№ას-1657-1554-2012 10 ოქტომბერი, 2013 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ვასილ როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, პაატა სილაგაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „ს. რ-ა“

მოწინააღმდეგე მხარე – ი. ჯ-ა

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – სხეულის დაზიანების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ი. ჯ-ამ სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „ს. რ-ის“ წინააღმდეგ და მოითხოვა სხეულის დაზიანების შედეგად მიყენებული ზიანის საკომპენსაციოდ, მოპასუხე შპს „ს. რ-ის“ ი. ჯ-ას სასარგებლოდ, 140 000 ლარის დაკისრება.

მოსარჩელის განმარტებით, 2009 წლის 9 დეკემბრიდან ირიცხებოდა შსს დაცვის პოლიციის დეპარტამენტის შემადგენლობაში და გადიოდა საკონტრაქტო სამხედრო სამსახურს ტრანსპორტის ობიექტების დაცვის სამმართველოში. 2010 წლის 28 მაისს, 21 საათსა და 50 წთ-ზე, გასაცილებლად ჩაიბარა მატარებელი №3301, დანიშნულება „ფოთი-ხაშური“. 29 მაისს ის ჩავარდა მოძრავი მატარებლის ქვეშ. მოათავსეს შპს „ფ-ი“ (დიაგნოზი - მარცხენა ტერფის ტრავმული ამპუტაცია, ტრავმულ-ჰემორაგიული შოკი). მოთხოვილ თანხაში (140 000 ლარში) შედის პროთეზირების (მოძრავი ტერფი ტიტანის მექანიზმებით და სილიკონის ლაინერით) ღირებულება, სიცოცხლის საშუალო ასაკის (75 წლის) გათვალისწინებით და ამავე გარემოების გათვალისწინებით, სილიკონ-ლაინერის ბუდის ღირებულება. მოსარჩელის განმარტებით, მემანქანემ დაარღვია შპს „ს. რ-სა” და სსიპ „დაცვის პოლიციის დეპარტამენტს” შორის დადებული, მომსახურების შესახებ შესყიდვის ხელშეკრულების ის ნორმები, რომლითაც მემანქანეს ეკრძალება მატარებლის სადგურიდან დაძვრა, სანამ არ დარწმუნდება ამ მატარებლის ლოკომოტივზე გამცილებლების არსებობაში.

მოპასუხე შპს „ს. რ-ამ“ წარმოდგენილი შესაგებლით და სასამართლოსათვის მიცემული ახსნა-განმარტებით, სარჩელი არ ცნო, მიიჩნია ის უსაფუძვლოდ და დაუსაბუთებლად, რის გამოც მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 6 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ი. ჯ-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ი. ჯ-ამ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ი. ჯ-ას სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 06.12.2012 წლის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ი. ჯ-ას სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, სს „ს. რ-ას“ ი. ჯ-ას სასარგებლოდ დაეკისრა 13632 ლარისა და 3000 ევროს ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ი. ჯ-ა 2010 წლის 29 მაისს ასრულებდა რა სამსახურებრივ მოვალეობას - იმყოფებოდა განწესში და აცილებდა №3301 მატარებელს დანიშნულება „ფოთი-ხაშური“ - ჩავარდა მოძრავი მატარებლის ქვეშ და მიიღო ტრამვა. ი. ჯ-ა სასწრაფო დახმარების მანქანით გადაყვანილი იქნა საავადმყოფოში დიაგნოზით - მარცხენა ტერფის ტრავმული ამპუტაცია; ტრავმულ-ჰემორაგიული შოკი. ამდენად, არსებობს ზიანი - ი. ჯ-ას დაუზიანდა ჯანმრთელობა. ასევე მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის - ი. ჯ-ა ჩავარდა მოძრავი მატარებლის ქვეშ, რამაც მისი ჯანმრთელობის დაზიანება გამოიწვია.

საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სსიპ დაცვის პოლიციის დეპარტამენტის მიერ გაცემული ცნობის თანახმად, ი. ზ. ძე ჯ-ა 2009 წლის 9 დეკემბრიდან ჩაირიცხა შსს სსიპ დაცვის პოლიციის დეპარტამენტის შემადგენლობაში და გადიოდა ვადიან საკონტრაქტო სამხედრო სამსახურს ტრანსპორტის ობიექტების დაცვის სამმართველოში. ი. ჯ-ა 2010 წლის 28-29 მაისს ასრულებდა სამსახურებრივ მოვალეობას, კერძოდ, იმყოფებოდა განაწესში და 28 მაისს, 21 საათსა და 50 წუთზე, გასაცილებლად ჩაიბარა მატარებელი №3301, დანიშნულება „ფოთი-ხაშური“ (ტ. I, ს.ფ. 25).

შსს სსიპ დაცვის პოლიციის დეპარტამენტი რ-ის ობიექტებს იცავდა შპს „ს. რ-ან” 2010 წლის 7 აპრილს დადებული, მომსახურების შესყიდვის ხელშეკრულების (№ შს/072) საფუძველზე. ხელშეკრულების სპეციფიური პირობების მე-4 თავის („გადასაზიდი ტვირთების დაცვის ორგანიზაცია”) 4.3. მუხლის თანახმად, „შემსყიდველს” (მატარებლის მემანქანეს) ეკრძალება დაცვის ქვემდებარე მატარებლის სადგურიდან დაძვრა, სანამ არ დარწმუნდება აღნიშნული მატარებლის ლოკომოტივზე ”მიმწოდებლის” თანამშრომლების (გამცილებელი პოლიციის განწესების) არსებობაში (ტ. I, ს.ფ. 13-23);

ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ შპს „ფ-ის“ მიერ გაცემული ცნობის (ფორმა N IV-100/ა) თანახმად, 2010 წლის 29 მაისს მოსარჩელე ი. ჯ-ა ზესტაფონში რკინიგზის სადგურზე ჩავარდა მოძრავი მატარებლის ქვეშ და სასწრაფო დახმარების მანქანით მიიყვანეს შპს „ფ-ი“ დიაგნოზით - მარცხენა ტერფის ტრავმული ამპუტაცია; ტრავმულ-ჰემორაგიული შოკი (ტ. I, ს.ფ. 33); მიღებული ტრავმის გამო, ი. ჯ-ა ვერ ასრულებდა სამსახურებრივ მოვალეობას, რის საფუძველზეც, სამხედრო სამსახურისათვის ვარგისიანობის კატეგორიის დასადგენად 2010 წლის 26 ნოემბერს, შეამოწმა სსიპ შსს ჯანმრთელობის დაცვის სამსახურის პოლიკინიკის სამედიცინო-საკონსულტაციო კომისიამ. კომისიის მიერ შედგენილი ავადმყოფობის მოწმობის (№75) თანახმად, ი. ჯ-ას დიაგნოზია: მარცხენა ტერფის ტრავმული ამპუტაცია, წვივის ძვლების მეტაფიზების დონეზე (ოპერაციის შემდგომი მდგომარეობა); აქვე, აღნიშნულია, რომ დაავადება მიღებულია სამხედრო სამსახურის პერიოდში, 2010 წლის 29 მაისს (კომისია ეყრდნობა წარმოდგენილ სამედიცინო დოკუმენტს _ ფორმა 100/ა-ს მონაცემებს). კომისიის დასკვნით, ი. ჯ-ა ცნობილ იქნა უვარგისად სამხედრო სამსახურისათვის (ტ. I, ს.ფ. 28).

საქმის მასალებით დადასტურებული არ არის ის გარემოება, რომ მოპასუხე სს „ს. რ-ის“ ქმედება იყო მართლზომიერი და არაბრალეული.

პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ, საქართველოს სამოქალაქო სამართალსა და საპროცესო სამართალში არსებული მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტურის განაწილების სტანდარტის წესით გადანაწილების შედეგად დაადასტურა ზიანის ფაქტი და ასევე მოპასუხის ქმედებით განპირობებული ზიანი, შესაბამისად, იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ ქმედება იყო მართლზომიერი და არაბრალეული, ეკისრებოდა სწორედ მოპასუხე სს „ს. რ-ას“. პალატამ აღნიშნა, რომ სს „ს. რ-ის“ მიერ წარდგენილ შესაგებლებში მოპასუხე მხარე შემოიფარგლა მხოლოდ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების ზოგადი უარყოფით, ამასთან, რაიმე მტკიცებულება, რაც შესაგებელში მითითებულ გარემოებებს დაადასტურებდა, საქმეში წარმოდგენილი ყოფილა. ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატაში გამართულ სასამართლო სხდომაზე მოწინააღმდეგე მხარის წარმომადგენელმა განმარტა, მისი მარწმუნებლისთვის განსახილველი საქმის გარემოებები ცნობილია მხოლოდ ი. ჯ-ას სარჩელიდან და სხვა არანაირ ინფორმაციას სს „ს. რ-ა“ არ ფლობს.

განსახილველ შემთხვევაში საყურადღებოა, რომ შემთხვევა მოხდა უშუალოდ ერთ-ერთ სარკინიგზო სადგურში და ამასთან, რაც განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანება მიიღო იმ პირმა, რომელიც იმყოფებოდა განაწესში და აცილებდა №3301 ფოთი-ხაშურის მატარებელს. შესაბამისად, სს „ს. რ-ა“, როგორც სტრატეგიული სატრანსპორტო დაწესებულება, ვალდებულია ფლობდეს ინფორმაციას, კონკრეტულად რა ვითარებაში მოხდა ზემოაღნიშნული უბედური შემთხვევა, ხოლო მისი, როგორც მხარის საპროცესო მოვალეობაა - ამტკიცოს მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების არარსებობა.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ სს „ს. რ-ამ“ ვერ უზრუნველყო მისი მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების დადასტურება და, ამასთან, მისი პასიურობა სათანადო მტკიცებულებების წარმოუდგენლობაზე, უნდა განხილულიყო როგორც მისი მტკიცების ტვირთის ნაკლი და არა როგორც მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებული გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებების არარსებობა.

საპროთეზო-ორთოდიულ ცენტრ შპს „ო-ი“ წვივის პროთეზის - მოძრავი ტერფით, ტიტანის მექანიზმებით და სილიკონ ლაინერით, ღირებულება შეადგენს 4544 ლარს; სილიკონის ლაინერის ღირებულება შეადგენს 500 ევროს ეკვივალენტს ეროვნულ ვალუტაში. პროთეზის საგარანტიო ვადაა ორი წელი; სილიკონ ლაინერის ბუდის - ერთი წელი (ტ. I, ს.ფ. 26).

პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 316.1-ე, 317.1, 992-ე მუხლებით და მიიჩნია, რომ ი. ჯ-ა უფლებამოსილი იყო სს „ს. რ-ან“ მოეთხოვა მიყენებული ზიანის ანაზღაურება, რამდენადაც არსებობდა ზიანის ანაზღაურების შესახებ სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის კანონით გათვალისწინებული აუცილებელ წინაპირობები და 992-ე მუხლის კვალიფიკაციისათვის აუცილებელი სამართლებრივი საფუძველი.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 412–ე მუხლზე მითითებით, პალატამ აღნიშნა, რომ ი. ჯ-ა სარჩელით ითხოვდა მოპასუხეს დაკისრებოდა ზიანის ანაზღაურება 140 000 ლარი, რაც, მისი განმარტებით, შეადგენდა მხოლოდ პროთეზირების ხარჯს, რომელიც გათვლილია საპროთეზო-ორთოიდულ ცენტრ შპს „ო-ი“ წვივის პროთეზის საგარანტიო ვადის გათვალისწინებით. ამასთან, მოსარჩელის განმარტებით, აღნიშნული თანხის გამოანგარიშებისას გათვალისწინებულია სიცოხლის საშუალო ასაკი - 75 წელი (ტ. I, ს.ფ. 40,41).

სამედიცინო-ტექნოლოგიური პროგრესის სწრაფი ტემპების გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ წინასწარ შეუძლებელია დადგინდეს, შორეულ მომავალში როგორი იქნება წვივის პროთეზი და შესაბამისად, რა თანხა იქნება საჭირო მის შესაძენად. ამდენად, ამ ეტაპზე გონივრული იქნება სს „ს. რ-ას“ დაეკისროს მხოლოდ 6 წლის განმავლობაში საჭირო წვივის პროთეზის (მოძრავი ტერფი, ტიტანის მექანიზმებით და სილიკონ ლაინერით) ღირებულება, ანუ 13632 (4544*3 =13632) ლარი და 3000 ევრო (500*6=3000), ხოლო, რაც შეეხება მომავალი 6 წლის შემდგომ საჭირო პროთეზირების ხარჯებს, მოსარჩელეს შესაძლებლობა ექნება, ამ ვადის გასვლის შემდგომ უკვე ახალი რეალობის გათვალისწინებით აღძრას სარჩელი პროთეზირებისთვის საჭირო თანხის დაკისრების თაობაზე.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს. რ-ამ“, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით: არასწორია სასამართლოს მსჯელობა, როდესაც იგი აღნიშნავს, რომ საქმის მასალებით არ დადასტურდა ის გარემოება, რომ სს „ს. რ-ის“ ქმედება იყო მართლზომიერი და არა ბრალეული. სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილების სამართლებრივ არგუმენტად მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლი, რაც არ უნდა გამოეყენებინა და ამასთან იგი არასწორადაც განმარტა. ამასთან, სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლი. პალატამ საქმე განიხილა მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, იგი გასცდა სააპელაციო საჩივრის ფარგლებს და ფაქტობრივად დაადგინა ახალი ფაქტობრივი გარემოებები, მაშინ, როდესაც აპელანტს აღნიშნულზე პრეტენზია არ ჰქონია, კერძოდ, აპელანტი არ აპელირებდა სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლზე და ასევე არ მიუთითებია აპელანტის მიერ ბრალის გარეშე რაიმე პასუხისმგებლობაზე, კერძოდ, მომეტებული საფრთხის წყაროზე, ამდენად, პალატამ არასწორად განმარტა დასახელებული ნორმა, ვინაიდან სამოქალაქო საქმის მასალებით არ დადგენილა ს. რ-ის პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძვლები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ განიხილა საკასაციო საჩივარი, შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთებულობა და მიიჩნევს, რომ სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

1. ი. ჯ-ა 2010 წლის 29 მაისს ასრულებდა რა სამსახურებრივ მოვალეობას - იმყოფებოდა განაწესში და აცილებდა №3301 მატარებელს დანიშნულება „ფოთი-ხაშური” - ჩავარდა მოძრავი მატარებლის ქვეშ და მიიღო ტრავმა. ი. ჯ-ა სასწრაფო დახმარების მანქანით გადაყვანილი იქნა საავადმყოფოში დიაგნოზით მარცხენა ტერფის ტრავმული ამპუტაცია; ტრავმულ-ჰემორაგიული შოკი; ამდენად, არსებობს ზიანი - ი. ჯ-ას დაუზიანდა ჯანმრთელობა. ასევე მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის - ი. ჯ-ა ჩავარდა მოძრავი მატარებლის ქვეშ, რამაც მისი ჯანმრთელობის დაზიანება გამოიწვია;

2. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სსიპ დაცვის პოლიციის დეპარტამენტის მიერ გაცემული ცნობის თანახმად, ი. ზ. ძე ჯ-ა 2009 წლის 9 დეკემბრიდან ჩაირიცხა შსს სსიპ დაცვის პოლიციის დეპარტამენტის შემადგენლობაში და გადიოდა ვადიან საკონტრაქტო სამხედრო სამსახურს ტრანსპორტის ობიექტების დაცვის სამმართველოში. ი. ჯ-ა 2010 წლის 28-29 მაისს ასრულებდა სამსახურებრივ მოვალეობას, კერძოდ, იმყოფებოდა განაწესში და 28 მაისს, 21 საათსა და 50 წუთზე, გასაცილებლად ჩაიბარა მატარებელი №3301, დანიშნულება „ფოთი-ხაშური“ (ტ. I, ს.ფ. 25);

3. სსიპ დაცვის პოლიციის დეპარტამენტი რ-ის ობიექტების დაცვას ახორციელებდა შპს „ს. რ-ან“ 2010 წლის 7 აპრილს დადებული, მომსახურების შესყიდვის ხელშეკრულების (№ შს/072) საფუძველზე. ხელშეკრულების სპეციფიკური პირობების მე-4 თავის („გადასაზიდი ტვირთების დაცვის ორგანიზაცია”) 4.3. მუხლის თანახმად, „შემსყიდველს” (მატარებლის მემანქანეს) ეკრძალება დაცვის ქვემდებარე მატარებლის სადგურიდან დაძვრა, სანამ არ დარწმუნდება აღნიშნული მატარებლის ლოკომოტივზე „მიმწოდებლის“ თანამშრომლების (გამცილებელი პოლიციის განწესების) არსებობაში (ტ. I, ს.ფ. 13-23);

4. ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ შპს „ფ-ის“ მიერ გაცემული ცნობის (ფორმა N IV-100/ა) თანახმად, 2010 წლის 29 მაისს მოსარჩელე ი. ჯ-ა ზესტაფონში რკინიგზის სადგურზე ჩავარდა მოძრავი მატარებლის ქვეშ და სასწრაფო დახმარების მანქანით მიყვანილ იქნა შპს „ფ-ი“ დიაგნოზით მარცხენა ტერფის ტრავმული ამპუტაცია; ტრავმულ-ჰემორაგიული შოკი (ტ. I, ს.ფ. 33); მიღებული ტრავმის გამო, ი. ჯ-ა ვერ ასრულებდა სამსახურებრივ მოვალეობას, რის საფუძველზეც, სამხედრო სამსახურისათვის ვარგისიანობის კატეგორიის დასადგენად 2010 წლის 26 ნოემბერს, შემოწმდა სსიპ შსს ჯანმრთელობის დაცვის სამსახურის პოლიკინიკის სამედიცინო-საკონსულტაციო კომისიის მიერ. კომისიის მიერ შედგენილი ავადმყოფობის მოწმობის (№75) თანახმად, ი. ჯ-ას დიაგნოზია: მარცხენა ტერფის ტრავმული ამპუტაცია, წვივის ძვლების მეტაფიზების დონეზე (ოპერაციის შემდგომი მდგომარეობა); აქვე აღნიშნულია, რომ დაავადება მიღებულია სამხედრო სამსახურის პერიოდში, 2010 წლის 29 მაისს (კომისია ეყრდნობა წარმოდგენილ სამედიცინო დოკუმენტს _ ფორმა 100/ა-ს მონაცემებს). კომისიის დასკვნით, ი. ჯ-ა ცნობილ იქნა უვარგისად სამხედრო სამსახურისათვის;

5. საქმის მასალებით დადასტურებული არ არის ის გარემოება, რომ მოპასუხე სს „ს. რ-ის“ ქმედება იყო მართლზომიერი და არაბრალეული.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). განსახილველ შემთხვევაში კასატორმა ისარგებლა გარანტირებული შედავების უფლებით და მე-5 პუნქტში მითითებული გარემოებების მიმართ დასაშვები პრეტენზია წარმოადგინა.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის მტკიცებას, რომ სააპელაციო სასამართლო გასცდა სარჩელის საფუძვლებს, ვინაიდან მოსარჩელე არ მიუთითებდა სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლზე და ასევე არ მიუთითებია ბრალის გარეშე პასუხისმგებლობაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საქმის განმხილველი სასამართლოსათვის სავალდებულოა სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები. სარჩელის საფუძველი არის იმ ფაქტების ერთობლიობა, რომლებიც ასაბუთებენ, ამართლებენ ფაქტობრივად მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნას, აქედან გამომდინარე, სარჩელის საფუძვლის შეცვლა ნიშნავს იმ ფაქტობრივი გარემოებების შეცვლას, რომლებიც თავდაპირველად იყო მითითებული მოსარჩელის მიერ თავის სარჩელში. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება სასამართლოს კომპეტენციას განეკუთვნება და მხარის მიერ არასწორი ნორმატიული საფუძვლის მითითება არ შეიძლება გახდეს სარჩელზე უარის თქმის საფუძველი (იხ. მაგ. სუსგ Nას-690-651-2010). მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ იგი ჩავარდა მოძრავი მატარებლის ქვეშ, რის გამოც ჯანმრთელობა დაუზიანდა, რაც სს „ს. რ-ის“ პასუხისმგებლობის საფუძველი უნდა გამხდარიყო, ამდენად, სასამართლო სარჩელის საფუძვლებს არ გასცდენია. ის გარემოება, რომ მოსარჩელე თავის მოთხოვნას სხვა სამართლებრივ ნორმებზე ამყარებდა და არა სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლზე, არ ზღუდავს სასამართლოს ზემოაღნიშნული ნორმის გამოყენებით შეეფასებინა სარჩელის საფუძვლიანობა.

სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მგზავრების გადაყვანისა და ტვირთების გადაზიდვისთვის გათვალისწინებული სატრანსპორტო საშუალების მფლობელი, თუ მისი სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციას მოჰყვა ადამიანის სიკვდილი, დასახიჩრება ან ჯანმრთელობის მოშლა, ანდა ნივთის დაზიანება, ვალდებულია დაზარალებულს აუნაზღაუროს აქედან წარმოშობილი ზიანი.

აღნიშნული ნორმა ითვალისწინებს სამოქალაქო სამართლის ზოგადი პრინციპიდან (პასუხიმგებლობა მიყენებული ზიანის გამო პირს ეკისრება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მისი მოქმედება არის ბრალეული) განსხვავებულ _ სატრანსპორტო საშუალების მომხმარებლის ისეთ განსაკუთრებულ პასუხისმგებლობას, რა დროსაც მისი დაკისრებისათვის ბრალეულობა სავალდებულო არ არის. ამ გამონაკლისს საფუძვლად უდევს ის გარემოება, რომ სატრანსპორტო საშუალება პოტენციური საფრთხის წყაროა და მისი მოხმარება განაპირობებს შედარებით მაღალი ხარისხით საზიანო შედეგების დადგომის შესაძლებლობას, ვიდრე სხვა ჩვეულებრივი საქმიანობისას. სატრანსპორტო საშუალების ამგვარი თვისების გამო იგი მომეტებული საფრთხის წყაროდაა მიჩნეული და, მიუხედავად იმისა, რომ მისი მოხმარება სამართლებრივად ნებადართულია, პასუხისმგებლობა მომეტებული საფრთხის წყაროდან მომდინარე ზიანისათვის, ჩვეულებრივ სამოქალაქოსამართლებრივ პასუხისმგებლობასთან შედარებით უფრო მკაცრია - ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება მომეტებული საფრთხის წყაროს მფლობელს ბრალის მიუხედავად ეკისრება. აღნიშნული გამოწვეულია იმ მატერიალური ობიექტების ფლობითა და სარგებლობით (ექსპლუატაციით ან ნებისმიერი ფორმით მისი გამოყენებით), რომელსაც განსაკუთრებული ხარისხობრივი თვისება აქვთ და ადამიანის მხრიდან მასზე სრული კონტროლის დამყარება შეუძლებელია (იხ. სუსგ Nას-494-463-2010).

საკასაციო სასამართლო ასევე აღნიშნავს, რომ, მართალია, სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლი განსაზღვრავს ბრალის გარეშე პასუხისმგებლობის ფორმას, მაგრამ აღნიშნული გარემოება არ ნიშნავს, რომ დაზარალებულის ბრალი საერთოდ არ მიიღება მხედველობაში. პირველ რიგში, საყურადღებოა, რომ მომეტებული საფრთხის წყაროთი მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებლობის განსაკუთრებული ნორმები მოქმედებს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ზიანი გამოწვეულია იმ ფაქტორების მოქმედებით, რომელთა გამოც ეს საშუალება მომეტებული საფრთხის წყაროდაა მიჩნეული. სატრანსპორტო საშუალების მფლობელი პასუხს აგებს მიყენებული ზიანისათვის, თუ ვერ დაამტკიცებს, რომ ზიანი გამოწვეულია დაუძლეველი ძალის მოქმედებით ან თავად დაზარალებულის განზრახვით. ამ ფაქტორების გათვალისწინებით, ცალკეულ შემთხვევაში შესაძლებელია, როგორც პირის პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლება ისე, ზიანის ანაზღაურების ოდენობის შემცირება. ასეთ შემთხვევებში უნდა მოხდეს თავად დაზარალებულის ბრალის გამოკვლევა.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს განმარტებას, რომ მოპასუხეს ევალება საკუთარი პასუხისმგებლობის გამომრიცხველი გარემოებების არსებობის დადასტურება სათანადო მტკიცებულებებით, თუმცა აქვე აღნიშნავს, რომ მოსარჩელეს ევალება უტყუარი მტკიცებულებების წარდგენა უბედურ შემთხვევასთან დაკავშირებით, საიდანაც სარწმუნოდ უნდა დასტურდებოდეს მოხდა თუ არა შესაბამისი ინციდენტი, ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე მიზეზობრივი კავშირი ზიანსა და მოპასუხის ქმედებას შორის.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს საქმეში არსებული მტკიცებულებები ამ თვალსაზრისით არ შეუსწავლია. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ერთადერთი მტკიცებულება, რომელიც მომხდარ შემთხვევასთან, ანუ უშუალოდ ზიანის გამომწვევ მიზეზებთან დაკავშირებით ინფორმაციას შეიცავს, არის შპს „ფ-ის“ მიერ გაცემული ჯანმრთელობის ცნობა (ე.წ. ფორმა 100/ა), ხოლო ავადმყოფობის მოწმობა N75, რომლის საფუძველზეც ი. ჯ-ა სამხედრო სამსახურისათვის უვარგისად იქნა ცნობილი, ეყრდნობა ზემოაღნიშნულ ცნობას.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სადავო საკითხის გადაწყვეტისათვის დასაშვებია მტკიცებულება, რომელიც უშუალოდ უბედური შემთხვევის აღწერას ემყარება და საიდანაც ზუსტად ირკვევა, რა ვითარებაში მიიღო დაზარალებულმა ზიანი, მოპასუხის ქმედების მართლზომიერება, მიზეზობრივი კავშირი ზიანსა და მოპასუხის ქმედებას შორის, ასევე, მოცემული დავის ფარგლებში გადამწყვეტი საკითხი - იყო თუ არა ზიანი იმ განსაკუთრებული თვისებების მოქმედების შედეგი, რომელთა გამოც სატრანსპორტო საშუალება მომეტებული საფრთხის წყაროდაა მიჩნეული (სასწრაფო დახმარების სამსახურის მიერ შედგენილი აქტი და ა.შ). რაც შეეხება ე.წ „ფორმა 100-ს“ საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მისი შედგენის სპეციფიკის გათვალისწინებით, ასევე მასში ასახული ინფორმაციიდან გამომდინარე, სათანადო მტკიცებულებად მიჩნეული ვერ იქნება, რაც სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა. სხვა ისეთი მტკიცებულება, რომლის მეშვეობითაც ზემოაღნიშნული საკითხების დამტკიცება იქნებოდა შესაძლებელი საქმეში წარმოდგენილი არ არის. მართალია, კასატორის მოწინააღმდეგე მხარემ წარმოადგინა დადგენილება სისხლის სამართლის საქმეზე წინასწარი გამოძიების შეწყვეტის შესახებ, მაგრამ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ვერ მიიღებს და შეაფასებს ახალ მტკიცებულებებს, მათი ქვემდგომ ინსტანციაში წარუდგენლობის საპატიო მიზეზის მიუხედავად.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ფაქტობრივ-სამართლებრივად დაუსაბუთებელია, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ და „ე1“ ქვეპუნქტის თანახმად, მისი გაუქმების საფუძველია.

იმავე კოდექსის საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში, დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები დადგენილია, ხოლო საქმეში წარმოდგენილი არ არის მტკიცებულება, რომელიც სასამართლოს არ შეუფასებია, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თავად მიიღოს გადაწყვეტილება.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ი. ჯ-ას სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ვინაიდან, მოსარჩელე სათანადო მტკიცებულებებზე დაყრდნობით ვერ ადასტურებს ზიანის ანაზღაურების საფუძვლების არსებობას.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. იმავე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით კი, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

განსახილველ შემთხვევაში ი. ჯ-ამ სს „ს. რ-ას“ უნდა აუნაზღაუროს საკასაციო ინსტანციაში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი 1007,90 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და საქმეზე მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება:

3. ი. ჯ-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

4. ი. ჯ-ას სს „ს. რ-ის“ სასარგებლოდ დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ საკასაციო ინსტანციაში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 1007,90 ლარის ანაზღაურება;

5. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ვ. როინიშვილი

მოსამართლეები ბ. ალავიძე

პ. სილაგაძე