№ას-200-193-2013 27 სექტემბერი, 2013 წელი
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორები – შპს „დ. 90“, გ. ბ-ი
მოწინააღმდეგე მხარე – ა. ჩ-ე
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 18 დეკემბრის განჩინება
კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – თანხის გადახდა, პირგასამტეხლოს დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
2012 წლის 30 აპრილს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა ა. ჩ-ემ მოპასუხეების: გ. ბ-ის, ა. ჯ-ის, გ. ღ-სა და შპს „დ. 90-ის“ მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხეებისათვის, როგორც სოლიდარული მოვალეებისათვის, მის სასარგებლოდ 37475.5 ლარის დაკისრება. გარდა ამისა, სარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა დასახელებული მოპასუხეებისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად 4665 ლარის ოდენობით პირგასამტეხლოს დაკისრება.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 1 აგვისტოს გადაწყვეტილებით ა. ჩ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა:
გ. ბ-ს, ა. ჯ-ეს, გ. ღ-ს და შპს „დ. 90-ს“ მოსარჩელე ა. ჩ-ის სასარგებლოდ სოლიდარულად გადასახდელად დაეკისრათ 2007 წლის 13 აგვისტოს ხელშეკრულების საფუძველზე 37475.5 ლარის გადახდა; მათვე მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად გადასახდელად დაეკისრათ 2007 წლის 13 აგვისტოს ხელშეკრულების საფუძველზე პირგასამტეხლოს, 4665 ლარის ანაზღაურება.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მხარეებმა – გ. ბ-მა და შპს „დ. 90-მა“. მათ მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 18 დეკემბრის განჩინებით შპს „დ. 90-სა“ და გ. ბ-ის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.
სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
2006 წლის 21 მარტს სანოტარო ფორმის დაცვით დაიდო ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „დ. 2006-ის” დაფუძნების ხელშეკრულება. ხელშეკრულების თანახმად, ამხანაგობა დაფუძნდა გ. ბ-ის, ა. ჯ-ის, გ. ღ-ის და შპს „დ. 90-ის“ მიერ.
ამხანაგობის დაფუძნების შესახებ 2006 წლის 21 მარტის ხელშეკრულებით ამხანაგობის მიზანს წარმოადგენდა ქ.თბილისში, ვაკე-საბურთალოს რაიონში, დიდ დიღომში, პ. ი-ის ქ.№5-ში მდებარე მიწის ნაკვეთზე მრავალბინიანი სახლის მშენებლობა.
ხელშეკრულების თანახმად, ამხანაგობის წევრთა შენატანი ამხანაგობაში განისაზღვრა შემდეგნაირად: შპს „დ. 90-ის” შენატანს წარმოადგენდა მიწის ნაკვეთი, ხოლო გ. ბ-ის, ა. ჯ-ის და გ. ღ-ის შენატანს წარმოადგენდა შემდეგი ვალდებულებების შესრულება: სამშენებლო დოკუმენტაციის მომზადება, მშენებლობისთვის ყველა საჭირო ნებართვის მიღება შესაბამისი უწყებებიდან, მშენებლობის დაფინანსება, ინვესტიციების მოზიდვა. შენატანის სანაცვლოდ შპს „დ. 90-ს” უნდა მიეღო 200კვ.მ ბინის ფართი, ხოლო დარჩენილი ფართობი მთლიანად განაწილდებოდა ამხანაგობის სხვა წევრებზე.
ამხანაგობის დაფუძნების ხელშეკრულებით, ამხანაგობის წევრების წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება ენიჭებოდა ამხანაგობის თავმჯდომარეს, რომელიც ამხანაგობის სახელით მესამე პირებთან დებდა გარიგებებს. ამხანაგობის თავმჯდომარედ არჩეულ იქნა გ. ბ-ი.
2007 წლის 13 აგვისტოს, ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „დ. 2006-სა” და ა. ჩ-ეს შორის დაიდო ნარდობის ხელშეკრულება. ამ ხელშეკრულების თანახმად, ამხანაგობამ იკისრა ვალდებულება ა. ჩ-ის აეშენებინა და საკუთრებაში გადაეცა 52კვ.მ ფართობის მქონე ბინა და 6კვ.მ ფართობის მქონე აივანი, რომლის მისამართად განისაზღვრა თბილისი, დიდი დიღომი, პ. ი-ს ქუჩა №5, მე-2 კორპუსი, მე-3 სართული. ა. ჩ-ემ იკისრა ვალდებულება ამხანაგობისთვის გადაეხადა ბინის ღირებულება, 26400 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარებში, დადგენილი გრაფიკით. ხელშეკრულების 2.1 პუნქტით, ბინა ა. ჩ-ეს უნდა გადასცემოდა არა უგვიანეს 2008 წლის ოქტომბრისა. ხელშეკრულების საფუძველზე ბინა მშენებარე სტატუსით დარეგისტრირდა მოსარჩელის სახელზე. ხელშეკრულების 2.6 პუნქტის თანახმად, თუ 2008 წლის ოქტომბრის თვის ბოლომდე ამხანაგობა არ ჩააბარებდა მოსარჩელეს ბინას, მას დაერიცხებოდა საურავი მოსარჩელე ა. ჩ-ის მიერ უკვე გადახდილი თანხის 0.01% ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე.
ა. ჩ-ემ შეასრულა ნაკისრი ვალდებულება და ხელშეკრულებით შეთანხმებული თანხა – 26400 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში – 37475 ლარი და 50 თეთრი ამხანაგობას გადაუხადა.
უდავო იყო, რომ ამხანაგობა „დ. 2006-მა” ვერ უზრუნველყო იმ კორპუსის აშენება, სადაც ა. ჩ-ეს უნდა გადასცემოდა ბინა.
ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „დ. 2006-ის” 2012 წლის 20 მაისის საერთო კრების N2 ოქმით ამხანაგობამ მიიღო გადაწყვეტილება ამხანაგობის თავმჯდომარის თანამდებობიდან გ. ბ-ის გადადგომის და მისი როგორც ამხანაგობის წევრობიდან, ასევე ამხანაგობის გამგეობის წევრობიდან გასვლის თაობაზე.
სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ შპს „დ. 90“ ა. ჩ-ის მოთხოვნასთან მიმართებით პასუხისმგებელ სუბიექტს წარმოადგენდა.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 930-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებით ორი ან რამდენიმე პირი კისრულობს ერთობლივად იმოქმედოს საერთო სამეურნეო ან სხვა მიზნების მისაღწევად ხელშეკრულებით განსაზღვრული საშუალებებით, იურიდიული პირის შეუქმნელად.
სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების თავისებურებას წარმოადგენს მხარეთა სურვილი, საკუთარი ქონების, გამოცდილებისა თუ პროფესიული უნარ-ჩვევების გაერთიანებით, ერთობლივად იმოქმედონ გარკვეული მიზნების მისაღწევად. ამასთან, ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების აუცილებელი წინაპირობაა, რომ ამხანაგობა ყალიბდება იურიდიული პირის შეუქმნელად. სამოქალაქო კოდექსი არ აკონკრეტებს ხელშეკრულების ამ ტიპისათვის განსაზღვრული მიზნის შინაარსს, ამდენად, გარიგების მხარეთა ინტერესს, შესაძლებელია, წარმოადგენდეს კანონმდებლობით დაშვებული ნებისმიერი მიზანი, მათ შორის, გარკვეული მოგების მიღების სურვილი. საერთო მიზნის არსებობა გარიგების მთავარ წინაპირობას წარმოადგენს, შესაბამისად, ამხანაგობის თითოეული წევრი მონაწილეობს, როგორც გარიგების დამოუკიდებელი მხარე. ამხანაგობა არ იძენს იურიდიული პირის სტატუსს, ამიტომ სამოქალაქოსამართლებრივი ურთიერთობების დამყარებისას წარმოშობილ ვალდებულებეზე პასუხისმგებლობა ეკისრება ამხანაგობის თითოეულ წევრს. სწორედ ამგვარი შინაარსის მატარებელია სამოქალაქო კოდექსის 937-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი, რომლის მიხედვით, ხელშეკრულების მონაწილეები ერთობლივი საქმიანობიდან წარმოშობილი ვალებისათვის პასუხს აგებენ სოლიდარულად. ერთმანეთთან ურთიერთობაში პასუხისმგებლობის ოდენობა განისაზღვრება მონაწილეთა წილის შესაბამისად, თუ ხელშეკრულება სხვა რამეს არ ითვალისწინებს. ამხანაგობა არ წარმოადგენს იურიდიულ პირს და არ გააჩნია საწესდებო კაპიტალი, ხოლო ხელშეკრულების მონაწილეთა მიერ განხორციელებული შენატანები შესაძლებელია, ატარებდნენ არამატერიალურ ხასიათსაც. ბუნებრივია, ასეთ ვითარებაში ამხანაგობა, როგორც ერთიანი ორგანიზაციული ფორმა, ვერ გახდება სამოქალაქოსამართლებრივი ურთიერთობების სუბიექტი. აქედან გამომდინარე, მესამე პირების მიმართ არსებულ ვალდებულებებზე ამხანაგობის წევრთა პასუხისმგებლობა სოლიდარულია. კანონმდებლის ამგვარი მიდგომა, უპირველეს ყოვლისა, განპირობებულია კრედიტორთა ინტერესების დაცვის აუცილებლობით. ამხანაგობაში, მისი წევრის წილობრივი მონაწილეობა გავლენას არ ახდენს მესამე პირების წინაშე მისი პასუხისმგებლობის მოცულობაზე და ამხანაგობის თითოეული წევრი ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაზე პასუხს აგებს მთლიანად, მთელი თავისი ქონებით.
2006 წლის 21 მარტს სანოტარო ფორმის დაცვით დაიდო ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „დ. 2006-ის” დაფუძნების ხელშეკრულება, რომლითაც დგინდებოდა, რომ ამხანაგობა დაფუძნდა გ. ბ-ის, ა. ჯ-ის, გ. ღ-ის და შპს „დ. 90-ის” მიერ. ამხანაგობის მიზანს წარმოადგენდა ქ.თბილისში, ვაკე-საბურთალოს რაიონში, დიდი დიღომში, პ. ი-ის ქ.№5-ში მდებარე მიწის ნაკვეთზე მრავალბინიანი სახლის მშენებლობა. განისაზღვრა ხელშეკრულების მხარეთა შენატანები და წილები. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ ის სარგებელი, რომელსაც ამხანაგობის წევრები მიიღებდნენ ერთობლივი საქმიანობის განხორციელებით, განაწილდებოდა მათ შორის არსებული წილების პროპორციულად. ამდენად, მოსარჩელე ა. ჩ-ის მოთხოვნა მართებულად იყო მიმართული ამხანაგობის დამფუძნებელი წევრების – შპს „დ. 90-ის“ და გ. ბ-ის მიმართ.
სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტ შპს „დ. 90-ის“ მსჯელობა იმასთან დაკავშირებით, რომ შპს „დ. 90-მა“ პირნათლად შეასრულა მისი ვალდებულება, რომელიც მხოლოდ მიწის შეტანით შემოიფარგლებოდა და მას არანაირი ვალდებულება მესამე პირების წინაშე არ გააჩნდა. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, 2006 წლის 21 მარტის ამხანაგობა „დ. 2006-ის” დაფუძნების ხელშეკრულებით მხარეთათვის განსაზღვრული უფლებებისა და ვალდებულებების შეფასება არ იძლეოდა შპს „დ. 90-სა“ და ამხანაგობას შორის არსებული სამართალურთიერთობის ნარდობად კვალიფიკაციის საფუძველს.
სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებით ორი ან რამდენიმე პირი კისრულობს, ერთობლივად იმოქმედოს საერთო სამეურნეო ან სხვა მიზნების მისაღწევად ხელშეკრულებით განსაზღვრული საშუალებით იურიდიული პირის შეუქმნელად, გამომდინარე სამოქალაქო კოდექსის 930-ე მუხლიდან. ამგვარი გარიგების მთავარ მახასიათებელს წარმოადგენს მონაწილეთათვის საერთო მიზნის მიღწევის ინტერესი, ისევე როგორც მის მისაღწევად შეთანხმებული უფლება-ვალდებულებები. სამოქალაქო კოდექსის 629-ე მუხლის თანახმად, ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს, შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია, გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური. მოცემულ შემთხვევაში, ამხანაგობის 2006 წლის 21 მარტის სადამფუძნებლო აქტით განისაზღვრა მიზანი – მრავალბინიანი კორპუსის მშენებლობა. 2006 წლის 21 მარტის ხელშეკრულება შეიცავდა დამფუძნებელ წევრთათვის დადგენილ და ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებისათვის არსებით დებულებებს საერთო მიზნის მიღწევის საშუალებებთან დაკავშირებით. უპირველესად, ასეთს წარმოადგენდა ამხანაგობის საორგანიზაციო საკითხებზე შეთანხმება, რომელთა მონაწილედაც ასევე უნდა მიჩნეულიყო შპს „დ. 90“, როგორც ამხანაგობის დამფუძნებელი წევრი, რომელიც უფლებამოსილი იყო გავლენა ექონია სადამფუძნებლო წევრების კრებისა და თავმჯდომარის კომპეტენციას დაქვემდებარებულ საკითხებზე.
ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა ამხანაგობის სადამფუძნებლო ხელშეკრულების მიმართ შპს „დ. 90-ის“ ინტერესის სხვა დამფუძნებელი წევრების ინტერესისგან გამიჯვნის საფუძველი, ვინაიდან იგი სადამფუძნებლო დოკუმენტზე ისეთივე ხელმომწერი პირი იყო, როგორც ამხანაგობის სხვა დამფუძნებელი წევრები. მართალია, მის მიერ აღნიშნული ამხანაგობიდან მისაღები სარგებელი მხოლოდ შენატანის ეკვივალენტი ღირებულების ბინის მიღებით შემოიფარგლებოდა, თუმცა, ამხანაგობის დაფუძნებაში მონაწილეობითა და სადამფუძნებლო დოკუმენტზე ხელმოწერით მან მესამე პირებს სოლიდარულად ვალდებული პირის კონტექსტში კანონიერი ნდობა შეუქმნა, შესაბამისად, იგი, როგორც ამხანაგობის ყველა დანარჩენი დამფუძნებელი წევრი, სოლიდარულად ვალდებული იყო მესამე პირებთან ურთიერთობაში, თუმცა, რა თქმა უნდა, მოთხოვნის უფლებას ინარჩუნებდა ამხანაგობის დანარჩენი დამფუძნებელი წევრების მიმართ, ვინაიდან სამოქალაქო კოდექსის 937-ე მუხლის თანახმად, ერთმანეთთან ურთიერთობაში პასუხისმგებლობის ოდენობა განისაზღვრება მონაწილეთა წილის შესაბამისად, თუ ხელშეკრულება სხვა რამეს არ ითვალისწინებს.
სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, გ. ბ-ი ა. ჩ-ის მოთხოვნასთან მიმართებით ასევე წარმოადგენდა პასუხისმგებელ სუბიექტს.
სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის 938-ე მუხლი განსაზღვრავს ერთობლივი საქმიანობიდან ამხანაგობის წევრის გასვლის შესაძლებლობას, მისი გასვლის წესს და ასევე ამხანაგობიდან ამხანაგობის წევრის გასვლის თანმდევ შედეგებს. აღნიშნული მუხლის პირველი ნაწილით, თუ ხელშეკრულება პირდაპირ არ განსაზღვრავს ერთობლივი საქმიანობის ვადას, ყოველ მონაწილეს ნებისმიერ დროს შეუძლია უარი თქვას ერთობლივ საქმიანობაში მონაწილეობაზე. ხელშეკრულებიდან გასვლა დაუშვებელია ისეთ დროს ან ისეთ გარემოებაში, რომელიც საზიანო იქნება ერთობლივი საქმიანობისათვის. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილით, ერთ-ერთი მონაწილის გასვლა იწვევს ერთობლივი საქმიანობის შეწყვეტას. ხელშეკრულება შეიძლება ითვალისწინებდეს ერთ-ერთი მონაწილის გასვლას ერთობლივი საქმიანობის შეუწყვეტლად. ასეთ შემთხვევაში გამსვლელი მონაწილის წილი ნაწილდება სხვა მონაწილეებს შორის. გამსვლელ მონაწილეს წილის კომპენსაცია მიეცემა ფულადი სახით. ამასთან, მხედველობაში მიიღება გასვლის დროისათვის შეუსრულებელი გარიგებები. თუ გასვლის მომენტისათვის საერთო ქონება ვეღარ ფარავს საერთო ვალებს, გამსვლელი ვალდებულია დანარჩენ მონაწილეებს გადაუხადოს თავისი წილის შესაბამისი თანხა. გამსვლელის ვალდებულება გასვლის მომენტში არსებული კრედიტორების წინაშე უცვლელია.
სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულება მისი მონაწილეებისთვის დაკავშირებულია მაღალ რისკთან. ეს რისკი გამოიხატება იმაში, რომ ამხანაგობის წევრი საერთო ვალდებულებებზე პასუხისმგებელია მაშინაც, როდესაც ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულება წყვეტს მოქმედებას. იმ შემთხვევაში, თუ ერთი ამხანაგობის წევრის გასვლით ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულება არ წყდება, გასული ამხანაგობის წევრი ისევეა პასუხისმგებელი საერთო ვალდებულებებზე, როგორც ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობაში წევრად დარჩენის შემთხვევაში. ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებიდან გასული ამხანაგობის წევრი მესამე პირების წინაშე ვალდებულია იმ წესით, რაც მისი ამხანაგობიდან გასვლის დროს არსებობდა და ამასთან, მხოლოდ იმ ვალდებულებებზე, რაც მისი ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობაში მონაწილეობის პერიოდში წარმოიშვა.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ გ. ბ-ი მხოლოდ იმ შემთხვევაში გათავისუფლდებოდა ვალდებულებებისაგან, თუ დადასტურდებოდა, რომ ა. ჩ-ის მიმართ ვალდებულება ამხანაგობას გ. ბ-ის ამხანაგობიდან გასვლის შემდეგ წარმოეშვა.
ამხანაგობის წევრების ერთმანეთს შორის და მესამე პირებთან პასუხისმგებლობის სამართლებრივი ანალიზის მიზნებისათვის, სააპელაციო სასამართლომ ასევე განმარტა, რომ ამხანაგობის დამფუძნებელი წევრების პასუხისმგებლობას მესამე პირებთან ურთიერთობაში არეგულირებს სამოქალაქო კოდექსის 938-ე მუხლის მე-3 ნაწილის ბოლო წინადადება, რომლის მიხედვითაც, გამსვლელის ვალდებულება გასვლის მომენტში არსებული კრედიტორების წინაშე, უცვლელია. ეს იმას ნიშნავს, რომ ამხანაგობის დამფუძნებელი წევრები, როგორც მთელი თავისი ქონებით პასუხისმგებელი ფიზიკური პირები, ამხანაგობის მიერ მესამე პირების წინაშე ნაკისრი ვალდებულებებისათვის პასუხისმგებლობას ინარჩუნებენ აღნიშნული ვალდებულების სრულად შესრულებამდე. ამხანაგობის წევრი უფლებამოსილია, ამხანაგობიდან გასვლამდე დაარეგულიროს ამხანაგობის დანარჩენ წევრებთან თავისი პირადი პასუხისმგებლობის საკითხი და დაფაროს თავისი წილი ვალდებულება ამხანაგობის საერთო ვალდებულებაში, თუმცა, აღნიშნული ამხანაგობის წევრებს შორის პასუხისმგებლობის გადანაწილების მიზანს ემსახურება და არა მესამე პირებს, რომელთა წინაშე, ამხანაგობის ყველა დამფუძნებელი წევრის, მათ შორის, ამხანაგობის სამართალურთიერთობიდან გასული წევრის, პასუხისმგებლობა ვალდებულების სრულად შესრულებამდე უცვლელი რჩება.
განსახილველ შემთხვევაში დადგინდა, რომ მოსარჩელესა და ამხანაგობა „დ. 2006-ს” შორის ნარდობის ხელშეკრულება დაიდო 2007 წლის 13 აგვისტოს, რომლის თანახმად, ამხანაგობამ იკისრა ვალდებულება ა. ჩ-ის აეშენებინა და საკუთრებაში გადაეცა 52კვ.მ ფართობის მქონე ბინა და 6კვ.მ ფართობის მქონე აივანი, მისამართად განისაზღვრა თბილისი, დიდი დიღომი, პ. ი-ის ქუჩა №5, მე-2 კორპუსი, მე-3 სართული. ხელშეკრულების 2.1 პუნქტით, ბინა ა. ჩ-ეს უნდა გადასცემოდა არა უგვიანეს 2008 წლის ოქტომბრის თვისა. ამდენად, ა. ჩ-ის მიმართ ამხანაგობას ვალდებულება წარმოეშვა ჯერ კიდევ 2007 წლის 13 აგვისტოს მასთან ნარდობის ხელშეკრულების გაფორმებით, ხოლო აღნიშნული მოთხოვნა ვადამოსულს წარმოადგენდა 2008 წლის ოქტომბრის თვის ბოლოს. შესაბამისად, დადგინდა, რომ გ. ბ-ის ამხანაგობიდან გასვლის მომენტში, 2012 წლის 20 მაისს, ა. ჩ-ის მოთხოვნა არათუ ვადამოსულ მოთხოვნას, არამედ ვადაგადაცილებულ მოთხოვნას წარმოადგენდა. საგულისხმო იყო ის გარემოებაც, რომ გ. ბ-ის ამხანაგობიდან გასვლის დროს ა. ჩ-ეს უკვე სასარჩელო დავა ჰქონდა დაწყებული ამხანაგობასთან. საქმის მასალებით დგინდებოდა, რომ წინამდებარე სარჩელი აღიძრა 2012 წლის 30 აპრილს, ხოლო გ. ბ-ი ამხანაგობიდან 2012 წლის 20 მაისს გავიდა.
ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ გ. ბ-ი სხვა დამფუძნებელ წევრებთან ერთად ა. ჩ-ის მოთხოვნაზე სოლიდარულად პასუხისმგებელი სუბიექტი იყო.
სააპელაციო სასამართლოს ზემომითითებული განჩინება შპს „დ. 90-მა“ და გ. ბ-მა საკასაციო წესით გაასაჩივრეს. კასატორები მოითხოვენ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.
შპს „დ. 90-ის“ საკასაციო საჩივარი მოტივირებულია შემდეგნაირად:
სამოქალაქო კოდექსის 930-ე და 932-ე მუხლების ანალიზიდან გამომდინარე, ამხანაგობის წევრის მიერ შეტანილი შესატანი წარმოადგენს საერთო ქონებას, ანუ ამხანაგობის (როგორც ერთობლივი საქმიანობის სუბიექტის) საკუთრებას. შპს „დ. 90-მა“ სრულად განახორციელა ამხანაგობის დაფუძნების შესახებ 2006 წლის 21 მარტის ხელშეკრულებით ვალდებულება – ამხანაგობაში შეიტანა მიწის ნაკვეთი, მის მიმართ არანაირი პრეტენზია არ არსებობს. შესაბამისად, შპს „დ. 90-ის“ პასუხისმგებლობა შემოიფარგლა სწორედ შესატანის შეტანის ვალდებულებით. ამის სანაცვლოდ, მას უნდა მიეღო გარკვეული ფართი დასრულებულ მშენებლობაში. 2006 წლის 21 მარტის ხელშეკრულებით კასატორს სხვა ვალდებულება არ გააჩნდა. მოსარჩელის მსგავსად, იგი წარმოადგენდა შემკვეთს, რომელსაც უფლება აქვს, მის მიერ შენატანის სახით შეტანილი მიწის ნაკვეთის სანაცვლოდ ამხანაგობიდან მოითხოვოს შესაბამისი ფართი დასრულებულ მშენებლობაში. სამოქალაქო კოდექსის 52-ე და 340-ე მუხლების ანალიზი ცხადყოფს, რომ 2006 წლის 21 მარტის ხელშეკრულება შერეული ტიპის ხელშეკრულებაა, სადაც შპს „დ. 90“ გვევლინება როგორც შემკვეთი, მიუხედავად იმისა, რომ იგი ხელს აწერს სადამფუძნებლო დოკუმენტაციას, როგორც დამფუძნებელი;
შპს „დ. 90-ის“ თანხის დაკისრებით ვიღებთ ალოგიკურ და კანონსაწინააღმდეგო სურათს, კერძოდ, მოპასუხემ შენატანის სახით ამხანაგობაში შეიტანა მიწის ნაკვეთი, რომელიც უკვე ამხანაგობის საკუთრებას წარმოადგენს და მისთვის დაკისრებული თანხის აღსრულება ამ მიწის ნაკვეთით ვერ იქნება უზრუნველყოფილი. შპს „დ. 90“ ვალდებული იქნება სხვა საკუთარი სახსრებით გადაიხადოს დაკისრებული თანხა, ხოლო ამხანაგობაში რჩება მოპასუხის მიერ შეტანილი მიწის ნაკვეთი და ის თანხა, რომელიც მოსარჩელემ შეიტანა შენატანის სახით. ამდენად, სასამართლომ მოპასუხეს განუსაზღვრა 2006 წლის 21 მარტის ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებაზე მეტი პასუხისმგებლობა. ამასთან, შპს „დ. 90-ის“ მიერ განხორციელებული შენატანი წარმოადგენს ამხანაგობის საერთო ქონებას;
შპს „დ. 90“ არის არასათანადო მოპასუხე. ამხანაგობაში წევრად მიღების შესახებ 2007 წლის 13 აგვისტოს ხელშეკრულებით, ვალდებულება ა. ჩ-ის მიმართ აღებული აქვს ამხანაგობას.
გ. ბ-ის საკასაციო საჩივრის საფუძვლები მდგომარეობს შემდეგში:
სასამართლო საერთოდ არ მსჯელობს მოპასუხის პასუხისმგებლობაზე, იმ პირობებში, როდესაც იგი აღარ წარმოადგენს ამხანაგობის წევრს. 2006 წლის 21 მარტის ხელშეკრულებით განსაზღვრული იყო გ. ბ-ის მიერ შესასრულებელი სამუშაო. მოსარჩელის მიერ განხორციელებული შენატანი შევიდა ამხანაგობის ანგარიშზე და ის დაიხარჯა, ე.ი. მოხმარდა ამხანაგობის მიზნებს. ვინაიდან ამხანაგობის მიზანს წარმოადგენდა მშენებლობა, აღნიშნული თანხა სწორედ მშენებლობას მოხმარდა და ქონების სახით დარჩა ამხანაგობაში. გ. ბ-ს, როგორც ფიზიკურ პირს, არანაირი სარგებელი არ მიუღია მოსარჩელის შენატანით. ამდენად, გ. ბ-ი არ წარმოადგენს პასუხისმგებელ პირს და მას არც ფაქტობრივად მიუღია სარგებელი მოსარჩელის შენატანით;
სამოქალაქო კოდექსის 938-ე მუხლის შესაბამისად, გ. ბ-ი გავიდა ამხანაგობიდან, რაზეც ჩატარდა კრება. აღნიშნული კრება წარმოადგენს შეთანხმებას, სადაც გ. ბ-ის საქმიანობა შეფასდა დადებითად და არც ერთ წევრს მის მიმართ რაიმე სახის პრეტენზია არ გამოუხატავს. ამდენად, გ. ბ-მა მისი ამხანაგობიდან გასვლით, ყველა ვალდებულება გადააბარა ამხანაგობის სხვა წევრებს, რომლებმაც თავიანთი თანხმობით იკისრეს აღნიშნული ვალდებულება;
სასამართლო არ მსჯელობს იმ შენატანის სამართლებრივ მდგომარეობაზე, რომელიც მოწინააღმდეგე მხარემ განახორციელა, ვინაიდან შენატანი რჩება ამხანაგობის საკუთრებად. კერძოდ, ამხანაგობას განხორციელებული აქვს გარკვეული სახის სამუშაოები გარკვეული სახის სამუშაოები და მას გააჩნია მატერიალური სიკეთე, რომელსაც აქვს ღირებულება. აღნიშნული ღირებულება შექმნილია სწორედ ფულადი შენატანებით, რაც არის ამხანაგობის საკუთრება. სწორედ გ. ბ-ის ამხანაგობიდან გასვლის შემდეგ დარჩენილმა წევრებმა იკისრეს სხვა ვალდებულების შესრულება, რადგან გ. ბ-ს ამხანაგობიდან არანაირი უფლება (მატერიალური სიკეთე) არ მიუღია;
სასამართლომ არასწორად მიიჩნია გ. ბ-ი პასუხისმგებელ პირად და სოლიდარული პასუხისმგებლობის განსაზღვრისათვის არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 937-ე მუხლი. სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ პასუხისმგებლობის დაკისრების მომენტში გ. ბ-ი არ წარმოადგენდა ხელშეკრულების მონაწილე მხარეს, იგი კანონშესაბამისად გავიდა ხელშეკრულებიდან და ამხანაგობაში ყველა უფლება-მოვალეობა გადანაწილდა დარჩენილ წევრებს შორის.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს „დ. 90-სა“ და გ. ბ-ის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას შპს „დ. 90-სა“ და გ. ბ-ის საკასაციო საჩივრები, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივრები დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე გ. ფ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (2108 ლარი) 70% – 1475.6 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. შპს „დ. 90-სა“ და გ. ბ-ის საკასაციო საჩივრები, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. კასატორებს – შპს „დ. 90-სა“ და გ. ბ-ს დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე გ. ფ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (2108 ლარი, გადახდის თარიღი – 2013 წლის 27 თებერვალი, საგადახდო დავალება № 23) 70% – 1475.6 ლარი;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე პ. ქათამაძე
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
ბ. ალავიძე
