საქმე N:ას-92-87-2013

№ას-92-87-2013 1 ივლისი, 2013 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ვასილ როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, პაატა სილაგაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – რ. ლ-ე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ბ. ს. ს. ტ-ი“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 13 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში გაუქმება, ამ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – საწარმოო ტრავმით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

რ. ლ-ემ ბათუმის საქალაქო სასამართლოში სარჩელი აღძრა შპს „ბ. ს. ს. ტ-ის“ მიმართ და მოითხოვა მოპასუხისათვის საწარმოო ტრავმით მიყენებული ზიანის საკომპენსაციოდ 4450 ლარის, ხოლო მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად 100 000 ლარის გადახდის დაკისრება, ასევე 2011 წლის 1-ლი აგვისტოდან ყოველთვიურად 895 ლარის სარჩოს გადახდა და საავადმყოფოში ყოფნის პერიოდისათვის კვების ხარჯების - 1250 ლარის ანაზღაურება.

მოსარჩელის განმარტებით, იგი 2007 წლიდან მუშაობდა შპს „ბ. ს. ს. ტ-ი“ დოკერად, 2011 წლის 30 მარტს დოკერთა ბრიგადასთან ერთად აწარმოებდა გემიდან სასაწყობე მოედანზე რკინის მილების გადმოტვირთვას, მილების დაწყობისას რ. ლ-ეს დაუცურდა ფეხი და ჩამოვარდა, რა დროსაც მიიღო სხეულის მძიმე დაზიანება, მოცემული უბედური შემთხვევის შედეგად რ. ლ-ემ შრომის უნარი სრულად დაკარგა.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ რ. ლ-ეს შრომის უნარი არ დაუკარგავს. ის მზად იყო მკურნალობის შემდეგ სამუშაოს შესასრულებლად. შრომის ხელშეკრულება შეწყდა ვადის გასვლის და არა ტრავმის შედეგად მიღებული ჯანმრთელობის დაზიანების გამო. მოპასუხის მტკიცებით, ანაზღაურებულია ყველა დანახარჯი, რომელიც დაკავშირებული იყო რ. ლ-ის მკურნალობასთან.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 29 აგვისტოს გადაწყვეტილებით რ. ლ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, შპს ბ. ს. ს. ტ-ს დაეკისრა ზიანის ანაზაურების - 200 ლარის, ხოლო ყოველთვიური სარჩოს სახით - 165 ლარის გადახდა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა რ. ლ-ემ და მოითხოვა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 24 მარტის განჩინების გაუქმება, ბათუმის საქალაქო სასამრთლოს 2012 წლის 29 აგვისტოს გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელში მითითებული მოთხოვნების სრულად დაკმაყოფილება.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 13 დეკემბრის გადაწყვეტილებით რ. ლ-ის საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; რ. ლ-ის სარჩელი მორალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, შპს „ბ. ს. ს.ტ-ს“ რ. ლ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 2000 ლარის გადახდა.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ რ. ლ-ე, 2010 წლის 1 მაისს მას და შპს ,,ბ. ს. ს. ტ-ს“ შორის გაფორმებული შრომის ხელშეკრულების საფუძველზე, მუშაობდა მითითებულ საწარმოში, საკონტეინერო დოკერის თანამდებობაზე. ხელშეკრულებით განსაზღვრული სამუშაოს შესრულებისათვის ყოველთვიურად დასაქმებულს ხელზე ეძლეოდა ხელფასი 660 ლარი (საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის, დასაბეგრი ობიექტის 20%-ის ჩათვლით, აპელანტის ყოველთვიური ხელფასი შეადგენდა 825 ლარს). ხელშეკრულების მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ,,შრომის ნაყოფიერებისა და ინფლაციის გათვალისწინებით წელიწადში ერთხელ გადახედილი იქნებოდა ხელფასის ოდენობა“.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება ე.წ ,,მეცამეტე ხელფასის“ არსებობის შესახებ, რადგან ხელშეკრულებით შეთანხმებული იყო წელიწადში ერთხელ არა დასაქმებულისათვის ხელფასის ოდენობის ,,გადახდა”, როგორც ამას აპელანტი განმარტავს, არამედ - მისი ,,გადახედვა”, ანუ უკვე დადგენილი ხელფასის ოდენობის - 660 ლარის შეცვლა სხვადასხვა ობიექტური გარემოებების გათვალისწინებით.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია:

1. 2011 წლის 30 მარტს, 17:00 საათზე, შრომითი მოვალეობის შესრულებისას, რ. ლ-ე გადმოვარდა სიმაღლიდან და მიიღო ჯანმრთელობის დაზიანება (იხ: ,,წარმოებაში მომხდარი უბედური შემთხვევის შესახებ” აქტი №1 - ტ.1,ს.ფ.13-15). მოსარჩელემ, 2011 წლის 30 მარტი-18 აპრილის შუალედში, გაიარა სტაციონარული მკურნალობა შპს ,,ქ. ბათუმის №1 საავადმყოფოში”, სადაც მოთავსებული იყო დიაგნოზით: შერწყმული ტრავმა, ქალა-ტვინის ღია მძიმე ტრავმა, თავის ტვინის დაჟეჟილობა მძიმე ხარისხის, მარჯვნივ შუბლის ძვლის ხაზოვანი მოტეხილობა წარბზე გავრცელებით, პნევმოცეფალია, მარჯვენა მეხუთე ნეკნის მოტეხილობა, ორთავე სხივის ძვლის სადგისისებური მორჩების მოტეხილობა, მარჯვენა სმენის ნერვის ნევრიტი. ეს ყოველივე მიეკუთვნებოდა სიცოცხლისათვის სახიფათო, სხეულის მძიმე ხარისხის დაზიანებებს (იხ: სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ექსპერტიზის 03.05.2011წ. №1199-08/3 დასკვნა - ტ.1, ს.ფ.116-118);

2. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 25 მაისის განაჩენით, ბათუმის საერთაშორისო საკონტეინერო ტერმინალის ტერიტორიაზე დოკერთა ბრიგადის ხელმძღვანელი - გ. დ-ი, სამუშაოთა წარმოების დროს უსაფრთხოების წესების დაცვის მოვალეობის შეუსრულებლობისათვის, მსჯავრდებულ იქნა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 240-ე მუხლის 1-ლი ნაწილით. განაჩენი შესულია კანონიერ ძალაში.

3. 2011 წლის 1 აგვისტოს რ. ლ-სა და შპს ,,ბ. ს. ს. ტ-ს“ შორის შრომითი ურთიერთობა შეწყდა შრომის ხელშეკრულების ვადის ამოწურვის გამო.

4. საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში განხილვისას, სასამართლოს 2012 წლის 9 მარტის განჩინების (იხ: ტ.1,ს.ფ.99-101), შესაბამისად, შპს ,,მ. ს. ც-ის“ მიერ მომზადდა სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის შემოწმების №179/12 აქტი, რომლითაც შრომითი დასახიჩრების შედეგად რ. ლ-ეს მიენიჭა ,,მნიშვნელოვნად გამოხატული შეზღუდული შესაძლებლობის“ (შრომის უნარის შეზღუდვის მე-2 ხარისხი, თვითკონტროლის უნარის შეზღუდვის მე-2 ხარისხი) სტატუსი 2013 წლის 1 მაისამდე (მორიგი გადამოწმების თარიღად მიეთითა 2013 წლის აპრილი). დადგინდა, რომ რ. ლ-ეს დაკარგული აქვს პროფესიული შრომის უნარი 90%-ით;

5. 2012 წლის 24 აპრილის სასამართლო სხდომაზე სპეციალისტების სახით დაიკითხნენ შპს ,,მ. ს. ც-ის” დირექტორი ი. ნ-ე და ექიმი-სპეციალისტი (ნევროპათოლოგი) მ. ფ-ი. ი. ნ-მ განმარტა, რომ რ. ლ-ის პროფესიული შრომის უნარის შეზღუდვის დამდგენ კომისიაში პირადად მონაწილეობა არ მიუღია (იხ: სასამართლო სხდომის ოქმი -ტ.1,ს.ფ.146-147). მ. ფ-მა განმარტა, რომ შემოწმების აქტის შედგენისას რ. ლ-ის შრომითი პირობები უშუალოდ არ გამოუკვლევია და მისი სამუშაოს ხასიათის შეფასებისას დაეყრდნო მხოლოდ რ. ლ-ის ზეპირ განმარტებებს;

6. საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში განხილვისას, სასამართლოს 2012 წლის 24 აპრილის სხდომაზე გამოტანილი განჩინებით, დაინიშნა სასამართლო-სამედიცინო-ექსპერტიზა, რომლის ჩატარება დაევალა სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს აჭარის რეგიონულ ექსპერტიზის სამსახურს. ექსპერტიზას განესაზღვრა შემდეგი შეკითხვები: ა) შესაძლებლობის შემთხვევაში - განისაზღვროს რ. ლ-ის შრომის უნარის შეზღუდვის ხარისხი, გამოხატული პროცენტულად; ბ) შრომისუუნარობის დადგენის შემთხვევაში განისაზღვროს შესაძლო მიზეზობრივი კავშირი 2011 წლის 30 მარტს მომხდარ უბედურ შემთხვევასთან, ნარჩენი მოვლენების მითითებით; გ) რ. ლ-ის დასაქმების შესაძლებლობის და საამისოდ დამატებითი (სპეციალური) პირობების შექმნის აუცილებლობის განსაზღვრა. განჩინება დასაბუთებულია იმით, რომ შპს ,,მ. ს. ც-ის“ მიერ მომზადებული სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის შემოწმების აქტი №179/12 არ არის საკმარისი საქმეზე ობიექტური და სრულყოფილი გადაწყვეტილების მიღებისათვის, რის გამოც მოსარჩელის შრომისუუნარობის ხარისხის გამოსარკვევად უნდა დაინიშნოს სამედიცინო ექსპერტიზა; განჩინების გამოტანისას, საქმის განმხილველი მოსამართლე განმარტავს, რომ სადავო საკითხების გადასაწყვეტად აუცილებელია ,,სამედიცინო-სოციალური“ ექსპერტიზა, რომლის ჩატარება, ობიექტურობისა და მიუკერძოებლობის უზრუნველსაყოფად, დაევალება სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს შესაბამის სამსახურს (იხ: 2012 წლის 24 აპრილის სასამართლო სხდომის ოქმი -ტ.1,ს.ფ.165-166, 17:10:41-17:13:54);

7. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს აჭარის რეგიონული ექსპერტიზის დეპარტამენტის მიერ (ექსპერტები: მ. მ-ი, ღ. უ-ი, ლ. ფ-ე, ჯ. მ-ე) მომზადდა ექსპერტის №1805-2012-08/3 დასკვნა, რომლითაც დადგინდა, რომ რ. ლ-ეს აღენიშნება ქალა-ტვინის ღია ტრავმის, თავის ტვინის დაჟეჟილობის შემდგომი ენცეფალოპათია მეორე ხარისხის, მარჯვენამხრივი ნეიროსენსორული სმენაჩლუნგობა, რაც დაკავშირებულია 2011 წლის 30 მარტს მიღებულ ტრავმასთან და ამჟამად აღინიშნება ტრავმის შემდგომი ნარჩენი მოვლენები - ჰორიზონტალური ნისტაგმი, ანიზორეფლექსია მხარეობის გარეშე, დადებითი რომბერგის ცდა, ცხვირ-ტუჩის ნაოჭის იოლი გასადავება; რ. ლ-ეს აღენიშნება საერთო შრომის უნარის მყარი დაკარგვა 20%-ით. სასამართლოს დანარჩენ შეკითხვებთან დაკავშირებით ექსპერტებმა მიუთითეს, რომ მათზე პასუხის გაცემა არ შედის სამედიცინო ექსპერტიზის კომპეტენციაში (იხ: ექსპერტის დასკვნა - ტ.1,ს.ფ.178-180);

8. 2012 წლის 9 აგვისტოს სასამართლო სხდომაზე დაკითხულმა ექსპერტმა ღუღუნი უჩანეიშვილმა განმარტა, რომ შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხის განსაზღვრისას ექსპერტებმა იხელმძღვანელეს სსრკ ფინანსთა სამინისტროს, ჯანდაცვის სამინისტროსა და სახელმწიფო დაზღვევის მთავარი სამსახურის მიერ ერთობლივად, 1986 წელს დამტკიცებული ინსტრუქციით, რომელიც ადგენს მეთოდიკას, თუ როგორ უნდა განისაზღვროს შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხი (გამოხატული პროცენტულად) გარკვეული სამედიცინო პათოლოგიების შესაბამისად. მან მიუთითა, რომ სამწუხაროდ ამ სფეროში არ არსებობს ახალი ნორმატიულ აქტი, რის გამოც ექსპერტები იძულებულნი არიან იხელმძღვანელონ სწორედ ამ წესით. მან ასევე განმარტა, რომ ,,შრომის უნარის მყარი დაკარგვა“ გულისხმობს შრომის უნარის სამუდამო, შეუქცევად დაკარგვას. ექსპერტმა აღნიშნა, რომ დასკვნის გამცემ ექსპერტებს არ აქვთ შეხება სამედიცინო-სოციალურ-ექსპერტიზასთან და არ აქვთ სამედიცინო სერტიფიკატი ამ სფეროში;

9. რ. ლ-სა და შპს ,,შრომის დაცვას“ (დირექტორი - ნ.დ-ე) შორის გაფორმდა მომსახურების ხელშეკრულება, რომლითაც საწარმომ იკისრა ვალდებულება, უზრუნველეყო 2011 წლის 30 მარტს მომხდარი უბედური შემთხვევიდან გამომდინარე რ. ლ-ის ინტერესების დასაცავად ყველა მტკიცებულების მოპოვება, ასევე, რ. ლ-ის წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების განხორციელება სხვადასხვა ორგანოებთან (მათ შორის - სასამართლოსთან) ურთიერთობაში. რ. ლ-ემ კი იკისრა ვალდებულება წინასწარ გადაეხადა საქმისწარმოებისათვის აუცილებელი ხარჯები - 2500 ლარი. საქმეში წარმოდგენილი 16.08.2011 წლის შემოსავლის ორდერის ასლის თანახმად, რ. ლ-ემ შპს ,,შრომის დაცვას“ მომსახურების ღირებულება 500 ლარი გადაურიცხა.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ გასაჩივრებული საოქმო განჩინების უკანონობის დასასაბუთებლად აპელანტი მიუთითებს ერთადერთ სამართლებრივ საფუძველზე - სსკ-ის 287-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, სასამართლოს თითოეული სხდომის შესახებ, აგრეთვე, სხდომის გარეშე შესრულებული თითოეული საპროცესო მოქმედების შესახებ, რომელშიც მონაწილეობენ მხარეები, მათი წარმომადგენლები, მოწმეები, ექსპერტები, სპეციალისტები, ოქმის შედგენა სავალდებულოა. აპელანტი მიიჩნევდა, რომ, ვინაიდან სასამართლოს 2012 წლის 24 აპრილის სხდომის ოქმში მოსამართლე საუბრობს სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის დანიშვნის აუცილებლობაზე, გასაჩივრებული განჩინება სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზის დანიშვნის შესახებ გამოტანილია კანონდარღვევით, რადგან არ არსებობს მისი შინაარსის შესაბამისი სასამართლო სხდომის ოქმი.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სსკ-ის 394-ე მუხლის ,,თ“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ საქმეში არ არის სააპელაციო სასამართლოს სხდომის ოქმი. ამდენად, კანონმდებელი გასაჩივრებული გადაწყვეტილების (განჩინების) გაუქმების აბსოლუტურ საფუძვლად მიიჩნევს საქმეში სასამართლო სხდომის ოქმის საერთოდ არარსებობას. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ გასაჩივრებული განჩინება გამოტანილია 2012 წლის 24 აპრილის სასამართლო სხდომაზე, რომლის ოქმიც (წერილობითი და აუდიო ვერსიების სახით) ერთვის საქმეს.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ფაქტობრივად გამოტანილი განჩინებისა და სხდომის ოქმის შინაარსი ერთმანეთს არ შეესაბამება, რაც საპროცესო სამართლის ნორმის დარღვევაა. სსკ-ის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი. ამდენად, აპელანტს უნდა დაესაბუთებინა, რომ ამ დარღვევის არარსებობის შემთხვევაში სასამართლო მიიღებდა სხვაგვარ გადაწყვეტილებას, რაც არ განხორციელებულა. გასაჩივრებული განჩინებისა და 2012 წლის 24 აპრილის სასამართლო სხდომის ოქმის შესწავლით დგინდება საქმის განმხილველი მოსამართლის ნება, დანიშნოს სამედიცინო ექსპერტიზა, რომელიც გაარკვევს რ. ლ-ის საერთო (და არა პროფესიული) შრომის უნარის შეზღუდვის ხარისხს (გამოხატულს პროცენტულად), მიზეზობრივი კავშირის არსებობას ამ შეზღუდვასა და 2011 წლის 30 მარტს მომხდარ უბედურ შემთხვევას შორის, ასევე, რ. ლ-ის დასაქმების შესაძლებლობას და საამისოდ დამატებითი (სპეციალური) პირობების შექმნის აუცილებლობის საკითხს.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ,,სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის შესახებ“ საქართველოს კანონის 1-ლი მუხლის თანახმად, ამ კანონის მიზანია საქართველოს მოქალაქეების და მოქალაქეობის არმქონე პირების ჯანმრთელობის დაცვა, შესაძლებლობის შეზღუდვის სტატუსის განსაზღვრა, მისი გამომწვევი მიზეზების პროფილაქტიკა და აღნიშნული კატეგორიის პირთა რეაბილიტაციისა და საზოგადოებაში ინტეგრაციის პირობების შექმნა. იმავე კანონის მე-3 მუხლის ,,დ” ქვეპუნქტის თანახმად შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირის სოციალურ დაცვაში იგულისხმება სახელმწიფოს მიერ გარანტირებული მუდმივი ან დროებითი ეკონომიკური, სოციალური და სამართლებრივი ღონისძიებების სისტემა, რომელიც მიზნად ისახავს უზრუნველყოს სათანადო პირობების შექმნა, რათა შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირმა გადალახოს ქმედობაუნარიანობის შეზღუდვა, რომელიც მას შესაძლებლობას მისცემს სხვა მოქალაქეთა მსგავსად მონაწილეობა მიიღოს საზოგადოებრივ საქმიანობასა და ყოფა-ცხოვრებაში. ხოლო მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, სამედიცინო–სოციალური ექსპერტიზის ძირითადი ამოცანაა ადამიანის ქმედობაუნარიანობის შეზღუდვის ხარისხის განსაზღვრა და აქედან გამომდინარე შესაძლებლობის შეზღუდვის გამომწვევი მიზეზის, გადამოწმების ვადისა და მომდინარეობის დროის დადგენა, აგრეთვე საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა სოციალური დაცვის სხვადასხვა სახის განსაზღვრა. ზემოთ მითითებულ ნორმათა ანალიზის საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლო მხარეთა ყურადღებას ამახვილებს სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის მიზანსა და ამოცანაზე: ადამიანის ქმედობაუნარიანობის შეზღუდვის ხარისხის განსაზღვრა, იმისათვის, რათა შეზღუდული შესაძლებლობის სტატუსის მქონე პირმა ისარგებლოს საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობით დადგენილი, სახელმწიფოს მიერ დამტკიცებული სოციალური ხასიათის პროგრამებით გათვალისწინებული შეღავათებით, მისი საზოგადოებაში სრულყოფილი ადაპტაციის პირობების უზრუნველყოფით. ამ მიზნისა და ამოცანის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსახილველ საქმეზე გადაწყვეტილების გამოსატანად არ იყო სავალდებულო სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის ჩატარება შესაბამისი წესების დაცვით, რადგან დავის საგანს წარმოადგენს არა სახელმწიფოს მიერ უზრუნველყოფილი სოციალური დაცვის სისტემაში აპელანტის ჩართვა და შესაბამისი უფლებებით აღჭურვა, არამედ - კერძო პირთა შორის არსებული შრომითი ურთიერთობისას დასაქმებულის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის (მატერიალური და მორალური) ხარისხის განსაზღვრა და მისი ადეკვატური ანაზღაურება. აღნიშნული შეფასებიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია აპელანტის პრეტენზია, რაც ეფუძნებოდა სადავო დასკვნის გამცემი ექსპერტების სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის სფეროში სპეციალური ცოდნის (სამედიცინო სერტიფიკატის) არქონას. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს მთავრობის 2010 წლის 20 აგვისტოს №255 დადგენილებით დამტკიცებული დებულების მე-3 მუხლის 1-ლი პუნქტის ,,პ“ ქვეპუნქტის და 21-ე მუხლის ,,ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიურო, ასევე მისი ტერიტორიული ერთეული - აჭარის რეგიონული ექსპერტიზის დეპარტამენტი, უფლებამოსილია, კანონმდებლობით დადგენილი წესით აწარმოოს სამედიცინო ექსპერტიზა.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია, რომელიც ეფუძნებოდა ექსპერტების მიერ სსრკ-ის არსებობისას დამტკიცებული წესების გამოყენებას. სსკ-ის 172-ე მუხლის თანახმად ექსპერტის დასკვნა სასამართლოსათვის სავალდებულო არ არის და მისი შეფასება ხდება სსკ-ის 105-ე მუხლით დადგენილი წესით, მაგრამ სასამართლოს უარი დასკვნის მიღებაზე დასაბუთებულ უნდა იქნეს საქმეზე გამოტანილ გადაწყვეტილებაში ან განჩინებაში. აპელანტმა, სსკ-ის 102-ე და 105-ე მუხლების შესაბამისად, სადავო ექსპერტიზის დასკვნის გასაქარწყლებლად, ვერ წარმოადგინა მტკიცებულებები იმ გარემოებათა არსებობის დასადასტურებლად, რასაც ეფუძნებოდა მისი პრეტენზია. კერძოდ: არ იქნა დადასტურებული მითითებული წესების ძალადაკარგულობის, აგრეთვე - სამედიცინო ექსპერტიზის ჩატარებისას საერთო შრომის უნარის შეზღუდვის ხარისხის დასადგენად სხვა, დამოუკიდებელი საქართველოს სახელმწიფოს მიერ გამოცემული ნორმატიული აქტების არსებობის გარემოებები. სააპელაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ არსებობს ამ სფეროს მომწესრიგებელი კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტი - საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2007 წლის 21 აგვისტოს №245/ნ ბრძანება ,,სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზის ჩატარების და სასამართლო სამედიცინო ექსპერტიზის სამედიცინო პერსონალის საქმიანობის წესების შესახებ“, თუმცა ეს ბრძანება პროცედურული ხასიათისაა და არ განსაზღვრავს ცალკეული სამედიცინო პათოლოგიების შესაბამისად საერთო შრომის უნარის შეზღუდვის ხარისხის დადგენის მეთოდიკას.

სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებები შპს ,,მ. ს. ც-ის“ მიერ მომზადებული სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის შემოწმების №179/12 აქტის გაზიარებაზე უარის თქმის ნაწილში. სააპელაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ შემოწმების აქტი საჭიროებდა ერთი წლის განმავლობაში გადასინჯვას, ანუ - შრომის უნარის შეზღუდვა 90 %-ით არ იყო უვადოდ და მყარად დადგენილი; შემოწმების აქტი არ იყო საკმარისად დასაბუთებული. რ. ლ-ის შემოწმების მომენტისათვის მის ჯანმრთელობის მდგომარეობასა და 2011 წლის 30 მარტს მომხდარ უბედურ შემთხვევას შორის არ ყოფილა დეტალური, საფუძვლიანი მსჯელობით დადგენილი მიზეზობრივი კავშირი; შემოწმების აქტის შემდგენ პირს დოკუმენტურად არ გამოუკვლევია რ. ლ-ის სამუშაო პირობები, არ დაუდგენია ის ფუნქცია, რასაც ასრულებდა იგი დამსაქმებელ საწარმოში და დაეყრდნო მხოლოდ რ. ლ-ის ზეპირ განმარტებებს, შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლოს უარი ამ აქტის მონაცემთა გაზიარებაზე დასაბუთებული იყო.

სააპელაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ აპელანტის ჯანმრთელობის მდგომარეობის დაზიანება მოხდა შრომითი ურთიერთობის ფარგლებში სამუშაოს შესრულებისას. ეს ურთიერთობა მხარეთა შორის რეგულირდებოდა საქართველოს შრომის კოდექსით, რომლის 44-ე მუხლის თანახმად, შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით. ამ ბლანკეტური ნორმის საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლომ დავის გადაწყვეტისას უნდა იხელმძღვანელოს საქართველოს კანონმდებლობის იმ ნორმებით, რომლებიც განსაზღვრავენ ზოგადად ზიანის მიყენების სამართლებრივ შედეგებს.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, დელიქტური ვალდებულების მოცულობა უნდა განისაზღვროს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მუხლების შესაბამისად. მითითებული ნორმების, აგრეთვე - სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს აჭარის რეგიონული ექსპერტიზის დეპარტამენტის მიერ მომზადებულ ექსპერტის №1805-2012-08/3 დასკვნის მონაცემების და დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ რ. ლ-ის ყოველთვიურად გადასახდელი სარჩოს ოდენობა უნდა ყოფილიყო მისი ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის (რაც გამოიხატა საერთო შრომის უნარის მყარ დაკარგვაში 20%-ით) შესაბამისი. რომ არ დამდგარიყო ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება, აპელანტს, 100%-იანი საერთო შრომის უნარით, გააჩნდა პოტენციური შესაძლებლობა - თავისი შრომითი საქმიანობიდან გამომდინარე მიეღო ანაზღაურება 825 ლარი. შესაბამისად, ზიანის მოცულობა, გამოხატული თანხაში, უნდა განსაზღვრულიყო რ. ლ-ის მიერ მოპასუხე საწარმოსგან ყოველთვიურად ხელფასის სახით მისაღები თანხის 20%-ით, 165 ლარით.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, საქართველოს შრომის კოდექსის 31-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად დამსაქმებელი ვალდებულია ნებისმიერი ანაზღაურების თუ ანგარიშსწორების დაყოვნების ყოველი დღისათვის გადაუხადოს დასაქმებულს დაყოვნებული თანხის 0,07 პროცენტი. ამ ნორმაზე დაყრდნობით ითხოვდა აპელანტი (მოსარჩელე) 2011 წლის 1 აგვისტოდან მისთვის გასაცემი სარჩოს დაყოვნებით ამავე სარჩოს თანხის 0,07%-ის დაკისრებას მოპასუხისათვის. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით, ფაქტობრივად, ამ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, თუმცა - ასეთი გადაწყვეტილების მიღების მოტივაცია არ არის ასახული გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში. სააპელაციო სასამართლო ამ გარემოებასაც მიიჩნევს საპროცესო სამართლის ნორმების (სსკ-ის 244-ე და 249-ე მუხლების) დარღვევად, თუმცა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ამ ნაწილში გაუქმებისათვის უნდა შეფასდეს, იყო თუ არა ეს არსებითი ხასიათის დარღვევა, რამაც იმოქმედა გადაწყვეტილების შინაარსზე.

სააპელაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს შრომის კოდექსის 31-ე მუხლის სახელწოდებაა ,,შრომის ანაზღაურების ფორმა და ოდენობა, გაცემის დრო და ადგილი“; ამდენად, მითითებული მუხლის ნორმები სპეციალური (საგამონაკლისო) ხასიათისაა და ეხება მხოლოდ შრომის ანაზღაურების - ხელფასის გაცემის საკითხებს. საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს ყოველთვიური სარჩოს გაცემის დაყოვნებისათვის რაიმე დამატებითი ფულადი ჯარიმის დაკისრებას. შრომის კოდექსის 31-ე მუხლის ანალოგიით გამოყენება კი, დაუშვებელია.

აპელანტის ერთ-ერთი მოთხოვნა იყო მოპასუხისათვის დაეკისროს სტაციონარული მკურნალობისას (125 დღის განმავლობაში) კვებისათვის გაწეული ხარჯის - 1250 ლარის გადახდის დაკისრება. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ამ მოთხოვნის დასასაბუთებლად მოსარჩელეს პირველი ინსტანციის სასამართლოსთვის არ წარუდგენია ხარჯის გაწევის დამადასტურებელი მტკიცებულებები და მიუთითა, რომ ეს ხარჯი გამოანგარიშებული იყო საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების შესაბამისად, რომელიც განსაზღვრავს მივლინებისას გადასახდელი დღიური ხარჯის ოდენობას. აღნიშნული ნორმატიული აქტი კი, განსახილველ დავას არ უკავშირდება.

სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის ანალიზის საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ დელიქტის შედეგად ჯანმრთელობის დაზიანების ფაქტი თავისთავად ანიჭებს უფლებას იმ პირს, ვინც დაზარალდა, მოითხოვოს ანაზღაურება არაქონებრივი (მორალური) ზიანისათვის. ჯანმრთელობის დაზიანების ფაქტი უკვე გულისხმობს იმას, რომ დაზარალებულმა განიცადა ტკივილი და სულიერი ტანჯვა როგორც თვით დაზიანების მიღებისას, ასევე, მკურნალობის პროცესში (განსაკუთრებით თუ მკურნალობა ხანგრძლივ დროს მოითხოვს). ეს სულიერი ტანჯვა გრძელდება მაშინაც, თუ მკურნალობის მიუხედავადაც დაზარალებული პირი ვერ გამოჯანმრთელდა სრულად და აღენიშნება გადატანილი დაზიანებების ნარჩენი მოვლენები. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სულიერი ტანჯვის ნამდვილად არსებობის დასადასტურებლად მტკიცებულებათა წარუდგენლობის გამო არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში.

ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება რ. ლ-ემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილების მიღების მოთხოვნით. კასატორის მითითებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული და გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. კასატორი მოითხოვს 2012 წლის 24 აპრილის განჩინების გაუქმებას, ასევე მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა „სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის შესახებ“ საქართველოს კანონის 1-ლი და მე-3 მუხლები. 2012 წლის 24 აპრილის სასამართლო სხდომაზე გამოტანილი განჩინებით დადგინდა სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის ჩატარება (რაზედაც თანხმობა მოსარჩელე მხარემაც განაცხადა; ამასთან, ექსპერტიზის წინაშე უნდა დასმულიყო კითხვა პროფესიული შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხის დადგენისა და შრომისუუნარობის ტრავმასთან კავშირის დადგენაზე) სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულმა ბიურომ კი, ჩაატარა სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზა.ექსპერტებმა იხელმძღვანელეს სსრკ-ის ფინანსთა მინისტრის მოადგილისა და სახელმწიფო დაზღვევის მთავარი სამმართველოს უფროსის მიერ 1986 წელს დამტკიცებული „სადაზღვევო ექსპერტიზის ორგანიზაციისა და ჩატარების ინსტრუქციით გათვალისწინებული-პირადი დაზღვევის წესებით დადგენილი და სადაზღვევო პერიოდში მიღებული სხვადასხვა ტრავმების დროს საერთო შრომის უნარის დაკარგვის პროცენტის გამოანგარიშების ტაბულით“ სადავო დასკვნის გამცემ ექსპერტებს არ გააჩნიათ სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის სფეროში სპეციალური ცოდნა, რაც მათ დაადასტურეს სასამართლოში ჩვენების მიცემისას. სააპელაციო სასამართლომ კი, ეს გარემოებები არ გაითვალისწინა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ განიხილა საკასაციო საჩივარი, შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთებულობა და მიიჩნევს, რომ რ. ლ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები მიიჩნია:

3. 2011 წლის 1 აგვისტოს რ. ლ-ესა და შპს ,,ბ. ს. ს. ტ-ს“ შორის შრომითი ურთიერთობა შეწყდა შრომის ხელშეკრულების ვადის ამოწურვის გამო.

4. საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში განხილვისას, სასამართლოს 2012 წლის 9 მარტის განჩინების (იხ: ტ.1,ს.ფ 99-101), შესაბამისად, შპს ,,მ. ს. ც-ის“ მიერ მომზადდა სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის შემოწმების №179/12 აქტი, რომლითაც შრომითი დასახიჩრების შედეგად რ. ლ-ეს მიენიჭა ,,მნიშვნელოვნად გამოხატული შეზღუდული შესაძლებლობის“ (შრომის უნარის შეზღუდვის მე-2 ხარისხი, თვითკონტროლის უნარის შეზღუდვის მე-2 ხარისხი) სტატუსი 2013 წლის 1 მაისამდე (მორიგი გადამოწმების თარიღად მიეთითა 2013 წლის აპრილი). დადგინდა, რომ რ. ლ-ეს დაკარგული აქვს პროფესიული შრომის უნარი 90%-ით;

5. 2012 წლის 24 აპრილის სასამართლო სხდომაზე სპეციალისტების სახით დაიკითხნენ შპს ,,მ. ს. ც-ის” დირექტორი ი. ნ-ე და ექიმი-სპეციალისტი (ნევროპათოლოგი) მ. ფ-ი. ი. ნ-ემ განმარტა, რომ რ. ლ-ის პროფესიული შრომის უნარის შეზღუდვის დამდგენ კომისიაში პირადად მონაწილეობა არ მიუღია (იხ: სასამართლო სხდომის ოქმი -ტ.1,ს.ფ.146-147). მ. ფ-მა განმარტა, რომ შემოწმების აქტის შედგენისას რ. ლ-ის შრომითი პირობები უშუალოდ არ გამოუკვლევია და მისი სამუშაოს ხასიათის შეფასებისას დაეყრდნო მხოლოდ რ. ლ-ის ზეპირ განმარტებებს;

8. 2012 წლის 9 აგვისტოს სასამართლო სხდომაზე დაკითხულმა ექსპერტმა ღ. უ-მა განმარტა, რომ შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხის განსაზღვრისას ექსპერტებმა იხელმძღვანელეს სსრკ ფინანსთა სამინისტროს, ჯანდაცვის სამინისტროსა და სახელმწიფო დაზღვევის მთავარი სამსახურის მიერ ერთობლივად, 1986 წელს დამტკიცებული ინსტრუქციით, რომელიც ადგენს მეთოდიკას, თუ როგორ უნდა განისაზღვროს შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხი (გამოხატული პროცენტულად) გარკვეული სამედიცინო პათოლოგიების შესაბამისად. მან მიუთითა, რომ სამწუხაროდ ამ სფეროში არ არსებობს ახალი ნორმატიულ აქტი, რის გამოც ექსპერტები იძულებულნი არიან იხელმძღვანელონ სწორედ ამ წესით. მან ასევე განმარტა, რომ ,,შრომის უნარის მყარი დაკარგვა“ გულისხმობს შრომის უნარის სამუდამო, შეუქცევად დაკარგვას. ექსპერტმა აღნიშნა, რომ დასკვნის გამცემ ექსპერტებს არ აქვთ შეხება სამედიცინო-სოციალურ-ექსპერტიზასთან და არ აქვთ სამედიცინო სერტიფიკატი ამ სფეროში;

9. რ. ლ-სა და შპს ,,შრომის დაცვას“ (დირექტორი - ნ. დ-ე) შორის გაფორმდა მომსახურების ხელშეკრულება, რომლითაც საწარმომ იკისრა ვალდებულება, უზრუნველეყო 2011 წლის 30 მარტს მომხდარი უბედური შემთხვევიდან გამომდინარე რ. ლ-ის ინტერესების დასაცავად ყველა მტკიცებულების მოპოვება, ასევე, რ. ლ-ის წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების განხორციელება სხვადასხვა ორგანოებთან (მათ შორის - სასამართლოსთან) ურთიერთობაში. რ. ლ-ემ კი იკისრა ვალდებულება წინასწარ გადაეხადა საქმისწარმოებისათვის აუცილებელი ხარჯები - 2500 ლარი. საქმეში წარმოდგენილი 16.08.2011 წლის შემოსავლის ორდერის ასლის თანახმად, რ. ლ-ემ შპს ,,შრომის დაცვას“ მომსახურების ღირებულება 500 ლარი გადაურიცხა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). აღნიშნული გულისხმობს, მხარის მითითებას საპროცესო კანონმდებლობის დარღვევაზე, ან მტკიცებულებათა არასწორ შეფასებაზე, რის შედეგადაც ფაქტობრივი გარემოებები არასწორად დადგინდა. განსახილველ შემთხვევაში კასატორმა ისარგებლა საპროცესო კანონმდებლობით გარანტირებული შედავების უფლებით და სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ დასაშვები პრეტენზია წარმოადგინა.

საკასაციო სასამართლომ შეამოწმა რა შედავების სამართლებრივი საფუძვლები, მიიჩნევს, რომ კასატორის პრეტენზია გაზიარებულ უნდა იქნეს.

მოცემულ შემთხვევაში რ. ლ-ე სადავოდ ხდიდა იმ გარემოებას, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს 2012 წლის 24 აპრილის სასამართლო სხდომაზე მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის დანიშვნის შესახებ. შესაბამისი განჩინებით კი, დაინიშნა სასამართლო სამედიცინო ექსპერტიზა.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა აპელანტის მტკიცება, რომ სხდომის ოქმი და ექსპერტიზის დანიშვნის შესახებ განჩინება ერთმანეთს არ შეესაბამებოდა, რაც საპროცესო კანონმდებლობის დარღვევაა, მაგრამ, სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ვინაიდან მოცემულ საქმეზე სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის დანიშვნის საფუძველი არ არსებობდა, აღნიშნულ დარღვევას საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილების მიღება არ გამოუწვევია.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ განსახილველ საქმეზე არ უნდა დანიშნულიყო სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზა.

საქართველოს შრომის კოდექსის 35-ე მუხლის მე-6 ნაწილის თანახმად, დამსაქმებელი ვალდებულია სრულად აუნაზღაუროს დასაქმებულს სამუშაოს შესრულებასთან დაკავშირებული, ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესებით მიყენებული ზიანი და აუცილებელი მკურნალობის ხარჯები.

საწარმოო ტრავმის შედეგად დამსაქმებლის მიერ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების სამართლებრივი საფუძველი ასევე მოცემული სამოქალაქო კოდექსში, კერძოდ, 408-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მისი მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით, ხოლო მე-3 ნაწილის მიხედვით კი, დაზარალებულს უფლება აქვს მკურნალობის ხარჯები მოითხოვოს წინასწარ. იგივე წესი მოქმედებს მაშინაც, როცა აუცილებელი ხდება პროფესიული გადამზადება.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზემოაღნიშნული მუხლის ანალიზიდან გამომდინარე, დასაქმებულის ჯანმრთელობის დაზიანებისას დამსაქმებლის ვალდებულების განსაზღვრისათვის, მხედველობაში მისაღებია პროფესიული შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხი. ნათელია, რომ სამოქალაქო კოდექსი ზიანის მიყენებად განიხილავს ისეთ შემთხვევას, როდესაც მიღებული ტრავმის შედეგად პირს ესაჭიროება პროფესიული გადამზადება, ვინაიდან ჯანმრთელობის დაზიანების გათვალისწინებით, გადამზადების გარეშე, იგი ვეღარ განახორციელებს თავის პირვანდელ მოვალეობებს, ან ვერ დასაქმდება სხვა სამსახურში, თუნდაც ამ შემთხვევაში, საერთო შრომის უნარი დაქვეითებული არც იყოს. პროფესიული შრომის უნარის დაკარგვისას ან შემცირებისას ზიანი გამოიხატება სწორედ იმ გარემოებაში, რომ ჯანმრთელობის დაზიანების გამო, პირი ვეღარ აგრძელებს მის მიერ არჩეული, სასურველი პროფესიით მუშაობას, ან ამისათვის დამატებითი ძალისხმევა ესაჭიროება და იზრდება მისი მოთხოვნილებები იმ თვალსაზრისით, რომ იგი იძულებულია, სხვაგვარად დასაქმდეს, ახალ სამუშაო პირობებთან ადაპტაცია გაიაროს, ან თუნდაც, იმავე შრომითი მოვალეობების შესრულება მისთვის, სხვა დასაქმებულებთან შედარებით, გართულებულია და სპეციალური პირობების შექმნას საჭიროებს.

პროფესიული შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხის განსაზღვრა ხდება სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის მეშვეობით.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მტკიცებას, რომ „სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის შესახებ“ კანონიდან გამომდინარე, ამგვარი ექსპერტიზის მიზანია, ადამიანის ქმედობაუნარიანობის შეზღუდვის ხარისხის განსაზღვრა, იმისათვის, რათა შეზღუდული შესაძლებლობის სტატუსის მქონე პირმა ისარგებლოს საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობით დადგენილი, სახელმწიფოს მიერ დამტკიცებული სოციალური ხასიათის პროგრამებით გათვალისწინებული შეღავათებით, შესაბამისად, ექსპერტიზა არ უნდა დაინიშნოს დამსაქმებლის მიერ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების განსაზღვრისას.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ზემოაღნიშნული კანონის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის ძირითადი ამოცანაა ადამიანის ქმედობაუნარიანობის შეზღუდვის ხარისხის განსაზღვრა და აქედან გამომდინარე შესაძლებლობის შეზღუდვის გამომწვევი მიზეზის, გადამოწმების ვადისა და მომდინარეობის დროის დადგენა, აგრეთვე საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა სოციალური დაცვის სხვადასხვა სახის განსაზღვრა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზა არ ტარდება მხოლოდ პირის სახელმწიფო სოციალური დაცვის პროგრამებში ჩართვის მიზნით.

საკასაციო სასამართლო ასევე აღნიშნავს, რომ მითითებული კანონის მე-5 თავი აწესრიგებს დასაქმებულთათვის შრომითი მოვალეობის შესრულებასთან დაკავშირებით მიღებული დასახიჩრების, პროფესიული დაავადების ან ჯანმრთელობის სხვა დაზიანების შედეგად დაკარგული პროფესიული შრომისუნარიანობის ხარისხის განსაზღვრასთან დაკავშირებულ საკითხებს. ამ თავის მე-19 მუხლის მიხედვით, დაზარალებულმა, რომელიც პირველად გადის შემოწმებას, ან მისმა წარმომადგენელმა დაწესებულებაში უნდა წარადგინოს იმ დამსაქმებლის ადმინისტრაციის ან პროფესიული კავშირის მიმართვა, სადაც მიიღო შრომითი დასახიჩრება, ან სასამართლოს მიმართვა (სასამართლოს გადაწყვეტილება), უბედური შემთხვევის აქტი ან სხვა დოკუმენტი შრომითი დასახიჩრებით მიღებული ჯანმრთელობის დაზიანების შესახებ; 24-ე მუხლის თანახმად კი, ამონაწერი შემოწმების აქტიდან პროფესიული შრომისუნარიანობის დაკარგვის ხარისხის განსაზღვრის შედეგების, დამატებითი დახმარების საჭიროების შესახებ ეგზავნება დამსაქმებელს ან სასამართლოს, რომლის მიმართვის საფუძველზედაც გაიარა შემოწმება დაზარალებულმა, ხოლო ცნობა შემოწმების შედეგების შესახებ დაზარალებულს ან მის წარმომადგენელს მიეცემა ხელზე. აღნიშნული ნორმების საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ „სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის შესახებ“ კანონის მე-5 თავის დებულებები გამოიყენება იმ შემთხვევაში, როდესაც დაზარალებული დამსაქმებლისაგან ითხოვს ზიანის ანაზღაურებას სარჩოს დანიშვნის ან ერთჯერადი კომპენსაციის გადახდის გზით და არა სახელმწიფო სოციალურ პროგრამებში ჩართვას. სწორედ ამ თავის დებულებების შესაბამისად გაცემული პროფესიული შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხის შესახებ დასკვნის საფუძველზე დგინდება სარჩოს ან კომპენსაციის ოდენობა.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქმეში წარმოდგენილია შპს ,,მ. ს. ც-ის“ მიერ მომზადებული სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის შემოწმების №179/12 აქტი, რომელიც სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა, იმ საფუძვლით, რომ, ჯერ ერთი, სარჩოს ოდენობა საერთო შრომის უნარი დაკარგვის პროპორციულად უნდა დადგენილიყო და მეორეც, სასამართლოს მოსაზრებით, ეს დასკვნა არასარწმუნო იყო.

სააპელაციო სასამართლოს პირველ მოსაზრებასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლომ უკვე იმსჯელა, რაც შეეხება მეორე არგუმენტს, სასამართლო მიუთითებს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მიხედვით, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

„სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის შესახებ“ კანონის 21-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ცნობებს დაზარალებულის შრომითი საქმიანობის, შრომის პირობებისა და შესრულებული სამუშაოს ხასიათის შესახებ დაწესებულება აზუსტებს სამუშაო ადგილიდან და შესაბამისი სანიტარიული ზედამხედველობის განმახორციელებელი ორგანოდან გამოთხოვილი ინფორმაციის საფუძველზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სადავო დასკვნის გაცემისას, შემოწმების აქტის შემდგენ პირს დოკუმენტურად არ გამოუკვლევია რ. ლ-ის სამუშაო პირობები, არ დაუდგენია ის ფუნქცია, რასაც ასრულებდა იგი დამსაქმებელ საწარმოში და დაეყრდნო მხოლოდ რ. ლ-ის ზეპირ განმარტებებს, შესაბამისად, ექსპერტიზა კანონის მოთხოვნათა დარღვევითაა ჩატარებული და სააპელაციო სასამართლომ დასკვნა მართებულად არ გაიზიარა, თუმცა, საკასაციო სასამართლო ხაზს უსვამს, რომ ეს გარემოება არ ქმნიდა სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს აჭარის რეგიონული ექსპერტიზის დეპარტამენტის სამედიცინო ექსპერტიზის №1805-2012-08/3 დასკვნის მტკიცებულებად მიჩნევის საფუძველს, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო კიდევ ერთხელ აღნიშნავს, რომ რ. ლ-ის გასაცემი სარჩოს ოდენობა უნდა დადგენილიყო მისი პროფესიული შრომის უნარის დაკარგვის (დაქვეითების) ხარისხის პროპორციულად, რაც დგინდება სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის დასკვნით, სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ექსპერტიზის №1805-2012-08/3 დასკვნა კი, განსაზღვრავს საერთო შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ საქმის განხილვასთან დაკავშირებულ საკითხზე მოსამართლეს სპეციალური ცოდნა არ გააჩნია, სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით დანიშნოს ექსპერტიზა საქმის განხილვის ნებისმიერ სტადიაზე, მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ აღნიშნული საკითხის განმარტებას არსებითი მნიშვნელობა აქვს საქმის გადაწყვეტისათვის და მის გარეშე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს გამოაქვს მოტივირებული განჩინება. ვინაიდან, განსახილველ შემთხვევაში, გადაწყვეტილების მიღება სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის დასკვნის გარეშე შეუძლებელია, სააპელაციო სასამართლოს ამგვარი ექსპერტიზა უნდა დაენიშნა.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სარჩოს დანიშვნის ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ფაქტობრივ-სამართლებრივი თვალსაზრისით დაუსაბუთებელია, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ და „ე¹“ ქვეპუნქტების თანახმად, მისი გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.

იმავე კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები ან საჭიროა ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა, ხოლო მე-2 ნაწილის თანახმად კი, ამ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ გადაწყვეტილებას საკასაციო სასამართლომ საფუძვლად უნდა დაუდოს სამართლებრივი შეფასება, რომელიც სავალდებულოა სააპელაციო სასამართლოსათვის.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ უნდა იხელმძღვანელოს წინამდებარე განჩინების სამართლებრივი დასაბუთებით, დანიშნოს სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზა და სარჩოს დანიშვნის საკითხი იმგვარად გადაწყვიტოს.

რაც შეეხება რ. ლ-ის დარჩენ პრეტენზიებს, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მხარეები არ იყვნენ შეთანხმებული ე.წ ,,მეცამეტე ხელფასის“ გადახდაზე. 2010 წლის 1 მაისს რ. ლ-სა და შპს ,,ბ. ს. ს. ტ-ს“ შორის გაფორმებული შრომის ხელშეკრულების საფუძველზე, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ,,შრომის ნაყოფიერებისა და ინფლაციის გათვალისწინებით წელიწადში ერთხელ გადახედილი იქნებოდა ხელფასის ოდენობა“. შესაბამისად, ხელშეკრულებით შეთანხმებული იყო წელიწადში ერთხელ არა დასაქმებულისათვის ხელფასის ოდენობის ,,გადახდა“, როგორც ამას მოსარჩელე განმარტავს, არამედ - მისი ,,გადახედვა“, ანუ უკვე დადგენილი ხელფასის ოდენობის - 660 ლარის შეცვლა სხვადასხვა ობიექტური გარემოებების გათვალისწინებით.

საკასაციო სასამართლო ასევე ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს, რომ ამ შემთხვევაში, არ არსებობს სტაციონარული მკურნალობისას (125 დღის განმავლობაში) კვებისათვის გაწეული ხარჯის - 1250 ლარის გადახდის დაკისრების საფუძველი, ამგვარი ხარჯის გაწევის დამადასტურებელი მტკიცებულება სასამართლოსათვის მოსარჩელეს უნდა წარედგინა, რაც მას არ შეუსრულებია; ამასთან რ. ლ-ე მოცემული სასარჩელო მოთხოვნის დასაბუთებისას მიუთითებს, რომ ეს ხარჯი გამოანგარიშებული იყო საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების შესაბამისად, რომელიც განსაზღვრავს მივლინებისას გადასახდელი დღიური ხარჯის ოდენობას, აღნიშნული ნორმატიული აქტი კი, სრულიად სხვა სამართლებრივ ურთიერთობას აწესრიგებს და განსახილველ დავას არ უკავშირდება.

რ. ლ-ის კიდევ ერთი სასარჩელო მოთხოვნა იყო 2011 წლის 1 აგვისტოდან მისთვის გასაცემი სარჩოს დაყოვნებით ამავე სარჩოს თანხის 0,07%-ის გადახდის დაკისრება მოპასუხისათვის. ამ მოთხოვნის დასასაბუთებლად მხარე შრომის კოდექსის 31-ე მუხლზე მიუთითებდა. საკასაციო სასამართლო ამ ნაწილშიც ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს და აღნიშნავს, რომ მითითებული მუხლი შეეხება შრომის ანაზღაურების გაცემის წესსა და პირობებს, ასევე ადგენს ამ ანაზღაურების გაცემის დაყოვნებისას გადასახდელი პროცენტის ოდენობას. საკასაციო სასამართლო ასევე აღნიშნავს, რომ მოვალის მიერ ვალდებულების ვადის დარღვევით ან შეუსრულებლობით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებას, ზოგადად, სამოქალაქო კოდექსი ითვალისწინებს, თუმცა ამგვარ ანაზღაურებაზე მსჯელობა შესაძლებელი იქნებოდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მოპასუხე უკვე დანიშნული სარჩოს გადახდის ვალდებულებას არ შეასრულებდა.

რაც შეეხება მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნას, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ეს მოთხოვნა, მოცემული დავის ფარგლებში, დამოკიდებულია ჯანმრთელობის დაზიანებით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების საფუძვლების არსებობასა და მოცულობაზე, კერძოდ, მორალური ზიანის ანაზღაურებისას ასევეა გასათვალისწინებელი ჯანმრთელობის დაზიანების შედეგად პროფესიული შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხი; ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას ამ ჭრილში უნდა იმსჯელოს არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების საკითხზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 412-ე, 410-ე, მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. რ. ლ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. რ. ლ-ის სასარგებლოდ გადასახდელი სარჩოს დანიშვნის შესახებ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვებისა და მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 13 დეკემბრის გადაწყვეტილება და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. დანარჩენ ნაწილში ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 13 დეკემბრის გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ვ. როინიშვილი

მოსამართლეები ბ. ალავიძე

პ. სილაგაძე