საქმე №ას-68-64-2013 9 ოქტომბერი, 2013 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ვასილ როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ლევან მურუსიძე, პაატა სილაგაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ა. თ-ე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ბ. ა-ე, მ. და ქ. ჩ-ი (მოპასუხე)

მესამე პირები - ე. თ-ე, საქართველოს სასაზღვრო პოლიციის N1 სამმართველო

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 22 ნოემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ბათუმის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა, ხელშეშლის აღკვეთა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ა. თ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ბ. ა-ის, ქ. და მ. ჩ-ის მიმართ, ქ.ბათუმში, ხ-ის ქ №94-ის №7-ში მდებარე ა.თ-ის მფლობელობაში არსებული ოროთახიანი ბინის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვის, ხელშეშლის აღკვეთის, ასევე ბ. ა-ის მიერ განხორციელებული რეკონსტრუქციის პირვანდელ მდგომარეობაში აღდგენის მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

ქ.ბათუმში, ს-ოს (ამჟამად ხ-ის) ქN94-ში მდებარე N7 ბინა სარგებლობის უფლებით ეკუთვნის ა. თ-ეს. 1981 წლიდან 2008 წლამდე, მომხდარი ავტოავარიის შედეგად მიღებული ტრავმის გამო, მოსარჩელე პერიოდულად მკურნალობდა რუსეთის ფედერაციაში. ბათუმის სახალხო სასამართლოს 1984 წლის 21 თებერვლის გადაწყვეტილებით მოსარჩელე მეუღლე ე.თ-ან განქორწინდა და ამავე გადაწყვეტილებით შესახლდა ზემოაღნიშნულ ბინაში. 1995 წელს ს. ქ-ემ პრივატიზაციის გზით გადაიფორმა ამავე მისამართზე მდებარე ბინა და პრივატიზებული 29,48 კვ.მ უძრავი ნივთი მიჰყიდა ბ. ა-ეს, შესაბამისად, მოპასუხის სახელზე ირიცხება ქ.ბათუმში, ხ-ის ქN94-ში მდებარე N7 ბინის ნაწილი - 29,48 კვ.მ. მან უკანონოდ დაიკავა ა.თ-ის სარგებლობაში არსებული ბინაც, რომელიც შინაურული ხელწერილის საფუძველზე 4500 აშშ დოლარად შეიძინა მოსარჩელის ყოფილი მეუღლისაგან. სადავო ბინას ბ.ა-ის თანხმობით დღეისათვის ფლობენ მ. და ქ. ჩ-ი და უარს აცხადებენ მის გათავისუფლებაზე.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით მოითხოვეს:

მოპასუხეთა განმარტებით, სარჩელი უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია, 1985 წლის 4 სექტემბერს გაცემული ცნობა ყალბია და არ არის ასახული რეალური ვითარება, მართალია, ბათუმის სახალხო სასამართლომ 1984 წელს გამოიტანა გადაწყვეტილება ბინაში შესახლების თაობაზე, მაგრამ ეს გადაწყვეტილება აღსრულებული არ არის, ა.თ-ე სადავო ბინაში მხოლოდ 1986 წლის 21 თებერვალსაც რომ შესახლებულიყო, როგორც ეს მითითებულია ბათუმის სახალხო სასამართლოს მიერ გაცემულ ცნობაში, მოსარჩელის განმარტებით, ის 2008 წლამდე იყო წასული რუსეთის ფედერაციაში და, იმ დროისათვის მოქმედი საბინაო კოდექსის თანახმად, ვინაიდან მხარემ, 6 თვეზე მეტი ვადით დატოვა საცხოვრებელი ადგილი, დაკარგა სარგებლობის უფლება. ა.თ-სა და მის ყოფილ მეუღლეს შორის 2002 წელს დადებული გარიგებიდან გამომდინარე, ე.თ-ე, რომელსაც გააჩნდა ბინის ორდერი, უფლებამოსილი იყო, ბ. ა-ის მამისათვის მიეყიდა სადავო უძრავი ქონება, ამ გარიგების არსებობა დასტურდება ე.თ-ის მიერ თანხის მიღებით, ამასთანავე, ე.თ-ის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო, 2007 წელს ბ.ა-ემ 25000 აშშ დოლარად ს.ქ-ან განმეორებით, ოფიციალურად შეიძინა ბინა.

მოპასუხეებმა ასევე მიუთითეს სასამართლო გადაწყვეტილებით აღიარებული უფლების რეალიზაციის ხანდაზმულობის ვადასა და იმ გარემოებაზე, რომ ბ.ა-ეს სადავო ფართის რეკონსტრუქცია არ უწარმოებია.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 28 მაისის გადაწყვეტილებით ა. თ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეები: ბ. ა-ე, მ. ჩ-ე და ქ. ჩ-ე გამოსახლებულ იქნენ ქ.ბათუმში, ხ-ის ქ№94-ში მდებარე N19 სახლის ბინა N7-დან (33 კვ.მ. ოროთახიანი ბინა) და აღნიშნული ფართი თავისუფალ მდგომარეობაში ჩაბარდა მოსარჩელე ა. თ-ეს. მოპასუხეები დავალდებულდნენ, ხელი არ შეუშალონ ა. თ-ეს ქ.ბათუმში, ხ-ის ქ.№94, სახლი 19, ბინა №7-ში მდებარე 33 კვ.მ ოროთახიანი ბინის საერთო ფართით სარგებლობაში. ა. თ-ეს უარი ეთქვა ბ. ა-ის დავალდებულებაზე ბინის თავდაპირველ მდგომარეობაში მოყვანის თაობაზე.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ბ. ა-ემ, ქ. და მ. ჩ-ემ, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 22 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ბ. ა-ის, მ. ჩ-სა და ქ. ჩ-ის წარმომადგენელ გ. წ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 28 მაისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ა. თ-ის სარჩელი ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნით არ დაკმაყოფილდა შემდეგი საფუძვლებით:

პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქ.ბათუმში, ს.ხ-ის ქ.№94, სახლი 19, ბინა №7-ში მდებარე 28 კვ.მ ერთოთახიანი ბინა წარმოადგენს მოპასუხე ბ. ა-ის საკუთრებას. ბინის ნაწილი კი, სამხედრო საბინაო-საექსპლუატაციო ნაწილის საკუთრებაა. ბ. ა-ეს, ბათუმში ხ-ის ქ. №94, სახლი 19, ბინა №7-ში მდებარე მის საკუთრებაში რიცხულ ერთოთახიან ბინაზე მიერთებული აქვს ამავე მისამართზე მდებარე ოროთახიანი ბინა და იგი ამჟამად სარგებლობს ზემოაღნიშნულ მისამართზე მდებარე სამოთახიანი ბინის ფართით, რომელსაც აქვს ერთი საერთო შესასვლელი. ამჟამად მთლიანი ფართი ა-ეს საცხოვრებლად დათმობილი აქვს მოპასუხე მ. და ქ. ჩ-ის. ა. თ-ე 1968 წლიდან 1980 წლამდე მუშაობდა სსრკ-ის სასაზღვრო ჯარის №57 სამხედრო საბინაო უბანში. ვინაიდან მას ქ.ბათუმში არ გააჩნდა საცხოვრებელი სახლი, სამხედრო ნაწილმა მას საცხოვრებლად გამოუყო ზემოაღნიშნულ მისამართზე მდებარე, ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის საბინაო საექსპლუატაციო ნაწილის სახელზე რიცხული 33 კვ.მ ოროთახიანი ბინა, სადაც იგი ცხოვრობდა მეუღლე ე. თ-ან და შვილებთან ერთად. ა. თ-ემ, 1981 წელს, ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად მიიღო მძიმე ტრავმა, ჩაუტარდა ფეხის ამპუტაცია და წლების განმავლობაში მკურნალობდა რუსეთის ფედერაციაში, ამჟამად არის მეორე ჯგუფის ინვალიდი. 1981 წლიდან 1984 წლამდე ა. თ-ე სადავო ფართში აღარ ცხოვრობდა, ვინაიდან იგი ამ პერიოდში სამკურნალოდ იყო წასული რუსეთში. ბათუმის სახალხო სასამართლოს 1984 წლის 21 თებერვლის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა ა. თ-ის სარჩელი, იგი შესახლდა ქ.ბათუმში, ს-ოს (ამჟამად ხ-ის) ქ№94-ის №7-ში მდებარე სამხედრო ნაწილის ოროთახიანი ბინის საერთო ფართში. აღნიშნული გადაწყვეტილება 1986 წლის 26 თებერვალს აღსრულდა. 1984 წლის 21 თებერვლის სასამართლოს გადაწყვეტილებითა და სასამართლოს აღმასრულებლის მიერ 1986 წლის 14 მარტს გაცემული ცნობით დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ ა. თ-ეს, როგორც მეორე ჯგუფის ინვალიდსა და ფეხების პროთეზებით ავადმყოფს, საპატიოდ ჩაეთვალა იმ დროს მოქმედი კანონის შესაბამისად 6 თვეზე მეტი ვადით ბინის მიტოვება და მეუღლესთან განქორწინების შემდეგ შესახლდა ქ.ბათუმში, ხ-ის ქ№94, სახლი 19-ში მდებარე №7 ბინის საერთო ფართში, სადაც გააგრძელა ცხოვრება. ამდენად, დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ ა. თ-ემ სადავო ფართზე მფლობელობის უფლება 1986 წლის 26 თებერვალს სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე მოიპოვა. 1993 წლიდან ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესების გამო მოსარჩელე კვლავ წავიდა სამკურნალოდ რუსეთის ფედერაციაში და 1993 წლიდან ცხოვრებას ვეღარ ახერხებდა სადაო ბინაში. ქ.ბათუმში, ხ-ის ქ№94, სახლი 19, ბინა №7-ში თ-ის სარგებლობაში არსებული ოროთახიანი ბინის მომიჯნავედ მდებარე 29,48 კვ.მ ერთოთახიანი ბინა (საცხოვრებელი 22,68 და დამხმარე - 6,80 კვმ), 1995 წლის 18 ივნისის პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე სამხედრო საბინაო საექსპლუატაციო ნაწილმა საკუთრებაში გადასცა ს. ქ-ეს.

ქ.ბათუმში, ხ-ის ქ№94, სახლი 19 ბინა №7-ში მდებარე 1995 წლის 18 ივნისის პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე ს. ქ-ის სახელზე რიცხულ 29,48 კვ.მ ერთოთახიანი და ამავე მისამართზე მდებარე სამხედრო ნაწილის სახელზე რიცხული 33 კვ.მ ოროთახიანი ბინებით 2002 წლისათვის სარგებლობდა ე. თ-ე, რომელმაც აღნიშნული ბინები გააერთიანა და 2002 წელს ორივე ბინა ე.წ „შინაურული ნასყიდობის ხელწერილის“ საფუძველზე გადასცა ბ. ა-ის ოჯახს, რომლისგანაც მიიღო 4500 აშშ დოლარი. პალატამ მიუთითა ასევე მოწმეთა ჩვენებებზე, რომლითაც დასტურდებოდა ფაქტობრივი გარემოება, რომ 2002 წლიდან ა.თ-ეს აღნიშნულ ბინაში არ უცხოვრია, შესაბამისად, უდავოდ დასტურდებოდა, რომ 2002 წლიდან აღნიშნულ ფართზე ა. თ-ეს აღარ განუხორციელებია მფლობელობა.

დადგენილი გარემოებების გათვალისწინებით, სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 159-ე მუხლით და ჩათვალა, რომ 1884 წლის 21 თებერვლიდან ა. თ-ე ითვლებოდა სადავო უძრავი ქონების კეთილსინდისიერ მფლობელად. 2002 წლიდან ა. თ-ეს აღარ განუხორცილებია სადავო უძრავი ქონების მფლობელობა, უფრო მეტიც 2002 წლიდან ქონებას ფლობდა და განაგებდა ე. თ-ის თანხმობით მოპასუხე ბ. ა-ე, რომელმაც, თავის მხრივ, ეს უფლება დაუთმო მოპასუხეებს მ. და ქ. ჩ-ს. პალატის შეფასებით, სწორედ ამ დროიდან შეწყდა მოსარჩელის მფლობელობა სადავო ქონებაზე, თანახმად სამოქალაქო კოდექსის 156-ე მუხლისა. სასამართლომ ასევე მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 160-ე მუხლზე და აღნიშნა შემდეგი: იმ უდავო ფაქტობრივი გარემოების გათვალისწინებით, რომ ა.თ-ე 10 წელზე მეტია არ ფლობს სადავო უძრავ ნივთს, მან დაკარგა ნივთზე ფაქტობრივი ბატონობა, ამასთან, ამ პერიოდიდან 3 წლის ვადაში ახალი მფლობელისათვის არ მოუთხოვია ნივთის უკან დაბრუნება, რაც მის მოთხოვნას ხანდაზმულს ხდის და, შესაბამისად, მოთხოვნის დაკმაყოფილების გამომრიცხავი გარემოებაა.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა იმ გარემოებაზეც, რომ მოწინააღმდეგე მხარე მოთხოვნის ხანდაზმულობის ფაქტზე პირველი ინსტანციის წესით საქმის განხილვის ეტაპზეც მიუთითებდა, თუმცა თავად ხანდაზმულობის ინსტიტუტის, როგორც სამართლებრივი კატეგორიის შეფასებაში აპელანტის მოსაზრება არ იქნა გაზიარებული, სასამართლოს განმარტებით, ხანდაზმულობა არ არის სამართლებრივი შეფასება, არამედ ფაქტია, რომელზეც თავად მხარეებმა უნდა მიუთითონ. ის გარემოება, რომ ხანდაზმულობის ფაქტზე მხარე მიუთითებდა ქვემდგომ სასამართლოში, სასამართლოს მოსაზრებით, გამორიცხავდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 201-ე მუხლის დარღვევას.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ა. თ-ემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო პალატამ გადაწყვეტილების მიღებისას დაარღვია კანონი, კერძოდ, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, ამასთან, არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება, რომ ა. თ-ე 2002 წლიდან აღარ ფლობს უძრავ ნივთს, სასამართლოს ეს დასკვნა ეწინააღმდეგება სამოქალაქო კოდექსის 156-ე მუხლს, რადგანაც, მოცემულ შემთხვევაში, კასატორის ნების საწინააღმდეგოდ შეწყდა მფლობელობა და არა მის უკან არსებული უფლება, რაც მფლობელობის აღდგენის საფუძველია, ნივთზე ფაქტობრივი ბატონობის განხორციელებისას მხოლოდ გარდამავალი ხასიათის წინააღმდეგობანი არ იწვევს მფლობელობის შეწყვეტას. სააპელაციო პალატამ, სამოქალაქო კოდექსის 160-ე მუხლის შესაბამისად, არასწორად ჩათვალა სარჩელი ხანდაზმულად, რადგანაც, მოცემულ შემთხვევაში ა.თ-ეს ნივთი არ ჩამორთმევია, ასეთ შემთხვევაში კი, სასამართლოს სადავო ურთიერთობის გადაწყვეტისას უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 161-ე მუხლი. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორს მფლობელობის უფლება გადაცემული აქვს კანონის საფუძველზე, ხოლო მოპასუხე ნივთს სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, ბათილი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ფლობს, რაც განაპირობებს მოსარჩელის უფლებას, მსგავსად მესაკუთრისა, მოითხოვოს ხელშეშლის აღკვეთა. სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის საწინააღმდეგოდ, სასამართლომ ხანდაზმულობის ვადის დენა არასწორად დაუკავშირა დოის იმ პერიოდს, როდესაც ა.თ-ე საქართველოში არ იმყოფებოდა და მისთვის უფლების დარღვევის თაობაზე არ იყო ცნობილი, სასამართლოს არ გაურკვევია ის საკითხიც, ხომ არ შეწყდა ხანდაზმულობა, მაშინ, როდესაც, ა.თ-ემ 2010 წელს სარჩელით მომართა საქალაქო სასამართლოს. გარდა ზემოაღნიშნულისა, სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილების უსწორობას ადასტურებს ის გარემოებაც, რომ მხარეს არც სამოქალაქო კოდექსის 160-ე მუხლზე და არც ამ ნორმაში მითითებული საფუძვლით სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე არ მიუთითებია, სააპელაციო პალატამ ამ გარემოებაზე მსჯელობით დაარღვია, როგორც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 201-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტი, ისე ამავე ნორმის მე-4 ნაწილი და 380-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მოთხოვნა. აღნიშნული კი, ეწინააღმდეგება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებას ხანდაზმულობის ინსტიტუტთან მიმართებაში.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 17 ივნისის განჩინებით ა. თ-ის საკასაციო საჩივარი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და საქმის განხილვა დაინიშნა ზეპირი მოსმენის გარეშე, თანახმად ამავე კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, ა. თ-ის საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთება და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქ.ბათუმში, ს.ხ-ის ქ.№94, სახლი 19, ბინა №7-ში მდებარე 28 კვ.მ ერთოთახიანი ბინა წარმოადგენს მოპასუხე ბ. ა-ის, ხოლო ნაწილი სამხედრო საბინაო-საექსპლუატაციო ნაწილის საკუთრებაა.

ბ. ა-ეს, მის საკუთრებაში რიცხულ ერთოთახიან ბინაზე მიერთებული აქვს ამავე მისამართზე მდებარე ოროთახიანი ბინა და იგი ამჟამად სარგებლობს სამოთახიანი ბინის ფართით, რომელსაც აქვს ერთი საერთო შესასვლელი. ამჟამად მთლიანი ფართი ბ.ა-ეს დათმობილი აქვს მოპასუხე მ. და ქ. ჩ-ის.

ა. თ-ე 1968 წლიდან 1980 წლამდე მუშაობდა სსრკ-ის სასაზღვრო ჯარის №57 სამხედრო საბინაო უბანში. ვინაიდან მას ქ.ბათუმში არ გააჩნდა საცხოვრებელი სახლი, სამხედრო ნაწილმა მას საცხოვრებლად გამოუყო ზემოაღნიშნულ მისამართზე მდებარე, ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის საბინაო საექსპლუატაციო ნაწილის სახელზე რიცხული 33 კვ.მ ოროთახიანი ბინა, სადაც იგი ცხოვრობდა მეუღლე ე. თ-ან და შვილებთან ერთად.

ა. თ-ემ, 1981 წელს ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად მიიღო მძიმე ტრავმა, ჩაუტარდა ფეხის ამპუტაცია და წლების განმავლობაში მკურნალობდა რუსეთის ფედერაციაში, ამჟამად არის მეორე ჯგუფის ინვალიდი. 1981 წლიდან 1984 წლამდე ა. თ-ე სადავო ფართში აღარ ცხოვრობდა, ვინაიდან იგი ამ პერიოდში სამკურნალოდ იყო წასული რუსეთში.

ბათუმის სახალხო სასამართლოს 1984 წლის 21 თებერვლის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა ა. თ-ის სარჩელი, იგი შესახლდა ქ.ბათუმში, ს-ოს (ამჟამად ხ-ის) ქ№94-ის №7-ში მდებარე სამხედრო ნაწილის ოროთახიანი ბინის საერთო ფართში. აღნიშნული გადაწყვეტილება 1986 წლის 26 თებერვალს აღსრულდა.

1984 წლის 21 თებერვლის სასამართლოს გადაწყვეტილებითა და სასამართლოს აღმასრულებლის მიერ 1986 წლის 14 მარტს გაცემული ცნობის თანახმად, ა. თ-ეს, როგორც მეორე ჯგუფის ინვალიდსა და ფეხების პროთეზებით ავადმყოფს, საპატიოდ ჩაეთვალა იმ დროს მოქმედი კანონის შესაბამისად 6 თვეზე მეტი ვადით ბინის მიტოვება და მეუღლესთან განქორწინების შემდეგ შესახლდა ქ.ბათუმში, ხ-ის ქ№94, სახლი 19-ში მდებარე №7 ბინის საერთო ფართში, სადაც გააგრძელა ცხოვრება. ამდენად, ა. თ-ემ სადავო ფართზე მფლობელობის უფლება 1986 წლის 26 თებერვალს სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე მოიპოვა.

1993 წლიდან ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესების გამო მოსარჩელე კვლავ წავიდა სამკურნალოდ რუსეთის ფედერაციაში და 1993 წლიდან ცხოვრებას ვეღარ ახერხებდა სადავო ბინაში. ქ.ბათუმში, ხ-ის ქ№94, სახლი 19, ბინა №7-ში თ-ის სარგებლობაში არსებული ოროთახიანი ბინის მომიჯნავედ მდებარე 29,48 კვ.მ ერთოთახიანი ბინა (საცხოვრებელი 22,68 და დამხმარე - 6,80 კვმ), 1995 წლის 18 ივნისის პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე სამხედრო საბინაო საექსპლუატაციო ნაწილმა საკუთრებაში გადასცა ს. ქ-ეს.

ქ.ბათუმში, ხ-ის ქ№94, სახლი 19 ბინა №7-ში მდებარე 1995 წლის 18 ივნისის პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე ს. ქ-ის სახელზე რიცხული 29,48 კვ.მ ერთოთახიანი და ამავე მისამართზე მდებარე სამხედრო ნაწილის სახელზე რიცხული 33 კვ.მ ოროთახიანი ბინებით 2002 წლისათვის სარგებლობდა ე. თ-ე, რომელმაც აღნიშნული უძრავი ქონება გააერთიანა და 2002 წელს ორივე ბინა ე.წ „შინაურული ნასყიდობის ხელწერილის“ საფუძველზე 4500 აშშ დოლარად გადასცა ბ. ა-ის ოჯახს.

2002 წლიდან ა.თ-ეს აღნიშნულ ბინაში არ უცხოვრია, შესაბამისად, 2002 წლიდან აღნიშნულ ფართზე ა. თ-ეს აღარ განუხორციელებია მფლობელობა.

სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ზემოაღნიშნული გარემოებები კასატორს სადავოდ არ გაუხდია, რის გამოც ისინი საკასაციო პალატისათვის სავალდებულო ძალის მატარებელი არიან, თანახმად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილისა.

სააპელაციო პალატამ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად მიიჩნია ის გარემოება, რომ ა.თ-ის მოთხოვნა იყო ხანდაზმული.

კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო პალატის ამ დასკვნას და მიიჩნევს, რომ სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 160-ე მუხლი.

საკასაციო პალატა სავსებით იზიარებს კასატორის ამ მოსაზრებას და თვლის, რომ მხარემ დასაბუთებული შედავება წარმოადგინა (სსსკ 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილი).

როგორც უკვე აღინიშნა, სააპელაციო პალატამ დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება, რომ ა. თ-ეს სადავო უძრავ ქონებაზე მფლობელობის უფლება გადაეცა კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე, ხოლო ბ. ა-ემ უძრავი ქონებით სარგებლობის უფლება მოიპოვა მოსარჩელის ყოფილ მეუღლესთან დადებული ე.წ „შინაურული ხელწერილით“, შესაბამისად, მოპასუხე მ. და ქ. ჩ-ი სადავო ნივთის ფლობას სწორედ ბ.ა-ის ნებართვით ახორციელებენ. აღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა ასკვნის, რომ ა. თ-ე სადავო უძრავი ქონების არა კეთილსინდისიერი მფლობელი, არამედ მართლზომიერი არაპირდაპირი მფლობელია. სარჩელის საფუძვლიანობის გამოკვლევის მიზნით, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, საჭიროა დადგინდეს აქვს თუ არა მოსარჩელეს მოპასუხისაგან ხელშეშლის აღკვეთისა და უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მოთხოვნის უფლება.

პალატა მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 162-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის პირველი წინადადების თანახმად, დაუშვებელია მართლზომიერ მფლობელს მოეთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება.

განსახილველი ნორმის თანახმად, მართლზომიერ მფლობელად ითვლება პირი, რომელიც სამართლებრივ საფუძველზე ახორციელებს ნივთის მიმართ ფაქტობრივ ბატონობას, განსხვავებით კეთილსინდისიერი მფლობელისაგან, რომელსაც არ გააჩნია ნივთის ფლობის კანონისმიერი საფუძველი. კეთილსინდისიერება და არაკეთილსინდისიერება მიუთითებს სუბიექტურ კრიტერიუმებზე, რაც განისაზღვრება პირის დამოკიდებულებით ნივთის ფლობის სამართლებრივი საფუძვლების მიმართ. მართლზომიერი და არა მართლზომიერი მფლობელობა მიგვითითებს ობიექტურად არსებულ ფაქტორებზე, რაც ვლინდება მფლობელობის სამართლებრივი საფუძვლის არსებობაში, ამრიგად, მართლზომიერი მფლობელია მესაკუთრე და ის პირები, რომელთა მფლობელობაც მესაკუთრის მფლობელობიდანაა ნაწარმოები.

ნივთის მართლზომიერი მფლობელობა ვრცელდება მანამ, სანამ არსებობს მართლზომიერი ფლობის საფუძველი. ამასთან ერთად საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კონკრეტულ სადავო ურთიერთობაზე არ ვრცელდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 160-ე მუხლი, რადგან ეს მუხლი ეხება კეთილსინდისიერი მფლობელის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის უკან დაბრუნების მოთხოვნას, მაგალითად, იმ შემთხვევაში, თუ მფლობელს, რომელსაც არ გააჩნდა ფლობის უფლება, მაგრამ ამ ფაქტის მიმართ ის კეთილსინდისიერია, ჩამოერთვა მფლობელობა. ამ შემთხვევაში, მას სამი წლის განმავლობაში შეუძლია, ახალ მფლობელს ნივთის უკან დაბრუნება მოსთხოვოს. ეს წესი არ გამოიყენება მაშინ, როცა ახალ მფლობელს აქვს მფლობელობის უკეთესი უფლება. მფლობელობის უკან დაბრუნების მოთხოვნა შეიძლება გამოყენებულ იქნეს უკეთესი უფლების მქონე პირის მიმართაც, თუკი მან ნივთი მოიპოვა ძალადობის ან მოტყუების გზით. აღნიშნული მუხლი იცავს კეთილსინდისიერი მფლობელის უფლებას, ანუ მფლობელის, რომელსაც არ გააჩნდა მფლობელობის კანონიერი (სახელშეკრულებო) საფუძველი. განსახილველ ნორმა მიგვითითებს „მფლობელობის ჩამორთმევაზე“ და არა ვინდიკაციაზე. მითითებული ნორმის მიხედვით ახალ მფლობელს (მათ შორის მფლობელობის უკეთესი უფლების მქონე პირს) შეუძლია, ვინდიკაციის და არა თვითნებობის საფუძველზე დაიბრუნოს ნივთი. კეთილსინდისიერი მფლობელი ვერ მოითხოვს მფლობელობის დაბრუნებას უკეთესი უფლების მქონე პირისაგან, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც უკეთესი უფლების მქონე პირმა ნივთი მოიპოვა ძალადობის ან მოტყუების გზით.

კონკრეტული სადავო ურთიერთობის შემთხვევაში კასატორი წარმოადგენს მართლზომიერ მფლობელს, რომელსაც მფლობელობა გადაეცა სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული და აღსრულებული გადაწყვეტილების საფუძველზე, ხოლო, ბ. ა-ე, ასევე მ. და ქ. ჩ-ი წარმოადგენენ არამართლზომიერ მფლობელებს. მართალია, სამოქალაქო კოდექსის 159-ე მუხლის თანახმად, მოცემულია კეთილსინდისიერი მფლობელის განმარტება, რომლის არსის დადგენისათვის აუცილებელია მართლზომიერი (არამართლზომიერი) მფლობელობისა და კეთილსინდისიერი (არაკეთილსინდისიერი) მფლობელობის რეალიზაციასთან დაკავშირებული სამართლებრივი დანაწესების განმარტება, თუმცა, უნდა აღინიშნოს, რომ, სამოქალაქო კოდექსის მიხედვით დიფერენცირებულია მფლობელობა ობიექტური თუ სუბიექტური ფაქტორების მიხედვით (160-ე – 164-ე მუხლები). მნიშვნელოვანია, რომ კანონი გამიჯნავს კეთილსინდისიერი მფლობელის მოთხოვნას (160-ე - 161-ე მუხლები) და მართლზომიერი მფლობელის მოთხოვნას (162-ე მუხლი). ასევე, არაუფლებამოსილი კეთილსინდისიერი მფლობელის ვალდებულებებს (163-ე მუხლი) და არაკეთილსინდისიერი მფლობელის ვალდებულებებს (164-ე მუხლი), ამასთან ერთად, გასათვალისწინებელია, რომ კეთილსინდისიერი (არაკეთილსინდისიერი) მფლობელობის ინსტიტუტში, ასევე არსებობს განსხვავებები კეთილსინდისიერი მფლობელისა და არაუფლებამოსილი კეთილსინდისიერი მფლობელის უფლება-ვალდებულებებში.

მითითებული ნორმების ანალიზი ცხადყოფს, რომ კეთილსინდისიერება და არაკეთილსინდისიერება იწვევს განსხვავებულ შედეგებს მართლზომიერი მფლობელობასთან მიმართებით, რომლის აღრევა დაუშვებელია. ამდენად, საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ დასძენს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 159-ე მუხლის განმარტება, მისი სწორი მიზნის დადგენისათვის მოითხოვს მფლობელობის ინსტიტუტში შემავალი ცალკეული ნორმების ანალიზს.

იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს საქმის სააპელაციო პალატისათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების წინაპირობა, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, უფლებამოსილია თავად გადაწყვიტოს წინამდებარე დავა.

როგორც უკვე აღინიშნა, კასატორს ნივთით სარგებლობის - ცხოვრების უფლება მოპოვებული აქვს სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე, რომელიც შესულია კანონიერ ძალაში, ასევე დადგენილია, რომ ის გარემოება, რომ ბ. ა-ის სახელზე ირიცხება სადავო მისამართზე მდებარე ბინის მხოლოდ ის ნაწილი, რომელიც მან ს.ქ-ან კანონიერად შეიძინა, ხოლო ა.თ-ის მფლობელობაში არსებული 2-ოთახინი ბინის კანონიერად ფლობის დამადასტურებელი დოკუმენტი ბ.ა-ეს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია, რაც შეეხება ქ. და მ. ჩ-ს, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილია ის გარემოებაც, რომ ისინი ნივთს ბ.ა-ის ნებართვით ფლობენ.

საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ზემოაღნიშნული ფაქტები მიუთითებენ, რომ ბ.ა-ეს მოსარჩელისათვის სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე სარგებლობაში გადაცემული ნივთის ფლობის უფლება თავიდანვე არ გააჩნდა, ხოლო მოპასუხე ქ. და მ. ჩ-ი ნივთს კეთილსინდისიერად ფლობენ, საწინააღმდეგო გარემოება საქმის მასალებით დადასტურებული არ არის.

სამოქალაქო კოდექსის 163-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, კეთილსინდისიერი მფლობელი, რომელსაც თავიდანვე არ ჰქონია ნივთის ფლობის უფლება ან დაკარგა ეს უფლება, ვალდებულია, დაუბრუნოს ნივთი უფლებამოსილ პირს. ვიდრე უფლებამოსილი პირი არ გამოიყენებს თავის ამ უფლებას, ნივთისა და უფლების ნაყოფი ეკუთვნის მფლობელს.

განსახილველი ნორმით განსაზღვრულია არაუფლებამოსილი კეთილსინდისიერი მფლობელის უფლება-ვალდებულებები, ანუ მფლობელის, რომელსაც თავიდანვე არ ჰქონია ნივთის ფლობის უფლება ან დაკარგა ეს უფლება. აღნიშნული დანაწესი მიგვითითებს იმაზე, რომ არაუფლებამოსილი კეთილსინდისიერი მფლობელი თავის შინაარსით წარმოადგენს არამართლზომიერ მფლობელს, ანუ პირს, რომელსაც არ გააჩნია მფლობელობის სამართლებრივი საფუძველი. მითითებული წინაპირობის არსებობის შემთხვევაში უფლებამოსილ პირს უფლება აქვს, გამოითხოვოს უკანონო მფლობელობიდან ნივთი.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, პალატა მიიჩნევს, რომ ა. თ-ის სარჩელი საფუძვლიანია, ამასთანავე, სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს კასატორის მოთხოვნაზე, რომლის თანახმადაც მხარე მოითხოვს პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილების ძალაში დატოვებას. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 409-ე მუხლისა და L თავის მიზნების გათვალისწინებით, ვინაიდან კანონი საკასაციო პალატის მიერ პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილების ძალაში დატოვების შესაძლებლობას არ ითვალისწინებს, არამედ, შესაბამისი წინაპირობების არსებობისას, სასამართლო უფლებამოსილია, თავად გადაწყვიტოს დავა. პალატა მიიჩნევს, რომ ა. თ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 22 ნოემბრის გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით მისი სარჩელი ხელშეშლის აღკვეთისა და უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის ნაწილში უნდა დაკმაყოფილდეს, საყურადღებოა, რომ წინამდებარე სამართლებრივი ურთიერთობის ამგვარი გადაწყვეტა გამომდინარეობს აგრეთვე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი მყარი ერთგვაროვანი პრაქტიკიდან (იხ. სუსგ Nას-524-493-2012, 4 ოქტომბერი, 2012 წელი). რაც შეეხება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას პალატა არ არის უფლებამოსილი, იმსჯელოს მხარის ამ მოთხოვნაზე, ვინაიდან ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ ბათუმის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში.

საქმის განხილვასთან დაკავშირებული სასამართლო ხარჯების თაობაზე პალატა ყურადღებას გაამახვილებს შემდეგზე: საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ა. თ-ე „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „მ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია, წინამდებარე გადაწყვეტილებით მისი სარჩელი ხელშეშლის აღკვეთისა და უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მოთხოვნის ნაწილში სრულადაა დაკმაყოფილებულია, უდავოა, რომ ამ მოთხოვნის გამო, პირველი ინსტანციის სასამართლოებში გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა 100, ხოლო საკასაციო სასამართლოში გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა - 300 ლარს შეადგენს (სსსკ 39-ე მუხლის პირველი ნაწილის „თ“ ქვეპუნქტი).

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 55-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლოს მიერ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით გაწეული ხარჯები და სახელმწიფო ბაჟი, რომელთა გადახდისაგან განთავისუფლებული იყო მოსარჩელე, გადახდება მოპასუხეს ბიუჯეტის შემოსავლის სასარგებლოდ, მოთხოვნათა იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელიც დაკმაყოფილებულია. ნორმის ღნიშნული დანაწესიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ მოპასუხეებს: ბ. ა-ეს, მ. ჩ-სა და მ. ჩ-ეს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროთ პირველი ინსტანციისა და საკასაციო სასამართლოში გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის - 400 ლარის (100+300) გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. ა. თ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 22 ნოემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება.

3. ა. თ-ის სარჩელი უძრავი ნივთით სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთისა და უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის თაობაზე დაკმაყოფილდეს:

ა) მოპასუხეები: ბ. ა-ე, მ. ჩ-ე და ქ. ჩ-ე გამოსახლებულ იქნენ ქ.ბათუმში, ს.ხ-ის ქN94, სახლი 19, ბინა N7-ში მდებარე 33 კვ.მ ოროთახიანი ბინის საერთო ფართიდან და აღნიშნული ფართი თავისუფალ მდგომარეობაში ჩაბარდეს მოსარჩელე ა. თ-ეს;

ბ) აეკრძალოთ მოპასუხეებს: ბ. ა-ეს, მ. ჩ-სა და ქ. ჩ-ეს ა. თ-ის ხელშეშლა ქ.ბათუმში, ს.ხ-ის ქN94, სახლი 19, ბინა N7-ში მდებარე 33 კვ.მ ოროთახიანი ბინით სარგებლობაში.

4. ბ. ა-ეს (პ/N...), მ. ჩ-სა (პ/N...) და ქ. ჩ-ეს (ს/N...) სახელმწიფო ბიუჯეტის (ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) სასარგებლოდ დაეკისროთ ბათუმის საქალაქო სასამართლოსა და საქართველოს უზენაეს სასამართლოში საქმის განხილვასთან დაკავშირებული სახელმწიფო ბაჟის - 400 ლარის გადახდა.

5. ა. თ-ე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

6. საკასაციო პალატის გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ვ. როინიშვილი

მოსამართლეები: ლ. მურუსიძე

პ. სილაგაძე