ას-321-306-2013 16 ოქტომბერი, 2013 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – თ. წ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე – დ. წ-ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 28 იანვრის გადაწყვეტილება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ½ ნაწილზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

დ. წ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ახალციხის ნოტარიუს ც. ნ-ის წინააღმდეგ და მოითხოვა, ც. ნ-ის დავალდებულება, მოსარჩელის მამის, ი. წ-ის სამკვიდრო უძრავ–მოძრავი ქონების 1/3 ნაწილზე გასცეს სამკვიდრო უფლების მოწმობა იმ საფუძვლით, რომ მამამისი ი. წ-ი გარდაიცვალა 2007 წლის 8 მაისს; იგი არის პირველი რიგის მემკვიდრე და სამკვიდროს მიღების კანონიერ ვადაში მიმართა ნოტარიუსს.

ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 26 იანვრის განჩინებით მოპასუხედ ჩაერთო თ. წ-ი, რომელმაც სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ არსებობდა 4 პირველი რიგის მემკვიდრე, რომელთაგან ერთ–ერთმა რ–ე. ქ-მა მიღებული სამკვიდრო დაუთმო თ. წ-ს და მისი წილი განისაზღვრა ½–ით, მ. წ-ის ¼–ით, ხოლო დ. წ-ის წილიდან შეგებებულ სარჩელში მითითებული მოთხოვნა უნდა გაიქვითოს (ტ.3.ს.ფ.35–37). მოპასუხე ნოტარიუსმა ც. ნ-ემ სარჩელი არ ცნო, რადგან მისთვის ცნობილია სამი მემკვიდრის არსებობა. მას, როგორც ერთ–ერთ მემკვიდრეს, ეკუთვნის სამკვიდროდან შესაბამისი წილი, რომელიც დგინდება ან შეთანხმებით, ან სასამართლოს მიერ.

ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 26 იანვრის განჩინებით საქმეში მოპასუხედ ჩაერთო მ. წ-ი, რომელმაც სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ არსებობდა 4 პირველი რიგის მემკვიდრე, რომელთაგან ერთ–ერთმა რ. ე. ქ-მა მიღებული სამკვიდრო დაუთმო თ. წ-ს, შესაბამისად, თ. წ-ის სამკვიდრო წილი განისაზღვრა ½–ით, მანანა წ-ის, ¼–ით (ტ.3.ს.ფ.21–23).

თ. წ-მა შეგებებული სარჩელით მოითხოვა ი. წ-ის სამკვიდრო ქონების გაყოფისას მოხდეს წილთა გათანაბრება, სამკვიდროს სამართლიანი გაყოფა, სახლის აღდგენა რეკონსრტუქციისა და მშობლების დაკრძალვისათვის გაწეული დანახარჯები გამოაკლდეს სამკვიდრო მასას და მიემატოს მის მიერ მისაღებ წილს. ამასთან, მიუთითა, რომ მოთხოვნას თანხობრივად და წილობრივად დააზუსტებდა ექსპერტიზის ჩატარების შემდეგ(ტ.3.სფ. 61–68). 2012 წლის 7 ივნისს სასამართლოს მოსამზადებელ სხდომაზე თ. წ-ის წარმომადგენელმა დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნა და მიუთითა, რომ, ვინაიდან გაწეული ხარჯები აღემატება სამკვიდრო მასას, შესაბამისად, აწ გარდაცვლილი ი. წ-ის დანაშთი სამკვიდრო სრულად, კერძოდ, ახალციხეში, კ-ის №11-ში მდებარე უძრავი ქონება, ასევე მიღება ჩაბარების №66 აქტში მითითებული ორივე მიწის ნაკვეთი, მდებარე ახალციხის რაიონში, სოფელ უ-ი მიეკუთვნოს თ. წ-ს და დაეკისროს მოპასუხეებს საქმის წარმოებასთან დაკავშირებული ხარჯები: ექსპერტიზის ჩატარებისას გაწეული დანახარჯი და გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი (იხ.ტ. III ს.ფ.349-350).

მოპასუხე დ. წ-მა თ. წ-ის შეგებებული სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ წილთა გათანაბრება არ უნდა მოხდეს, სამკვიდრო ქონება უნდა გაიყოს სამ თანაბარ ნაწილად, აქედან 1/3 ნაწილი ეკუთვნის მას.

2012 წლის 31 მაისს სასამართლო სხდომაზე თ. წ-ის შეგებებულ სარჩელში მოპასუხედ ჩაერთო მ. წ-ი, რომელმაც თ. წ-ის შეგებებული სარჩელი ცნო და მიუთითა, რომ თ. წ-მა რეალურად გასწია ხარჯები, რომელშიც მემკვიდრეებს სავალდებულო წესით მონაწილეობა უნდა მიეღოთ, როგორც მას, ასევე დ. წ-ს. რადგან არც ერთ მათგანს არ მიუღია მონაწილეობა, ამიტომ ეთანხმება თ. წ-ის მოთხოვნას წილთა გათანაბრების შესახებ.

მ. წ-მა შეგებებული სარჩელით მოითხოვა ი. წ-ის დანაშთი სამკვიდროდან, მათ შორის ახალციხეში, კ-ის ქ.№11-ში მდებარე უძრავი ქონებიდან ¼ წილი მიეკუთვნოს მას, რადგან ი. წ-ის გარდაცვალების შემდეგ დარჩა 4 პირველი რიგის მემკვიდრე, კერძოდ, შვილები: მ. წ-ი, თ. წ-ი, დ. წ-ი და მეუღლე რ–ე. ქ-ი (ტ.3.ს.ფ.86–88).

მოპასუხე დ. წ-მა სარჩელი არ ცნო, რადგან თითოეულს ეკუთვნის 1/3 წილი (ტ.3. ს.ფ.110-112).

2012 წლის 31 მაისს სასამართლო სხდომაზე მ. წ-ის შეგებებულ სარჩელში მოპასუხედ ჩაერთო თ. წ-ი, რომელმაც მ. წ-ის შეგებებულ სარჩელი არ ცნო, რადგან მან გასწია მნიშვნელოვანი დანახარჯები, რომელმაც გაზარდა სამკვიდროს მოცულობა და სამკვიდრო უნდა განაწილდეს წილთა გათანაბრებისა და სამართლიანი განაწილების პრინციპით, ამიტომ სამკვიდრო მასა სრულად უნდა მიეკუთნოს თ. წ-ს (ტ.3.სფ.339).

ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 13 ივნისის გადაწყვეტილებით დ. წ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, მ. წ-ის შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, თ. წ-ის შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა, დადგინდა, რომ ი. წ-ის დანაშთი სამკვიდრო ქონების გაყოფისას წილები გათანაბრდეს და ი. წ-ის მთელი სამკვიდრო ქონება: საცხოვრებელი სახლი, მდებარე ქ. ახალციხეში, კ-ის ქ. №11-ში და მიღება-ჩაბარების აქტ №66-ში მითითებული ორი მიწის ნაკვეთი მიეკუთვნოს თ. წ-ს.

ახალციხის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა დ. წ-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 28 იანვრის გადაწყვეტილებით დ. წ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 13 ივნისის გადაწყვეტილება დ. წ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმისა და თ. წ-ის სარჩელის სრულად დაკმაყოფილების ნაწილში და აღნიშნულ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, დ. წ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, დ. წ-ი ცნობილ იქნა უძრავი ქონების, მდებარე, ქ.ახალციხეში, კ-ის ქ. №11-ში მდებარე უძრავი ქონების (საკადასტრო კოდი: ...) 1/8 ნაწილისა და N66 მიღება-ჩაბარების აქტით გათვალისწინებული ორი მიწის ნაკვეთის, თითოეულის 1/4-1/4 ნაწილის მესაკუთრედ, თ. წ-ის შეგებებული სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, თ. წ-ი ცნობილ იქნა ი. წ-ის დანაშთი ქონებიდან, ქ. ახალციხეში, კ-ის ქ.№11-ში მდებარე უძრავი ქონების (საკადასტრო კოდი: ...) 7/8 ნაწილისა და N66 მიღება-ჩაბარების აქტით გათვალისწინებული ორი მიწის ნაკვეთის 3/4-3/4 ნაწილის მესაკუთრედ.

სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 1336-ე, 1424-ე, 1319-ე, 1421-ე, 1433-ე მუხლებით და აღნიშნა, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, მამკვიდრებელ ი. წ-ს დარჩა ოთხი პირველი რიგის მემკვიდრე: მეუღლე - რ–ე. ქ-ი, შვილები - დ., თ. და მ. წ-ი, რომლებმაც კანონით დადგენილი წესით მიიღეს სამკვიდრო. საქმის მასალებით დადგენილია ასევე, რომ რ–ე. ქ-მა მისი კუთვნილი წილი გარდაცვლილი მეუღლის, ი. წ-ის სამკვიდროში დაუთმო შვილს - თ. წ-ს. თ. წ-ის სასარგებლოდ მისი შეგებებული სარჩელი ცნო ასევე ი. წ-ის პირველი რიგის მემკვიდრემ, მ. წ-მა (ტ. I, ს.ფ. 324-344), ამდენად, პალატის მოსაზრებით, მითითებული გადანაწილებით ი. წ-ის პირველი რიგის მემკვიდრეს, დ. წ-ს, ლეგიტიმური უფლება ჰქონდა სამკვიდროს 1/4 ნაწილზე, ხოლო დანარჩენ ¾ წილზე უფლება მოპოვებული აქვს თ. წ-ს.

პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1475-ე, 1477-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ თ. წ-ის მიერ მშობლების დაკრძალვისა და შემდგომი ტრადიციული რიტუალებისათვის გაწეული ხარჯი ვერ იქნებოდა გათვალისწინებული სამკვიდროს გათანაბრების თაობაზე დავის განხილვის ფარგლებში, ვინაიდან მითითებული ხარჯები არ ემსახურებოდა მამკვიდრებლის ქონების ღირებულების გაზრდასა და შენარჩუნებას. შესაბამისად, აღნიშნული თანხა თ. წ-ის სამკვიდრო წილის გათანაბრების მიზნებისათვის მხედველობაში ვერ მიიღება.

პალატამ ყურადღება გაამახვილა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1475-ე მუხლის გამოყენების ფარგლებსა და მიზანშეწონილობაზე ამავე კოდექსის 1477-ე მუხლის კონტექსტში, რომელიც აწესებს სამკვიდრო წილის გათანაბრების სტანდარტს სამართლიანობის საწყისებზე დაყრდნობით და მიიჩნია, რომ ხშირად საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1477-ე მუხლით დაწესებული გაანგარიშებით, რომლის მიხედვითაც, სამკვიდროს გაყოფისას გათანაბრების თანხა გამოაკლდება სამკვიდროს საერთო თანხას და მიემატება იმ თანამემკვიდრის წილს, რომელსაც გათანაბრების მოთხოვნის უფლება აქვს, შეიძლება, დაირღვეს ამავე მუხლით დაწესებული წილთა გათანაბრების სამართლიანობის სტანდარტი, ვინაიდან ერთი მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მასის გაუმჯობესების მიზნებისათვის გაღებული ხარჯი იმ ოდენობით, რომელიც მეორე მემკვიდრეს წილთა გათანაბრების საწყისებზე დაყრდნობით სამკვიდროს მიღების უფლებას სრულად აკარგვინებს, ეწინააღმდეგება სამართლიანობის სტანდარტს და ასევე სამემკვიდრეო სამართლის ძირეულ პრინციპებს.

მოცემულ შემთხვევაში, პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ თ. წ-მა მნიშვნელოვანი ხარჯების გაწევით განსაკუთრებული წვლილი შეიტანა მამკვიდრებელ ი. წ-ის სამკვიდროში შემავალი ქონების - ქ. ახალციხეში, კ-ის ქუჩა №11-ში მდებარე უძრავი ნივთის შენარჩუნებასა და მისი ღირებულების გაზრდაში, რაც ამ უძრავ ნივთზე ი. წ-ის მემკვიდრეთა შორის წილთა გათანაბრების საფუძველია. თუმცა, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1475-ე მუხლის შესაბამისად, წილთა გათანაბრების პრინციპი არ უნდა გაიგივდეს უკვე მიღებულ სამკვიდროზე მემკვიდრეობის უფლების სრულად ჩამორთმევასთან. ამ მხრივ საყურადღებოა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1371-ე მუხლი, რომელიც ნათლად გამოხატავს კანონმდებლის მიზანს, ანდერძით მემკვიდრეობის შემთხვევაშიც მიაკუთვნოს წილი მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრეებს. პალატამ მიიჩნია, რომ განსაკუთრებით დიდი ხარჯის გაწევის პირობებშიც კი, პირველი რიგის მემკვიდრეს მემკვიდრეობით მიღებული საკუთრების უფლება უნდა შეუნარჩუნდეს იმ წილის ნახევარზე მაინც, რაც კანონით მემკვიდრეობის დროს ერგებოდა.

პალატამ საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტით, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის 20.03.1952წ. დამატებითი ოქმის პირველი მუხლით და მემკვიდრეობის უფლების სპეციფიკიდან გამომდინარე, მიიჩნია, რომ, მიუხედავად თ. წ-ის მიერ მნიშვნელოვანი ხარჯების გაწევით განსაკუთრებული წვლილის შეტანისა მამკვიდრებელ ი. წ-ის სამკვიდროში შემავალი ქონების - ქ. ახალციხეში, კ-ის ქუჩა №11-ში მდებარე უძრავი ნივთის შენარჩუნებასა და მისი ღირებულების გაზრდაში, დაუშვებელი იყო დ. წ-ს წილთა გათანაბრებით სამკვიდროზე საკუთრების უფლება სრულად ჩამორთმეოდა, ვინაიდან აღნიშნული სახით წილთა გათანაბრება გამოიწვევდა დ. წ-ის მემკვიდრეობის უფლების შელახვას თ. წ-ის ქონებრივი უფლებების დაცვის ხარჯზე, რაც ეწინააღმდეგება ამავე მიზნით მოქმედ სამართლიანობის სტანდარტს. შესაბამისად, დ. წ-ს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1477-ე მუხლით განსაზღვრული გათანაბრების სამართლიანობის პრინციპებიდან გამომდინარე, უნდა მიკუთვნებოდა იმ წილის ნახევარი, რაზეც მას, როგორც ი. წ-ის პირველი რიგის მემკვიდრეს, გააჩნდა სამკვიდროს მიღების ლეგიტიმური უფლება, ანუ აღნიშნული უძრავი ქონების 1/8 ნაწილი, ხოლო დანარჩენი 7/8 ნაწილის მესაკუთრედ უნდა ცნობილიყო თ. წ-ი, ანუ, მიუხედავად იმისა, რომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება ის ფაქტი, რომ სამკვიდროს გაუმჯობესების მიზნებისათვის თ. წ-ის მიერ გაწეული ხარჯი ბევრად აღემატება გაუმჯობესებამდე ი. წ-ის სამკვიდრო მასაში შემავალი ქონების ღირებულებას, დ. წ-ს უნდა შეუნარჩუნდეს აღნიშნული ქონებიდან სავალდებულო წილის მიღების უფლება.

რაც შეეხება ი. წ-ის სამკვიდროში შემავალ ორ მიწის ნაკვეთს, რომელიც ი. წ-ს გადაეცა 1995 წლის 11 იანვრის N66 მიღება-ჩაბარების აქტით, იმის გათვალისწინებით, რომ არ დგინდება ამ მიწის ნაკვეთებზე თ. წ-ის მიერ მნიშვნელოვანი ხარჯების გაწევა უძრავი ნივთის შენარჩუნებისა და მისი ღირებულების გაზრდისათვის, პალატის მოსაზრებით, მათზე უნდა გავრცელებულიყო მემკვიდრეობის უფლების საერთო რეჟიმი და დ. წ-ს უნდა მიკუთვნებოდა 1995 წლის 11 იანვრის N66 მიღება-ჩაბარების აქტით გადაცემული ორი მიწის ნაკვეთის 1/4 -1/4 წილი. შესაბამისად, თ. წ-ი უნდა ცნობილიყო 1995 წლის 11 იანვრის N66 მიღება-ჩაბარების აქტით გადაცემული ორი მიწის ნაკვეთის 3/4-3/4 ნაწილის მესაკუთრედ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 28 იანვრის გადაწყვტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა თ. წ-მა, მოითხოვა მისი ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორის განმარტებით, სასამართლოს განმარტება მასზე, რომ მშობლების დაკრძალვისა და შემდგომი ტრადიციული რიტუალებისათვის გაწეული ხარჯი (32 000 ლარი) არ შეიძლება გათვალისწინებულ იქნეს სამკვიდროს გათანაბრების თაობაზე დავის განხილვის ფარგლებში, ვინაიდან მითითებული ხარჯები არ ემსახურებოდა მამკვიდრებლის ქონების ღირებულების გაზრდასა და შენარჩუნებას, არასწორია, ვინაიდან სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისად, დაკრძალვის ხარჯი წარმოადგენს სწორედ იმ ხარჯს, რომლის დაკმაყოფილებაც უპირატესად უნდა მოხდეს სამკვიდრო ქონებიდან, მისი ღირებულებიდან, შესაბამისად, მაშინ, როდესაც საუბარია წილთა გათანაბრებაზე, სასამართლომ გამოსათანაბრებელ თანხაში უნდა მოაქციოს მათ შორის მშობლების დაკრძალვა-დასაფლავების ხარჯიც.

კასატორის აზრით, სააპელაციო პალატამ დ. წ-ის არსებული სახლის 1/8 წილის მიკუთვნებით სრულად უგულებელყო კანონის მოთხოვნები და შელახა სამართლიანობის პრინციპი, ნორმას მისცა არასწორი ინტერპრეტაცია, კერძოდ, კანონმდებლის ნების არსებობის შემთხვევაში, სამოქალაქო კოდექსის 1475-ე მუხლს ექნებოდა დანაწესი, რომელიც მიუთითებდა შემთხვევებს, როდესაც არ იქნებოდა შესაძლებელი სრული გათანაბრება, რაც მოქმედ ნორმაში არ არსებობს.

კასატორის აზრით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ სავალდებულო წილზე მითითება არასწორია, ვინაიდან, მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს ის ურთიერთობა, რომლის დროსაც საკითხი დგება მემკვიდრის მიერ სავალდებულო წილის მიღების შესაძლებლობისა. აღნიშნულთან მიმართებით, იქიდან გამომდინარე, რომ წილთა გატანაბრება წარმოადგენს სამართლებრივი თვალსაზრისით სამოქალაქო კოდექსის 1371-ე მუხლისგან სრულიად განსხვავებულ ურთიერთობას და, ამასთან, სამოქალაქო კოდექსის 1475-ე და 1477-ე მუხლებში არ არის მითითება რაიმე სახის გამონაკლისზე, სასამართლოს აღნიშნული არგუმენტაცია უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია.

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ დ. წ-ს არასწორად მიაკუთვნა სამკვიდრო მასაში შემავალი ორი მიწის ნაკვეთის ¼-1/4 წილი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ თ. წ-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად დარჩეს სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოტანილი განჩინება შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებაზე იმის თაობაზე, რომ თ. წ-მა მნიშვნელოვანი ხარჯების გაწევით განსაკუთრებული წვლილი შეიტანა მამკვიდრებელ ი. წ-ის სამკვიდროში შემავალი ქონების - ქ. ახალციხეში, კ-ის ქუჩა №11-ში მდებარე უძრავი ნივთის შენარჩუნებასა და მისი ღირებულების გაზრდაში.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ, ასევე დადგენილია, რომ ი. წ-ის დარჩენილმა ოთხი პირველი რიგის მემკვიდრეებმა: მეუღლე რ–ე. ქ-მა და შვილებმა - დ., თ. და მ. წ-მა კანონით დადგენილი წესით მიიღეს მამკვიდრებელ ი. წ-ის სამკვიდრო.

მითითებული ფაქტების წინააღმდეგ არ არის აღძრული საკასაციო საჩივარი, ამდენად, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407–ე მუხლის მე–2 ნაწილის თანახმად, ეს ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის.

თ. წ-ის შეგებებული სარჩელი, რომლითაც იგი ითხოვს წილთა გათანაბრების პრინციპიდან გამომდინარე სრულად მიეკუთვნოს მამის, ი. წ-ის სამკვიდრო, ეფუძნება იმ გარემოებას, რომ ხანძრის შედეგად დაზიანებული სახლის აღდგენა-რეკოსტრუქცია თ. წ-მა მთლიანად საკუთარი ხარჯით განახორციელა და გაწეული ხარჯის ოდენობა აღემატება სამკვიდრო მასას.

აღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1475–ე და 1477–ე მუხლები და მიიჩნია, რომ ამ მუხლებით დაწესებული გაანგარიშებით, შეიძლება, დაირღვეს დაწესებული წილთა გათანაბრების სამართლიანობის სტანდარტი, ვინაიდან ერთი მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მასის გაუმჯობესების მიზნებისათვის გაღებული ხარჯი იმ ოდენობით, რომელიც მეორე მემკვიდრეს წილთა გათანაბრების საწყისებზე დაყრდნობით სამკვიდროს მიღების უფლებას სრულად აკარგვინებს, ეწინააღმდეგება სამართლიანობის სტანდარტს და ასევე სამემკვიდრეო სამართლის ძირეულ პრინციპებს.

აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მემკვიდრეობის უფლების სპეციფიკიდან გამომდინარე, მიუხედავად თ. წ-ის მიერ მნიშვნელოვანი ხარჯების გაწევით განსაკუთრებული წვლილის შეტანისა, მამკვიდრებელ ი. წ-ის სამკვიდროში შემავალი ქონების - ქ. ახალციხეში, კ-ის ქუჩა №11-ში მდებარე უძრავი ნივთის შენარჩუნებასა და მისი ღირებულების გაზრდაში, დაუშვებელია დ. წ-ს წილთა გათანაბრებით სამკვიდროზე საკუთრების უფლება სრულად ჩამოერთვას, ვინაიდან აღნიშნული სახით წილთა გათანაბრება გამოიწვევს დ. წ-ის მემკვიდრეობის უფლების შელახვას თ. წ-ის ქონებრივი უფლებების დაცვის ხარჯზე, რაც ეწინააღმდეგება ამავე მიზნით მოქმედ სამართლიანობის სტანდარტს. სააპელაციო სასამართლომ, ასევე აღნიშნა, რომ დ. წ-ს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1477-ე მუხლით განსაზღვრული გათანაბრების სამართლიანობის პრინციპებიდან გამომდინარე, უნდა მიეკუთვნოს იმ წილის ნახევარი, რაზეც მას, როგორც ი. წ-ის პირველი რიგის მემკვიდრეს, გააჩნდა სამკვიდროს მიღების ლეგიტიმური უფლება. ამ დასკვნამდე სააპელაციო სასამართლო მიდის საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1371–ე მუხლის ანალოგიის გამოყენების გზით, რომლის თანახმად მამკვიდრებლის შვილებს, მშობლებსა და მეუღლეს, ანდერძის შინაარსის მიუხედავად, ეკუთვნით სავალდებულო წილი, რომელიც უნდა იყოს იმ წილის ნახევარი, რაც თითოეულ მათგანს კანონით მემკვიდრეობის დროს ერგებოდა (სავალდებულო წილი).

აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ განსაკუთრებით დიდი ხარჯის გაწევის პირობებშიც კი, პირველი რიგის მემკვიდრეს მემკვიდრეობით მიღებული საკუთრების უფლება უნდა შეუნარჩუნდეს იმ წილის ნახევარზე მაინც, რაც კანონით მემკვიდრეობის დროს ერგებოდა.

სააპელაციო პალატამ ასევე მიიჩნია, რომ, რაც შეეხება ი. წ-ის სამკვიდროში შემავალ ორ მიწის ნაკვეთს, რომელიც ი. წ-ს გადაეცა 1995 წლის 11 იანვრის N66 მიღება-ჩაბარების აქტით, იმის გათვალისწინებით, რომ არ დგინდება ამ მიწის ნაკვეთებზე თ. წ-ის მიერ მნიშვნელოვანი ხარჯების გაწევა უძრავი ნივთის შენარჩუნებისა და მისი ღირებულების გაზრდისათვის, მათზე უნდა გავრცელდეს მემკვიდრეობის უფლების საერთო რეჟიმი.

მიუხედავად ამისა, რომ სააპელაციო სასამართლომ ნაწილობრივ დააკმაყოფილა თ. წ-ის შეგებებული სარჩელი საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ შეგებებული მოსარჩელის, თ. წ-ის მიერ მითითებული გარემოებებიდან არ გამომდინარეობს შედეგი, რომელიც მას ჩამოყალიბებული აქვს მოთხოვნის სახით, რაც მიუთითებს ამ მოთხოვნის უსაფუძვლობაზე, მაგრამ იმის გათვალისწინებით, რომ საკასაციო სასამართლოში კასატორს წარმოადგენს თ. წ-ი, საკასაციო სასამართლო, საუარესოდ შებრუნების დაუშვებლობის პრინციპის გათვალისწინებით (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 409-ე მუხლი), მოკლებულია შესაძლებლობას, უარი უთხრას შეგებებულ მოსარჩელეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. ამასთან ერთად, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას, რაც საჭიროებს შესაბამის განმარტებას. ყოველივე ზემოაღნიშნული, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის თანაახმად, წარმოადგენს საკასაციო საჩივარზე უარის თქმის საფუძველს.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საკასაციო სასამართლოში განხილვის საგანს წარმოადგენს ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასების საკითხი. საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ ამახვილებს ყურადღებას სააპელაციო სასამართლოს შეფასებაზე, რომლის მიხედვით საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1475–ე და 1477–ე მუხლების თანახმად წილთა გათანაბრება გამოიწვევს დ. წ-ის მემკვიდრეობის უფლების შელახვას თ. წ-ის ქონებრივი უფლებების დაცვის ხარჯზე, რაც ეწინააღმდეგება ამავე მიზნით მოქმედ სამართლიანობის სტანდარტს. შესაბამისად, ამ დასკვნამ განაპირობა სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1371–ე მუხლის გამოყენება.

აქედან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიმიჩნევს, რომ პასუხი უნდა გაიცეს შემდეგ კითხვებზე: გამოიწვევს თუ არა წილთა გათანაბრება დ. წ-ის მემკვიდრეობის უფლების შელახვას თ. წ-ის ქონებრივი უფლებების დაცვის ხარჯზე? არსებობს თუ არა კანონის (1371–ე მუხლის)ანალოგიის გამოყენების აუცილებლობა?

ამ კითხვებზე უნდა გავცეთ უარყოფითი პასუხი, კერძოდ, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა წილთა გათანაბრების პრინციპი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1475–ე და 1477–ე მუხლების კონტექსტის მიხედვით. აქედან გამომდინარე, არ უნდა გამოეყენებინა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1371-ე მუხლი (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხხლის მე-2 ნაწილი).

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ, მიუხედავად იმისა, რომ სააპელაციო სასამართლო პირდაპირ არ უთითებს ანალოგიის პრინციპზე, მან გაავრცელა სადავო ურთიერთობაზე 1371-ე მუხლის (სავალდებულო წილი) მოქმედება, რითაც ფაქტობრივად გამოიყენა კანონის ანალოგია.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კანონში პირდაპირ გაუთვალისწინებელი ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად გამოიყენება ყველაზე უფრო მსგავსი ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლის ნორმა (კანონის ანალოგია).

განსახილველი ნორმის საფუძველზე კანონის ანალოგიით ყველაზე უფრო მსგავსი ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლის ნორმა გამოიყენება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სასამართლო დარწმუნდა იმაში, რომ კანონში პირდაპირ არ არის გათვალისწინებული მოსაწესრიგებელი ურთიერთობა.

კონკრეტულ ურთიერთობაზე ვრცელდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის სამკვიდრო ქონების გაყოფის ინსტიტუტი, კერძოდ, 1475-ე და 1477-ე მუხლების დანაწესი. საკასაციო პალატის აზრით, მითითებული ნორმების განმარტება გვაძლევს შესაძლებლობას, დავარეგულიროთ სადავო ურთიერთობა, რაც გამორიცხავს კანონის ანალოგიის გამოყენების პრინციპს.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1475–ე მუხლის თანახმად, გათანაბრებისას შთამომავალს (დამავალი ხაზის ნათესავს), რომელმაც საოჯახო მეურნეობაში გაწეული შრომით, მამკვიდრებლის პროფესიულ და კომერციულ საქმიანობაში მონაწილეობით, თავის მხრივ მნიშვნელოვანი ხარჯების გაწევით ან სხვა სახით განსაკუთრებული წვლილი შეიტანა მამკვიდრებლის ქონების შენარჩუნებასა და გაზრდაში, სამკვიდროს გაყოფისას უფლება აქვს, მოითხოვოს გათანაბრება იმ ნათესავებთან, რომლებიც მასთან ერთად კანონით მემკვიდრეებად ითვლებიან და ითხოვენ სამკვიდროს.

განსახილველი ნორმის თანახმად, გათანაბრების უფლება აქვს შთამომავალს (დამავალი ხაზის ნათესავს), რომელმაც საოჯახო მეურნეობაში გაწეული შრომით, მამკვიდრებლის პროფესიულ და კომერციულ საქმიანობაში მონაწილეობით, თავის მხრივ მნიშვნელოვანი ხარჯების გაწევით ან სხვა სახით განსაკუთრებული წვლილი შეიტანა მამკვიდრებლის ქონების შენარჩუნებასა და გაზრდაში.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ გათანაბრების უფლება მიმართულია სამკვიდროს სამართლიანი განაწილების, გაყოფის პრინციპის უზრუნველყოფისაკენ. ამ პრინციპის დაცვის უფლებამოსილ პირს ეძლევა შესაძლებლობა, დაიცვას საკუთარი ქონება და არ დაუშვას ამ ქონებით სხვა მემკვიდრეების უსაფუძვლო გამდიდრება.

განსახილველი ნორმის თავისებურება ისაა, რომ მოცემული ფაქტობრივი სიტუაციის ნორმატიული აღწერილობით რეგულირდება მამკვიდრებლის ქონების შენარჩუნებასა და გაზრდასთან დაკავშირებული ურთიერთობები. ამ ნორმის განმარტებისას გათვალისწინებულ უნდა იქნეს იმ ფაქტობრივი გარემოებების თავისებურებები, რომლებიც მოითხოვენ სამართლებრივ შეფასებას. კონკრეტულ შემთხვევაში სამკვიდრო ქონება, რომლის შენარჩუნებასა და მისი ღირებულების გაზრდაში მნიშვნელოვანი ხარჯების გაწევით განსაკუთრებული წვლილი შეიტანა თ. წ-მა, წარმოადგენს უძრავ ნივთს. თ. წ-ის განსაკუთრებული წვლილი გამოიხატა ხანძრის შედეგად განადგურებულ სახლის აღდგენა-რეკონსტრუქციაში. კერძოდ, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიხედვით ახალციხის მუნიციპალიტეტის გამგეობის სახანძრო დაცვის სამსახურის 2011 წლის 20 ივნისის ცნობით დგინდება, რომ 2001 წლის 22 დეკემბერს ი. წ-ის საკუთრებაში არსებულ საცხოვრებელ სახლში გაჩნდა ხანძარი და გამოძახებულ იქნა სახანძრო სამსახურის ორი ერთეული (ტ. III, სფ. 77). მხარეთა შორის სადავო არაა, რომ ხანძრის შედეგად მნიშვნელოვნად დაზიანდა ი. წ-ის კუთვნილი საცხოვრებელი სახლი. თ. წ-ის განმარტებით, ხანძრის შედეგად სრულად განადგურდა საცხოვრებელი სახლის სახურავი, და მიწისპირა სართულის ზედა სართული, რომელიც გამოიყენებოდა საცხოვრებელი დანიშნულებით და ფაქტობრივად, მთელი სახლიდან დარჩა მხოლოდ მიწისპირა სართული და მისი ზედა სართულის შემომსაზღვრელი კედლები. ამასთან, ხანძრის დიდმა მოცულობამ დაღი დაასვა გადარჩენილ ნაწილსაც, ვინაიდან მიწისპირა სართული მთლიანად დაიტბორა და წყლით გაიჟღინთა (ტ. III, სფ. 62). 2001 წლის 22 დეკემბერს, ხანძრის შედეგად საცხოვრებელი სახლის მნიშვნელოვან დაზიანებებზე უთითებს დ. წ-ი, რომელიც განმარტავს, რომ მთლიანად განადგურდა სახლის მეორე სართული და ისინი იძულებული იყვნენ, ეცხოვრათ სახლის პირველ სართულზე. დ. წ-ის მითითებით, სწორედ იმის გამო, რომ ვიწროდ ცხოვრობდნენ, ძმამ მას შესთავაზა გასულიყო სახლიდან გარკვეული პირობის სანაცვლოდ და ის, თავის ოჯახთან ერთად ხანძრის შემდგომ საცხოვრებლად გადავიდა მეუღლის ბინაში (იხ.: თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 06.11.2012წ. სხდომის ოქმი CD დისკზე, 10:53:36-10:58:22).

ახალციხის რაიონული სასამართლოს 24.05.2012წ. სხდომაზე დაიკითხნენ მოწმეები, რომელთა შორის იყვნენ ხელოსნები, რომელთაც უშუალოდ მიიღეს მონაწილეობა დამწვარი სახლის რეკონსტრუქცია-აღდგენაში. მოწმედ დაკითხული ხელოსნები განმარტავენ, რომ ხანძრისას მთლიანად დაიწვა სახლის სახურავი და დარჩენილი იყო მხოლოდ სახლის კედლები. მოწმეთა ჩვენებით, მათთან სამუშაოების შესრულებასთან დაკავშირებით მოლაპარაკებებს აწარმოებდა მხოლოდ თ. წ-ი, მოჰქონდა სახლის აღსადგენად საჭირო მასალა და მანვე გადაუხადა შესრულებული სამუშაოების ღირებულება.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ აღნიშნული გარემოებები, რომლის შედეგად სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია თ. წ-ის მიერ მნიშვნელოვანი ხარჯების გაწევით განსაკუთრებული წვლილის შეიტანის ფაქტი, რაც დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს წარმოადგენს საკასაციო სასამართლოსათვის, მიგვითითებენ ისეთ შემთხვევებზე, როდესაც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1475–ე მუხლიდან გამომდინარე, უფლებამოსილ პირს გააჩნია საკომპენსაციო სახის მოთხოვნები.

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ სააპელაციო სასამართლო მითითებული ნორმის განმარტებას აფუძნებს გათანაბრების უფლების მქონე მემკვიდრის წილის გაზრდის პრინციპზე და განმარტავს, რომ, რადგან, აღნიშნული სახით წილთა გათანაბრება გამოიწვევს დ. წ-ის მემკვიდრეობის უფლების შელახვას თ. წ-ის ქონებრივი უფლებების დაცვის ხარჯზე სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა სავალდებულო წილის მიღების წესები.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას და განმარტავს, რომ სამკვიდრო ქონების გაყოფისას მემკვიდრეების უფლებები უნდა შეესაბამებოდნენ სამემკვიდრეო წილების თანაზომიერებას. განსახილველი ნორმა იცავს მემკვიდრეებს სამკვიდრო მასის უთანასწორო გაყოფისაგან. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ თანაზომიერების აღდგენა სამკვიდრო ქონებიდან ქონების ნაწილის შემატების გზით შეიძლება იყოს შეუძლებელი ამ ქონების განუყოფელი თვისების გამო (მხედველობაში არ არის სამოქალაქო კოდექსის 1459-ე მუხლის შემთხვევა, არამედ ამავე კოდექსის 1475-ე მუხლის მიხედვით, როდესაც გათანაბრების უფლება ეხება განუყოფელ ქონებას). ამასთან ერთად გასათვალისწინებელია, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1475-ე მუხლით განსაზღვრული გათანაბრების უფლების რეალიზაციის წესი, რაც მოცემულია ამავე კოდექსის 1477-ე მუხლით, ითვალისწინებს არა წილის შემცირების და, შესაბამისად, წილის მიმატების სამართლებრივ რეგულაციას, არამედ სამკვიდროს საერთო თანხიდან გამოკლებული გათანაბრების თანხის გათანაბრების უფლების მქონე მემკვიდრის წილზე მიმატების წესს.

ამდენად, ასეთ შემთხვევებში გათანაბრება უნდა განხორციელდეს შესაბამისი საკომპენსაციო თანხის ანაზღაურების გზით. ამაზე მიგვითითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1477-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, რომლის თანახმად, სამკვიდროს გაყოფისას გათანაბრების თანხა გამოაკლდება სამკვიდროს საერთო თანხას და მიემატება იმ თანამემკვიდრის წილს, რომელსაც გათანაბრების მოთხოვნის უფლება აქვს. საკომპენსაციო თანხის მოთხოვნას, ასევე ითვალისწინებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, რომლის თანახმად, სამკვიდროში შედის საერთო საკუთრების წილი, რომელიც მამკვიდრებელზე მოდიოდა, ხოლო, თუ ქონების გაყოფა ნატურით შეუძლებელია, მაშინ - ამ ქონების ღირებულება. რა თქმა უნდა, გასათვალისწინებელია, რომ ამ უკანასკნელი დანაწესით რეგულირდება საერთო საკუთრების რეჟიმი, რომლის წილი ეკუთვნოდა მამკვიდრებელს, მაგრამ საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ განსახილველი ნორმის მსგავსად 1477-ე მუხლის მე-2 ნაწილი ითვალისწინებს საკომპენსაციო თანხის გადახდის ინსტიტუტს. ამდენად, არ შეიძლება გაზიარებულ იქნეს კასატორის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ გათანაბრების თანხა სრულად უნდა გამოაკლდეს სამკვიდრო ქონებას (კასატორი გულისხმობს თავისი წილის გაზრდას სხვა მემკვიდრეთა წილის ხარჯზე). ამდენად, საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ დასძენს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1475-ე მუხლით განსაზღვრული გათანაბრების პრინციპის რეალიზაციის სამართლებრივი მექანიზმი მოცემულია ამავე კოდექსის 1477-ე მუხლით, რომელიც ითვალისწინებს არა წილის შემატებას სხვა მემკვიდრეთა წილების ხარჯზე, არამედ საკომპენსაციო თანხით უფლების დაკმაყოფილებას.

ამასთან ერთად გასათვალისწინებელია, რომ, განსახილველი ნორმიდან გამომდინარე, გათანაბრების თანხაში იგულისხმება ყველა ის მნიშვნელოვანი ხარჯი ან სხვა სახით განსაკუთრებული წვლილი, რომლითაც შენარჩუნებული და გაზრდილი იქნა მამკვიდრებლის ქონება. შესაბამისად, გათანაბრების თანხა უნდა გამოაკლდეს სამკვიდროს საერთო და არა გაუმჯობესებამდე ან დანარჩენი მემკვიდრეების მიერ მისაღები ქონების თანხას. ამრიგად, ამ ქონების შენარჩუნებისა და გაზრდის (გაუმჯობესების) ღირებულების გამოკლებით უნდა გაიყოს სამკვიდრო ქონება, ხოლო გამოკლებული თანხა უნდა მიეცეს გათანაბრების მოთხოვნის უფლების მქონე პირს, ანუ, „მიემატება იმ თანამემკვიდრის წილს, რომელსაც გათანაბრების მოთხოვნის უფლება აქვს“ (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1477-ე მუხლის მე-2 ნაწილი).

ამასთან ერთად საკასაციო პალატა არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებით, რომ, რადგან ორ მიწის ნაკვეთზე არ დგინდება თ. წ-ის მიერ მნიშვნელოვანი ხარჯების გაწევა უძრავი ნივთის შენარჩუნებისა და მისი ღირებულების გაზრდისათვის, მათზე უნდა გავრცელდეს მემკვიდრეობის უფლების საერთო რეჟიმი. ამასთან მიმართებით საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამკვიდრო გაყოფის ინსტიტუტი 1475-ე და 1477-ე მუხლებით მოცემულ გათანაბრების პრინციპს ავრცელებს მთელ სამკვიდრო ქონებაზე და არა მის ცალკეულ ნაწილებზე.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი),ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სამკვიდროში შედის საერთო საკუთრების წილი, რომელიც მამკვიდრებელზე მოდიოდა, ხოლო, თუ ქონების გაყოფა ნატურით შეუძლებელია, მაშინ - ამ ქონების ღირებულება.

ამასთან ერთად ყურადსაღებია ამავე კოდექსის 1477-ე მუხლის დანაწესი, რომლითაც სამართლიანი განაწილების მოთხოვნა უკავშირდება სამკვიდროს საერთო თანხას და არა ამ სამკვიდროს ცალკეული ნივთების ღირებულებას. გათანაბრების გზით სამართლიანი განაწილების პრინციპის დაცვა შესაძლებელია მთელი სამკვიდრო მასის გათვალისწინებით. ზუსტად ამ პრინციპის დაცვას ემსახურება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1475-ე მუხლი, რომელიც ითვალისწინებს მამკვიდრებლის ქონების, ანუ სამკვიდრო ქონების გაზრდა-შენარჩუნებას.

აქედან გამომდინარე გათანაბრების უფლება მოიცავს მთელი სამკვიდრო ქონებას, შესაბამისად, გათანაბრების უფლების მქონეს შეუძლია მოითხოვოს გათანაბრების თანხის გამოკლება საერთო (მთელი) სამკვიდრო ქონებიდან გამოკლებით და მისი წილზე მიმატების გზით.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას და, შესაბამისად, სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას იმის თაობაზე, რომ მშობლების დაკრძალვისა და შემდგომი ტრადიციული რიტუალებისათვის გაწეული ხარჯი (32 000 ლარი) არ შეიძლება გათვალისწინებულ იქნეს სამკვიდროს გათანაბრების თაობაზე დავის განხილვის ფარგლებში, ვინაიდან მითითებული ხარჯები არ ემსახურებოდა მამკვიდრებლის ქონების ღირებულების გაზრდასა და შენარჩუნებას. დამატებით საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ამ შემთხვევაში მნიშვნელობა ენიჭება თ. წ-ის შეგებებულ სარჩელს, რომლითაც იგი ითხოვს წილთა გათანაბრების პრინციპიდან გამომდინარე, მამის, ი. წ-ის, სამკვიდრო ქონების სრულად მიკუთვნებას და არა ხარჯების ანაზღაურებას.

ამასთან მიმართებით უნდა აღინიშნოს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მეექვსე წიგნის (მემკვიდრეობითი სამართალი) მეთერთმეტე თავით მოცემულია სამკვიდროს გაყოფის ინსტიტუტი. შესაბამისად, ამ ინსტიტუტით განსაზღვრული 1475-ე მუხლი ითვალისწინებს სამკვიდროს გაყოფის განსაკუთრებულ წესს. ამავე კანონის 1452-ე მუხლით მოცემულია სამკვიდროს გაყოფის ცნება, რომლის თანახმად სამკვიდროს გაყოფა ხდება სამკვიდროს მიმღები მემკვიდრეების შეთანხმებით იმ წილის კვალობაზე, რაც თითოეულ მათგანს კანონით ან ანდერძით ერგებათ, ანუ, მითითებული ინსტიტუტის მიხედვით, შესაძლებელია იმ ქონების გაყოფა, რომელიც მამკვიდრებელს ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის პირველი ნაწილი). მშობლების დაკრძალვისა და შემდგომი ტრადიციული რიტუალებისათვის გაწეული ხარჯი არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს ქონებად, რომელიც მამკვიდრებელს გააჩნდა სიკვდილის მომენტისათვის, ანუ მითითებული ხარჯები არ შეადგენენ სამკვიდრო მასას. იმის გათვალისწინებით, რომ თ. წ-ის (შეგებებული სარჩელის ავტორის) მოთხოვნა ეხება არა ხარჯების ანაზღაურებას, არამედ სამკვიდრო ქონების მისთვის მიკუთვნებას სააპელაციო სასამართლომ მართებულად უარი უთხრა მას და არ მიიღო მხედველობაში მითითებული ხარჯები, რადგან ისინი არ ემსახურებოდა მამკვიდრებლის ქონების ღირებულების გაზრდასა და შენარჩუნებას.

ყოველივე ზემოაღნიშნული გამომდინარე, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ თ. წ-ის საკასაციო საჩივარი სამართლებრივ საფუძველს მოკლებულია, რაც გამორიცხავს მის დაკმაყოფილებას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. თ. წ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2.უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილება;

3.საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე თ. თოდრია

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

პ. ქათამაძე