმოეშობა მიღებული უძრავი ნივთის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის უფლება, მაგრამ ამ რეგისტრაციის განუხორციელებლობა არ ნიშნავს იმას, რომ მან არ მიიღო ეს ქონება. სამკვიდროს მიღების ფაქტის არსებობის შემთხვევაში მას აქვს უფლება, დაიცვას მიღებული სამკვიდრო სხვა დანარჩენი მემკვიდრეებისაგან, მათ შორის იმ მემკვიდრეებისაგან, რომლებმაც განახორციელეს საკუთრების უფლების რეგისტრაცია. ხანდაზმულობის საგანი არის ფარდობითი უფლება და არა აბსოლუტური უფლება. შესაბამისად, აბსოლუტურ უფლებაზე ხანდაზმულობა არ ვრცელდება.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ზ. ხ-მა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის განსახილველად იმავე სასამართლოში დაბრუნება.

საკასაციო საჩივარი მოტივირებულია შემდეგნაირად:

სასამართლომ არამიზანშეწონილად მიიჩნია სამოქალაქო კოდექსის 1450-ე მუხლის (სამკვიდროს მიღებაზე შედავებუის ვადა) გამოყენება იმ მიზეზით, რომ მოსარჩელე ითხოვს მესაკუთრედ აღიარებას სამკვიდროს ფაქტობრივი დაუფლების საფუძველზე და მასზე ვერ გავრცელდება ხსენებული მუხლი. საკითხისადმი ამგვარი მიდგომა არასწორია, რადგან თავად მოსარჩელე მიუთითებს, რომ მან სამკვიდრო მოწმობის არსებობის შესახებ შეიტყო 2012 წლის 25 სექტემბერს. მოცემულ შემთხვევაში, სარჩელით გასაჩივრებულია სამკვიდროს მიღება, რაც ზუსტად თავსდება სამოქალაქო კოდექსის 1450-ე მუხლის დეფინიციაში. ამდენად, სასამართლოს უნდა ემსჯელა და დაედგინა, აქვს თუ არა მოსარჩელეს გაშვებული 1450-ე მუხლით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის ვადა. სასამართლოს მოსარჩელის მხრიდან სამკვიდროს ფაქტობრივად დაუფლებაზე მხოლოდ იმ შემთხვევაში უნდა ემსჯელა, თუკი დადგინდებოდა, რომ მას არ გაუშვია მითითებული ვადა;

საქმეზე მოწმის სტატუსით დაიკითხნენ პირველი რიგის მემკვიდრეები – ს. ხ-ი და მ. მ-ა. დასახელებული მოწმეების განმარტებით, მათთვის და პირველი რიგის კიდევ ერთი მემკვიდრის, ა. ა-ის ცნობილი იყო, რომ სამკვიდრო მოწმობა მთელ დანაშთ ქონებაზე გაიცა თავიანთ ძმაზე ზ. ხ-ზე. ამდენად, სამმა პირველი რიგის მემკვიდრემ დაადასტურა, რომ წარსულში არ მიიღეს სამკვიდრო ზ. ხ-ის სასარგებლოდ. შესაბამისად, თუკი მივიჩნევთ, რომ მოსარჩელე ტ. ხ-მა სამკვიდრო მიიღო ფაქტობრივი ფლობით პირველ ექვს თვეში, აღნიშნული შეიძლება იყოს მხოლოდ მისი კუთვნილი ერთი მეხუთედი, რადგან სამკვიდრო ფაქტობრივი დაუფლების თუ ნოტარიუსისათვის მიმართვის გზით შეიძლება მიღებულ იქნეს მხოლოდ კუთვნილ და არა სხვა მემკვიდრეების წილზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ზ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ზ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე პ. ჯ-ას მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (2480 ლარი) 70% – 1736 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ზ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ ზ. ხ-ს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე პ. ჯ-ას მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (2480 ლარი, გადახდის თარიღი – 2013 წლის 12 ივნისი, საგადახდო დავალება № 1) 70% – 1736 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე