№ას-169-162-2013 4 ოქტომბერი, 2013 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ვასილ როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მურუსიძე, პაატა სილაგაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორები – 1. სს „ს. რ-ა“

2. შპს „ი-ი“

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 22 ნოემბრის გადაწყვეტილება

პირველი კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

მეორე კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტიოლების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა

დავის საგანი – იჯარის ხელშეკრულებიდან თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

შპს „ს. რ-ამ“ სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ი-ის“ წინააღმდეგ და მოითხოვა: შპს ,,ი-ს” შპს ,,ს. რ-ის” სასარგებლოდ, მათ შორის 2006 წლის 27 ივლისს დადებული იჯარის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, დაეკისროს მიუღებელი შემოსავლის სახით 2 189 858, 39 აშშ დოლარის გადახდა; შპს ,,ი-ს” შპს ,,ს. რ-ის” სასარგებლოდ 2006 წლის 27 ივლისს დადებული იჯარის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დაეკისროს 2011 წლის 01 იანვრიდან 2011 წლის 01 მაისამდე საიჯარო დავალიანების თანხის, 89 838,39 აშშ დოლარის გადახდა; შპს ,,ი-ს” შპს ,,ს.ს რ-ის” სასარგებლოდ, 2007 წლის 10 სექტემბერს დადებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე (ე.წ. ''ფითინგებით'' სარგებლობისათვის) დაეკისროს 23 556.89 ლარის გადახდა.

მოსარჩელემ განმარტა, რომ შპს ,,ს. რ-სა” და შპს ,,ი-” შორის 2006 წლის 27 ივლისს დაიდო იჯარის ხელშეკრულება 10 წლის ვადით. ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო, მოპასუხის დავალიანებამ ჯამში (გადაუხდელი ქირა, პირგასამტეხლო) შეადგინა 89 838,39 აშშ დოლარი, ხელშეკრულების ვადამდე შეწყვეტით გამოწვეულმა ზიანმა კი - 2 189 858,39 აშშ დოლარი. გარდა ამისა, მხარეებს შორის 2007 წლის 10 სექტემბერს დაიდო იჯარის ხელშეკრულება. მოცემულ შემთხვევაშიც, მოპასუხე არ ასრულებდა თავის ვალდებულებას და აქედან გამომდინარე დავალიანებამ შეადგინა 23 556.89 ლარი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 7 მარტის გადაწყვეტილებით შპს „ს. რ-ის“ სარჩელის მოთხოვნა დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; შპს „ი-ს“ მოსარჩელე შპს „ს. რ-ის“ სასარგებლოდ, 2006 წლის 27 ივლისს დადებული იჯარის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, დაეკისრა მიუღებელი შემოსავლის სახით 1 033 343.46 აშშ დოლარის გადახდა (დღგ-ს გარეშე); შპს „ი-ს“ შპს „ს. რ-ის“ სასარგებლოდ, 2006 წლის 27 ივლისს დადებული იჯარის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, დაეკისრა 2011 წლის 1 იანვრიდან 2011 წლის 1 მაისამდე საიჯარო დავალიანების თანხა - 7 524 აშშ დოლარის გადახდა, ასევე, საიჯარო ქირის დაგვიანებით გადახდისათვის პირგასამტეხლოს სახით - 4 562.74 აშშ დოლარის გადახდა; არ დაკმაყოფილდა შპს „ს. რ-ის“ სარჩელის მოთხოვნა 2007 წლის 10 სექტემბერს დადებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე (ე.წ. „ფითინგებით“ სარგებლობისათვის) შპს „ი-ის“ მიმართ 23 556.89 ლარის გადახდის თაობაზე.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ, სს „ს. რ-ამ“ სააპელაციო საჩივრით მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და გაუქმებულ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

აპელანტმა შპს „ი-მა“ სააპელაციო საჩივრით მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და გაუქმებულ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 22 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სს „ს. რ-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, შპს „ი-ის“ სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 7 მარტის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის 1.2. პუნქტის შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, შპს „ი-ს“ სს „ს. რ-ის“ სასარგებლოდ, 2006 წლის 27 ივლისს დადებული იჯარის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, დაეკისრა 2011 წლის 1 იანვრიდან 2011 წლის 1 მაისამდე საიჯარო დავალიანების - 7 524 აშშ დოლარის გადახდა, ასევე, საიჯარო ქირის დაგვიანებით გადახდისათვის პირგასამტეხლოს სახით - 1000 აშშ დოლარის გადახდა, დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს „ს. რ-სა“ და შპს „ი-ს“ შორის 2006 წლის 27 ივლისს დაიდო იჯარის ხელშეკრულება. ხელშეკრულების თანახმად, მოიჯარეს გადაეცა მეიჯარის კუთვნილი „სადგურ თბილისი-სატვირთოს“ საკონტეინერო მოედანი, რომელიც მოიცავს 19 305 კვ.მ. მიწის ფართს და მასზე განლაგებულ ტექნიკურ საშუალებებს. საიჯარო ქირა შეადგენდა 400 004 აშშ დოლარს (დღგ-ს გარეშე). იჯარის პერიოდი განისაზღვრა 10 წლით. 2009 წლის 1 მაისის ურთიერთშეთანხმების შედეგად 2006 წლის 27 ივლისის ხელშეკრულებაში შევიდა ცვლილება და ნაცვლად 400 004 აშშ დოლარისა შპს „ი-ს“ უნდა გადაეხადა ყოველწლიურად საიჯარო ქირა 200 002 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში.

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 317-ე და აღნიშნა, რომ შპს „ს. რ-სა“ და შპს „ი-ს“ შორის არსებული ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის საფუძველი იყო მხარეთა შორის 2006 წლის 27 ივლისსა და 2007 წლის 10 სექტემბერს შედგენილი იჯარის ხელშეკრულებები. სადავო არ იყო, რომ საიჯარო ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში - 2011 წლის 1 იანვრიდან იმავე წლის 1 მაისამდე პერიოდის იჯარის ქირა შპს „ი-ის“ მიერ ჯეროვნად გადახდილი არ ყოფილა. ამდენად, პალატამ სასამართლოს გადაწყვეტილება შპს „ი-ის“ საიჯარო ხელშეკრულების მოქმედების განმავლობაში გადაუხდელი ქირის 2011 წლის მაისამდე დაკისრების ნაწილში კანონიერად ჩათვალა, რაც მეიჯარისათვის წინასწარ გადახდილი „ბე“ – 50000 აშშ დოლარის გათვალისწინებით, შეადგენად 7 524 აშშ დოლარს.

სამოქალაქო კოდექსის 417-ე მუხლზე მითითებით და იქედან გამომდინარე, რომ არსებობდა მხარეების მიერ დადებული წერილობითი გარიგება, რომელიც ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში ადგენდა პირგასამტეხლოს და დადასტურებული იყო ასევე, რომ მოვალემ ვალდებულება არ შეასრულა დადგენილ ვადაში, პალატის მოსაზრებით, არსებობდა ყველა პირობა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა პირგასამტეხლოს დაკისრების შესახებ დაკმაყოფილებულიყო.

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 420-ე და 418.1-ე მუხლებით და აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, იმის გათვალისწინებით, რომ პირგასამტეხლო შეუსაბამოდ მაღალი იყო (ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე ყოველთვიური საიჯარო ქირის 0,2% - წლიური 73%), ვადის გადაცილების პერიოდის და პირგასამტეხლოს დანიშნულების გათვალისწინებით, შეუსრულებელი ვალდებულების ფარგლებში, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხე შპს „ი-ს“ მოსარჩელის სასარგებლოდ პირგასამტეხლოს სახით უნდა დაკისრებდა 1000 აშშ დოლარი.

სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 408-ე, 411-ე და 412-ე მუხლებზე მითითებით, გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა იმასთან დაკავშირებით, რომ მოპასუხის მიერ ხელშეკრულების პირობების სათანადო შესრულებისას, ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ დარჩენილ ვადაში (2011 წლის 1 მაისიდან 2016 წლის 27 ივლისის პერიოდში) მოსარჩელე, საიჯარო ქირის 200 002 აშშ დოლარის გათვალისწინებით, მიიღებდა 1 033 343.46 აშშ დოლარს, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენდა ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. შესაბამისად, პალატის აზრით, შპს „ი-ს“ მოსარჩელე შპს „ს. რ-ის“ სასარგებლოდ, 2006 წლის 27 ივლისს დადებული იჯარის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, უნდა დაეკისროს მიუღებელი შემოსავლის სახით 1 033 343.46 აშშ დოლარის გადახდა (დღგ-ს გარეშე).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ.

სს „ს. რ-ამ“ საკასაციო საჩივრით მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოთვალა დავალიანება და უსაფუძვლოდ შეამცირა პირგასამტეხლო. მათი მოთხოვნა გამყარებული იყო იმით, რომ მხარეთა შორის 2006 წლის 27 ივლისს დადებული ხელშეკრულების 2.1 პუნქტის საფუძველზე, წლიური საიჯარო ქირა განისაზღვრა 400 004 აშშ დოლარის ოდენობით, რომელიც, მართალია, 2009 წლის 1 მაისს გაფორმებული ურთიერთშედარების აქტით შემცირდა 200 002 აშშ დოლარამდე, მაგრამ იმავე აქტის მე-3 პუნქტით შპს „ს. რ-ის“ მინიჭებული უფლებამოსილებით, ისევ გაიზარდა და წლიური საიჯარო ქირა გახდა 400 004 აშშ დოლარი. სწორედ ეს იყო საფუძველი შპს „ს. რ-ის“ მიერ მიუღებელი შემოსავლის 2 189 858.39 აშშ დოლარის ოდენობით მოთხოვნისა, რაც სასამართლომ არამართებულად გაანახევრა. სასამართლომ უსაფუძვლოდ არ გაიზიარა მხარეთა შორის ორმხრივი შეთანხმების საფუძველზე წლიური საიჯარო ქირის გაზრდის შესაძლებლობა. სააპელაციო სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა საქმეში არსებული აუდიტის დასკვნით და 2011 წლის 1 იანვრიდან 1 მაისამდე დარიცხული დავალიანების, ასევე პირგასამტეხლოს სახით მოპასუხისათვის 89 838,39 აშშ დოლარი უნდა დაეკისრებინა. ასევე სასამართლომ უსაფუძვლოდ უთხრა უარი მოსარჩელეს 2007 წლის 10 სექტემბრის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანების დაკისრებაზე.

შპს „ი-მა“ საკასაციო საჩივრით მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა შემდეგი დასაბუთებით: 2006 წლის 27 ივლისის იჯარის ხელშეკრულების მოშლა არ მომხდარა შპს „ი-ის“ მხრიდან საიჯარო ქირის გადაუხდელობის გამო. ხელშეკრულების 5.1.4 პუნქტის თანახმად, მოიჯარეს, ანუ შპს „ს. რ-ას“ უფლება ჰქონდა მოეთხოვა ხელშეკრულების ვადამდე მოშლა, თუ „ი-ი“ არ გადაიხდიდა საიჯარო ქირას სამი თვის განმავლობაში. 2.2 პუნქტის მიხედვით კი, მეიჯარისათვის წინასწარ გადახდილი „ბე“ – 50000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში ჩაითვლებოდა ხელშეკრულების მოქმედების ბოლო შესაბამისი თვეების საიჯარო გადასახადში, იმ დროისათვის არსებული სავალუტო კურსის შესაბამისად. 2009 წლის 1 მაისიდან საიჯარო ქირა ყოველთვიურად შეადგენდა 19 666.86 აშშ დოლარს ეკვივალენტს ლარში. ვინაიდან რკინიგზას 2011 წლის 1 მარტიდან სურდა ხელშეკრულების მოშლა, გასათვალისწინებელი იყო იანვრისა და თებერვლის თვეების საიჯარო ქირა. ამდენად, გამომდინარე იქედან, რომ მოიჯარეს წინასწარ გადახდილი ჰქონდა 50000 აშშ დოლარი, საიჯარო ურთიერთობის მოშლა საიჯარო ქირის გადაუხდელობის მოტივით მართლზომიერად ვერ მიიჩნეოდა. ასევე, სასამართლომ არ გაითვალისწინა იჯარის ხელშეკრულების 2.6 პუნქტი, რომლის ფარგლებშიც, სახელშეკრულებო პირობის დარღვევის შემთხვევაში, რ-ას ი-ის უნდა გაეგზავნა გაფრთხილების წერილი და განესაზღვრა ვადა, 30 დღე, დარღვევის აღმოსაფხვრელად. შესაბამისად, ვინაიდან მოსარჩელეს სათანადოდ არ გაუფრთხილებია მოპასუხე, ხელშეკრულების შეწყვეტა, ხელშეკრულების პირობების მიხედვით, ვერ ჩაითვლებოდა მართლზომიერად და შესაბამისად, უსაფუძვლოა იყო მოთხოვნა მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების თაობაზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ განიხილა საკასაციო საჩივრები, შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთებულობა და მიიჩნევს, რომ სს „ს. რ-სა“ და შპს „ი-ის“ საკასაციო საჩივრები არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს „ს.რ-სა“ და შპს „ი-ს“ შორის 2006 წლის 27 ივლისს დაიდო იჯარის ხელშეკრულება. ხელშეკრულების თანახმად, მოიჯარეს გადაეცა მეიჯარის კუთვნილი „სადგურ თბილისი-სატვირთოს“ საკონტეინერო მოედანი, რომელიც მოიცავს 19 305 კვ.მ. მიწის ფართს და მასზე განლაგებულ ტექნიკურ საშუალებებს. საიჯარო ქირა შეადგენდა 400 004 აშშ დოლარს (დღგ-ს გარეშე). იჯარის პერიოდი განისაზღვრა 10 წლით. 2009 წლის 1 მაისის ურთიერთშეთანხმების შედეგად 2006 წლის 27 ივლისის ხელშეკრულებაში შევიდა ცვლილება და ნაცვლად 400 004 აშშ დოლარისა შპს „ი-ს“ უნდა გადაეხადა ყოველწლიურად საიჯარო ქირა 200 002 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს სს „ს. რ-ის“ პრეტენზიას შპს „ი-ის“ 2007 წლის 10 სექტემბრის იჯარის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანების დაკისრების შესახებ. ამ საკითხთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნავს, რომ მოსარჩელეს არასოდეს მიუთითებია კონკრეტული საფუძველი, რის გამოც მოპასუხეს ზემოაღნიშნული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე 23 556,89 ლარი უნდა დაკისრებოდა. არც საკასაციო საჩივარი შეიცავს მითითებას იმის თაობაზე, თუ რა მიზეზითაა ამ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არასწორი, შესაბამისად, კასატორის მოთხოვნა დაუსაბუთებელია და გაზიარებული ვერ იქნება.

საკასაციო სასამართლო ასევე არ იზიარებს სს „ს. რ-ის“ პრეტენზიას მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობასთან დაკავშირებით.

კასატორის მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს უნდა გაეზიარებინა წლიური საიჯარო ქირის 200 002 აშშ დოლარიდან 400 004 აშშ დოლარამდე გაზრდის ფაქტი და აღნიშნულის გათვალისწინებით დაეკისრებინა მოპასუხისათვის მიუღებელი შემოსავალი.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული 2009 წლის 1 მაისის ურთიერთშეთანხმების აქტის მე-3 პუნქტის თანახმად, წინამდებარე ურთიერთშეთანხმების აქტის ძალაში შესვლიდან ერთი კალდენდარული წლის შემდეგ, მეიჯარე უფლებამოსილი იყო, შეცვლილი მდგომარეობის ადეკვატურად, მოიჯარისათვის საუარესოდ, ცალმხრივად შეეცვალა - გაეზარდა ამ ხელშეკრულებით შეთანხმებული საიჯარო ქირა, ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში ან/და დაეწესებინა მოიჯარესათვის შპს „ს. რ-ით“ „სადგურ თბილისი-სატვირთოს“ დანიშნულებით ან ამ სადგურიდან ყოველწლიურად გადასაზიდი კონტეინერების გაზრდილი რაოდენობა. აღნიშნულის შესახებ მეიჯარე წერილობით ატყობინებდა მოიჯარეს ასეთი გადაწყვეტილების მიღებიდან არაუგვიანეს 5 დღისა. ამ შეტყობინების მიღებიდან 30 საბანკო დღის ვადაში მოიჯარე წარმოადგენდა თავის მოსაზრებას. მეიჯარის წინადადება მიღებულად ჩაითვლებოდა და ახალი (გაზრდილი) საიჯარო ქირა ან/და ყოველწლიურად გადასაზიდი კონტეინერების გაზრდილი რაოდენობა ძალაში შევიდოდა მომდევნო თვის პირველი რიცხვიდან. იმ შემთხვევაში, თუ მოიჯარე არ დაეთანხმებოდა საიჯარო ქირის ან/და ყოველწლიურად გადასაზიდი კონტეინერების რაოდენობის გაზრდას, მეიჯარე უფლებამოსილი იყო ცალმხრივად შეეწყვიტა ხელშეკრულება. ამ შემთხვევაში მოიჯარე კარგავდა უფლებას მოეთხოვა ხელშეკრულების შეწყვეტით გამომდინარე ზიანი. აქტის მე-6 პუნქტის თანახმად, ნებისმიერი ცვლილება ან დამატება ურთიერთშეთანხმების აქტში საჭიროებდა მხარეთა შეთანხმებას და იგი უნდა გაფორმებულიყო წერილობით და დამოწმებულიყო ნოტარიულად.

საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს და მიუთითებს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის პირველი ნაწილით ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. ამავე კოდექსის 328-ე მუხლის თანახმად, თუ კანონით ხელშეკრულების ნამდვილობისთვის დადგენილია განსაზღვრული ფორმა, ან მხარეებმა ხელშეკრულებისათვის გაითვალისწინეს ასეთი ფორმა, მაშინ ხელშეკრულება ძალაში შედის მხოლოდ ამ ფორმის შესახებ მოთხოვნის შესრულების შემდეგ.

განსახილველ შემთხვევაში, მხარეებმა 2006 წლის 27 ივლისის ხელშეკრულება შეადგინეს წერილობითი ფორმით და ამდენად, მასში ნებისმიერი ცვლილების შეტანა დასაშვებია მხოლოდ ორივე მხარის მიერ წერილობითი ფორმით გამოხატული თანხმობის შედეგად. მსგავსი თანხმობა საქმეში არ მოიპოვება, გარდა ამისა, როგორც ზემოთ აღინიშნა, 2009 წლის 1 მაისის ურთიერთშეთანხმების აქტის მე-3 პუნქტის მიხედვით, თუ მოიჯარე საიჯარო ქირის გაზრდას არ დაეთანხმებოდა, მეიჯარეს შეეძლო, ცალმხრივად შეეწყვიტა ხელშეკრულება, რაც ცალსახად ადასტურებს, რომ საიჯარო ქირის გაზრდის შესახებ მეიჯარის გადაწყვეტილება ძალას მოპასუხის თანხმობის შემთხვევაში იძენდა, ხოლო თანხმობის არ არსებობის პირობებში, სს „ს. რ-ას“ შეეძლო, ხელშეკრულება შეეწყვიტა. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ შპს „ი-ი“ საიჯარო ქირის გაზრდას არ დაეთანხმა. მოსარჩელეს კი, ამ შესაძლებლობით არ უსარგებლია.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ საიჯარო ქირა არ გაზრდილა და მოსარჩელის მოთხოვნა მიუღებელი შემოსავლის სახით 2 189 853,39 აშშ დოლარის დაკისრების თაობაზე უსაფუძვლოა.

კასატორის მომდევნო პრეტენზია შეეხება საიჯარო ქირის დაკისრებასა და პირგასამტეხლოს შემცირებასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერებას.

სააპელაციო სასამართლომ მოპასუხეს გადაუხდელი საიჯარო ქირის სახით 7 525 აშშ დოლარის გადახდა დააკისრა, ხოლო პირგასამტეხლო შეამცირა 1000 აშშ დოლარამდე.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის მტკიცებას, რომ სააპელაციო სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა საქმეში არსებული აუდიტის დასკვნით და 2011 წლის 1 იანვრიდან 1 მაისამდე დარიცხული დავალიანების, ასევე პირგასამტეხლოს სახით მოპასუხისათვის 89 838,39 აშშ დოლარი უნდა დაეკისრებინა.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ, მართალია, მოსარჩელემ წარმოადგინა აუდიტორული დასკვნა, რომლის თანახმადაც 2011 წლის 1 იანვრიდან 1 მაისამდე შპს „ი-ის“ დავალიანება შეადგენს 89 838,39 ლარს, საიდანაც 4562,74 ლარი პირგასამტეხლოა, ხოლო 85 276,65 აშშ დოლარი გადაუხდელი საიჯარო ქირა, მაგრამ გასათვალისწინებელია, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ; ამდენად, სასამართლო ვალდებულია, სათანადოდ შეისწავლოს მხარის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები და მხოლოდ აღნიშნულის შემდეგ მიიღოს გადაწყვეტილება დავის გადაწყვეტისათვის მათი მნიშვნელობის შესახებ. მოცემულ შემთხვევაში, საყურადღებოა ის გარემოება, რომ თავად მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი დაანგარიშების ცხრილის თანახმად, მოპასუხეს იჯარის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, 19666,86 აშშ დოლარი უნდა გადაეხადა დღგ-ს ჩათვლით. ასევე, დასაკისრებელი თანხის განსაზღვრისას მნიშვნელოვანია ის ფაქტი, რომ მოპასუხემ წარმოდგინა გარკვეული მტკიცებულებები, რაც მის მიერ საიჯარო ქირის ნაწილის გადახდას ადასტურებს, კერძოდ, საქმის მასალებით დასტურდება, რომ მოპასუხემ 09.02.2011 წელს გადაიხადა იანვრის თვის საიჯარო ქირა 15 000 ლარი, ასევე 21.03.2011 წელს 19881,14 ლარი, რაც, ბუნებრივია, უნდა გამოკლებოდა მისთვის დასაკისრებელ თანხას, ამდენად, კასატორის მოთხოვნა, მოპასუხისათვის 85 276,65 აშშ დოლარის სრულად დაკისრების თაობაზე, უსაფუძვლოა.

რაც შეეხება ბეს სახით გადახდილ 50 000 აშშ დოლარის ჩათვლას საიჯარო ქირაში, აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ამ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა არათანმიმდევრულია. სააპელაციო სასამართლომ ჯერ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ მის მიერ მეიჯარისათვის წინასწარ გადახდილი ბე 50000 აშშ დოლარი უნდა ჩათვლილიყო საიჯარო ქირაში, შემდეგ მიუთითა, რომ ვინაიდან 2006 წლის 27 ივლისის ხელშეკრულება დაიდო 10 წლის ვადით, 2016 წლის 27 ივლისამდე, მეიჯარისათვის წინასწარ გადახდილი ბე 50000 აშშ დოლარი ჩაითვლებოდა 2016 წლის 27 ივლისამდე ბოლო თვეების საიჯარო გადასახადში, ამ მსჯელობის შემდეგ, სასამართლომ აღნიშნა, რომ თუნდაც გაზიარებულ იქნეს მოპასუხის მოსაზრება „ბეს“ ანგარიშში გადახდილი 50000 აშშ დოლარის საიჯარო ქირაში ჩათვლის თაობაზე, იმავდროულად მას წარმოეშობოდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხის, 50000 აშშ დოლარის, მეიჯარის ანგარიშზე დაუყოვნებლივ განთავსების ვალდებულება, რაც, როგორც საქმის მასალებიდან ირკვევა, მოიჯარეს არ განუხორციელებია; საბოლოლოოდ კი, სასამართლომ მაინც გამოაკლო მოპასუხისათვის დასაკისრებელ თანხას 50 000 აშშ დოლარი.

საკასაციო სასამართლოს შეხედულებით, სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია, რომ მოპასუხეს ბეს თანხა მოსარჩელის ანგარიშზე არ შეუტანია, ვინაიდან ამ გარემოებას არც მოსარჩელე ხდის სადავოდ, ამასთან, საქმეში წარმოდგენილი ქვითარი ადასტურებს, რომ შპს „ი-მა“ 22.06.2006 წელს გადარიცხა 88 870 ლარი, რომლის დანიშნულებად მითითებულია „კონკურსში მონაწილეობის ბე.“

საკასაციო სასამართლო ასევე არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ ბე უნდა ჩათვლილიყო 2016 წლის 27 ივლისამდე ბოლო თვეების საიჯარო ქირაში.

იჯარის ხელშეკრულების 2.2 პუნქტის მიხედვით, მეიჯარისათვის წინასწარ გადახდილი „ბე“, 50000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი, ჩაითვლება ხელშეკრულების მოქმედების ბოლო შესაბამისი თვეების საიჯარო გადასახადში, იმ დროისათვის არსებული სავალუტო კურსის შესაბამისად. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ აღნიშნული პირობა გულისხმობს ხელშეკრულების ფაქტობრივად მოქმედების ბოლო 3 თვეს და არა 10-წლიანი ვადის ბოლო თვეებს. ბუნებრივია, ვალდებულება ვადამდე რომ არ შეწყვეტილიყო, ბე გაიქვითებოდა 10-წლიანი ვადის ბოლო თვეების საიჯარო ქირაში, როგორც ამას სააპელაციო სასამართლო მიუთითებს, მაგრამ ვინაიდან, განსახილველ შემთხვევაში, სს „ს. რ-ამ“ ხელშეკრულების მოშლის თარიღად 2011 წლის 1 მაისი განსაზღვრა, ბე უნდა გამოკლებოდა თებერვალი-მაისის საიჯარო ქირას.

საკასაციო სასამართლო აქვე აღნიშნავს, რომ მიუხედავად არასწორი დასაბუთებისა, სააპელაციო სასამართლომ ბეს თანხა გამოაკლო მოპასუხისათვის დასაკისრებელ დავალიანებას, ამდენად, ამ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია.

რაც შეეხება პირგასამტეხლოს შემცირების თაობაზე კასატორის პრეტენზიას, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 420-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოს შეუძლია საქმის გარემოებათა გათვალისწინებით შეამციროს შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო.

პირგასამტეხლოს შემცირებისას სასამართლო მხედველობაში იღებს მხარის ქონებრივ მდგომარეობასა და სხვა გარემოებებს, კერძოდ, იმას, თუ როგორია შესრულების ღირებულების, მისი შეუსრულებლობისა და არაჯეროვანი შესრულებით გამოწვეული ზიანის თანაფარდობა პირგასამტეხლოს ოდენობასთან, ასევე, – კრედიტორის ეკონომიური ინტერესი. აღნიშნულ გარემოებებზე სასამართლო მსჯელობს მხოლოდ მხარის მოთხოვნის შესაბამისად და მხოლოდ ამგვარი წინაპირობის არსებობისას შეუძლია გამოიყენოს დისკრეცია, რაც გულისხმობს შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლოს ოდენობის შემცირებას (იხ. სუსგ №ას-819-771-2012).

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლო, მოცემულ შემთხვევაში, აღნიშნული დისკრეციის ფარგლებში მოქმედებდა. სასამართლომ მხედველობაში მიიღო ვადაგადაცილების პერიოდი, მხარეთა ქონებრივი მდგომარეობა, ასევე ის ფაქტი, რომ სს „ს. რ-ა“ იღებდა როგორც ვალდებულების შესრულებას - საიჯარო ქირას, ასევე მიუღებელ შემოსავალს და მართებულად მიიჩნია, რომ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლო, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე ყოველთვიური საიჯარო ქირის 0,2% - წლიური 73%, იყო შეუსაბამოდ მაღალი, ამდენად, კასატორის პრეტენზია ამ ნაწილშიც უსაფუძვლოა.

მეორე კასატორი, შპს „ი-ი“, სადავოდ ხდის იჯარის ხელშეკრულების მოშლის მართლზომიერებას, რაც გავლენას ახდენს მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნაზე.

ამ საკითხთან მიმართებით, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2011 წლის 20 იანვრის წერილით სს „ს. რ-ამ“ შპს „ი-ს“ შეატყობინა 2011 წლის 1 მარტიდან ხელშეკრულების მოშლის თაობაზე. ამასთან დადგენილია, რომ 2011 წლის 21 თებერვლის წერილით მეიჯარემ გაახანგრძლივა ხელშეკრულების მოშლის ვადა და ნაცვლად 2011 წლის 1 მარტისა მიუთითა 2011 წლის 1 მაისი.

სააპელაციო სასამართლო მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ ხელშეკრულების მოშლის მართლზომიერების შემოწმების მიზნებისათვის დასადგენი იყო, 2011 წლის მაისამდე, ანუ თებერვლის, მარტისა და აპრილის თვეებში, არღვევდა თუ არა მოიჯარე ხელშეკრულებას.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას.

იჯარის ხელშეკრულების 5.1.4. პუნქტის მიხედვით, მეიჯარე უფლებამოსილი იყო ხელშეკრულება ვადამდე მოეშალა, თუ მოიჯარე სამი თვის განმავლობაში არ გადაიხდიდა საიჯარო ქირას.

ხელშეკრულების მიხედვით, საიჯარო ქირა „მოიჯარეს“ „მეიჯარისათვის“ უნდა გადაეხადა ყოველთვიურად თანაბარწილად, ყოველი საანგარიშო თვის 5 რიცხვამდე.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულების ვადამდე მოშლა მართლზომიერი იქნებოდა იმ შემთხვევაში, თუ იარსებებდა კანონით ან თავად ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საფუძველი (საიჯარო ქირის გადაუხდელობა, განსახილველ შემთხვევაში); ამასთან, ამგვარი საფუძველი სახეზე უნდა ყოფილიყო მეიჯარის მიერ ხელშეკრულების მოშლის გადაწყვეტილების მიღების მომენტისათვის. მოცემულ შემთხვევაში, მეიჯარემ, სს „ს. რ-ამ“, ხელშეკრულების მოშლის ნება 2011 წლის იანვარში გამოავლინა და მოშლის თარიღად ჯერ 1 მარტი განსაზღვრა, შემდეგ კი, 1 მაისი. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მხედველობაში უნდა მიეღო არა ხელშეკრულების მოქმედების ფაქტობრივად შეწყვეტის პერიოდი, არამედ 2011 წლის იანვარი, როდესაც მეიჯარემ მოპასუხეს აცნობა თავისი გადაწყვეტილება მოიჯარის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო ხელშეკრულების ვადამდე მოშლის თაობაზე, ამდენად, ხელშეკრულების ზემოაღნიშნული პუნქტიდან გამომდინარე, ვალდებულების ვადამდე ცალმხრივად შეწყვეტა მართლზომიერი იქნებოდა, თუ მოპასუხე ქირას არ იხდიდა 2011 წლის იანვრამდე და ამ საკითხის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობა არ აქვს, ასრულებდა თუ არა მოპასუხე ვალდებულებას 2011 წლის თებერვლიდან აპრილამდე. ბუნებრივია, მოიჯარეს საიჯარო ქირის გადახდის ვალდებულება ეკისრებოდა მანამ, სანამ იგი რეალურად სარგებლობდა იჯარით გადაცემული ქონებით, მაგრამ ხელშეკრულების მოშლის მართლზომიერების შესაფასებლად, მოშლის საფუძველი წარმოშობილი უნდა ყოფილიყო იმ პერიოდისათვის როდესაც მეიჯარემ შესაბამისი ნება გამოავლინა.

საკასაციო სასამართლო ასევე აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.

მოსარჩელე, განსახილველ შემთხვევაში, მიუთითებდა, რომ მოიჯარე ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ვალდეულებას არ ასრულებდა. ვალდებულების დარღვევა დაედო საფუძვლად მის მიერ ხელშეკრულების მოშლასაც.

საპროცესო კანონმდებლობაში არსებული მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების პრინციპიდან გამომდინარე, მოპასუხეს უნდა დაემტკიცებინა, რომ იგი ვალდებულებას ჯეროვნად ასრულებდა და სს „ს. რ-ის“ პოზიცია უსაფუძვლო იყო. იმ გარემოების დამტკიცება, რომ შპს „ი-ს“ საიჯარო ქირა არ გადაურიცხავს, სს „ს. რ-ის“ ვალდებულება ვერ იქნებოდა, არამედ პირიქით, სწორედ მოპასუხეს უნდა წარმოედგინა აღნიშნულის გამაბათილებელი მტკიცებულებები, რაც მოცემულ შემთხვევაში შესრულებული არ არის.

იმისათვის, რომ ხელშეკრულების ვადამდე ცალმხრივად მოშლა არამართლზომიერად ჩაითვალოს, შპს „ი-ს“ უნდა წარმოედგინა 2011 წლის იანვარსა და 2010 წლის ნოემბერ-დეკემბერში მის მიერ საიჯარო ქირის გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულებები. მოპასუხემ კი, მხოლოდ რამდენიმე ქვითარი წარმოდგინა, რომლებიც ამ პერიოდს არ შეეხება. უფრო მეტიც, საქმეში არსებული ქვითარი (ტ. 1-ლი, ს.ფ. 110) ადასტურებს, რომ შპს „ი-მა“ დეკემბრის საიჯარო ქირის ნაწილი 2011 წლის 14 იანვარს გადაიხადა, ასევე, თავად საკასაციო საჩივარშია აღნიშნული, რომ მოპასუხე ვალდებულების შესრულების ვადებს არღვევდა. ასეთ პირობებში, მოპასუხის პოზიცია ხელშეკრულების მოშლის არამართლზომიერების თაობაზე დაუსაბუთებელია და გაიზარებული ვერ იქნება.

საკასაციო სასამართლო ასევე არ იზიარებს შპს „ი-ის“ მითითებას იჯარის ხელშეკრულების 2.6 პუნქტზე, რომლის ფარგლებშიც, სახელშეკრულებო პირობის დარღვევის შემთხვევაში, რ-ას ი-ის უნდა გაეგზავნა გაფრთხილების წერილი და განესაზღვრა ვადა, 30 დღე, დარღვევის აღმოსაფხვრელად. შესაბამისად, ვინაიდან მოსარჩელეს სათანადოდ არ გაუფრთხილებია მოპასუხე, ხელშეკრულების შეწყვეტა, ხელშეკრულების პირობების მიხედვით, ვერ ჩაითვლებოდა მართლზომიერად.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მართალია, გაფრთხილების წერილი საქმეში წარმოდგენილი არ არის, მაგრამ მოცემულ შემთხვევაში გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ ხელშეკრულების მიხედვით, გაფრთხილება გათვალისწინებული იყო 1 თვის საიჯარო ქირის გადაუხდელობის შემთხვევაში, ხოლო ხელშეკრულების მოშლა - ქირის ზედიზედ სამჯერ გადაუხდელობისას, ვინაიდან მოსარჩელემ ხელშეკრულების მოშლას საფუძვლად ქირის გადაუხდელობა დაუდო, როგორც ზემოთ აღინიშნა, მოპასუხეს უნდა დაემტკიცებინა, რომ მას ზედიზედ სამჯერ ვალდებულება არ დაურღვევია, გაფრთხილების ფაქტი კი, ხელშეკრულების მოშლაზე, ამ შემთხვევაში, გავლენას ვერ მოახდენდა.

კასატორის შემდეგი პრეტენზია შეეხება ბეს, 50 000 აშშ დოლარის, საიჯარო ქირაში ჩათვლასთან დაკვშირებით სააპელაციო სასამართლოს დასაბუთებას, რის შესახებაც საკასაციო სასამართლომ ზემოთ უკვე იმსჯელა.

კასატორი ასევე მიუთითებს, რომ ვინაიდან მას წინასწარ ჰქონდა შეტანილი 50 000 აშშ დოლარი, ხელშეკრულების მოშლა მართლზომიერად ვერ ჩაითვლება.

საკასაციო სასამართლო ამ არგუმენტს არ იზიარებს და კიდევ ერთხელ მიუთითებს, რომ ბე უნდა ჩათვლილიყო ხელშეკრულების მოქმედების ბოლო 3 თვის საიჯარო ქირაში, ანუ, ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, 2016 წლის მაისი-ივლისის ქირაში, რაც გავლენას არ ახდენს მოიჯარის ვალდებულებაზე, მანამდე ქირა ყოველთვიურად გადაეხადა. მოპასუხის მიერ ზედიზედ სამჯერ საიჯარო ქირის გადაუხდელობა მეიჯარეს ხელშეკრულები მოშლის საფუძველს აძლევდა, ხოლო ბე ჩაითვლებოდა ხელშეკრულების ფაქტობრივად მოქმედების ბოლო 3 თვის ქირის ანგარიშში. კასატორის ლოგიკით, თუ იგი 3 თვის განმავლობაში არ გადაიხდიდა საიჯარო ქირას, 50 000 აშშ დოლარი უნდა გაქვითულიყო და თუ ამის შემდეგ კიდევ 3 თვის განმავლობაში დაარღვევდა ვალდებულებას, „რ-ას“ ხელშეკრულების მოშლის უფლება ექნებოდა, რაც ყოველგვარ სამართლებრივი საფუძველსაა მოკლებული და არც ხელშეკრულებიდან გამომდინარეობს. საკასაციო სასამართლო კიდევ ერთხელ აღნიშნავს, რომ ბეს სახით თანხის შეტანა გავლენას არ ახდენდა, ხელშეკრულების მოშლის საფუძველის წარმოშობაზე, არამედ გათვალისწინებული უნდა ყოფილიყო მოპასუხის დავალიანების განსაზღვრისას, რაც სააპელაციო სასამართლომ განახორციელა კიდეც და საიჯარო ქირა შპს „ი-ს“ ბეს გამოკლებით დააკისრა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად არასწორი დასაბუთებისა, რაც ნიშნავს, რომ სს „ს. რ-სა“ და შპს „ი-ის“ საკასაციო საჩივრების დაკმაყოფილების საფუძველი არ არსებობს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. შპს „ი-ის“ საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

3. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 22 ნოემბრის გადაწყვეტილება;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ვ. როინიშვილი

მოსამართლეები ლ. მურუსიძე

პ. სილაგაძე