№ ას-347-330-2013 20 სექტემბერი, 2013 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ი. კ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე – ვ. კ-ე, ვ. კ-ე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 24 იანვრის განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – უღირს მემკვიდრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ი. კ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ვ. და ვ. კ-ის წინააღმდეგ და მოითხოვა აწ გარდაცვლილი გ. კ-ის უღირს მემკვიდრედ ცნობა, დედის - კ.კ-ის დანაშთ ქონებაზე. მოსარჩელის განმარტებით, 1996 წლის 20 ნოემბერს გარდაცვლილი კ. კ-ე საკუთრების უფლებით ფლობდა ქ. ბორჯომში, რ-ის ქ. №22-ში მდებარე უძრავ ქონებას. მისი პირველი რიგის მემკვიდრეები იყვნენ მეუღლე -ბ. კ-ე, რომელიც ბორჯომის სახალხო სასამართლოს 1963 წლის 2 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ცნობილია სამამულო ომში გარდაცვლილად, 1963 წლის 7 ივნისს გარდაცვლილი ლ. კ-ე, 2006 წელს გარდაცვლილი ვ. კ-ე და 2010 წლის 12 აპრილს გარდაცვლილი გ. კ-ე. მოსარჩელის მითითებით, ვ.კ-ეს დარჩა ერთი შვილი - ნ. კ-ე, რომელიც უარს აცხადებს კ. კ-ის მემკვიდრეობის მიღებაზე, ლ. კ-ის შვილი არის თავად მოსარჩელე - ი. კ-ე, ხოლო გ. კ-ის მემკვიდრეები არიან მოპასუხეები - ვ. და ვ. კ-ი. კ. კ-ის მიერ, მთელ მის დანაშთ ქონებაზე, 1977 წლის 20 სექტემბერს გაიცა ანდერძი გ. კ-ის სასარგებლოდ. დედის - ხ. გ-ის გარდაცვალების შემდეგ (1976 წლის 28 მაისის შემდეგ), ბებიას - კ. კ-ეს უვლიდა მოსარჩელე. იმის გამო, რომ მოსარჩელეს არ მიეღო კ. კ-ის ქონების შესაბამისი წილი, რომელიც კანონით მემკვიდრეობით ეკუთვნოდა ან სრულიად თავისი ქონება არ ეანდერძა კ. მოსარჩელისათვის, რასაც იგი აპირებდა, გ.კ-ემ განახორციელა მამკვიდრებლის - კ. კ-ის უკანასკნელი ნების განხორციელებაში ხელის შეშლა. მოსარჩელის დედის გარდაცავლებისთანავე, გ. კ-ემ კ. კ-ეს მუქარითა და ცრუ დაპირებებით დააწერინა ანდერძი. აღნიშნულის გამო, კ. კ-ის მთელი ქონება, რომლის ნაწილიც კანონით მოსარჩელეს ეკუთვნოდა, ზემოაღნიშნული ანდერძით ეანდერძა გ.კ-ეს და სხვა კანონით მემკვიდრეები დატოვა შესაბამისი წილის გარეშე. გ. კ-ე, მომავალშიც ხელს უშლიდა კ. კ-ეს, ნების გამოვლენაში და ანდერძის შეცვლაში. მისი ქმედებიდან გამომდინარე, იგი არის უღირსი მემკვიდრე, შესაბამისად, მოსარჩელემ მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილება.

მოპასუხეებმა - ვ. და ვ. კ-მა სარჩელი არ ცნეს და მოითხოვეს მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა. მოპასუხეთა განმარტებით, მამკვიდრებლის - კ. კ-ის გარდაცვალების დროისათვის, პირველი რიგის მემკვიდრეთაგან ცოცხლები იყვნენ მხოლოდ გ. კ-ე და ვ. კ-ე. კ. კ-ის მეუღლე - ბ. კ-ე ბორჯომის სახალხო სასამართლოს 1963 წლის გადაწყვეტილებით ცნობილია გარდაცვლილად. შვილი - ლ. კ-ე გარდაიცვალა 1963 წელს, ხოლო ი. კ-ეს არ წარმოეშობა არანაირი უფლება სამკვიდროს მიღებაზე, ვინაიდან სახეზეა ანდერძი, რომელიც ძალაშია და რომლის საფუძველზეც გ. კ-ე წარმოადგენს ანდერძისმიერ მემკვიდრეს. მოპასუხეებმა ასევე აღნიშნეს, რომ არ შეესაბამება რეალობას ის ფაქტი, რომ კ. კ-ეს პატრონობდა ი. კ-ე, ვინიდან კ. კ-ეს უვლიდა გ. კ-ე და მისი ოჯახი. კ. კ-ემ თავისი ნებით დაწერა ანდერძი. გ. კ-ეს მუქარისა და ცრუ დაპირებების შედეგად არ მოუპოვებია ანდერძი. გ. კ-ეს არასოდეს განუხორციელებია ისეთი მოქმედება, რომელიც ხელს შეუშლიდა კ. კ-ის ნების გამოხატვას, პირიქით კ. კ-ე თავის ერთადერთ მემკვიდრედ მოიაზრებდა გ. კ-ეს, შესაბამისად გ. კ-ის მხრიდან ხელშეშლას ადგილი ვერ ექნებოდა. ამასთან, მოსარჩელემ დაარღვია უღირს მემკვიდრედ ცნობის შესახებ სარჩელის შეტანის 5-წლიანი ხანდაზმულობის ვადა, რაცა ასევე სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია.

ახალქალაქის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 13 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ი. კ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა ი. კ-ემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 24 იანვრის განჩინებით ი. კ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

კ. კ-ე გარდაიცვალა 1996 წლის 20 ნოემბერს.

ბ. კ-ე ცნობილია სამამულო ომში დაღუპულად და 1963 წლის 2 დეკემბრიდან აღიარებულია გარდაცვლილად.

გ. კ-ე არის კ. კ-ის და ბ. კ-ის შვილი, რომელიც გარდაიცვალა 2010 წლის 12 აპრილს;

ლ. კ-ე არის კ. კ-ის და ბ. კ-ის შვილი, რომელიც გარდაიცვალა 1963 წლის 8 ივნისს;

ი. კ-ე არის ლ. კ-ის შვილი.

კ. ს. ასულმა კ-ემ, 1977 წლის 20 სექტემბრს გაცემული ანდერძით, მთელ მისი ქონება, მათ შორის, საცხოვრებელი სახლი, მდებარე, ქ.ბორჯომში, კ-ის ქუჩა №22-ში, უანდერძა გ. ბ. ძე კ-ეს.

1977 წლის 20 სექტემბერს შედგენილი ანდერძი ეკუთვნის 1906 წელს დაბადებულ და 1996 წლის 20 ნოემბერს გარდაცვლილ კ. კ-ეს.

2010 წლის 12 აპრილს გარდაცვლილ გ. კ-ეს, ფაქტობრივი ფლობით აქვს მიღებული, 1996 წლის 20 ნოემბერს გარდაცვლილი კ. კ-ის სამკვიდრო ქონება.

ი. კ-ე (პირადი №...) და ნ. კ-ე (პირადი №...) წარმოადგენენ უძრავი ქონების თანამესაკუთრეებს, მდებარე, შემდეგ მისამართზე - სარეგისტრაციო ზონა - ბორჯომი, კოდი - 64, სექტორი - ქ.ბორჯომი, კოდი - 03, კვარტალი - 17, ნაკვეთის ნომერი - 017, სასოფლო-სამეურნეო (საკარმიდამო) მიწის ნაკვეთი - 600 კვ.მ. და საცხოვრებელი სახლი 320 კვ.მ. სარეგისტრაციო ნომერი - 64.03.17.017. ნ. კ-ე არის შენობის - 159.5 კვ.მ. მესაკუთრე, ხოლო ი. კ-ე - 99.8 კვ.მ. შენობის და 100 კვ.მ. მიწის ფართის თანამესაკუთრე.

გ. კ-ის მხრიდან, მამკვიდრებლის - კ. კ-ის უკანასკნელი ნების განხორციელებაში ხელის შეშლის ფაქტი, არ დასტურდება. აღნიშნულთან დაკავშირებით სასამართლომ მიუთითა შემდეგ გარემოებებზე

მოსარჩელემ განმარტა, რომ გ. კ-ე განზრახ ხელს უშლიდა მამკვიდრებლის - კ. კ-ის უკანასკნელი ნების განხორციელებას, რაც გამოიხატა იმაში, რომ გ. კ-ემ მუქარით და ცრუ დაპირებებით დააწერინა ანდერძი კ. კ-ეს, რომლითაც მამკვიდრებლის მთელი ქონება უანდერძა გ. კ-ეს და სხვა კანონით მემკვიდრეები დატოვა შესაბამისი წილის გარეშე.

სააპელაციო სასამართლომ მოწმეების – ნ.კ-სა და ნ. გ-ის მიერ სასამართლო სხდომაზე მიცემული ჩვენების შეფასებით დაადგინა, რომ, კ. კ-ეს უვლიდა და პატრონობდა გ. კ-ე. მოწმეების განმარტებით, გ. კ-ე ძირითადად ცხოვრობდა თბილისში და ფულს და მედიკამენტებს უგზავნიდა კ. კ-სა და ვ. კ-ეს. გ. კ-ემ დააფინანსა კ. კ-ის ოპერაცია. მას საკმაოდ კარგი ურთიერთობა ჰქონდა კ. კ-ან და მამკვიდრებელი ქონების ერთადერთ მემკვიდრედ მოიაზრებდა გ. კ-ეს. თავად აპელანტმა სასამართლო სხდომაზე ასევე დაადასტურა, რომ გ. კ-ე ეფერებოდა და პირდებოდა მამკვიდრებელს მოვლას, რის სანაცვლოდაც მიიღო სამკვიდრო (იხ. 24.01.2013წ. სხდომის ოქმი). ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ აპელანტმა ვერ შეძლო, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, სათანადო მტკიცებულებებით დაედასტურებინა მამკვიდრებელზე მუქარისა და ზეწოლის ფაქტები, რითაც კ. კ-ის უკანასკნელი ნების განხორციელებაზე უარყოფითი ზეგავლენა მოახდინა.

პალატამ აღნიშნა, რომ კ. კ-ის მიერ, სადავო საცხოვრებელი სახლის ი. კ-ის მემკვიდრეობით დატოვების სურვილი არ დასტურდებოდა შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოსარჩელემ განმარტა, რომ მამკვიდრებელს - კ. კ-ეს, სურდა, სადავო უძრავი ქონება მემკვიდრეობით დაეტოვებინა ი. კ-ის, მაგრამ გ. კ-ის მიერ ხელშეშლის გამო, მამკვიდრებელმა ვერ შეძლო ახალი ანდერძის შედგენა. აპელანტმა ვერ შეძლო დაედასტურებინა თუ რაში გამოიხატა გ. კ-ის მხრიდან ხელშეშლა, რის გამოც კ. კ-ემ ვერ შეძლო ახალი ანდერძის შედგენა, სადაც დააფიქსირებდა თავის ნებას და კუთვნილ უძრავ ქონებას მოსარჩელეს დაუტოვებდა.

პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს განმარტებას, რომ კ. კ-ის მიერ ანდერძის შედგენიდან (გ. კ-ის სასარგებლოდ) მის გარდაცვალებამდე, გავიდა 19 წელი და მითითებული დრო იქნებოდა სრულიად საკმარისი კ.კ-ის სურვილის შემთხვევაში ახალი ანდერძის შესადგენად და საკუთარი ნების გამოსახატავად

პალატამ აღნიშნა, რომ გ. კ-ის მხრიდან მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ჩადენა არ დადასტურებულა (განჩინების 4.10 პუნქტი). სასამართლოსათვის სარჩელით მიმართვა და მხარეთა შორის დაძაბული ურთიერთობის არსებობა სამოქალაქო კოდექსის 1310-ე მუხლით გათვალისწინებულ ქმედებად ვერ ჩაითვლება. მემკვიდრეებს შორის კონფლიქტი ვერ გამოიწვევს ერთ-ერთი მათგანისათვის მემკვიდრეობის უფლების ჩამორთმევას, ვინაიდან განეკუთვნება სულ სხვა სამართლებრივ სივრცეს.

პალატა გაიზიარა რაიონული სასამართლოს მსჯელობა სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით და სამოქალაქო კოდექსის 128.1-ე, 130-ე მუხლებზე მითითებით განმარტა, რომ ხანდაზმულობასთან დაკავშირებული ფაქტების გაქარწყლების ტვირთი ეკისრებოდა მოსარჩელეს იმ პირობებში, როდესაც მოპასუხე მხარემ წარმოადგინა კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილება, რომლის საფუძველზე, საქმეზე ფაქტობრივ გარემოებად დადგინდა, რომ გივი კ-ე 1996 წლიდან ფლობს მამკვიდრებლის - კ. კ-ის სამკვიდრო ქონებას. იმ გარემოების დადასტურება, თუ რატომ არ უნდა სცოდნოდა ი. კ-ეს გ. კ-ის მიერ დანაშთი ქონების ფაქტობრივად დაუფლების შესახებ, ეკისრებოდა მასვე. ამგვარი მტკიცების განუხორციელებლობის მოცემულობისას კი, პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელე ი. კ-ის ამ პერიოდიდან - 1996 წლიდან, ანუ მამკვიდრებლის გარდაცვალებისთანავე ცნობილი იყო გ. კ-ის მიერ სამკვიდროს დაუფლების თაობაზე. შესაბამისად, მას ხუთი წლის განმავლობაში უნდა მიემართა სასამართლოსათვის გ. კ-ის უღირს მემკვიდრედ ცნობის მოთხოვნით, რაც მოსარჩელეს არ განუხორციელებია. იმ დადგენილი გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელემ სასამართლოს სარჩელით მიმართა მხოლოდ 2012 წლის 16 აგვისტოს, სარჩელის წარდგენის ხანდაზულობის ხუთწლიანი ვადა, პალატის მოსაზრებით, გასული იყო, რაც სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის დამოუკიდებელ საფუძველს წარმოადგენდა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 24 იანვრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ი. კ-ემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძველბით: კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ გ. კ-ე არის უღირსი მემკვიდრე და მას არ მოუხდენია ზეგავლენა მამკვიდრებლის უკანასკნელი ნების განხორციელებაზე. სასამართლომ უსაფუძვლოდ არ გაითვალისწინა არგუმენტები, რომ ი. კ-ე, რომელიც ამჟამად წარმოადგენს კ. კ-ის პირველი რიგის მემკვიდრეს კანონით მემკვიდრეობის წესით 12.04.2010 წ. გარდაცვლილ გ. კ-ე კ. კ-ის მიერ მთელ მის ქონებაზე 1977 წლის 20 სექტემბერს გაიცა ანდერძი. მამაჩემი, კ. კანონისმიერი მემკვიდრე ლ. კ-ე გარდაიცვალა 07.06.11963 წ, რითაც კ. კ-ის პირველი რიგის მემკვიდრე სხვებთან ერთად გახდა ი. კ-ეც, ვინაიდან მამამისი კ. კ-ის გარდაცვალებამდე გარდაიცვალა. დედა ხ. ა.ასული გ-ე გარდაიცვალა 28.05.1976 წ. ის შემდეგაც ბებიას -კ. კ-ეს პატრონობდა თავად.

სასამართლომ სრულიად უსაფუძვლოდ არ გაიზიარა მის მიერ წარდგენილი მოწმეების ჩვენებები, ხოლო სრულიად უსაფუძვლოდ დაეყრდნო მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი მოწმეების ჩვენებებს, რითაც არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება და ამასთანავე, სრულიად უსაფუძვლოდ არ გაიზიარა და არ მისცა სათანადო შეფასება იმ ფაქტს, რომ გ.კ-ე არა მხოლოდ ემუქრებოდა, არამედ, ამასთან ერთად, ცრუ დაპირებებით და მოტყუებით შეძლო ანდერძის მიღება, რაც უღირს მემკვიდრედ ცნობის საფუძველია.

სასამართლომ არასწორად ჩათვალა სარჩელი ხანდაზმულად, ვინაიდან მან ანდერძის არსებობის შესახებ არაფერი იცოდა, ამასთან, გ. კ-ე არ დაუფლებია ქონებას და ამიტომ უსაფუძვლოა მითითება სარჩელის ხანდაზმულობის შესახებ.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 8 აპრილის განჩინებით ი. კ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ი. კ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ი. კ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტის თანახმად, ი. კ-ე გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდის ვალდებულებისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ი. კ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე თ. თოდრია

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე