№ას-210-202-2013 25 ოქტომბერი, 2013 წელი,
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ვასილ როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ბესარიონ ალავიძე, პაატა სილაგაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი – დ. გ-ი
მოწინააღმდეგე მხარე - ქ. დ-ე, ზ. გ-ე
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 18 დეკემბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღება
დავის საგანი – ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, მეუღლეთა თანასაკუთრებიდან წილის მიკუთვნება, თანხის დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
დ. გ-მა თბილისის საქალაქო სასამართლოში ქ. დ-სა და ზ. გ-ის წინააღმდეგ სარჩელი აღძრა და მოითხოვა ქ. დ-ის 40000 აშშ დოლარის დაკისრება, ქ.ბათუმში, ა-ის ქ.N3-ში მდებარე სხვენის 1/2-ის მესაკუთრედ ცნობა, მოპასუხეებს შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა.
მოსარჩელის განმარტებით, 1994 წლიდან რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფება ქ. დ-ან. მოსარჩელის დედამ და მამინაცვალმა პირადად მას უყიდეს ქ. ბათუმში, ი-ის ქ. N5-ში მდებარე ბინა. ბინის საფასური მისმა მამინაცვალმა, ა. პ-ამ, მისცა მოპასუხის მამას, რ. დ-ეს, რომელმაც იყიდა ბინა და გააფორმა ქ. დ-ის სახელზე. ხელწერილის საფუძველზე რ. დ-ემ იკისრა ვალდებულება, რომ ბინას საჭიროების შემთხვევაში კვლავ მოსარჩელის დედის, გ. ჯ-ის სახელზე დაარეგისტრირებდა. მოგვიანებით, ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე, ქ. დ-ემ ბინა დ. გ-ს გადაუფორმა. შვილის ჯანმრთელობიდან გამომდინარე, აუცილებელი გახდა თბილისში გადასვლა, რის გამოც 2000 წელს მოსარჩელემ გაყიდა ზემოაღნიშნული ბინა და იყიდა თბილისში, გ-ის დასახლების მე-7 მ/რ-ს 1ა კორპუსში მდებარე N64 ბინა, რომელიც მის სახელზე იყო რეგისტრირებული. 2010 წელს მეუღლემ ურჩია, გაეყიდა ბინა და საცხოვრებლად სხვა უბანში გადასულიყვნენ. ვინაიდან თავად მოსარჩელე მუშაობდა და დრო არ არ ჰქონდა, ქ. დ-ეს მინდობილობა გაუფორმა. ქ. დ-ემ 2010 წლის 12 ივლისს ბინა 40000 აშშ დოლარად გაყიდა, თანხა მიითვისა და დაემალა. მეუღლეებმა ერთად ცხოვრების პერიოდში შეიძინეს საერთო ქონება, კერძოდ, ქ. დ-ის დედა ცხოვრობს ქ. ბათუმში, ა-ის ქ. N3-ში. შეთანხმების შესაბამისად, ზ. გ-ემ მოახდინა თავისი ბინის ზემოთ მდებარე სხვენის პრივატიზება და აჩუქა ქ. დ-ეს. 6 თვის განმავლობაში, მოსარჩელემ 12000 აშშ დოლარი გამოაგზავნა აღნიშნული სხვენის საცხოვრებელ ბინად გადასაკეთებლად, შესაბამისად, სადავო ფართი მეუღლეთა თანასაკუთრება იყო. ქ. დ-ემ კი, გააუქმა ჩუქების ხელშეკრულება და ბინა ზ. გ-ეს დაუბრუნა.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ ქ. ბათუმში, ი-ის ქ. N5-ში მდებარე ბინა დ. გ-ის ინდივიდუალური საკუთრება არ იყო, ვინაიდან, ამ ბინის შეძენაში, მოსარჩელის მამინაცვალთან ერთად, ქ. დ-ის მამამაც მიიღო მონაწილეობა. მოპასუხეს ბინის გასხვისებით მიღებული თანხა არ მიუთვისებია. ბინა თავად მოსარჩელემ გაყიდა. მან ქ. დ-ე წაიყვანა ნოტარიუსთან მინდობილობის გასაფორმებლად. იმავე დღეს, იმავე ნოტარიუსთან დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულებაც. თანხა მოსარჩელემ მიიღო. ბინის გასხვისებიდან რამდენიმე დღეში, მეუღლეებმა დადეს სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება და იპოთეკით დატვირთულ ბინაში ერთად გადავიდნენ საცხოვრებლად. რაც შეეხება სხვენს, აღნიშნული ფართი ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის გადაწყვეტილებით გადაეცა ზ. გ-ეს, რომელმაც აჩუქა ქალიშვილს, ამდენად, იგი მეუღლეთა საერთო საკუთრებას არ წარმოდგენდა. მოსარჩელეს 12000 აშშ დოლარი სხვენის რეკონსტრუქციისათვის არ დაუხარჯავს.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 9 მარტის გადაწყვეტილებით დ. გ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
აღნიშნული გადაწყვეტილება მოსარჩელემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 18 დეკემბრის განჩინებით დ. გ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.
სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ქ.ბათუმში, ი-ის ქ.N5-ში მდებარე N22 ბინა წარმოადგენდა დ. გ-სა და ქ. დ-ის საერთო ქონებას (თანასაკუთრებას). სასამართლოს მითითებით, სასამართლომ დადასტურებულადაც რომ მიიჩნიოს დ. გ-ის დედისა და მამინაცვლის მიერ ბინის შეძენის ფაქტი, აღნიშნული გარემოება ქ. ბათუმში, ი-ის ქ. N50-ში მდებარე ბინას დ. გ-ის ინდივიდუალურ საკუთრებად ვერ აქცევს შემდეგ გარემოებათა გამო: მეუღლეთა თანასწორუფლებიანობის პრინციპიდან (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1152-ე მუხლი), საოჯახო საკითხების ერთობლივად გადაწყვეტის უფლებიდან (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1155-ე მუხლი), თანასაკუთრებაში არსებული ქონების ურთიერთშეთანხმებით მართვისა და განკარგვის უფლება-მოვალეობებიდან (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1159-ე და 1160-ე მუხლები) გამომდინარე, არსებობს პრეზუმფცია იმისა, რომ ძვირად ღირებული საჩუქარი, რომელიც, თავისი დანიშნულებით, არ წარმოადგენს ინდივიდუალური მოხმარების ნივთს, წარმოადგენს ოჯახისთვის გაკეთებულ საჩუქარს, მიუხედავად იმისა, თუ რომელი მეუღლისთვის არის იგი გადაცემული. აღნიშნულის საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი ეკისრება იმ მხარეს, რომელიც სადავოს ხდის ამ გარემოებას. შესაბამისად, განსახილველ შემთხვევაში, იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ ბინა წარმოადგენდა პირადად დ. გ-ის საჩუქარს, აწევს აპელანტს, რომელმაც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, ვერ დაადასტურა მითითებული ფაქტობრივი გარემოება. უფრო მეტიც, მხარეთა ახსნა-განმარტებითა და საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ დ. გ-მა და ქ. დ-ემ მითითებული ბინა ერთობლივად განკარგეს ოჯახის საერთო საჭიროებისათვის, კერძოდ, შვილის ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო. ამდენად, საცხოვრებელი სახლი მართალია, წარმოადგენს მეუღლეთა დასაჩუქრებით მიღებულ ქონებას, თუმცა, ვინაიდან, აღნიშნული ბინა შეძენილ იქნა ოჯახის ახლობლის მიერ ოჯახის საერთო მიზნების უზრუნველსაყოფად, მითითებული ბინა მიჩნეულ უნდა იქნეს ქონების ისეთ კატეგორიად, რომელიც ემსახურება ოჯახის საერთო მიზნებს და მოკლებულია ინდივიდუალური მოხმარების ხასიათს.
სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქ. ბათუმში ი-ის ქ. N5-ში მდებარე ბინა N22-ის გასხვისების შედეგად შეძენილ იქნა უძრავი ქონება, მდებარე თბილისში, გ-ის მე-7 მ/რ-ში კორპუსი N1ა ბინა N64, რომელიც შემდგომ დ. გ-ის მიერ გაცემული მინდობილობის საფუძველზე, მისი ნების შესაბამისად, გასხვისდა. ბინის გასხვისება განაპირობა ოჯახის ეკონომიკურმა საჭიროებამ და აღნიშნული ბინის საფასური გახარჯულ იქნა მეუღლეთა ერთობლივი თანაცხოვრების პერიოდში ოჯახის საერთო მიზნებიდან გამომდინარე.
სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ დ. გ-მა ქ. დ-ის სახელზე მინდობილობა 2012 წლის 12 ივლისს გასცა, ამასთან, ნასყიდობის ხელშეკრულება დ. ც-ან ამავე დღეს გაფორმდა. აღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებაზე დაყრდნობით, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მითითებული ბინა ოჯახის ინტერესებიდან და საერთო ეკონომიკური საჭიროებიდან გამომდინარე, დ. გ-ის ნების შესაბამისად გასხვისდა (ტ. I, ს.ფ. 2), შესაბამისად, სასამართლომ არ გაითვალისწინა დ. გ-ის არგუმენტს იმასთან დაკავშირებით, რომ ქ. დ-ემ იგი მოატყუა, მისი ნებართვის გარეშე გაასხვისა ბინა და ნასყიდობის საფასური - 40 000 აშშ დოლარი მიითვისა. აღნიშნული არგუმენტის საპირისპიროდ, სასამართლო დაეყრდნო საქმეში წარმოდგენილ 2010 წლის 15 ივლისის სესხის, იპოთეკისა და სარგებლობის ხელშეკრულებას, რომლის თანახმადაც, ქ. დ-ემ 13 000 აშშ დოლარი ასესხა ზ. თ-ეს ერთი წლის ვადით, რის სანაცვლოდაც მის კუთვნილ სახლში ცხოვრების უფლება მოიპოვა (ტ.I, ს.ფ. 107, 108); ამასთან, ნიშანდობლივია, რომ მითითებულ ბინაში დ. გ-მა და ქ. დ-ემ ერთობლივად განაგრძეს ცხოვრება. სასამართლოს მითითებით,ზემოაღნიშნული გარემოება დაადასტურეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში 06.03.2012წ. გამართულ სხდომაზე დაკითხულმა მოწმეებმა მ. ბ-მა (სხდომის ოქმი CD დისკზე 14:58:31 – 14:59:46) და ნ. ი-ამ (სხდომის ოქმი CD დისკზე 15:05:29 – 15:06:30). ასევე ყურადსაღებია ის გარემოებაც, რომ აღნიშნული დროისათვის საქმის მასალებით არ დასტურდება დ. გ-ის ფინანსური შემოსავლები, რომლითაც იგი ოჯახს მატერიალურად უზრუნველყოფდა, მითუმეტეს, აღნიშნული ოჯახის მატერიალური საჭიროება აღემატება ჩვეულებრივი ოჯახის საჭიროებას შვილის ჯანმრთელობის მდგომარეობიდან გამომდინარე; ამასთან, გასათვალისწინებელია მხარეთა განმარტება იმასთან დაკავშირებით, რომ ქ. დ-ე არ მუშაობდა და იგი ფინანსურად ოჯახს არ უზრუნველყოფდა.
სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნა, რომ ქ. დ-ის განმარტებით, დღეის მდგომარეობით, იგი მუხიანის დასახლებაში ცხოვრობს კვლავ სესხისა და ბინათსარგებლობის ხელშეკრულების საფუძველზე. ქ. დ-ის მითითებით, მართალია, მან ზ. თ-ან 2011 წლის 18 ივნისის ხელშეკრულების გაუქმების შემდეგ ქონების მესაკუთრისაგან 13 000 აშშ დოლარი დაიბრუნა, თუმცა, დღეის მდგომარეობით, მის მიერ ბინით სარგებლობის ხელშეკრულების საფასური (სესხის თანხა) 10 000 აშშ დოლარს შეადგენს. პალატამ განმარტა, რომ აღნიშნული გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ არის, თუმცა, ქ. დ-ის ახსნა-განმარტებით, მისი უმუშევრობისა და ჯანმრთელობის მდგომარეობის გათვალისწინებით, ასევე შვილის ჯანმრთელობის მხედველობაში მიღებით (ტ. 1, ს.ფ. 52) და ასევე იმ გარემოებაზე დაყრდნობით, რომ დ. გ-ი ფინანსურად არ უზრუნველყოფს ოჯახს, პალატამ დასაბუთებულად მიიჩნია 3 000 აშშ დოლარის ოჯახის საჭიროებიდან გამომდინარე გახარჯვის ფაქტი.
სააპელაციო პალატამ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1158-ე მუხლზე დაყრდნობით, მეუღლეთა თანასაკუთრების რეჟიმის გათვალისწინებით, დადგენილად მიიჩნია, რომ დ. გ-ს გააჩნია 10 000 აშშ დოლარის ½-ის, ანუ 5000 აშშ დოლარის მოთხოვნის უფლება, თუმცა, პალატის მოსაზრებით, აღნიშნული თანხა არ უნდა დაეკისროს ქ. დ-ეს, ვინაიდან მითითებული თანხა უზრუნველყოფს დ. გ-სა და ქ. დ-ის შვილების საცხოვრებელს. საცხოვრებელი ადგილით უზრუნველყოფა კი მშობლების კანონისმიერი მოვალეობაა.
სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ ქ.ბათუმში, ა. ა-ის ქ.N3-ში მდებარე 56.09 ფართის სხვენი არ წარმოადგენდა ქ. დ-ის და დ. გ-ის საერთო საკუთრებას.
სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1161-ე მუხლზე და განმარტა, რომ აღნიშნული სხვენი იმთავითვე ქ. დ-ის დედის, ზ. გ-ის საკუთრება იყო. საქმის მასალებით არ დასტურდება აღნიშნული ქონების დ. გ-სა და ქ. დ-ის თანაცხოვრების მიზნებისათვის შეძენა და მეუღლეთა საცხოვრებელი ადგილით უზრუნველსაყოფად გადაცემა ან მეუღლეების მიერ აღნიშნული ქონების ერთობლივი თანაცხოვრების პერიოდში საერთო ოჯახური საჭიროებისათვის გამოყენება, შესაბამისად, განსხვავებით ბათუმში, ი-ის ქ. N11-ში მდებარე ქონებისაგან, აღნიშნული ფართი ვერ განიხილება მეუღლეთა საერთო საკუთრებად და არ არსებობს ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის წინაპირობები. ზ. გ-ემ, როგორც აღნიშნული ქონების კანონიერმა მესაკუთრემ, ქონება შვილს - ქ. დ-ეს აჩუქა. გარკვეული პერიოდის შემდეგ, ჩუქება გაუქმდა. საქმის მასალებით არ დასტურდება ჩუქების გაუქმების მოჩვენებითობა.
სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმის მასალებით დადასტურებული არ არის დ. გ-ის მიერ გამოგზავნილი თანხის მიზნობრიობა, კერძოდ, სხვენის გარემონტება და ღირებულების მომატება. სასამართლოს შეფასებით გამოგზავნილი თანხების ოდენობის გათვალისწინებით, დ. გ-ი ფულს ოჯახის რჩენის მიზნით აგზავნიდა, მით უფრო, რომ ქ. დ-ეს არასოდეს უმუშავია, ხოლო მ. გ-ი კი შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირია.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება დ. გ-მა საკასაციო წესით გაასაჩივრა მისი გაუქმებისა და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების მოთხოვნით შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლომ სხვადასხვაგვარად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 1161-ე მუხლი. სასამართლომ ერთ შემთხვევაში მიიჩნია, რომ ერთ-ერთი მეუღლის მიერ ჩუქების საფუძველზე შეძენილი ქონება მეუღლეთა თანსაკუთრება იყო, ხოლო სხვენის შემთხვევაში - განმარტა, რომ ქორწინების განმავლობაში ჩუქებით მიღებული ქონება მეუღლეთა ინდივიდუალური საკუთრებაა, რაც იმას ადასტურებს, რომ სასამართლომ საქმე მიკერძოებლად განიხილა. სასამართლოს არ მიუთითება, რომელი კანონის საფუძველზე მიიჩნია, რომ 10 000 აშშ დოლარი მთლიანად მოპასუხეს უნდა მიკუთვნებოდა.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ დ. გ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არ აქვს წარმატების პერსპექტივა.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, ხოლო საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, შესაბამისად, დ. გ-ის საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად უნდა იქნეს ცნობილი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. დ. გ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ვ. როინიშვილი
მოსამართლეები: ბ. ალავიძე
პ. სილაგაძე
