№ას-655-623-2013 3 ოქტომბერი, 2013 წელი
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი – გ. რ-ი
მოწინააღმდეგე მხარეები – ნ. კ-ი, რ. პ-ე, ე. პ-ე
მესამე პირი – გ. კ-ი
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 7 მაისის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა, ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
2012 წლის 27 სექტემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა გ. რ-მა მოპასუხეების – ნ. კ-ის, რ. პ-სა და ე. პ-ის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა დასახელებული მოპასუხეების გამოსახლება მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონებიდან. გარდა ამისა, სარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა მოპასუხეებისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 10000 ლარის დაკისრება მატერიალური და მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 27 ნოემბრის საოქმო განჩინებით საქმეში მესამე პირად (დამოუკიდებელი მოთხოვის გარეშე) ჩაება გ. კ-ი.
ამავე სასამართლოს 2012 წლის 24 დეკემბრის გადაწყვეტილებით გ. რ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მოსარჩელემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა. მან მოითხოვა აღნიშნული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 7 მაისის განჩინებით გ. რ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.
სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
2001 წლის 25 მაისს ვ. კ-სა და გ. რ-ს შორის გაფორმდა ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ვ. კ-მა ზაჰესში, თ-ის ქ.№64-ში მდებარე მისი კუთვნილი საცხოვრებელი სახლის ½ ნაწილი და 0.06ჰა მიწის ნაკვეთი, აჩუქა შვილს – გ. რ-ს.
ამდენად, დადგინდა, რომ მოსარჩელეს ჩუქების ხელშეკრულებით საკუთრებაში გადაეცა უძრავი ქონების ½ იდეალური წილი.
საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურის არქივის მონაცემების საფუძველზე გაცემული ცნობა-დახასიათების მიხედვით, ქ.თბილისში, ზაჰესში, თ-ის ქ.62-64-ში, მესაკუთრეს 1517კვ.მ მიწის ფართზე განთავსებული შენობის ლიტ „ა-ს” ½ ნაწილის და 0.06ჰა-ს მესაკუთრეა გ. რ-ი, ლიტ „ა-ს” ½ ნაწილის – ვ. კ-ი, ხოლო ლიტ „გ-ს” მესაკუთრეა გ. კ-ი. ლიტ „ბ-ში” ფიქსირდება უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე არსებული 25კვ.მ ფართი, რომლის მფლობელი არქივის მონაცემებით გაურკვეველია (ტომი 1, ს.ფ. 39).
ქ.თბილისში, ზაჰესში, თ-ის ქ.№64-ში მდებარე 600კვ.მ ფართის მიწის ნაკვეთი, საკადასტრო კოდით – ... და მასზე განთავსებული №1 შენობა-ნაგებობა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში აღირიცხულია გ. რ-ის სახელზე (ტომი 1, ს.ფ. 44). აპელანტის განმარტებით, №1 ნაგებობა წარმოადგენს სწორედ ლიტერ „ა-ს“ ნაწილს, რომელიც ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე მას გადაეცა საკუთრებაში (სახლის ½ ნაწილი).
ქ.თბილისში, ზაჰესში, თ-ის ქ.№64-ში მდებარე 600კვ.მ ფართის მიწის ნაკვეთი, საკადასტრო კოდით – ... – საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში აღრიცხულია ვ. კ-ის სახელზე.
მოსარჩელე გ. რ-ი სადავოდ არ ხდიდა იმ გარემოებას, რომ 2001 წლის 25 მაისს გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულებით მას საკუთრებაში გადაეცა ზაჰესში, თ-ის ქ.№64-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის ½ ნაწილი და 0.06ჰა მიწის ნაკვეთი (იხ.: სარჩელი, ტომი 1, ს.ფ. 3). ამასთან, როგორც თავად აპელანტი ადასტურებდა, ფაქტობრივად საცხოვრებელი სახლის ½ ნაწილი მდებარეობდა მისი გარდაცვლილი მამის, ვ. კ-ის სახელზე რიცხულ მიწის ნაკვეთზე (იხ.: 03.04.2013წ. სხდომის ოქმი).
სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მართებულად აღინიშნა, რომ მოსარჩელე გ. რ-ი ითხოვდა 2001 წლის 25 მაისს გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულებით მიღებული ქონების (საცხოვრებელი სახლის ½ ნაწილი და 0.06ჰა მიწის ნაკვეთი) გამოთხოვას მოპასუხეების უკანონო მფლობელობიდან, თუმცა ვერ აკონკრეტებდა იმ ოთახებს, რომელთა გამოთხოვასაც ითხოვდა. ამასთან, ფაქტობრივად გაუმიჯნავი იყო მოსარჩელის სახელზე რიცხული 600კვ.მ მიწის ფართი იმ 600კვ.მ მიწის ფართისაგან, რომელიც კვლავ გარდაცვლილი ვ. კ-ის სახელზე ირიცხებოდა და ჯერ მემკვიდრეების მიერ მემკვიდრეობით მიღებული არ იყო. მოპასუხეები მიუთითებდნენ, რომ მათ არ ეკავათ მთლიანად საცხოვრებელი სახლი, ხოლო ოთახების დაკონკრეტების შემდგომ თანახმანი იყვნენ გამოეთავისუფლებინათ მათ მიერ ზედმეტად დაკავებული ფართი.
სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა იმასთან დაკავშირებით, რომ არ დასტურდებოდა ფაქტობრივი გარემოება მოპასუხეების – ნ. კ-ის, რ. პ-სა და ე. პ-ის მიერ გ. რ-ის 10000 ლარის ოდენობით მორალური და მატერიალური ზიანის მიყენების თაობაზე.
სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო პროცესი აგებულია შეჯიბრებითობის პრინციპზე, რაც მხარეებს უფლებებთან ერთად აკისრებს თავისივე ინტერესებისათვის აუცილებელ საპროცესო მოვალეობებს. ამ მოვალეობების შეუსრულებლობა იწვევს ამავე მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს. ეს დანაწესი განმტკიცებულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით, რომლითაც მოდავე მხარეებს თანაბარი შესაძლებლობა აქვთ განსაზღვრონ ფაქტები თავიანთი მოთხოვნებისა თუ შესაგებლის დასასაბუთებლად და თვითონვე მიიღონ გადაწყვეტილება, თუ რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, ე.ი. მხარეს ეკისრება როგორც ფაქტების მითითების, ასევე მათი დამტკიცების ტვირთი, რაც სათანადო მტკიცებულებების წარდგენით უნდა განახორციელოს.
მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე მხოლოდ მოთხოვნაში ზოგადად განმარტავდა, რომ მოპასუხეებმა გაანადგურეს სადავო ქონება, თუმცა არ უთითებდა, კონკრეტულად რაში გამომოიხატა აღნიშნული, ან რის საფუძველზე განსაზღვრა თანხის ოდენობა. მორალური ზიანის მოთხოვნაც დაუსაბუთებელი იყო, მოპასუხეები ჯერ კიდევ მშობლების სიცოცხლეში ცხოვრობდნენ სადავო ბინაში, მამის დანაშთი სამკვიდრო ჯერ კიდევ გასანაწილებელი იყო მემკვიდრეებს შორის. ასეთ ვითარებაში, მოსარჩელე ვერ ასაბუთებდა რაიმე მორალური ზიანის მიყენებას მოპასუხეების მხრიდან მათი სადავო ბინაში ცხოვრების ფაქტით, სხვა გარემოებებზე კი მოსარჩელე არც მიუთითებდა.
სააპელაციო სასამართლომ, საქმის განხილვისას იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის 1-ლი ნაწილით, 172-ე მუხლის 1-ლი ნაწილით და განმარტა, რომ მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. აღნიშნული ნორმის გამოყენებისათვის აუცილებელია შემდეგი საფუძვლების არსებობა: მოსარჩელე უნდა იყოს ნივთის მესაკუთრე; მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი; მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება. იმ შემთხვევაში, თუ დადგინდება სამივე გარემოების არსებობა, სარჩელი საფუძვლიანია.
მოსარჩელე გ. რ-ი სადავოდ არ ხდიდა იმ გარემოებას, რომ 2001 წლის 25 მაისს გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულებით მას საკუთრებაში გადაეცა ზაჰესში, თ-ის ქ.№64-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის ½ ნაწილი და 0.06ჰა მიწის ნაკვეთი. ამდენად, დადგინდა, რომ მოსარჩელეს ჩუქების ხელშეკრულებით საკუთრებაში გადაეცა უძრავი ქონების ½ იდეალური წილი. საცხოვრებელი სახლის ½ იდეალური წილის მესაკუთრედ ირიცხებოდა მოსარჩელე საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურის არქივის მონაცემებითაც. კერძოდ, ცნობა-დახასიათების მიხედვით, ქ.თბილისში, ზაჰესში, თ-ის ქ.62-64-ში მდებარე უძრავი ქონების – 1517კვ.მ მიწის ფართზე განთავსებული შენობის, ლიტ „ა-ს” ½ ნაწილის და 0.06ჰა-ს მესაკუთრეა გ. რ-ი, ლიტ „ა-ს” ½ ნაწილის – ვ. კ-ი, ხოლო ლიტ „გ-ს” მესაკუთრეა გ. კ-ი. ამასთან, როგორც თავად აპელანტმა დაადასტურა, საჯარო რეესტრის ამონაწერში მითითებული №1 ნაგებობა წარმოადგენს ლიტერ „ა-ს“ ½ ნაწილს, რაც ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე მიიღო, ხოლო საცხოვრებელი სახლის ½ ნაწილი ფაქტობრივად მდებარეობდა მისი გარდაცვლილი მამის, ვ. კ-ის სახელზე რიცხულ მიწის ნაკვეთზე.
სააპელაციო სასაართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის საფუძველზე, სარჩელის დაკმაყოფილება დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი კონკრეტული უძრავი ქონების მესაკუთრეობა ცალსახად დგინდება საჯარო რეესტრის მონაცემების საფუძველზე და არ არის სავარაუდო. როგორც აღინიშნა, მოსარჩელე გ. რ-ი ვერ აკონკრეტებდა იმ ოთახებს, რომელთა გამოთხოვასაც ითხოვდა. ასევე ფაქტობრივად გაუმიჯნავი იყო მოსარჩელის სახელზე რიცხული 600კვ.მ მიწის ფართი იმ 600კვ.მ მიწის ფართისაგან, რომელიც კვლავ გარდაცვლილ ვ. კ-ის სახელზე ირიცხებოდა და ჯერ მემკვიდრეებს არ ჰქონდათ მიღებული მემკვიდრეობით. მოპასუხეები მიუთითებდნენ, რომ მათ არ ეკავათ მთლიანად საცხოვრებელი სახლი, ხოლო ოთახების დაკონკრეტების შემდგომ თანახმანი იყვნენ გამოეთავისუფლებინათ ზედმეტად დაკავებული ფართი.
ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მოთხოვნით აღძრული სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი.
სააპელაციო სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში არ დასტურდებოდა ზიანის ანაზღაურებისათვის საჭირო ფაქტობრივი შემადგენლობა, შესაბამისად, მოსარჩელის მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების დაკისრების თაობაზე დაუსაბუთებელი იყო. მოცემული დასკვნის გამოტანისას სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე და 412-ე მუხლებით.
რაც შეეხებოდა მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნას, აქ სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლზე. მოხმობილი ნორმის მიხედვით, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შემთხვევებში დაზარალებულს შეუძლია მოითხოვოს ანაზღაურება არაქონებრივი ზიანისთვისაც. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრებისათვის უნდა არსებობდეს ზიანის ანაზღურებისათვის საჭირო ფაქტობრივი შემადგენლობა, რაც კონკრეტულ შემთხვევაში არ არსებობდა.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა გ. რ-მა. კასატორი მოითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებას.
საკასაციო საჩივარი არგუმენტირებულია შემდეგნაირად:
კასატორმა არაერთი მტკიცებულება წარადგინა, რაც სააპელაციო სასამართლოს საშუალებას აძლევდა მიეღო მისი სასარგებლო გადაწყვეტილება. მიუხედავად ამისა, სასამართლომ საქმის გარემოებები სრულყოფილად არ შეისწავლა. მოცემულ შემთხვევაში, სახეზე იყო ვინდიკაციული სარჩელისათვის დამახასიათებელი ყველა ნიშანი, სადავო არ იყო სარჩელით მოთხოვნილ უძრავ ქონებაზე მოსარჩელის მესაკუთრეობა. შედეგად ვიღებთ ისეთ ვითარებას, როდესაც მოსარჩელეს დღემდე ეშლება ხელი მამის მიერ ნაჩუქარი ქონებით (თავისი საკუთრებით) სარგებლობაში. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება დაუსაბუთებელია ზიანის ანაზღაურების ნაწილში;
არასწორია სასამართლოს მითითება იმის თაობაზე, რომ თითქოს მოსარჩელე ვერ აზუსტებს ოთახების რაოდენობას, რომლებზეც პრეტენზია გააჩნია. სინამდვილეში, მან წარადგინა საკადასტრო აზომვითი ნახაზი, განუმარტა კიდეც სასამართლოს, თუ რომელი ოთახები უნდა დაეცალათ მოპასუხეებს.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ გ. რ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას გ. რ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 28 ივნისის განჩინებით კასატორი გათავისუფლდა სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან, „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.1 მუხლის „მ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. გ. რ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე პ. ქათამაძე
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
ბ. ალავიძე
