№ ას-325-309-2013 20 სექტემბერი, 2013 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – დ., მ., ნ. და ჯ. ჯ-ა

მოწინააღმდეგე მხარე – გ. კ-ე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 29 იანვრის გადაწყვეტილება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

გ. კ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ჯ., დ., მ. და ნ. ჯ-ის წინააღმდეგ და მოითხოვა ქ. თბილისში, დაბა წყნეთში, გ-ის (ყოფილი ო-ის) ქუჩა №5-ში, კორპ. (ლიტერ) ,,გ”-ში მდებარე №16 ბინის მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვა იმ საფუძვლით, რომ მან შეიძინა ბინა იჯარა-გამოსყიდვის უფლებით, ვერ სარგებლობს თავისი საკუთრებით და ითხოვს მოპასუხეთა მხრიდან უკანონოდ დაკავებული ფართის გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაცემას.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს იმ საფუძვლით, რომ ისინი არიან დევნილები აფხაზეთიდან, სახელმწიფომ შეასახლა აღნიშნულ ბინაში, იმავე მისამართზე არიან რეგისტრირებულნი, მათი კორპუსი წარმოადგენს კომპაქტურად ჩასახლებულთა ობიექტს და არ უნდა იქნენ გამოსახლებულნი.

მესამე პირმა – საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტრომ მხარი დაუჭირა მოპასუხეებს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით გ. კ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა გ. კ-ემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 29 იანვრის გადაწყვეტილებით გ. კ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, გ. კ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, გამოთხოვილ იქნა თბილისში, დაბა წყნეთში, გ-ის (ყოფ. ო-ის) ქუჩა N15-ში, კორპუსი (ლიტერ) ,,გ“-ში მდებარე ბინა N16 (ს/კ:...) დ., მ., ნ., ჯ. ჯ-ის მფლობელობიდან და გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაეცა გ. კ-ეს.

პალატამ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ქ. თბილისში, დაბა წყნეთში, გ-ის (ყოფ. ო-ის) ქუჩა N5-ში მდებარე კორპუსი (ლიტერ) ,,გ“-ში მდებარე ბინა N16 (ს/კ:...) საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია მოსარჩელე გ. კ-ის საკუთრების უფლებით (ტ.1. ს.ფ. 25, 26);

გ. კ-ეს 1991 წლის 22 ოქტომბრის იჯარა-გამოსყიდვის ხელშეკრულებით იჯარით სარგებლობაში გადაეცა ქ. თბილისში, დაბა წყნეთში, ო-ის ქუჩა (დღევანდელი გ-ის ქუჩა) №5-ში, კორპუსი (ლიტერ) ,,გ’’-ში მდებარე №16 ბინა; გ. კ-ეს აღნიშნული ქონება გადაეცა მასში არსებული ინვენტარით 1991 წლის 22 ოქტომბრის მიღება-ჩაბარების აქტით (ტ.2. ს.ფ. 19-21);

გ. კ-ის საკუთრებად რეგისტრირებული ბინის მფლობელობას ამჟამად ახორციელებენ მოპასუხეები: დ. ჯ-ა, მ. ჯ-ა, ნ. ჯ-ა, ჯ. ჯ-ა;

საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროს მონაცემთა ბაზის მიხედვით, დ. ჯ-ა, მ. ჯ-ა, ნ. ჯ-ა, ჯ. ჯ-ა დევნილად რეგისტრირებულნი არიან დაბა წყნეთში, დროებითი მისამართით: დ. გ-ის ქუჩა N5 ფინანასთა სამინისტროს დ/ს კორპუსი 4; აღნიშნული დასტურდება ასევე მოპასუხეების იძულებით გადაადგილებული პირის - დევნილის მოწმობებით, სადაც მოპასუხეების დროებით საცხოვრებელ ადგილად მითითებულია მისამართი: წყნეთი, გ-ის ქ. 5, დ/ს. კორპუსი 4 (ტ.1. ს.ფ. 31, 48-51).

იძულებით გადაადგილებული პირის - დევნილის მოწმობებში დ. ჯ-ას, მ. ჯ-ას, ნ. ჯ-ას, ჯ. ჯ-ას დროებით საცხოვრებელ ადგილად მითითებული მისამართი წყნეთი, გ-ის ქ. 5, დ/ს. კორპუსი 4 და მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ბინის მისამართი წყნეთი, გ-ის ქ. 5, კორპუსი (ლიტერ) ,,გ’’ ერთი და იგივეა, რაც მხარეებს შორის სადავო არ გამხდარა.

საქმის მასალებით პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქ. თბილისში, დაბა წყნეთში, ო-ის ქუჩა (დღევანდელი გ-ის ქუჩა) №5-ში, კორპუსი (ლიტერ) ,,გ’’-ში მდებარე №16 ბინაში მოპასუხეები ჯ-ა, მ. ჯ-ა, ნ. ჯ-ა, ჯ. ჯ-ა შესახლდნენ 1993 წელს ფინანსთა სამინისტროს წყნეთის დასასვენებელი სახლების კომენდანტ მ. ხ-ის ნებართვით, რომელთანაც დ. ჯ-ას მხრიდან ინვენტარის მიღება-ჩაბარების თაობაზე გაფორმდა ხელწერილი (ტ.1. ს.ფ. 14, 47). აღნიშნულიდან გამომდინარე, და მოპასუხისა და საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროსგან მიღებული განმარტების საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ქ. თბილისში, დაბა წყნეთში, გ-ის (ყოფ. ო-ის) ქუჩა N5-ში მდებარე კორპუსი (ლიტერ) ,,გ“-ში მდებარე ბინაში N16 (ს/კ:...), დევნილები ჩასახლებულნი იყვნენ კომპაქტურად რაც „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 1¹ მუხლის „ი“ ქვეპუნქტის საფუძველზე განმარტებულია, როგორც დევნილთა დროებითი საცხოვრებელი ადგილი, სადაც ისინი ორგანიზებულად იქნენ განსახლებულნი, ამ ობიექტში საცხოვრებელი ფართობების დევნილი ოჯახებისათვის საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად საკუთრებაში გადაცემის ღონისძიებების დაწყებამდე/შესაბამისი სამართლებრივი აქტის გამოცემამდე.

ობიექტში მოპასუხეების განსახლების თაობაზე სახელმწიფოს ნების გამოვლენის ფაქტი დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი 2012 წლის 23 მაისის N05/01-14/815 მოწერილობით, რომლითაც საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტრო წერილობით ადასტურებს სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ ობიექტში დევნილთა ორგანიზებულად (კომპაქტურად) განსახლებისა და რეგისტრაციის ფაქტს (ტ.1. ს.ფ. 31). აღნიშნული დოკუმენტი იძლევა ვარაუდის (პრეზუმფციის) საფუძველს, რომ დევნილთა განსახლება მოხდა სახელმწიფოს ნებართვის საფუძველზე და, შესაბამისად, დევნილებს ფართი დაკავებული აქვს კანონიერად. პრეზუმფციულად მიჩნეული ფაქტის საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი კი, მას ეკისრება, ვინც დევნილის მიერ ფართის თვითნებურად, კანონის დარღვევით დაკავებაზე მიუთითებს.

სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე მხარეთა მიერ გაკეთებული განმარტებებით უდავოდ დადასტურებულად იქნა მიჩნეული, რომ ჯ-ის ოჯახის ჩასახლება განხორციელდა 1993 წელს.

სააპელაციო სასამართლომ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების შედეგად განმარტა, რომ ქ. თბილისში, დაბა წყნეთში, ო-ის ქუჩა (დღევანდელი გ-ის ქუჩა) №5-ში, კორპუსი (ლიტერ) ,,გ’’-ში მდებარე №16 ბინა მოპასუხეების შესახლების დროს უფლებრივად დატვირთული იყო გ. კ-ის სასარგებლოდ, კერძოდ, აღნიშნული უძრავი ქონება მოსარჩელე გ. კ-ეს 1991 წელს გადაეცა იჯარა-გამოსყიდვის უფლებით. ხელშეკრულების თანახმად, იჯარის ქირა შედიოდა ქონების გამოსასყიდ ღირებულებაში.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სადავო ობიექტში სახელმწიფოს ნებართვის საფუძველზე მოპასუხეების შესახლებასთან დაკავშირებით მნიშვნელოვანია ის საკითხი, რომ მოპასუხეები სადავო ობიექტში ცხოვრობენ 1993 წლიდან, მაშინ, როდესაც ეს ობიექტი 1991 წლიდან (ანუ, უფრო ადრე, ვიდრე მოხდებოდა მასში დევნილთა ჩასახლება) მოსარჩელე გ. კ-ის უფლებით იყო ფაქტობრივად დატვირთული და ამ უკანასკნელის მიმართ სახელმწიფოს აღებული ჰქონდა ვალდებულება ობიექტის გამოსყიდვის თაობაზე, რაც მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ სადავო უძრავ ქონებაში დევნილთა შესახლებისათვის მხოლოდ სახელმწიფოს მხრიდან გამოვლენილი ნება საკარისად ვერ იქნება მიჩნეული. უდავოდ დადგენილია, რომ მოსარჩელის მხრიდან მოპასუხეებს შესახლებაზე თანხმობა არ ჰქონდათ მიღებული. აღნიშნული გარემოება კი მიუთითებს იმაზე, რომ მოპასუხეთა მფლობელობა ამ კონკრეტულ შემთხვევაში, მართლზომიერად ვერ იქნება მიჩნეული. მოპასუხეთა მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ სახელმწიფო უზრუნველყოფს პირვანდელ საცხოვრებელ ადგილზე დაბრუნებამდე დევნილების განთავსებას, ალტერნატიული ფართების ან ფულადი კომპენსაციის შეთავაზებას, წარმოადგენს სახელმწიფოს ვალდებულებას და შესაბამისად, ვერ გახდება ამ ვალდებულებით კერძო პირის შებოჭვის საფუძველი.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 170-ე, 172-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მოპასუხეები არ წარმოადგენენ სამოქალაქო კოდექსის 160-162-ე მუხლებით დაცული უფლების მქონე პირებს - მართლზომიერ მფლობელებს. შესაბამისად, მოსარჩელე გ. კ-ეს სადავო ნივთზე გააჩნია საკუთრების უფლება და იგი არ არის შეზღუდული მოპასუხეების მხრიდან ამ ნივთის ფლობით, კერძოდ, მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხეები ვერ იქნებიან მიჩნეული მართლზომიერ მფლობელებად ,,იძულებით გადაადგილებულ პირთა-დევნილთა შესახებ’’ საქართველოს კანონის საფუძველზე. საქართველოს შესაბამის ტერიტორიაზე საქართველოს იურისდიქციის აღდგენამდე დევნილთა კომპაქტური განსახლების ობიექტებიდან არ ხდება დევნილების გამოსახლება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც ა) დევნილებთან იდება წერილობითი შეთანხმება, ბ) გამოიყოფა შესაბამისი საცხოვრებელი ფართობი, რომლითაც არ გაუარესდება დევნილის საყოფაცხოვრებო პირობები, გ) ხდება სტიქიური ან სხვა მოვლენები, რაც ითვალისწინებს განსაზღვრულ კომპენსაციებს და რეგულირდება საერთო წესით. დ) დევნილს ფართობი დაკავებული აქვს თვითნებურად, კანონის დარღვევით. პალატის განმარტებით, აღნიშნული კანონის მიზნებიდან გამომდინარე, დაცულია ნივთზე არა ყოველგვარი ბატონობით განხორციელებული მფლობელობა იძულებით გადაადგილებულ პირთა მიერ, არამედ მხოლოდ მართლზომიერი მფლობელობა, რომლის არსებობის მტკიცების ტვირთი ეკისრებოდათ მოპასუხეებს. მათ ვერ უზრუნველყვეს დაკისრებული მტკიცების ტვირთის ამ კუთხით რეალიზება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ გ. კ-ის სარჩელი დასაბუთებული იყო და დაკმაყოფილებას არ ექვემდებარებოდა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს დ., მ., ნ. და ჯ. ჯ-მა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართალია ფაქტობრივ დასაბუთებაში დაადგინა, რომ მოპასუხეები განსახლებულ იქნენ სადავო ფართზე 1993 წელს სახელმწიფოს ნების გამოვლენის საფუძველზე, და, შესაბამისად, დაასკვნა, რომ დევნილებს ფართი დაკავებული აქვთ კანონიერად, თუმცა ამის საწინააღმდეგოდ, სასამართლომ საბოლოოდ მიიჩნია, რომ მოპასუხეები არ არიან მართლზომიერი მფლობელები და ვერ ისარგებლებენ საქართველოს კანონის ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, დევნილთა შესახებ კანონის მე-5 მუხლით დადგენილი გარანტიებით.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 1 აპრილისა 22 აპრილის განჩინებებით დ., მ., ნ. და ჯ. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ დ., მ., ნ. და ჯ. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას დ., მ., ნ. და ჯ. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორებს: დ., ნ. და ჯ. ჯ-ს უნდა დაუბრუნდეთსაკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% – 210 ლარი.

კასატორის მ. ჯ-ა „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „მ“ ქვეპუნქტის თანახმად, როგორც ინვალიდობის მქონე პირი, გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდის ვალდებულებისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. დ., მ., ნ. და ჯ. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორებს: დ., ნ. და ჯ. ჯ-ს დაუბრუნდეთ მის მიერ 2013 წლის 15 აპრილს მ. პ-ას მიერ საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% – 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე თ. თოდრია

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე