საქმე №ას-190-183-2013 27 სექტემბერი, 2013 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ვასილ როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ბესარიონ ალავიძე, პაატა სილაგაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - ლ. კ-ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - მ. ს-ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 26 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება

დავის საგანი - სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ფულადი ვალდებულების შესრულება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ. ს-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ლ. კ-ის მიმართ მხარეთა შორის გაფორმებული სესხის ზეპირი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ძირითადი თანხის - 4000 აშშ დოლარისა და სარგებლის - 20160 აშშ დოლარის დაკისრების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

2005 წელს მხარეებს შორის გაფორმდა სარგებლიანი სესხის ზეპირი ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც, მოსარჩელემ ლ. კ-ს ასესხა 4000 აშშ დოლარი, თვეში 6%-ის დარიცხვით, ხელშეკრულების ვადა განისაზღვრა ექვსი თვით. ამავდროულად იმავე მხარეებს შორის გაფორმდა საცხოვრებელი სახლის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომელიც გაფორმდა მოსაჩვენებლად, რეალურად მხარეებს შორის გაფორმებული სესხის ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად. მოპასუხის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო, ნასყიდობის საგანი გადავიდა კრედიტორ მ. ს-ის საკუთრებაში, რომელმაც ბინა 2007 წელს მიჰყიდა ნ.ძ-ს, ამ უკანასკნელმა კი, თავის მხრივ, ქონება მიჰყიდა მ.მ-ეს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 9 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ლ. კ-ის სარჩელი, ბათილად იქნა ცნობილი ლ. კ-სა და მ. ს-ს შორის 2004 წლის 22 სექტემბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება ქ.თბილისში, ჭ-ის ქუჩა 1-ში მდებარე უძრავ ნივთზე, ბათილად იქნა ცნობილი მ. ს-სა და ნ. ძ-ს შორის ამავე უძრავ ქონებაზე 2005 წლის 22 ივლისს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება, ლ. კ-ის სარჩელი ნ. ძ-სა და მ. მ-ეს შორის 2007 წლის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის, უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების აღდგენისა და ბინის საკუთრებაში დაბრუნების შესახებ არ დაკმაყოფილდა.

კანონიერ ძალაში შესული ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ ლ. კ-სა და მ. ს-ს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით დაიფარა რეალურად იმავე მხარეებს შორის შეთანხმებული იპოთეკის ხელშეკრულება.

2011 წელს ლ. კ-მა კვლავ მიმართა სასამართლოს სარჩელით და მოითხოვა მ. ს-სა და ნ. ძ-ის სოლიდარულად იმ ზიანის ანაზღაურება, რაც მას მოპასუხეების მხრიდან მისი კუთვნილი ქონების განკარგვის გამო მიადგა.

სასამართლოს გადაწყვეტილებით მ.ს-ს ნ.ძ-ან ერთად სოლიდარულად დაეკისრა 5500 აშშ დოლარისა და 2007 წლის მაისიდან 2010 წლის ივნისამდე ბინის ქირის სახით გადახდილი 9125 ლარის ლ.კ-ის ანაზღაურება. აღნიშნული გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია შესული.

ამდენად, მხარეთა შორის დადებული ზეპირი სესხის ხელშეკრულება მსესხებელს არ შეუსრულებია.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

ზეპირი ფორმით დადებული სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე მოპასუხემ მიიღო არა 4000, არამედ 3000 აშშ დოლარი, რაც დადგენილია სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, მოსარჩელისა და ნ.ძ-ის კანონსაწინააღმდეგო ქმედებით ლ.კ-ს მიადგა ზიანი, ამასთან, მ.ს-ის მოთხოვნა ხანდაზმულია.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 7 სექტემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ. ს-მა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 26 დეკემბრის გადაწყვეტილებით მ. ს-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 7 სექტემბრის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც მ. ს-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, ლ. კ-ს მ. ს-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 5508 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ანაზღაურება შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ მიუთითა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილებაზე, რომლითაც ლ. კ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, ბათილად იქნა ცნობილი ლ. კ-სა და მ. ს-ს შორის 2004 წლის 22 სექტემბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება ქ.თბილისში, ჭ-ის ქN1-ის N1 კორპუსში მდებარე N38 ბინაზე, ბათილად იქნა ცნობილი მ. ს-სა და ნ. ძ-ს შორის ამავე უძრავ ქონებაზე 2005 წლის 22 ივლისს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება, ლ. კ-ის სასარჩელო მოთხოვნა მას და მ. ს-ს შორის 2004 წლის 22 სექტემბერს დადებული სესხის ხელშეკრულების პროცენტის ნაწილში ბათილად ცნობის შესახებ არ დაკმაყოფილდა, ასევე არ დაკმაყოფილდა ლ. კ-ის მოთხოვნა ნ. ძ-სა და მ. მ-ეს შორის 2007 წლის 21 სექტემბერს სადავო უძრავ ქონებაზე დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის, უძრავ ნივთზე ლ. კ-ის საკუთრების უფლების აღდგენისa და ბინის საკუთრებაში დაბრუნების ნაწილში.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ლ. კ-მა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 21 ოქტომბრის განჩინებით ლ. კ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილება.

რადგანაც თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილება გამოტანილი იყო წინამდებარე დავის მონაწილე მხარეებს შორის და იგი შესული იყო კანონიერ ძალაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სააპელაციო პალატამ უდავოდ დადასტურებულად მიიჩნია ამ გადაწყვეტილებით დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ა) 2004 წლის 22 სექტემბერს მ. ს-სა და ლ. კ-ს შორის დაიდო სესხის სასყიდლიანი ხელშეკრულება 6 თვის ვადით (2005 წლის 22 მარტამდე), ყოველთვიურად საპროცენტო სარგებლის სესხის თანხის - 6000 აშშ დოლარის 6%-ის დარიცხვით.

ბ) ლ. კ-ს სესხის სახით მ. ს--ან მთლიანობაში მიღებული აქვს 3000 აშშ დოლარი: 1000 აშშ დოლარი ხელწერილის შედგენის დღეს – 2004 წლის 22 სექტემბერს, ხოლო 1000-1000 აშშ დოლარი, 2004 წლის 23 სექტემბერსა და 1 ოქტომბერს.

გ) 2004 წლის 22 სექტემბერს (ანუ სესხის ხელწერილის გაფორმების დღეს) მოსარჩელე ლ. კ-სა და მოპასუხე მ. ს-ს შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება ქ.თბილისში, ჭ-ის ქუჩა №1/1-ში მდებარე №38 ბინაზე, რომლის მიხედვითაც, აღნიშნული ბინა მ. ს-მა ლ. კ--ან შეიძინა 5000 ლარად.

დ) რეალურად მხარეთა შორის ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება არ დადებულა; სესხის დაბრუნება უზრუნველყოფილ იქნა სადავო ბინით, შესაბამისად, მხარეებს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით დაიფარა იპოთეკის გარიგება.

ე) 2005 წლის 22 ივლისს მ. ს-სა და ნ. ძ-ს შორის დაიდო ქ.თბილისში, ჭ-ის ქუჩა №1/1-ში მდებარე №38 ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება და ნ. ძ-ი აღირიცხა ამ ბინის მესაკუთრედ. ნასყიდობის თანხად ხელშეკრულებაში მითითებული იყო 5000 ლარი.

ვ) 2007 წლის 21 სექტემბერს ნ. ძ-სა და მ. მ-ეს შორის დაიდო ქ.თბილისში, ჭ-ის ქუჩა №1/1-ში მდებარე №38 ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც, მ.მ-ემ ბინა შეიძინა 18000 ლარად.

სააპელაციო პალატამ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 19 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ლ. კ-ის სარჩელი მ. ს-ი-სა და ნ. ძ-ის მიმართ ზიანის ანაზღაურების თაობაზე დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, მ. ს-სა და ნ. ძ-ს ლ. კ-ის სასარგებლოდ დაეკისრათ ზიანის - 5500 აშშ დოლარისა და ქირის სახით გადახდილი თანხის 9125 ლარის ანაზღაურება. აღნიშნული გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში.

გაზიარებულ იქნა აპელანტის პოზიცია, რომ მ. ს-ის სასარჩელო მოთხოვნა 2004 წლის 22 სექტემბრის სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ფულადი ვალდებულების შესრულების თაობაზე ხანდაზმული არ იყო. სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილით და განმარტა შემდეგი: ხანდაზმულობის ვადაში მოიაზრება დრო, რომლის განმავლობაშიც უფლებამოსილ პირს შეუძლია თავისი უფლების რეალიზაცია ან დაცვა. ხანდაზმულობის ინსტიტუტის სპეციფიკურობა იმაში მდგომარეობს, რომ დადგენილი ვადის გასვლის შემდეგ მოთხოვნის უფლება ობიექტურად არსებობს, თუმცა იგი განუხორციელებელია, ანუ ამ უფლების რეალიზება სრული მოცულობით დამოკიდებულია მოთხოვნის ადრესატის ნება-სურვილზე. სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლი ხანდაზმულობის დაწყებას მოთხოვნის წარმოშობის მომენტს უკავშირებს, ხოლო მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა დრო, როდესაც პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ, ე.ი თუ ხანდაზმულობის წარმოშობის მომენტის დადგენა ობიექტურად შეუძლებელია, ყურადღება უნდა მიექცეს სუბიექტურ მომენტს. ამასთან, იგულისხმება, რომ ხანდაზმულობის წარმოშობის ობიექტური და სუბიექტური მომენტები თანმხვედრია, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ მოსარჩელე არ ეთანხმება ხანდაზმულობის წარმოშობის ობიექტური და სუბიექტური მომენტების თანხვედრას, მაშინ მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას იმის გასარკვევად, თუ როდიდან უნდა დაიწყოს ხანდაზმულობის ვადის ათვლა.

გაზიარებულ იქნა აპელანტის მტკიცება, რომ მ. ს-ს მოთხოვნა წარმოეშვა იმ დროიდან, როდესაც გაუქმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, როგორც 2004 წლის 22 სექტემბრის სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალება. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი ლ. კ-სა და მ. ს-ს შორის ქ.თბილისში, ჭ-ის ქუჩა №1/1-ში მდებარე №38 ბინაზე 2004 წლის 22 სექტემბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება. სასამართლოს შეფასებით, სასამართლოს მიერ ამ გადაწყვეტილების მიღებამდე მ. ს-ს სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნა დაკმაყოფილებული ჰქონდა, ვინაიდან მხარეები შეთანხმდნენ, რომ, სესხის პირობების დარღვევის შემთხვევაში, ამოქმედდებოდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რაც განხორციელდა კიდეც. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილებით დადგენილი იყო, რომ მხარეთა შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება წარმოადგენდა სესხის უზრუნველყოფის საშუალებას – იპოთეკის ხელშეკრულებას, ამდენად, პალატამ ჩათვალა, რომ მოსარჩელისათვის მისი უფლების დარღვევის შესახებ ობიექტურად ცნობილი გახდა სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის უზრუნველსაყოფად დადებული „ნასყიდობის“ ხელშეკრულების გაუქმების თაობაზე სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის დღიდან – 2009 წლის 21 ოქტომბრიდან.

პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და რადგანაც წინამდებარე სარჩელი აღძრული იყო 2012 წლის 10 ივლისს ხოლო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დენა 2009 წლის 21 ოქტომბრიდან დაიწყო (რომელიც მოცემული დავის საგნის მიმართ შეადგენდა სამ წელს), დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა, 2004 წლის 22 სექტემბრის სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ფულადი ვალდებულების შესრულების თაობაზე, ხანდაზმული არ იყო.

სააპელაციო პალატამ დადგენილი გარემოებების გათვალისწინებით, იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 317-ე, 623-ე, 625-ე მუხლებით და ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ სესხის ხელშეკრულება დადებული იყო ექვსი თვით, სესხის თანხა შეადგენდა 3000 აშშ დოლარს, საპროცენტო სარგებელი - 1080 (3000 X 6% = 180) X 6) აშშ დოლარს, ამასთან, დადგენილი იყო სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილით დადგენილი წესის საწინააღმდეგოდ, სესხის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობა, რაც პალატამ ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად მიიჩნია.

სამოქალაქო კოდექსის 394-ე და 411-ე მუხლების თანახმად, სასამართლომ ჩათვალა, რომ ლ. კ-ს მ. ს-ის სასარგებლოდ ასევე უნდა დაკისრებოდა 2004 წლის 22 სექტემბრის ხელშეკრულების დარღვევით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება იმ საპროცენტო განაკვეთის ოდენობით, რასაც კრედიტორი მიიღებდა ბრუნვაუნარიანი ობიექტის - ფულის ანაბარზე განთავსების შედეგად. პალატამ ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ, ვადაგადაცილებული დროის გათვალისწინებით (7 წელი), გონივრულად მიიჩნია მოპასუხისათვის ზიანის ანაზღაურება წლიური 5%-ის ოდენობით, რაც 1428 აშშ დოლარს შეადგენდა.

სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა ლ. კ-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება შემდეგი საფუძვლებით:

სასარჩელო ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით სასამართლომ არასწორად გამოიყენა და არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 128-ე, 129-ე, 130-ე და 144-ე მუხლები. პალატამ შეფასება არ მისცა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 19 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით პრეიუდიციულად დადგენილ შემდეგ გარემოებას:

ა) მ.ს-ი და ნ.ძ-ი მოქმედებდნენ შეთანხმებულად, თვალთმაქცურად ლ.კ-ის საწინააღმდეგოდ;

ბ) მათ აიძულეს ლ.კ-ი, იპოთეკის ხელშეკრულების სანაცვლოდ, აღებული სესხისათვის გაეფორმებინა ნასყიდობის ხელშეკრულება და 45000 აშშ დოლარად ღირებული ბინა მ.ს-ს გადაუფორმდა 5000 ლარად, თავის მხრივ, მ.ს-მა ეს ბინა 5000 ლარად მიჰყიდა ნ.ძ-ს, ხოლო ნ.ძ-მა 2007 წლის 21 სექტემბერს 18000 ლარად ქონება მიჰყიდა მ.მ-ეს;

გ) თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებამდე მ.ს-ი და ნ.ძ-ი იცნობდნენ ერთმანეთს;

დ) 2005 წლის სექტემბერში ნ.ძ-მა მ.ს-ის უკანონო მფლობელობიდან სადავო ბინის გამოთხოვის მოთხოვნით მიმართა არბიტრაჟს. საარბიტრაჟო შესაგებელი მოპასუხეს არ წარუდგენია და არც საქმის განხილვაზე გამოცხადებულა, რაც პრეტენზიის დაკმაყოფილების საფუძველი გახდა, აღნიშნული კი წარმოადგენდა მხარეთა ერთობლივ ინტერესს;

ე) 2006 წლის 29 ივნისს ნ.ძ-მა და მ.ს-მა ერთობლივი სარჩელით მიმართეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ლ.კ-სა და მ.ო-ის ბინიდან გამოსახლების მოთხოვნით, სადაც მოსარჩელეთა მისამართად მითითებულია დაბა წყნეთი, გ-ის ქN18.

ამდენად, მ.ს-სა და ნ.ძ-ის იმთავითვე ცნობილი იყო ნასყიდობის ხელშეკრულების უკანონობა, რის გამოც 2004 წლის 22 სექტემბერს გაცემული სესხის მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა 2005 წლის 23 თებერვლიდან უნდა აითვალოს, რომელიც 2008 წლის 23 თებერვალს ამოიწურა, შესაბამისად, უსაფუძვლოდ იქნა გაზიარებული მ.ს-ის მოსაზრება, რომ მოთხოვნის ხანდაზმულობა ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმებიდან დაიწყო, რადგან ეს გარიგება სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის საფუძველზე გაუქმდა და იგი ვერ გახდებოდა სესხის მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის შეჩერების საფუძვლად. სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე, 317-ე, 623-ე და 361-ე მუხლები, საქმის გარემოებათა არასრულყოფილი გამოკვლევის გამო დაუსაბუთებელი და უსაფუძვლოა სასამართლოს მსჯელობა 7 წლისათვის ზიანის ანაზღაურების თაობაზე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 23 სექტემბრის განჩინებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, ცნობილ იქნა დასაშვებად და საქმის განხილვა დაინიშნა ზეპირი მოსმენის გარეშე, თანახმად ამავე კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ლ. კ-ის საკასაციო საჩივარი საფუძვლიანია და ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლი მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

მოცემულ შემთხვევაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2004 წლის 22 სექტემბერს მ. ს-სა და ლ. კ-ს შორის დაიდო სესხის სასყიდლიანი ხელშეკრულება 6 თვის ვადით (2005 წლის 22 მარტამდე), ყოველთვიურად საპროცენტო სარგებლის სესხის თანხის - 6000 აშშ დოლარის 6%-ს დარიცხვით;

ლ. კ-ს სესხის სახით მ. ს-ან მთლიანობაში მიღებული აქვს 3000 აშშ დოლარი: 1000 აშშ დოლარი ხელწერილის შედგენის დღეს – 2004 წლის 22 სექტემბერს, ხოლო 1000-1000 აშშ დოლარი, 2004 წლის 23 სექტემბერსა და ამავე წლის 1 ოქტომბერს;

2004 წლის 22 სექტემბერს (ანუ სესხის ხელწერილის გაფორმების დღეს) ლ. კ-ს და მ. ს-ს შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება ქ.თბილისში, ჭ-ის ქუჩა №1/1-ში მდებარე №38 ბინაზე, რომლის მიხედვითაც აღნიშნული ბინა მ. ს-მა ლ. კ-ან შეიძინა 5000 ლარად;

რეალურად მხარეთა შორის ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება არ დადებულა; სესხის დაბრუნება უზრუნველყოფილ იქნა სადავო ბინით, შესაბამისად, მხარეებს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით დაიფარა იპოთეკის გარიგება;

2005 წლის 22 ივლისს მ. ს-სა და ნ. ძ-ს შორის დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება ქ.თბილისში, ჭ-ის ქუჩის №1/1-ში მდებარე №38 ბინაზე და ნ. ძ-ი აღირიცხა ამ ბინის მესაკუთრედ. ნასყიდობის თანხად ხელშეკრულებაში მითითებულია 5000 ლარი;

ამავე ქონებაზე 2007 წლის 21 სექტემბერს ნ. ძ-სა და მ. მ-ეს შორის დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება და მ. მ-ემ ბინა 18000 ლარად შეიძინა;

სააპელაციო პალატამ საქმის მასალებით ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 19 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ლ. კ-ის სარჩელი მ. ს-სა და ნ. ძ-ის მიმართ ზიანის ანაზღაურების თაობაზე დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, მ. ს-სა და ნ. ძ-ს ლ. კ-ის სასარგებლოდ დაეკისრათ ზიანის - 5500 აშშ დოლ. და ქირის სახით გადახდილი 9125 ლარის ანაზღაურება. აღნიშნული გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში.

სააპელაციო პალატის შეფასებით, მოსარჩელისათვის მისი უფლების დარღვევის შესახებ ობიექტურად ცნობილი გახდა სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის უზრუნველსაყოფად დადებული „ნასყიდობის“ ხელშეკრულების გაუქმების თაობაზე სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის დღიდან – 2009 წლის 21 ოქტომბრიდან, ხოლო მ. ს-მა სესხის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულების თაობაზე სარჩელით სასამართლოს მიმართა 2012 წლის 10 ივლისს. ამდენად, სასამართლომ ჩათვალა, რომ განსახილველი სარჩელის მოთხოვნა არ იყო ხანდაზმული.

პალატამ ამ მსჯელობას საფუძვლად დაუდო სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის დათქმა და განმარტა, რომ თუ ხანდაზმულობის წარმოშობის მომენტის დადგენა ობიექტურად შეუძლებელია, ყურადღება უნდა მიექცეს სუბიექტურ მომენტს. ხანდაზმულობის წარმოშობის ობიექტური და სუბიექტური მომენტები თანმხვედრია, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ მოსარჩელე არ ეთანხმება ხანდაზმულობის წარმოშობის ობიექტური და სუბიექტური მომენტების თანხვედრას, მაშინ მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას იმის გასარკვევად, თუ როდიდან უნდა დაიწყოს ხანდაზმულობის ვადის ათვლა.

განსახილველ შემთხვევაში კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო პალატის ზემოაღნიშნულ მსჯელობას და მიიჩნევს, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლი.

საკასაციო პალატა სავსებით იზიარებს მხარის აღნიშნულ მოსაზრებას და მიიჩნევს, რომ ლ. კ-მა დასაბუთებული შედავება წარმოადგინა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და მე-2 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი, სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი.

საქმის გარემოებების გათვალისწინებით, პალატა ყურადღებას გაამახვილებს შემდეგზე:

განსახილველ შემთხვევაში მ. ს-ის სარჩელის მატერილური მოთხოვნა მხარეთა შორის 2005 წელს 6 თვის ვადით დადებული ზეპირი სესხის სარგებლიანი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულებაა. მოპასუხემ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ერთ-ერთ საფუძვლად მიუთითა ისეთი გარემოება, როგორიცაა მოთხოვნის ხანდაზმულობა.

სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე ვრცელდება ხანდაზმულობა. ამავე კოდექსის ამავე კოდექსის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს, ხოლო უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნებისა - ექვს წელს.

სასარჩელო ხანდაზმულობაში იგულისხმება დრო, რომლის განმავლობაშიც პირს, ვისი უფლებებიც დარღვეულია, შეუძლია, მოითხოვოს თავისი უფლების იძულებით განხორციელება ან დაცვა, იგი უფლების განხორციელების ვადაა და იგულისხმება, რომ კანონმდებლის მიერ დადგენილია ზღვრული ვადები, რომლის ფარგლებშიც შესაძლებელია საქმის ფაქტობრივი გარემოებების სრულყოფილი გამოკვლევა და დასაბუთებული გადაწყვეტილების მიღება. ამდენად, მოპასუხის შესაგებელი სარჩელის ხანდაზმულობის თაობაზე მნიშვნელოვანია იმდენად, რამდენადაც, ის აბსოლუტურ გავლენას ახდენს მატერიალური უფლების გადაწყვეტაზე.

სარჩელის ხანდაზმულობის საკითხის სწორი შეფასებისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება მოთხოვნის იძულებით რეალიზაციის ვადის დენის დასაწყისის სწორად განსაზღვრას. სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. ამდენად, სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყება დაკავშირებულია სუბიექტურ ფაქტორთან, ანუ იმ მომენტთან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ან ობიექტურად უნდა შეეტყო თავისი უფლების დარღვევის შესახებ, ამასთან, ივარაუდება, რომ მან დარღვევის განხორცილებისთანავე შეიტყო აღნიშნულის შესახებ. საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს აწევს. თუ დადგინდება, რომ პირმა თავისი დაუდევრობის გამო უფლების დარღვევის შესახებ ვერ გაიგო, ხანდაზმულობის ვადის ათვლა იმ მომენტიდან დაიწყება, როცა, საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე, პირს უფლების დარღვევის შესახებ უნდა შეეტყო. ხანდაზმულობის ვადის დენა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. თუკი მხარეებმა ხელშეკრულების შესრულების ვადა განსაზღვრეს, ხანდაზმულობის ვადის ათვლა სწორედ ამ მომენტიდან უნდა დაიწყოს.

როგორც უკვე აღინიშნა, სააპელაციო პალატამ სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოსარჩელის მოთხოვნის წარმოშობის მომენტი დაუკავშირა მხარეთა შორის დადებული „ნასყიდობის“ ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე მიღებული გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლას. ამ დასკვნის საწინააღმდეგოდ, საკასაციო პალატა მიუთითებს საქმეში წარმოდგენილ კანონიერ ძალაში შესულ თბილისის საქალაქო სასამართლოსა და თბილისი სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებებზე, სადაც საუბარია ზემოაღნიშნული ნასყიდობის, როგორც უცილოდ ბათილი გარიგების კანონშეუსაბამობაზე, რომლითაც მხარეებმა დაფარეს იპოთეკის ხელშეკრულება, თანახმად სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლისა.

საკასაციო პალატა მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის მე-3 მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლითაც სამოქალაქო ურთიერთობებისათვის კანონმდებელმა დაადგინა ამ ურთიერთობის სუბიექტთა მიერ კანონის ცოდნის პრეზუმფცია და განსაზღვრა, რომ კანონის არცოდნა ან მისი არასათანადოდ გაგება არ შეიძლება იყოს კანონის გამოუყენებლობის ანდა ამ კანონით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობისაგან განთავისუფლების საფუძველი. კანონის ცოდნის პრეზუმფციისა და იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით პრეიუდიციულად დადგენილია მხარეთა შორის უცილოდ ბათილი (არარა) გარიგების დადების ფაქტი, საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობას, რომ გამსესხებლისათვის სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის ვადის დენის დაწყების თაობაზე სესხის უზრუნველსაყოფად თვალთმაქცურად დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების (რომლითაც დაიფარა იპოთეკის ხელშეკრულება) ბათილად ცნობის შესახებ გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის დღიდან გახდა ცნობილი. ხანდაზმულობის საკითხის კვლევის ამგვარად გადაწყვეტა დადგენილია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული მყარი ერთგვაროვანი პრაქტიკითაც (იხ. სუსგ №ას-547-515-2012, 11 ივნისი, 2012 წელი).

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე¹“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად განსაზღვრა მოთხოვნის ხანდაზმულობის დენის საკითხი, რის თაობაზეც მხარემ დასაშვები შედავება წარმოადგინა, პალატა თვლის, რომ არსებობს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების კანონისმიერი წინაპირობები, ამასთან, რადგანაც საკასაციო სასამართლო არ წარმოადგენს ფაქტების დამდგენ სასამართლოს, ხოლო წინამდებარე დავის სწორად გადაწყვეტისათვის უმნიშვნელოვანესი საკითხია სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის წარმოშობის ვადის დადგენა, პალატა მოკლებულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით გათვალისწინებულ შესაძლებლობას, თავად მიიღოს გადაწყვეტილება წინამდებარე დავაზე. ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტისა და მე-2 ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა. ამ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ გადაწყვეტილებას საკასაციო სასამართლომ საფუძვლად უნდა დაუდოს სამართლებრივი შეფასება, რომელიც სავალდებულოა სააპელაციო სასამართლოსათვის. საქმე ხელახლა განსახილველად შეიძლება დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს იმავე ან სხვა შემადგენლობას.

საქმის ხელახლა განმხილველმა სასამართლომ უნდა დაადგინოს მხარეთა შორის 2005 წელს 6 თვის ვადით დადებული ზეპირი სესხის სარგებლიანი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მ. ს-ის მოთხოვნის წარმოშობის მომენტი და ამ გარემოების სწორად განსაზღვრის გზით გადაწყვიტოს წინამდებარე დავა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი დაკმაყოფილებულია ნაწილობრივ, მაშინ მოსარჩელეს ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რაც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს – სარჩელის მოთხოვნათა იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა. იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არა უმეტეს ამ კოდექსის 47-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული ოდენობისა. ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. ამავე ნორმის მე-4 ნაწილის შესაბამისად კი, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით.

მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საქმე ხელახლა განსახილველად უბრუნდება სააპელაციო სასამართლოს, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის განხილვასთან დაკავშირებული ხარჯების მხარეთა შორის განაწილების საკითხიც შემაჯამებელი გადაწვეტილების გამოტანისას უნდა განისაზღვროს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე, 284-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ლ. კ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 26 დეკემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია.

4. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ვ. როინიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

პ. სილაგაძე