№ას-485-461-2013 11 ოქტომბერი, 2013 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ს. ს-ი

მოწინააღმდეგე მხარე – ე. ს-ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 14 მარტის განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის

დავის საგანი – სამკვიდროს გაყოფა, მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ე. ს-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ს. ს-ის წინააღმდეგ და მოითხოვა ე. ს-ის მესაკუთრედ ცნობა, საჯარო რეესტრში ს. ს-ის სახელზე რეგისტრირებული, ქ. თბილისში, ო-ის დასახლებაში, კ-ის ქუჩის №8-ში მდებარე უძრავი ქონების - მიწის ½ წილზე და შესაბამისი ცვლილებების შეტანა ნოტარიუს ქ. ბ-ის მიერ 2010 წლის 4 ნოემბერს მ. ს-ის სამკვიდრო ქონებაზე ი. ს-ის სახელზე გაფორმებულ სამკვიდრო მოწმობაში შემდეგი საფუძვლით:

მოსარჩელის განმარტებით, მშობლების სამკვიდრო კანონით დადგენილი წესით, კერძოდ, სამკვიდროს ფაქტობრივი დაუფლებით მიღებული აქვს ე. ს-ს. იგი მშობლების სიცოცხლეში და მათი გარდაცვალების შემდეგაც, 2010 წლის ჩათვლით, ცხოვრობდა და ფლობდა სამკვიდროს. გათხოვების შემდეგ ე. ვიწროდ ცხოვრობდა ქმრის ნათესავის ბინაში და მამამ სიცოცხლეშივე განუსაზღვრა მას წილი, შესაბამისად, ძმასთან-ი. ს-ან ერთად წარმოადგენს სამკვიდრო ქონების ½ წილის მესაკუთრეს.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 29 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ე. ს-ის სარჩელი ს. ს-ის მიმართ სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ ბათილად ცნობისა და მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე დაკმაყოფილდა, ე. ს-ი ცნობილ იქნა საჯარო რეესტრში ს. ს-ის სახელზე რეგისტრირებული, ქ. თბილისში, ო-ის დასახლებაში, კ-ის ქუჩის №8-ში მდებარე უძრავი ქონების - მიწის ½ წილზე მესაკუთრედ და შესაბამისი ცვლილებები შევიდა ნოტარიუს ქ. ბ-ის მიერ 2010 წლის 4 ნოემბერს (რეესტრის #101110716) მ. ს-ის სამკვიდრო ქონებაზე ი. ს-ის სახელზე გაფორმებულ სამკვიდრო მოწმობაში, ს. ს-ს ე. ს-ის სასარგებლოდ დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის 595 ლარის გადახდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ს. ს-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 14 მარტის განჩინებით ს. ს-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

მამკვიდრებელი მ. ს-ი გარდაიცვალა 1992 წლის 25 აპრილს (ტ.I, ს.ფ. 23);

მამკვიდრებელი რ. ს-ი გარდაიცვალა 2001 წლის 02 მაისს (ტ.I, ს.ფ. 24);

მ. ს-ი და რ. ს-ი რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ 1956 წლის 13 ივლისიდან (ტ.I, ს.ფ.223).

გარდაცვალების დროისათვის მ. ს-ის საკუთრებაში ირიცხებოდა ქ. თბილისში, ო-ის დასახლებაში, კ-ის ქუჩა №8-ში მდებარე უძრავი ქონება (ტ.I, ს.ფ. 25,26);

მოსარჩელე ე. ს-ი არის რ. და მ.ს-ის შვილი (ტ.I, ს.ფ. 34), ხოლო მოპასუხე ს. ს-ი - მოსარჩელის ძმის - 2011 წლის 17 ოქტომბერს გარდაცვლილი ი. ს-ის მეუღლე (ტ.I, ს.ფ. 28-31, 43, 223).

2010 წლის 4 ნოემბერს ი. ს-ის სახელზე გაიცა სამკვიდრო მოწმობა, რომლითაც ი. ს-მა სრულად მიიღო მამის, მ. ს-ის სამკვიდრო ქონება - მათ შორის, ქ. თბილისში, ო-ის დასახლებაში, კ-ის ქუჩა №8-ში მდებარე უძრავი ქონებიდან მ. ს-ის კუთვნილი წილი (ტ.I, ს.ფ. 28-31).

2012 წლის 25 აპრილს ს. ს-ის სახელზე გაიცა სამკვიდრო მოწმობა, რომლითაც ს. ს-მა სრულად მიიღო მეუღლის, ი. ს-ის სამკვიდრო ქონება, მათ შორის ი. ს-ის კუთვნილი წილი უძრავ ქონებაზე, მდებარე ქ. თბილისში, ო-ის დასახლება, კ-ის ქუჩა №8-ში (ტ.I, ს.ფ. 45-48). 25.04.2012წ. სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე ს. ს-ი საჯარო რეესტრში აღირიცხა სადავო ქონების მესაკუთრედ (ტ.I, ს.ფ. 6,7).

პირველი ინსტანციის სასამართლომ მხარეთა ახსნა-განმარტების საფუძველზე დაადგინა და სააპელაციო საჩივრით სადავო არ გამხდარა, რომ მ. ს-ის გარდაცვალების შემდეგ სადავო მისამართზე ცხოვრობდა მეუღლე რ. ს-ი, ხოლო 1996 წლამდე ი. ს-ი ოჯახით, რომლებიც 1996 წლიდან გადავიდნენ რუსეთში საცხოვრებლად. იგი საცხოვრებლად საქართველოში დაბრუნდა 2010 წელს და ცხოვრება გააგრძელა აღნიშნულ მისამართზე.

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, მოსარჩელე ე. ს-ის მიერ დედ-მამის სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღებასთან დაკავშირებით და დადგენილად მიაჩნია გარემოება მასზე, რომ მამის, მ. ს-ის გარდაცვალებისა და დედის - რ. ს-ის გარდაცვალების შემდეგ 2010 წლამდე, იგი ფლობდა და სარგებლობდა თბილისში, ო-ის დასახლებაში, კ-ის ქუჩა №8-ში მდებარე ქონებით.

მოსარჩელე მხარის მოწმეთა ჩვენებებით სასამართლომ გამოარკვია, რომ მამამ სიცოცხლეშივე განუსაზღვრა თავისი წილი ე.ს და მშობლების გარდაცვალების შემდეგ, ვინაიდან თავისად მიაჩნდა და ქმრის ნათესავის ბინაში ვიწროდ ცხოვრობდა, ე. თავისი ოჯახით ფლობდა და სარგებლობდა აღნიშნული ქონებით. მას ჰქონდა სახლის გასაღები. აქირავებდა ოთახებს და ქირას თვითონ მოიხმარდა. გააკეთა მცირე რემონტი. ამ მხრივ განსაკუთრებით საყურადღებოა მოსარჩელის დის, ა. ი-ის ჩვენება, რომელიც ცალსახად განმარტავს, რომ მამამ სიცოცხლეშივე განუსაზღვრა წილი ე.ს იმ სახლში, სადაც თავად ცხოვრობდა, ხოლო ბიჭებს ეზოში აუშენა სახლი. ა. ი-ას მითითებით, ე. ს-ი მამის გარდაცვალების შემდგომ ცხოვრობდა მამის კუთვნილ სახლში, თუმცა პერიოდულად მიდიოდა ქმრის სახლშიც, ვინაიდან ავადმყოფი დედამთილი ჰყავდა. ამ პერიოდშივე ე. ს-ი უვლიდა ასევე რ. ს-აც. ა. ი-ას განმარტებით, დედ-მამის გარდაცვალების შემდგომ არანაირი დავა უძრავ ქონებაზე არ ყოფილა, ყველას ჰქონდა გასაღები, რომლითაც შეეძლოთ შესულიყვნენ სახლში და არასწორია ის ფაქტი, რომ ე. ს-ი ძალით შეიჭრა სახლში (მოწმე, ა. ი-ის ჩვენება - 31.10.2012წ. სხდომის ოქმი CD დისკზე 15:44:28-15:54:31). იმ გარემოებას, რომ სადავო სახლში მამის გარდაცვალების შემდგომ პერიოდულად, ხოლო დედის გარდაცვალების შემდგომ მუდმივად ცხოვრობდა ე. ს-ი, ადასტურებს მოწმე ს. ს-იც, თუმცა მისი, განმარტებით, მისთვის უცნობია, მამამ სიცოცხლეშივე განუსაზღვრა თუ არა წილი ე.ს (14:54:18 -14:54:30, 14:57:10, 14:59:30).

საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დადასტურდა, რომ სადავო მისამართზე გაზის აბონენტად რეგისტრირებული იყო ე. ს-ი. მის სახელზე ასევე რეგისტრირებული იყო ტელეფონი 2006 წლიდან 2010 წლამდე. იგი იხდიდა გადასახადებს. ე. ს-ი თბილისში, ო-ის დასახლება, კ-ის ქუჩა #8-ში რეგისტრირებული იყო 1990 წლიდან 2011 წლის ივლისამდე (ტ.I, ს.ფ 49).

თავად მოპასუხე მხარის ს. ს-ის განმარტებით, რ. ს-ის გარდაცვალებამდე ე. ს-ი ოჯახთან ერთად მოდიოდა და რჩებოდა აღნიშნულ მისამართზე. ამ განმარტებას ეწინააღმდეგება მოპასუხე მხარის მოწმის ი. ი-ის ჩვენება, სადაც იგი აღნიშნავს, რომ სადავო სახლში მამის გარდაცვალების შემდეგ ე. საერთოდ არ უნახავს. მისი განმარტებით – „შეიძლება ღამე მოდიოდნენ, ჩემთვის უცნობია”. ამდენად აღნიშნული მოწმის ჩვენება სადავო გარემოების დადგენასთან მიმართებაში პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად არ გაიზიარა. პირველი ინსტანციის სასამართლომ ასევე მართებულად არ გაიზიარა მოპასუხე მხარის მოწმის - მ. გ-სა და თ. დ-ას ჩვენებებები ე. ს-ის მიერ მამის სამკვიდროს არ დაუფლებასთან დაკავშირებით, ვინაიდან, მ. გ-ის ჩვენებით - იგი მ. ს-ის გარდაცვალებიდან ერთი წელი სადავო სახლში არ გადასულა, 1994 წლებში კი იშვიათად მიდიოდა; ხოლო თ. დ-ა ასახავს 2006 წლის შემდგომ იმ ურთიერთობებს, რომელიც მას უშუალოდ ჰქონდა ამ ოჯახთან, ვინაიდან აღნიშნულ მისამართზე საცხოვრებლად გადავიდა გათხოვების მომენტიდან 2006 წლიდან. რაც შეეხება მ. ე-ის ჩვენებას, მისი განმარტებით დედის გარდაცვალებამდე ე. ოჯახთან ერთად რჩებოდა ამ მისამართზე.

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა მასზე, რომ მოპასუხე მხარის მოწმეები ვერ აქარწყლებდნენ მოსარჩელე მხარის მოწმეთა ჩვენებებს იმასთან დაკავშირებით, რომ ე.ს ოთახები თავისად მიაჩნდა, ჰქონდა გასაღები, აღნიშნულთან დაკავშირებით ისინი განმარტავენ, რომ მათ არ იცინ ამის თაობაზე. მოპასუხე მხარის მოწმეთა ჩვენენები ასევე ადასტურებენ ფაქტს იმის შესახებ, რომ დედის გარდაცვალებიდან რამოდენიმე თვეში ე. ს-ი თავის ოჯახთან ერთად მუდმივად გადმოვიდა სადავო მისამართზე საცხოვრებლად. თავად ს. ს-ის განმარტებით, ე. ოჯახით 2000 წლის სექტემბერ-ოქტომბერში მუდმივად გადავიდა ამ მისამართზე საცხოვრებლად, აქირავებდა ოთახებს და ქირას თავად იღებდა.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საქმეზე დადგენილი გარემოებების, მოწმეთა ჩვენებებისა და საქმეში არსებული მასალების ერთობლივად შესწავლისა და შეფასების შედეგად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად მიიჩნია სარწმუნოდ მოსარჩელის განმარტება მშობელთა სამკვიდროს ფაქტობრივად დაუფლების თაობაზე.

პალატამ მიუთითა, რომ ვინაიდან მხარეები საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის გამოყენებაზე არ შეთანხმებულან, მ. ს-ის სამკვიდროს მიღებასთან დაკავშირებით, სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე, 1504-ე მუხლების შესაბამისად, უნდა გამოყენებულიყო სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის დროს მოქმედი საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსი (1964 წლის რედაქცია), ხოლო რ. ს-ის სამკვიდროს (რომელშიდაც შევიდა ქმრის სამკვიდროდან სადავო ქონების მისი კუთვნილი წილი) მიღებასთან დაკავშირებით სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის მიმართ დღეს მოქმედი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ნორმები.

პალატამ მიუთითა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 539-ე, 544-ე, 556-ე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1319-ე, 1320-ე, 1336-ე, 1421-ე, 1424-ე, 1433-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ, როგორც 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსი, ისე 1997 წლის სამოქალაქო კოდექსი განამტკიცებს ფაქტობრივი დაუფლებით სამკვიდროს მიღების წესს. განსახილველ შემთხვევაში, იმ დადგენილი გარემოების გათვალისწინებით, რომ ე. ს-ს ფაქტობრივი ფლობით აქვს მიღებული სამკვიდრო, პალატამ მიიჩნია, რომ შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად დააკმაყოფილა ე. ს-ის სარჩელი და მისი წილი სადავო ქონებიდან განსაზღვრა ½ ნაწილით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლები.

პალატამ ასევე არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია სახელმწიფო ბაჟის დაკისრებასთან დაკავშირებით და აღნიშნულთან მიმართებით აღნიშნა, რომ საქმის მასალების თანახმად, პირველი ინსტანციის სასამართლოში წინამდებარე საქმის განხილვისას მოსარჩელემ ჯამში გადაიხადა 595 ლარი (იხ.: ქვითრები, ტ. I, ს.ფ. 56, 134, 146), შესაბამისად, ვინაიდან სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხე მხარეს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის შესაბამისად, მართებულად დაეკისრა მოსარჩელის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ანაზღაურება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 14 მარტის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ს. ს-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის იმ საფუძვლით, რომ სასამართლომ არასწორად შეაფასა მოწმეთა ჩვენებები და წარდგენილი მტკიცებულებები და არასწორად დაადგინა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ, არასწორად გაიზიარა ს. ს-ის პოზიცია, რომ სადავო ქონება მის ინდივიდუალურ საკუთრებას წარმოადგენდა, რითაც უგულებელყო პირველი რიგის მემკვიდრის მიერ კანონის სრული დაცვით სამკვიდროს მიღების ფაქტი და საჯარო რეესტრის ამონაწერით დადასტურებული საკუთრების უფლების პრეზუმფცია. ამასთან არასწორად განმარტა კანონი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 13 მაისის განჩინებით ს. ს-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ს. ს-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ს. ს-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (903 ლარის) 70% – 632.1 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ს. ს-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ ს. ს-ს დაუბრუნდეს მის მიერ 2013 წლის 23 აპრილს №1 საგადახდა დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (903 ლარის) 70% – 632.1 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე თ. თოდრია

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე