¹ას-907-852-2012 16 სექტემბერი, 2013 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორები – მ. და ლ. კ-ი

მოწინააღმდეგე მხარეები – ი. ა-ი, ბ. ა-ი, მ. ქ-ე, გ. ქ-ე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 1 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოში დაბრუნება

დავის საგანი – საზიარო უფლების გაუქმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2009 წლის 22 სექტემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართეს მ. და ვ. კ-მა მოპასუხეების: მ. ქ-ის, გ. ქ-ის, ბ. ა-სა და ი. ა-ის მიმართ. მოსარჩელეებმა მოითხოვეს ქ.თბილისში, ზ. ვ-ის ქ.¹35-ში მდებარე 440 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე მათი და მოპასუხეების საზიარო უფლების გაუქმება იმგვარად, რომ მოპასუხეებს მიკუთვნებოდათ საცხოვრებელ სახლში მათ მიერ დაკავებული ფართების შესაბამისი წილი მიწაზე ინდივიდუალურად.

სარჩელის თანახმად, ქ.თბილისში, ზ. ვ-ის ქ.¹35-ში მდებარე ორსართულიანი სახლი წარმოადგენს მოსარჩელეთა მამკვიდრებლის საკუთრებას. 1967 წლის 26 მაისს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე მოპასუხეებმა შეიძინეს აღნიშნული საცხოვრებელი სახლის 1/3 წილი, რაც მოიცავდა 2 ოთახს პირველ სართულზე, ფართით 32.88 კვ.მ., შემინულ შუშაბანდსა და სამზარეულოს, ხოლო მოსარჩელეების საკუთრებში დარჩა დაახლოებით 2/3 წილი. საცხოვრებელ სახლზე ასევე მიმაგრებულია მიწის ნაკვეთი, ფართით 440 კვ.მ., რომელიც წარმოადგენს მხარეთა თანასაკუთრებას. არაერთი მცდელობის მიუხედავად, მოდავე მხარეებს შორის ვერ მოხერხდა ურთიერთშეთანხმება მიწის ნაკვეთის გამიჯვნასთან დაკავშირებით (ტომი 1, ს.ფ. 1-10).

2009 წლის 20 ნოემბერს იმავე სასამართლოში შესაგებელი წარადგინეს მ. ქ-ემ, გ. ქ-ემ, ი. ა-მა და ბ. ა-მა. მათ სარჩელი ნაწილობრივ ცნეს და შესაგებელში მიუთითეს, რომ ეთანხმებოდნენ მოსარჩელის მოსაზრებას საზიარო უფლების გაუქმების თაობაზე, თუმცა არა იმ ფორმით როგორც მოცემული იყო ამ უკანასკნელის მიერ წარდგენილ ექსპერტიზის დასკვნაში. ამდენად, ისინი თანხმობას აცხადებდნენ გამიჯვნაზე, მაგრამ არ ეთანხმებოდნენ მოსარჩელეების მიერ შეთავაზებულ ვარიანტს. მოპასუხეთა მოსაზრებით, გამიჯვნა უნდა მომხდარიყო არა ფაქტობრივად დაკავებული ფართის წილის შესაბამისად, არამედ საჯარო რეესტრში განსაზღვრული წილების პროპორციულად (ტომი 1, ს.ფ. 55-67).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 12 ოქტომბრის საოქმო განჩინებით აღნიშნულ საქმეზე ვ. კ-ის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა ლ. კ-ე (ტომი 1, ს.ფ. 123-125¹).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთას კოლეგიის 2011 წლის 7 ივნისის გადაწყვეტილებით მ. კ-სა და ლ. კ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა:

გაუქმდა ერთი მხრივ მ. კ-სა და ლ. კ-ეს, ხოლო მეორე მხრივ, მ. და გ. ქ-ს, აგრეთვე, ი. ა-სა და ბ. ა-ს შორის არსებული საზიარო უფლება ქ.თბილისში, ზ. ვ-ის ქ.¹35-ში მდებარე საცხოვრებელ სახლზე და მის წინ მიმდებარე მიწის ნაკვეთზე;

ქ.თბილისში, ზ. ვ-ის ქ.¹35-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის გამიჯვნა განხორციელდა საქმეში არსებული სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2011 წლის 5 აპრილის საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზის ¹5-005951-2011 დასკვნის შესაბამისად, კერძოდ, გ. და მ. ქ-ს, აგრეთვე, ბ. და ი. ა-ს საკუთრების უფლებით მიეკუთვნათ მათ მიერ საცხოვრებელ სახლში ფაქტობრივად დაკავებული 49.65კვ.მ – პირველ სართულზე ოთახი ¹5, ოთახი ¹7 და ოთახი ¹8 დამხმარე სათავსოები (დანართი ¹1 და ¹2), ხოლო მ. და ლ. კ-ს საკუთრების უფლებით მიეკუთვნათ შენობის დარჩენილი ნაწილი 199.92კვ.მ (დანართი ¹1,¹2);

ქ.თბილისში, ზ. ვ-ის ქ.¹35-ში არსებული საცხოვრებელი სახლის წინ მდებარე გამყოფი ღობით შემოსაზღვრული მიწის ნაკვეთის გამიჯვნა განხორციელდა საქმეში არსებული სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2011 წლის 5 აპრილის საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზის ¹5-005951-2011 დასკვნის შესაბამისად, კერძოდ, გ. და მ. ქ-ს, აგრეთვე, ბ. და ი. ა-ს საკუთრების უფლებით მიეკუთვნათ მათ მიერ ფაქტობრივად დაკავებული 49.65კვ.მ, ხოლო მ. და ლ. კ-ს საკუთრების უფლებით მიეკუთვნათ 46.47კვ.მ. თბილისში, ზ. ვ-ის ქ.¹35-ში მდებარე საერთო სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთი დარჩა მ. კ-ის, ლ. კ-ის, მ. ქ-ის, გ. ქ-ის, ი. ა-სა და ბ. ა-ის საერთო საკუთრებაში.

საქალაქო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ქ.თბილისი, ზ. ვ-ის ¹35-ში მდებარე უძრავი ქონება – 440კვ.მ მიწის ნაკვეთი და მასზე განლაგებული შენობა-ნაგებობა საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია მ. კ-ის, ლ. კ-ის, მ. ქ-ის, გ. ქ-ის, ი. ა-სა და ბ. ა-ის თანასაკუთრებაში.

საქმეში წარმოდგენილი სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2011 წლის 5 აპრილის საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზის ¹5-005951-2011 დასკვნის თანახმად, ქ.თბილისი, ზ. ვ-ის ქ.¹35-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის ნატურით გამიჯვნა შესაძლებელია მხარეთა მიერ ფაქტობრივად დაკავებული ფართების შესაბამისად;

ამავე დასკვნის მიხედვით, მიწის ნაკვეთზე საზიარო უფლების გაუქმება თანამესაკუთრეთა წილების შესაბამისად ამ ეტაპზე შეუძლებელია.

საქალაქო სასამართლომ გადაწყვეტილება სამართლებრივად შემდეგნაირად დაასაბუთა:

საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის მიხედვით, საკუთრებისა და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და უზრუნველყოფილია. აღნიშნული დებულების მიზანია ყოველი პირის დაცვა სხვა პირების მხრიდან მისი საკუთრებით მშვიდობიანად სარგებლობის უფლებაში გაუმართლებელი ჩარევისაგან. ამასთან, საკუთრება წარმოადგენს პირთა აბსოლუტურ უფლებას, რაც გულისხმობს იმას, რომ ქონების ამა თუ იმ პირზე კუთვნილებას უნდა აცნობიერებდეს არა მარტო ამ ნივთის მფლობელი, არამედ ყველა დანარჩენი მესამე პირი. ეს წინაპირობები აუცილებელია იმისათვის, რათა მესაკუთრემ შეძლოს ქონებასთან თავისუფალი ურთიერთობების განხორციელება.

საქალაქო სასამართლომ განმარტა, რომ ნივთებზე საერთო საკუთრების არსებობა არ ნიშნავს საკუთრების უფლების შეზღუდვას. თითოეული თანამესაკუთრე სრულფასოვნად უნდა ახორციელებდეს თავის უფლებას და თავისუფლად უნდა სარგებლობდეს თანასაკუთრებაში არსებული ნივთით, თუმცა – სხვა თანამესაკუთრეთა ინტერესების გათვალისწინებით. საკუთრების უფლების მნიშვნელობიდან გამომდინარე, როდესაც მესაკუთრე საერთო (წილად) საკუთრებაში არსებულ ნივთზე სრულფასოვნად ვერ ახორციელებს თავის უფლებას ან სხვა რაიმე მიზეზით მისთვის მოუხერხებელია სხვა თანამესაკუთრესთან საერთო უფლებით დაკავშირება, კანონი ნებისმიერ თანამესაკუთრეს აძლევს უფლებას, ნებისმიერ დროს, ნებისმიერი მოტივით მოითხოვოს საზიარო უფლების გაუქმება. თუმცა, ნატურით გაყოფასთან მიმართებით ერთი შეზღუდვა მაინც მოქმედებს – საზიარო საგნის ერთგვაროვან ნაწილებად დაყოფა შესაძლებელი უნდა იყოს ღირებულების შემცირების გარეშე.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 961-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის მიხედვით, თითოეულ მოწილეს შეუძლია ნებისმიერ დროს მოითხოვოს საზიარო უფლების გაუქმება. ამავე კოდექსის 963-ე მუხლის თანახმად, საზიარო უფლების გაუქმება ნატურით გაყოფის გზით დასაშვებია, თუ საზიარო საგანი (საგნები) შესაძლებელია დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე.

სასამართლომ განმარტა, რომ მოცემული მუხლი არ გულისხმობს უძრავი ნივთის გაყოფას მხოლოდ თანაბარი ფართების მიხედვით. აღნიშნული ნორმის მიზანია, მაქსიმალურად დააბალანსოს ყოველი მესაკუთრის უფლება, რათა საზიარო საგნის გაყოფისას რომელიმე მათგანი არ აღმოჩნდეს არახელსაყრელ პირობებში და მისთვის ინდივიდუალურ საკუთრებაში გამოყოფილი ნივთი აღჭურვილი იყოს ყველა იმ თვისებით, რომელიც აუცილებელია შემდგომში მისი დამოუკიდებლად სრულფასოავნი ფუნქციონირებისათვის.

სამოქალაქო კოდექსის 954-ე მუხლის თანახმად, თუ სპეციალურად სხვა რამ არ არის დადგენილი, თითოეულ მოწილეს ეკუთვნის თანაბარი წილი.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა საქმეში წარდგენილ საჯარო რეესტრის ამონაწერზე, რომლითაც განსაზღვრული იყო, რომ ქ.თბილისში, ზ. ვ-ის ქ.¹35-ში მდებარე უძრავი ქონება 440 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი და მასზე განლაგებული საცხოვრებელი სახლი წარმოადგენდა მ. კ-ის (1/3 წილი), ლ. კ-ის (1/3 წილი), ი. ა-ის და ბ. ა-ის (1/6 წილი), მ. და გ. ქ-ის (1/6 წილის) საერთო საკუთრებას. სასამართლომ აღნიშნა, რომ ხსენენბული უფლება არ ართმევდა მხარეებს შესაძლებლობას მათთვის უკეთესი მიზნების მისაღწევად უარი ეთქვათ გაყოფის ამგვარ წესზე და შეთანხმებულიყვნენ საზიარო უფლების გაუქმების განსხვავებულ პირობებზე.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2011 წლის 5 აპრილის საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზის ¹5-005951-2011 დასკვნაზე, საიდანაც ირკვეოდა, რომ ტექნიკურად შესაძლებელი იყო საცხოვრებელი სახლისა და მის წინ მიმდებარე მიწის ნაკვეთზე ნატურით გამიჯვნა მხარეთა მიერ ფაქტობრივად დაკავებული ფართების შესაბამისად. დასკვნაში ასევე მითითებული იყო გაყოფის მექანიზმზე, რომელიც შესაძლებლობას მისცემდა მხარეებს გაეუქმებინათ მათ შორის არსებული საზიარო უფლება კანონის მოთხოვნათა სრული დაცვით.

მოცემულ შემთხვევაში, მხარეებს სასამართლოსთვის არ წარუდგენიათ რაიმე არგუმენტი, რომელიც სადავოდ გახდიდა აღნიშნული დასკვნის საფუძვლიანობას ან კომპეტენტურობას. ამდენად, საქალაქო სასამართლომ სრული მოცულობით გაიზიარა 2011 წლის 5 აპრილის ¹5-005951-2011 საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზის მიერ საცხოვრებელ სახლზე და მის წინ მიმდებარე მიწის ნაკვეთზე განსაზღვრულ საზიარო უფლების გამიჯვნის ფორმა. რაც შეეხებოდა დარჩენილ მიწის ნაკვეთს, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ვინაიდან, ამ ეტაპზე მისი ნატურით გამიჯვნა შეუძლებელი იყო, ამიტომ იგი უნდა დარჩენილიყო მესაკუთრეთა საერთო საკუთრებაში (ტომი 1, ს.ფ. 223-227).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მ. და ლ. კ-მა, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

აპელანტების მოსაზრებით, მიუღებელი იყო საზიარო უფლების მხოლოდ მიწის ნაკვეთის ერთ ნაწილზე გაუქმება, რამდენადაც სასამართლოს სრული ფაქტობრივი წინაპირობა ჰქონდა საიმისოდ, რომ მოეხდინა საზიარო უფლების გაუქმება მთლიანი მიწის ნაკვეთზე. მანამდე, ვიდრე ღიად რჩებოდა დარჩენილ მიწის ფართზე საზიარო უფლების გაუქმების საკითხი, მიზანშეუწონელი იქნებოდა ძალაში შესულიყო საზიარო უფლების გაუქმება მიწის ნაკვეთის ერთ კონკრეტულ მონაკვეთზე, რამდენადაც ამგვარად ნაწილობრივი საზიარო უფლების გაუქმება შესაძლებელი იყო საბოლოო ჯამში გამხდარიყო ტექნიკური სახის წინაღობა მთლიან ფართზე საზიარო უფლების გაუქმებისას (ტომი 1, 234-243).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 1 მაისის განჩინებით მ. კ-სა და ლ. კ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილები, რომლებითაც:

ა. ქ.თბილისში, ზ. ვ-ის ქ.¹35-ში არსებული საცხოვრებელი სახლის წინ მდებარე გამყოფი ღობით შემოსაზღვრული მიწის ნაკვეთის გამიჯვნა განხორციელდა საქმეში არსებული სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2011 წლის 5 აპრილის საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზის ¹5-005951-2011 დასკვნის შესაბამისად, კერძოდ, გ. და მ. ქ-ს, ბ. და ი. ა-ს საკუთრების უფლებით მიეკუთვნათ მათ მიერ ფაქტობრივად დაკავებული 49.65 კვ.მ, ხოლო მ. და ლ. კ-ს საკუთრების უფლებით მიეკუთვნათ 46.47 კვ.მ;

ბ. ქ.თბილისში, ზ. ვ-ის ქ.¹35-ში მდებარე საერთო სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთი დარჩა მ. კ-ის, ლ. კ-ის, მ. ქ-ის, გ. ქ-ის, ი. ა-სა და ბ. ა-ის საერთო საკუთრებაში.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“ ქვეპუქტზე, რომლის თანახმად, სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლი. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების 6.1 აბზაცის მიხედვით, ექსპერტიზის 2011 წლის 5 აპრილის დასკვნით ტექნიკურად შესაძლებელი იყო საცხოვრებელი სახლისა და მის წინ მიმდებარე მიწის ნაკვეთზე ნატურით გამიჯვნა მხარეთა მიერ ფაქტობრივად დაკავებული ფართების შესაბამისად.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, საზიარო უფლება უქმდება ნატურით გაყოფისას, თუ საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, აღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე, ცხადია, რომ კანონი უშვებს საზიარო უფლების გაუქმებას „საზიარო საგანზე“, რაც გულისხმობს კონკრეტულ ნივთს, ანუ სამოქალაქო ბრუნვის კონკრეტულ ობიექტს. მოცემულ შემთხვევაში საქმეში წარდგენილი ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან (ტომი1, ს.ფ.4) ირკვეოდა, რომ ასეთ „საზიარო საგანს“, ანუ კონკრეტულ ნივთს წარმოადგენდა მიწის ნაკვეთი საკადასტრო კოდით ¹.... ე.ი. საზიარო უფლება მისი ნატურით გაუქმების შემთხვევაში უნდა გაუქმებულიყო სწორედ ამ ნივთზე (საზიარო საგანზე) მთლიანად და არა მის რომელიმე ნაწილზე. ამასვე ადასტურებდა ზემოხსენებული ნორმის ფრაზა: „თუ საზიარო საგანი შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ობიექტებად“, ანუ თუ ერთი კონკრეტული ნივთი შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ობიექტებად. ნორმა არ საუბრობს ნივთის (საზიარო საგნის) შემადგენელი პირობითი ერთეულების ერთგვაროვან ნაწილებად დაყოფაზე. სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლი რეგულირების საგნად განიხილავს სწორედ ნივთებს (საზიარო საგნებს) და არა მათ შემადგენელ პირობით ერთეულებს.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-4 ნაწილით საზიარო უფლება ნატურით გააუქმა სახლის წინ მდებარე მიწის ნაკვეთზე, ხოლო მე-5 ნაწილით – სახლის უკან მდებარე მიწის ნაკვეთი მხარეთა თანასაკუთრებაში დატოვა, მაშინ როცა ეს ორივე მიწის ნაკვეთი წარმოადგენდა ერთ ნივთს, ერთ საზიარო საგანს – მიწის ნაკვეთს საკადასტრო კოდით ¹....

სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ ერთი კონკრეტული უძრავი ნივთის ერთ პირობით ნაწილზე საზიარო უფლების გაუქმება, ხოლო ამავე უძრავი ნივთის მეორე პირობითი ნაწილის თანასაკუთრებაში დატოვება (ანუ საზიარო უფლების გაუქმებაზე უარი) ეწინააღმდეგებოდა სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლის არსს და დანიშნულებას – საზიარო უფლების ნატურით გაუქმებას მთლიანად ნივთზე – რაც გადაწყვეტილების ამ ნაწილების გაუქმების საფუძველი იყო.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასრულად დაასაბუთა 963-ე მუხლის გამოყენება მოცემული სარჩელის მოთხოვნების მიმართ. სააპელაციო სასამართლომ ასევე ყურადღება მიაქცია იმ საკითხს, რომ მოსარჩელეთა (აპელანტთა) სარჩელის მოთხოვნას, როგორც სარჩელით (ტომი 1, ს.ფ. 5), ისე დაზუსტებული სარჩელით (ტომი 1, ს.ფ. 31) წარმოადგენდა საზიარო უფლების გაუქმება იმგვარად, რომ მხარეებს მიკუთვნებოდათ მათ მიერ საცხოვრებელ სახლში დაკავებული ფართების შესაბამისი წილი ინდივიდუალურ საკუთრებაში, კერძოდ, განაშენიანებისაგან თავისუფალ ფართზე მოპასუხეებს (მოწინააღმდეგე მხარეებს) მიკუთვნებოდათ 93.6 კვ.მ, ხოლო მოსარჩელეებს ასევე განაშენიანებისგან თავისუფალ ფართზე მიკუთვნებოდათ 228.2 კვ.მ. საქმის წარმოების განმავლობაში სარჩელის მოთხოვნა აღარ დაზუსტებულა.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებითვე, საქმეში წარდგენილი ექსპერტიზის სამი დასკვნა, კერძოდ, 2009 წლის 16 ოქტომბრის (ტომი 1. ს.ფ. 38-42), 2010 წლის 14 იანვრისა (ტომი 1, ს.ფ. 126-130) და 3. სასამართლოს მიერ დანიშნული 2011 წლის 5 აპრილის ექსპერტიზის დასკვნები (ტომი 1, ს.ფ. 147-155), საუბრობდნენ განაშენიანებისგან თავისუფალ მიწის ნაკვეთზე, ანუ საზიარო საგნის მხოლოდ ერთ (განაშენიანებისგან თავისუფალ) ნაწილზე და არა თავად საზიარო საგანზე (განაშენიანებულ და განაშენიანებისგან თავისუფალ მონაკვეთებზე). დასკვნები აგრეთვე შეეხებოდნენ მხარეთა მიერ ფაქტობრივად დაკავებული ფართების მიხედვით საზიარო საგნის გაყოფას.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, 2009 წლის 16 ოქტომბრის ექსპერტიზის დასკვნის კვლევით ნაწილში თავად ექსპერტმაც განმარტა (ტომი 1, ს.ფ. 40), რომ განმცხადებლის (მ. კ-ე) მიერ დასმულ კითხვაში იგი ითხოვდა ქ.თბილისში, ზ. ვ-ის ¹35-ში არსებული უძრავი ქონებიდან განაშენიანებისგან თავისუფალი (ცარიელი) მიწის ნაკვეთის გაყოფას არა საჯარო რეესტრის ამონაწერში მითითებული წილების შესაბამისად, არამედ მხარეთა მიერ საცხოვრებელ სახლში ფაქტობრივად დაკავებული ფართების მიხედვით. სააპელაციო სასამართლომ შენიშნა, რომ სამოქალაქო კდოექსის 963-ე მუხლი უშვებს რა საზიარო საგნის ნატურით გაყოფას, არანაირ დათქმას არ შეიცავს განაშენიანებისგან თავისუფალ თუ განაშენიანებული ფართის მქონე საზიარო საგანზე. ზემოხსენებული ნორმისთვის უცხოა ასევე საზიარო საგნის გაყოფა ფაქტობრივად დაკავებული ფართების მიხედვით. ნორმა უშვებს საზიარო საგნის გაყოფას მხარეთა საკუთრებაში (საჯარო რეესტრში გატარებული) არსებული წილების მიხედვით.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აპელანტის (მოსარჩელის) სარჩელის მოთხოვნა (საზიარო საგნის გაყოფა „განაშენიანებისაგან თავისუფალი მიწის ნაკვეთზე მხარეთა მიერ ფაქტობრივად დაკავებული ფართების მიხედვით“) არ გამომდინარეობდა სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლიდან და სასამართლო მას ნაწილობრივ აკმაყოფილებდა.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პირველი ინსტანციის სასამართლოს საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა ემსჯელა: ა. შესაძლებელი იყო თუ არა საზიარო უფლების გაუქმება საზიარო საგნის ერთ პირობით ერთეულზე, ხოლო მეორე პირობით ერთეულებზე მის გაუქმებაზე უარის თქმა, აგრეთვე, ბ. პასუხი გასცემოდა საკითხს – დასაშვები იყო თუ არა სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება მაშინ, როცა სარჩელის მოთხოვნა არ გამომდინარეობდა სამოქალაქო კოდექსის კონკრეტული ნორმიდან (ტომი 2, ს.ფ. 78-86).

სააპელაციო სასამართლოს დასახელებული განჩინება მ. და ლ. კ-მა გაასაჩივრეს საკასაციო წესით. მათ მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა არსებითად განსახილველად იმავე სასამართლოში დაბრუნება.

საკასაციო საჩივარი არგუმენტირებულია შემდეგნაირად:

სწორია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა იმის თაობაზე, რომ ხელახლა განხილვას საჭიროებს საკითხი – შესაძლებელია თუ არა საზიარო უფლების გაუქმება საზიარო საგნის ერთ პირობით ერთეულზე, ხოლო მეორე პირობით ერთეულზე მის გაუქმებაზე უარის თქმა. ამასთან, არასწორია გასაჩივრებული განჩინების გამომტანი სასამართლოს მეორე დასკვნა, რომლის მიხედვითაც, პასუხი უნდა გაეცეს საკითხს: დასაშვებია თუ არა სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება მაშინ, როცა სარჩელის მოთხოვნა არ გამომდინარეობს სამოქალაქო კოდექსის კონკრეტული ნორმიდან. მეორე დასკვნას საფუძვლად დაედო სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლის სააპელაციო სასამართლოსეული განმარტება. სასამართლო სწორად განმარტავს მითითებულ ნორმას, როდესაც იგი საუბრობს საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული წილების შესაბამისად საზიარო უფლების გაუქმების და არა ფაქტობრივად დაკავებული ფართების შესაბამისად ამ უფლების გაუქმების შესაძლებლობაზე, თუმცა კონკრეტულ შემთხვევაში ხსენებული ნორმის ამგვარად განმარტების ფაქტობრივი წინაპირობა არ არსებობს;

ყურადღება უნდა მიექცეს იმ გარემოებას, რომ მოცემულ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოხდა არსებულ საცხოვრებელ სახლში საზიარო უფლების გაუქმება და მოდავე მხარეებს მიეკუთვნათ საცხოვრებელი სახლის ის ფართები, რომლებიც ზუსტად შეესაბამებოდა აღნიშნულ საცხოვრებელ სახლში მათ მიერ ფაქტობრივად დაკავებულ ფართებს. სასამართლოს გადაწყვეტილება დასახელებულ ნაწილში არც ერთ მხარეს არ გაუსაჩივრებია და იმთავითვე შევიდა კანონიერ ძალაში. ეს იმას ნიშნავს, რომ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საფუძველზე მესაკუთრეებისათვის ინდივიდუალურ საკუთრებაში მიკუთვნებული ფართები არ შეესაბამება იმ წილობრივ მონაცემს, რაც ასახულია ამ უძრავი ქონების მიმართ არსებულ საჯარო რეესტრის ამონაწერში და შეიცვალა სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საფუძველზე;

შექმნილ ვითარებაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის ხელახლა განსახილველად პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის დაბრუნება და სავალდებულო პირობად იმაზე მითითება, რომ სასამართლომ იმსჯელოს სარჩელის მოთხოვნაზე რეგისტრირებული წილების შესაბამისად, არასწორია. მართალია, ამჟამად საჯარო რეესტრის ამონაწერში მითითებულია წილობრივ მონაცემზე, თუმცა სასამართლოს გადაწყვეტილება მხარეთათვის ფართების გადაცემის თაობაზე, კანონიერ ძალაშია შესული. აქედან გამომდინარე, ცალსახად შეიძლება ითქვას, რომ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების არსებობის პირობში, რეესტრის ჩანაწერი ითვლება უზუსტოდ. ამდენად, კანონსაწინააღმდეგო იქნება, თუკი პირველი ინსტანციის სასამართლო იმსჯელებს საზიარო უფლების გაუქმებაზე რეგისტრირებული წილების შესაბამისად, როგორც ამაზე სააპელაციო სასამართლო მიუთითებს;

დაუსაბუთებელია სასამართლოს მსჯელობა განაშენიანებისაგან თავისუფალ ფართთან დაკავშირებით. სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლი ამ მხრივ არ ითვალისწინებს არანაირ დათქმას, კერძოდ, იგი არ ითვალისწინებს დათქმას იმასთან დაკავშირებით, მიწაზე საზიარო უფლების გაუქმებისას, უფლება უნდა გაუქმდეს თავისუფალ მიწის ფართზე თუ, მთლიანობაში განაშენიანების მიწის ფართის ჩათვლით. აღნიშნული საკითხი არ არის უფლებრივი საკითხი, იგი განეკუთვნება ტექნიკურ საკითხს. მოცემულ შემთხვევაში, საცხოვრებელი სახლის მიერ დაკავებული მიწის ფართი არ უნდა მონაწილეობდეს გამიჯვნაში (მისი გამოყოფა ტექნიკურად შეუძლებელია) და საზიარო უფლების გაუქმება უნდა მოხდეს სწორედ თავისუფალი მიწის ფართზე (ტომი 2, ს.ფ. 93-100).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 385-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუკი ადგილი აქვს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემთხვევებს, სააპელაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს უბრუნებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს ხელახლა განსახილველად. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია, არ გადააგზავნოს საქმე უკან და თვითონ გადაწყვიტოს იგი.

ზემოაღნიშნული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის უკან დაბრუნება, ისევე როგორც საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება, სააპელაციო სასამართლოს უფლებაა და არა ვალდებულება. მიუხედავად ამისა, აღნიშნული არ გულისხმობს სააპელაციო სასამართლოს შეუზღუდაობას, ნებისმიერი დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილების შემთხვევაში, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს ხელახლა განსახილველად დაუბრუნოს საქმე. ასეთი მიდგომა ეწინააღმდეგება რაციონალური მართლმსაჯულებისა და პროცესუალური ეკონომიის პრინციპებს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 385-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ნამდვილ აზრს, რითაც მოცემულ შემთხვევაში შებოჭილია სააპელაციო სასამართლო. ამიტომ, სააპელაციო სასამართლომ, რომელიც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის თანახმად, ასევე საქმის არსებითად განმხილველი სასამართლოა, პირველი ინსტანციის სასამართლოს საქმე უკან უნდა დაუბრუნოს მხოლოდ გამონაკლის შემთხვევებში, როდესაც მას თავად რეალურად გაუჭირდება ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა ან კონკრეტული საქმის გარემოებების გათვალიწინებით, მართლაც მიზანშეწონილია საქმის უკან დაბრუნება.

მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება გააუქმა და საქმე ხელახლა განსახილველად დააბრუნა ამ გადაწყვეტილების სამართლებრივი დაუსაბუთებულობის გამო, კერძოდ, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლი. საქმის უკან დაბრუნების აუცილებლობა სააპელაციო სასამართლომ იმით დაასაბუთა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა ემსჯელა ორ გარემოებაზე:

1. შესაძლებელია თუ არა საზიარო უფლების გაუქმება საზიარო საგნის ერთ პირობით ერთეულზე, ხოლო მეორე პირობით ერთეულზე მის გაუქმებაზე უარის თქმა;

2. დასაშვებია თუ არა სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება მაშინ, როცა სარჩელის მოთხოვნა არ გამომდინარეობს სამოქალაქო კოდექსის კონკრეტული ნორმიდან.

ზემოაღნიშნული გარემოებები, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, არ განეკუთვნება ისეთ გარემოებებს, რომელთა გამოც გამართლებული იქნებოდა საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს თავადვე შეეძლო ემსჯელა ზემოხსენებულ საკითხებზე. საგულისხმოა, რომ სააპელაციო სასამართლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივ დაუსაბუთებლობაზე არ უთითებს, ხოლო, გადაწყვეტილების სამართლებრივი დაუსაბუთებლობა, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, არ შეიძლება გახდეს პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი. ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, გარემოებები, რომლებიც სააპელაციო სასამართლომ საქმის უკან დაბრუნების საფუძვლად მიიჩნია, არ განეკუთვნება ისეთ გარემოებებს, რაც სააპელაციო სასამართლოს შესაძლებლობას ართმევდა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 385-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე თავად გადაეწყვიტა საქმე და არ დაებრუნებინა პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ გადაწყვეტილებას საკასაციო სასამართლომ საფუძვლად უნდა დაუდოს სამართლებრივი შეფასება, რომელიც სავალდებულოა სააპელაციო სასამართლოსათვის. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. აღნიშნული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მოცემულ საქმეზე გადაწყვეტილების მიღებისას უნდა გადაწყვიტოს სასამართლო ხარჯების მხარეთა შორის განაწილების საკითხი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. მ. და ლ. კ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 1-ლი მაისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე