საქმე №ას-602-573-2013 23 სექტემბერი, 2013 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
თეიმურაზ თოდრია, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ზ. გ-ა (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ლ. ს-ე (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 10 აპრილის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ფულადი ვალდებულების შესრულება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ლ. ს-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ზ. გ-ას მიმართ 2009 წლის 4 აგვისტოს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე 21000 ლარის ანაზღაურების შესახებ შემდეგი საფუძვლებით:
ლ. ს-ემ ბ. ი-ს მინდობილი პირისაგან – მ. გ-ან შეიძინა ქ.ბათუმში, დ.ა-ის ქ.№9-ში მდებარე №28 ბინა.
2009 წელს იგივე ბინა შეიძინა ზ. გ-ამ, რომელმაც გაათავისუფლა იპოთეკისაგან.
2011 წლის სექტემბერში ლ. ს-ე სადავო ბინიდან იძულებით გამოასახლეს, თუმცა მოპასუხეს ნასყიდობის თანხა არ გადაუხდია.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ სადავო ბინაში იგი შესახლდა დროებით. ამდენად, თანხის გადახდის ვალდებულება არ წარმოშობია.
ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 11 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 10 აპრილის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, ზ. გ-ას ლ. ს-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 21000 ლარის გადახდა შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2008 წლის 24 ნოემბერს ლ. ს-სა და ბ. ი-ის მინდობილ პირ მ. გ-ას შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც ლ. ს-ემ შეიძინა ქ. ბათუმში, ა-ის ქ.№9-ში მდებარე 69.4 კვ.მ №28 საცხოვრებელი ბინა.
ნასყიდობის ხელშეკრულებაში დაფიქსირდა, რომ მხარეთა განცხადებით, ნასყიდობის საგანი გაიყიდა 25000 ლარად.
აღნიშნული თანხა მყიდველის მიერ გამყიდველს გადაეცა წინამდებარე ხელშეკრულების დადასტურებამდე. მყიდველისათვის ნასყიდობის საგანი მფლობელობასა და სარგებლობაში უკვე გადასულია.
აღნიშნული ხელშეკრულების საფუძველზე საჯარო რეესტრში უძრავი ქონება აღირიცხა ლ. ს-ის საკუთრებაში.
2009 წლის 4 აგვისტოს ლ. ს-სა და ზ. გ-ას შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც ზ. გ-ამ, ლ. ს-ან შეიძინა ქ. ბათუმში, ა-ის ქ.№9-ში მდებარე 69.4 კვ.მ №28 საცხოვრებელი ბინა.
ნასყიდობის ხელშეკრულებაში დაფიქსირდა, რომ მხარეთა განცხადებით, ნასყიდობის საგანი გაიყიდა 26000 ლარად. აღნიშნული თანხა მყიდველის მიერ უკვე გადაცემულია გამყიდველისათვის წინამდებარე ხელშეკრულების დადასტურების მომენტისათვის. ამავე ხელშეკრულებაში მითითებულია, რომ ნასყიდობის საგანი მყიდველის მფლობელობასა და სარგებლობაში უნდა გადავიდეს ორი წლის შემდეგ, 2011 წლის 4 აგვისტოს.
2009 წლის 10 აგვისტოს აღნიშნული უძრავი ქონება საჯარო რეესტრში აღირიცხა ზ. გ-ას სახელზე.
ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილებით ლ. ს-ის სასარჩელო მოთხოვნა 2009 წლის 4 აგვისტოს ნასყიდობის ხელშეკრულების, როგორც მოჩვენებითად დადებულის, ბათილად ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა. ამავე გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ 2009 წლის 4 აგვისტოს დადებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ნასყიდობის საგნის ღირებულება 26000 ლარი ზ. გ-ას ლ. ს-ის არ გადაუხდია.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 30 ივლისის განჩინებით აღნიშნული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი და შევიდა კანონიერ ძალაში.
ზ. გ-ამ ი. ბ-ის (მოსარჩელის მეუღლე) სახელშეკრულებო ვალდებულება შეასრულა შპს „მ. ჯ. კ-ოს“ მიმართ და სადავო ბინის იპოთეკისაგან გათავისუფლების მიზნით, თვითონ გადაიხადა 5000-ლარიანი სესხიდან დარჩენილი 4871 ლარი.
სააპელაციო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე ზ. გ-ამ განმარტა, რომ 2008 წლის 24 ნოემბერს ბ. ი-ის მინდობილ პირს, მ. გ-ან დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების მხარეს – მყიდველს, რეალურად თავად წარმოადგენდა. როგორც გარიგების მხარემ, ბ. ი-ეს გადაუხადა ნასყიდობის საგნის საფასური – 25000 ლარი. ლ. ს-ეს ამ გარიგებით რაიმე უფლება არ შეუძენია და არც 2009 წლის 4 აგვისტოს ხელშეკრულებით არ წარმოშობია რაიმე სახის მოთხოვნის უფლება. ორივე გარიგებაში ლ. ს-ე მონაწილეობდა ფორმალურად. რადგანაც უძრავი ქონება რეალურად ზ. გ-ას საკუთრებას წარმოადგენდა, 2009 წლის 4 აგვისტოს ხელშეკრულებაში ნასყიდობის საგნის საფასურთან დაკავშირებით დაფიქსირებული ჩანაწერით, ლ. ს-ან რაიმე სახის ფულადი ვალდებულების გაქვითვა არ მომხდარა.
ასეთი ჩანაწერი დაფიქსირდა ნოტარიუსის მითითებით და არ შეესაბამებოდა რეალურ ვითარებას.
სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 316-317-ე მუხლებით, 327-ე მუხლის პირველი ნაწილით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლით და მიუთითა, რომ კანონიერ ძალაში შესული ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილებითა და ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 30 ივლისის განჩინებით დადგენილია ფაქტი, რომ 2009 წლის 4 აგვისტოს ნასყიდობის ხელშეკრულება მოსაჩვენებლად დადებული არ არის, ნამდვილია და, ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ნასყიდობის საგნის ღირებულება 26000 ლარი მყიდველ ზ. გ-ას ლ. ს-ის არ გადაუხდია.
სამოქალაქო კოდექსის 361-ე, 427-ე მუხლების შესაბამისად, სასამართლომ გაითვალისწინა, რომ 2009 წლის 4 აგვისტოს ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ნასყიდობის საგნის ღირებულება – 26000 ლარი ზ. გ-ას ლ. ს-ის არ გადაუხდია, ამ თანხის ანგარიშში 21000 ლარის ანაზღაურების თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნა საფუძლიანია და უნდა დაკმაყოფილდეს.
სასამართლომ აღნიშნა, რომ, სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის მიხედვით, უძრავ ქონებაზე გარიგების დადება მოითხოვს წერილობით ფორმას და ამ ქონებაზე საკუთრების უფლების წარმოშობისათვის აუცილებელია საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია, ამდენად, გაზიარებული ვერ იქნება მოპასუხე ზ. გ-ას მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ 2008 წლის 24 ნოემბერს, ბ. ი-ის მინდობილი პირის მ. გ-ან დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების მხარეს – მყიდველს თავად წარმოადგენდა და მისავე უძრავ ქონებაზე 2009 წლის 4 აგვისტოს დადებული ხელშეკრულებით ლ. ს-ეს თანხის მოთხოვნის უფლება არ წარმოშობია.
პალატამ მიიჩნია, რომ 2008 წლის 24 ნოემბრის ხელშეკრულებით საკუთრების უფლება მოიპოვა ლ. ს-ემ და არა ზ. გ-ამ, ეს გარიგება შეცილებული არ ყოფილა და მის საფუძველზე საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ ლ. ს-ე დარეგისტრირდა. ამდენად, საფუძვლიანია რეგისტრირებული მესაკუთრის მიერ 2009 წლის 4 აგვისტოს დადებული იმ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულების მოთხოვნა, რომლის ნამდვილობაც კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებითაა დადასტურებული.
სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობის შემოწმებისას, პალატამ შეაფასა ის ფაქტი, თუ ვინ გადაიხადა 2008 წლის 24 ნოემბრის ხელშეკრულებით განსაზღვრული ნასყიდობის საგნის საფასური, ვინაიდან, განსახილველ შემთხვევაში სარჩელის საგანს ამ ხელშეკრულების ფარგლებში უსაფუძვლოდ გადახდილი თანხის დაბრუნება არ წარმოადგენს.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ზ. გ-ამ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ ზ. გ-ას ლ. ს-ის მიმართ რაიმე სახის ვალდებულება რომ ჰქონოდა, მაშინ ის არსებული ვალდებულების შესრულებას მოითხოვდა 2011 წლის 9 ოქტომბრის სარჩელით.
სააპელაციო პალატამ ფაქტობრივი გარემოებებისა და სამართლებრივი შეფასების დროს არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. კანონის ნორმებისა და სასამართლო პრაქტიკის შესაბამისად, პალატას უნდა შეეფასებინა აპელანტის მიერ მითითებული ჩანაწერის (დასკვნის მხოლოდ ერთი ნაწილი: „თუმცა სასამართლო მიუთითებს, რომ აღნიშნული ხელშეკრულება სადავოდ არ არის გამხდარი“) შესაბამისობა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლისა და 266-ე მუხლის დანაწესებთან. მეტიც, მართალია, პალატამ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, მაგრამ არასწორად განმარტა იგი.
პალატამ არ გაითვალისწინა, რომ მ. გ-იას მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა, სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის შესაბამისად, 2014 წლის 24 ნოემბრამდეა. აღსანიშნავია, რომ მ. გ-იას მიერ მისი კანონიერი უფლების გამოყენების შემთხვევაში, ლ. ს-ის მიერ ნებისმიერი სახით წარმოდგენილი სასარჩელო მოთხოვნა მის მიერვე დავის საგნად ქცეულ ბინასთან დაკავშირებით, კანონის შესაბამისად გადაწყვეტილების გამოტანის შემთხვევაში ყოველთვის დაუკმაყოფილებელი დარჩებოდა და სადავო უძრავი ქონება თავის პირვანდელ მფლობელ მარინე გამსახურდიას, ანუ ზ. გ-ას მეუღლეს დაუბრუნდებოდა.
სააპელაციო პალატამ სასამართლო პრაქტიკის საწინააღმდეგო გადაწყვეტილება მიიღო და უგულებელყო არა მარტო სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლი, არამედ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე, 106-ე და 266-ე მუხლები. არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 183-ე, 377-ე და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 102-ე, 103-ე, 105-ე მუხლები.
სასამართლომ დაადგინა, რომ ზ. გ-ამ ი. ბ-ის (მოსარჩელის მეუღლე) სახელშეკრულებო ვალდებულება შეასრულა შპს „მ. ს. ჯ. კ-ოს“ მიმართ და, სადავო ბინის იპოთეკისაგან განთავისუფლების მიზნით, თვითონ გადაიხადა 5000-ლარიანი სესხიდან დარჩენილი 4871 ლარი, ხოლო ამავე პალატამ თანხის გადახდის ვალდებულების გარეშე, სხვის სანაცვლოდ, მისი გადახდის მიზეზის შესწავლისა და გამოკვლევის გარეშე მიუთითა შემდეგი: იმის გათვალისწინებით, რომ 2009 წლის 4 აგვისტოს ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ნასყიდობის საგნის ღირებულება – 26000 ლარი ზ. გ-ას ლ. ს-ის არ გადაუხდია, ამ თანხის ანგარიშში 21000 ლარის თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნა საფუძვლიანია და უნდა დაკმაყოფილდეს. პალატამ თავისი გადაწყვეტილებით ლეგიტიმური გახადა ლ. ს-ის უსაფუძვლო გამდიდრების მცდელობა.
გასაჩივრებული გადაწყვეტილების 4.1 პუნქტში აღნიშნული დასკვნა არც ფაქტობრივად და არც სამართლებრივად სრულად არ არის დასაბუთებული, რადგან დადასტურებულად არ მიიჩნევს დავის საგნის არა ერთი განხილვით დადასტურებულ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ 2008 წლის 24 ნოემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულებაში დაფიქსირებული 25000 ლარი, რომელიც ლ. ს-ეს მ. გ-ის უნდა გადაეხადა არაერთხელ სადავოდ ქცეული ბინის შეძენისას, მისთვის დღემდე არ გადაუხდია და მის მიერ სახელშეკრულებო ვალდებულების შესრულების მოთხოვნის შემთხვევაში, ლ. ს-ის სასარგებლო გადაწყვეტილების მიღება შეუძლებელი იქნებოდა.
პალატამ არ მიუთითა სასამართლოების გადაწყვეტილებებით არაერთხელ დადგენილი ფაქტი, რომ ლ. ს-ეს დროებით აქვს მოპოვებული უფლება სადავო ქონებაზე, რადგან მას სადავო უძრავი ქონება მ. გ-ან ფაქტობრივად არ შეუძენია. მისთვის 2008 წლის 24 ნოემბრის ხელშეკრულებაში მითითებული შესაძენი უძრავი ქონების ღირებულება – 25000 ლარი დღემდე გადახდილი არ აქვს, ხოლო მ. გ-ას ხელშეკრულების გასაჩივრებისა და ვალდებულების შესრულების მოთხოვნის ვადა 2014 წლის 24 ნოემბერამდე აქვს.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 2 ივლისის განჩინებით ზ. გ-ას საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ზ. გ-ას საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლ.დ დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ ზ. გ-ას უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ი. წ-სა და ზ. გ-ას მიერ 2013 წლის 23 მაისს №441509 საგადასახადო დავალებით გადახდილი 300 ლარის, 2013 წლის 20 ივნისს №492732 საგადასახადო დავალებით გადახდილი 750 ლარის, სულ 1050 ლარის 70% – 735 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ზ. გ-ას საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ ზ. გ-ას (პირადი №…) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ი. წ-სა და ზ. გ-ას მიერ 2013 წლის 23 მაისს №... საგადასახადო დავალებით გადახდილი 300 ლარის, 2013 წლის 20 ივნისს №... საგადასახადო დავალებით გადახდილი 750 ლარის, სულ 1050 ლარის 70% – 735 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: თ. თოდრია
პ. ქათამაძე
