საქმე N:ას-1485-1401-2012

საქმე №ას-1485-1401-2012 11 ნოემბერი, 2013 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

თეიმურაზ თოდრია, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - სს „ს, კ, ა. ბ-ი“ (შეგებებული სარჩელის ავტორი)

მოწინააღმდეგე მხარე - შპს „ა-გ-ი“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 18 სექტემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

შპს „ა-გ-იმ“ გადახდის ბრძანების მიღების შესახებ განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს და მოითხოვა სს „ს. კ. ა. ბ-ის“ განმცხადებლის სასარგებლოდ 253459,39 ლარის, ასევე სასამართლო ხარჯების ანაზღაურების დაკისრება. განმცხადებელი თავის მოთხოვნას აფუძნებდა მხარეებს შორის გაფორმებული 2010 წლის 31 მარტის შეთანხმებაზე, რომელიც მისი მოსაზრებით წარმოადგენდა ვალის აღიარების ხელშეკრულებას.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ 2011 წლის 16 ნოემბერს გამოცემულ იქნა გადახდის ბრძანება, რომლითაც დაკმაყოფილდა განმცახდებლის მოთხოვნა.

სს „ს. კ. ა. ბ-ის“ პროტესტის საფუძველზე, შპს „ა-გ-ის“ მიერ აღძრული მოთხოვნა განხილულ იქნა საერთო სასარჩელო წესით.

სს „ს. კ. ა. ბ-იმ“ სარჩელი არ ცნო და შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს შპს „ა-გ-ის“ მიმართ ფულადი ვალდებულების შესრულების - 142649 ლარის დაკისრების მოთხოვნით. შეგებებული სარჩელი ეფუძნებოდა იმ გარემოებებს, რომ შპს „ა-გ-იმ“ დაარღვია მხარეთა შორის 2009 წლის 4 იანვარს გაფორმებული ხელშეკრულების პირობები და მედიკამენტები გასცა არაუფლებამოსილ პირებზე, შესაბამისად სადაზღვევო კომპანიის მიერ უსაფუძვლოდ იქნა გადახდილი თანხები, რაც ექვემდებარება დაბრუნებას.

შპს „ა-გ-იმ“ შეგებებული სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილებით შპს „ა-გ-ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა, სს „ს. კ. ა. ბ-ის“ მოსარჩელე შპს „ა-გ-ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 253459,39 ლარის გადახდა, ამავე გადაწყვეტილებით სს „ს.კ. ა. ბ-ის“ შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს. კ. ა. ბ-იმ“ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებისა და ძირითადი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის მოთხოვნით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 18 სექტემბრის განჩინებით სს „ს. კ. ა. ბ-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებს და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით, კერძოდ:

მხარეთა შორის 2009 წლის 4 იანვარს დადებული ურთიერთთანამშრომლობის ხელშეკრულებით, შპს ,,ა-გ-მა“ იკისრა ვალდებულება უზრუნველეყო სს ,,ს. კ. ა. ბ-ი“ დაზღვეული პირები მის სააფთიაქო ქსელში არსებული და საგარანტიო ფურცელში გამოწერილი მედიკამენტებით.

შპს ,,ა-გ-ის“ მიერ სადავო თანხის ღირებულების მედიკამენტები გაცემული იქნა სს ,,ს. კ. ა. ბ-ი“ დაზღვეულ პირებზე.

2010 წლის 31 მარტს მხარეებს შორის გაფორმდა შედარების აქტი, რომელიც თავისი სამართლებრივი ბუნებით წარმოადგენს ვალის აღიარების ხელშეკრულებას. შედარების აქტზე ხელს აწერენ არა მხოლოდ ბუღალტრები ან ფინანსური საკითხების უფროსი მუშაკები, არამედ, საწარმოს დირექტორებიც. ამასთან, წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირებმა არა მარტო ხელი მოაწერეს ამ შეთანხმებას, არამედ აპელანტმა მოწინააღმდეგე მხარეს გადაურიცხა ამ ურთიერთობიდან გამომდინარე თანხები 2010 წლის 12 აპრილს, 14 მაისსა და 23 სექტემბერს, ჯამში 200 000 ლარის ოდენობით.

სადავო საგარანტიო ფურცლების საფუძველზე, შპს ,,ა-გ-ის“ მიერ გაცემული მედიკამენტების ღირებულების პროპორციულად სს ,,ს. კ. ა. ბ-ის“ მიერ დაზღვეული პირებისათვის შემცირებული იქნა ხელშეკრულებების საფუძველზე შეთანხმებული ლიმიტი, რითაც აპელანტმა მიიღო სარებელი.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის განმარტება იმის თაობაზე, რომ ვინაიდან მთელ რიგ ქვითრებზე არ იყო დატანილი „ას“ სასაქონლო ნიშანი (ე.წ. ლოგო), შესაბამისად, იგი არ იყო უფლებამოსილი ასეთი საგარანტიო ფურცლების მიხედვით გაეწია მომსახურება.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ დავალიანების გადახდის აღიარებით, მოპასუხის მიერ მოწონებული იქნა მოსარჩელის მიერ მედიკამენტების გაცემა ისეთი საგარანტიო ფურცლების საფუძველზე, რომლებზეც შპს ,,ა-გ-ის“ ლოგო არ იყო განთავსებული.

სააპე;აციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ძირითადი სასარჩელო მოთხოვნის მატერიალურ-სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენდა, როგორც სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლი, ასევე 373-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, ვინაიდან სახეზე იყო მოცემულ ნორმათა აღწერილობა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს. კო. ა. ბ-ამ“, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება და ძირითადი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

გასაჩივრებული განჩინებით, სააპელაციო სასამართლომ მხარეთა შორის 2010 წლის 31 მარტს გაფორმებული შედარების აქტი არასწორად მიიჩნია სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლით გათვალისწინებულ ვალის არსებობის აღიარებად, რადგანაც, როგორც არაერთხელ განიმარტა, აღნიშნული დოკუმენტი სწორედ ბუღალტრული ანაგარიშსწორების სისწორეს ისახავდა მიზნად და შედგა მას შემდეგ, რაც მხარეებმა ურთიერთმოთხოვნები გაქვითეს. ასეთ ვითარებაში, შპს „ა-გ-ი“ ერთხელ უკვე გადახდილ თანხას (გაქვითულ თანხას), ცხადია, განმეორებით აღარ აღიარებდა. ამ მიმართებით ქვემდგომმა სასამართლოებმა არ გაიზიარეს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს რეკომენდაცია, რომლის თანახმადაც, საწარმოს ანგარიშსწორების დოკუმენტები ვალის არსებობის აღიარების დამადასტურებელ მტკიცებულებას არ წარმოადგენს. მხარეთა შორის ბუღალტრული შედარების აქტის გაფორმების მიუხედავად, სს „ს. კ. ა.ბ-იმ“ გამოარკვია, რომ შედარების აქტში მითითებული თანხის - 110810 ლარის მოთხოვნის უფლება მოწინააღმდეგე მხარეს არ გააჩნდა, ხოლო უკვე გადარიცხული თანხის ნაწილი - 142649 ლარი ანაზღაურებას არ ექვემდებარებოდა, შესაბამისად, კასატორს მოწინააღმდეგე მხარისაგან უსაფუძვლოდ მიღებული თანხის დაბრუნების მოთხოვნის უფლება გააჩნდა შპს „ა-გ-ის“ უფლებამოსილების არარსებობის პირობებში მედიკამენტების გაცემის გამო. ამ საფუძვლით, შედარების აქტის გაფორმების შემდგომ, შესწავლილი შპს „ა-გ-ის“ მიერ წარდგენილი საგარანტიო წერილებით დადასტურდა, რომ მხოლოდ 200000 ლარი ექვემდებარებოდა კასატორის მხრიდან ანაზღაურებას, ხოლო დარჩენილი 253459 ლარი აღარ უნდა ანაზღაურებულიყო, რადგანაც მხარეთა შორის 2009 წლის 4 იანვარს გაფორმებული ხელშეკრულების 2.1 და 3.2.3 მუხლების თანახმად, აფთიაქიდან მედიკამენტების გაცემა დაიშვებოდა მხოლოდ ამავე ხელშეკრულების 3.1.3 და 6.4 მუხლების შესაბამისად გაფორმებული საგარანტიო წერილის საფუძველზე. როგორც წინა პერიოდის საგარანტიო ფურცლების შესწავლით დადასტურდა, მოწინააღმდეგე მხარემ ხელშეკრულების ზემოხსენებული პირობები დაარღვია და ამ პირობების საწინააღმდეგოდ, მედიკამენტები გასცა სხვა სააფთიაქო ქსელისათვის განკუთვნილი საგარანტიო ფურცლების საფუძველზე. აღნიშნულის თაობაზე ეცნობა სასამართლოს მტკიცებულებათა შესაგებელზე დართვის გზით და დადასტურებულია, რომ სადავო საგარანტიო ფურცლები მოიცავს 2009 წლის ოქტომბრის, ნოემბრისა და დეკემბრის პერიოდს, კერძოდ, ოქტომბერში წარდგენილ იქნა 2540 ფურცელი (57051 ლარის ღირებულების), ნოემბერში - 5423 (85598 ლარის ღირებულების), დეკემბერში - 7326 (110810 ლარის ღირებულების), საქმეში ასევე წარმოდგენილია სს „სადაზღვევო კომპანია ალდაგი ბისიაის“ N975 საგადახდო დავალება თანხით 38963,03 ლარი, N976 საგადახდო დავალება, თანხით 63375,75 ლარი და N364 საგადახდო დავალება, თანხით 26126,42 ლარი. აღნიშნული მტკიცებულებები ადასტურებს წარდგენილი ინვოისების ფარგლებში კასატორის მიერ სავარაუდო ვალდებულების ფარგლებში ზემოაღნიშნულ თვეებში შესრულების საავანსო წესით ანაზღაურებას, რასაც თავად შპს „ა-გ-იც“ ადასტურებს. სწორედ ამ გადახდების საფუძველზე გაიქვითა მხარეთა შორის ვალდებულებები და ანაზღაურებული თანხა წარმოადგენდა საავანსო წესით შესრულებას, რომელიც არ ემყარებოდა წარდგენილი საგარანტიო ფურცლების დეტალურ ანალიზს. მათი დეტალური შესწავლა 2010 წლის 31 მარტის შემდგომ განხორციელდა და დადგინდა, რომ მოწინააღმდეგე მხარე არ იყო უფლებამოსილი, 2009 წლის ოქტომბერში მიეღო 57051 ლარი, ნოემბერში - 85598 ლარი, ხოლო დეკემბერში - 110810 ლარი. სწორედ აღნიშნულიდან გამომდინარე განაცხადა კასატორმა შესრულების ნაწილის ანაზღაურებაზე უარი და ზედმეტად გადახდილი (2009 წლის ოქტომბერსა და ნოემბერში ზედმეტად გადახდილი თანხა შეადგენს 142694 ლარს) თანხის მოწინააღმდეგე მხარისაგან დაბრუნება მოითხოვა. სასამართლომ ამ ფაქტობრივი ვითარებისას გადაწყვეტილების მიღებისას დაარღვია კანონი, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 316-ე, 317-ე და 327-ე მუხლები, მხარეთა შორის გაფორებული ხელშეკრულებით განსაზღვრული საგარანტიო ფურცლის არსებობა და სწორედ ხელშეკრულების პირობების დაცვით მომსახურების გაწევა წარმოადგენდა შეთანხმების არსებით პირობას, რადგანაც ამ ურთიერთობაში სწორედ მზღვეველის საგარანტიო ფურცლის საფუძველზე ახორციელებდა ბენეფიაციარი შესრულებას. სასამართლოს მსჯელობა ეწინააღმდეგება სამოქალაქო კოდექსის 371-ე მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრულ ვალდებულების შესრულების წესს, კერძოდ, საქმეში წარმოდგენილი წერილობითი მტკიცებულებით დასტურდება, რომ მოწინააღმდეგე მხარესთან სხვა ხელშეკრულების მხარეებს „ჯ-ა“ და „პ-ს“ შპს „ა-გ-ის“ მიერ მათ ნაცვლად ვალდებულების შესრულებაზე თანხმობა არ განუცხადებიათ, საწინააღმდეგოს არსებობის შემთხვევაშიც კი, სამოქალაქო კოდექსის 203-ე მუხლით გათვალისწინებული თანხმობა საქმის მასალებში არ მოიპოვება. სასამართლომ შედარების აქტის ჩანაწერი: 2010 წლის 1 იანვრიდან 2010 წლის 31 მარტის ჩათვლით დავალიანების შესახებ ინფორმაცია მუშავდება, მხოლოდ კასატორის საწინააღმდეგოდ განმარტა. სასამართლოს არ უმსჯელია და შეფასება არ მიუცია იმ გარემოებისათვის, რომ მოწინააღმდეგე მხარემ ზემოაღნიშნული ქმედება განზრახ განახორციელა, ვინაიდან, სამეწარმეო მიზნებიდან გამომდინარე, კასატორს გააჩნდა ინტერესი დაზღვეული პირების დიდ ნაწილს მიემართა სს „ჯ-სა“ და შპს „პ. ა-ის“, აღნიშნული გარემოების კვლევის საწინააღმდეგოდ, სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 373-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე და არასწორად მიიჩნია, რომ სს „ს. კ. ა. ბ-ის“ შესრულების მიღებაზე შესრულების მოწონების გზით შპს „ა-გ-ის“ თანხმობა ჰქონდა მიცემული, ასევე ამ ურთიერთობიდან გამომდინარე, მიღებული ჰქონდა სარგებელი. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, სასამართლოს გადაწყვეტილების მიღებისას უნდა ეხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 371-ე მუხლით, ვინაიდან ვალდებულების პირადად შესრულება ეკისრებოდათ „პსპ აფთიაქსა“ და „ჯ-ის“, შს „ა-გ-იმ“ ამ უკანასკნელთა ნაცვლად, მათი თანხმობის გარეშე შეასრულა ვალდებულება, რის გამოც სს „ს. კ. ა. ბ-ი“ უფლებამოსილია უარი განაცხადოს ასეთი შესრულების მიღებაზე.

კასატორის განმარტებით, სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ სს „ს. კ. ა. ბ-ის“ არ წარუდგენია მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურება, რომ სადაზღვევო კომპანია ვერ აკონტროლებდა რა სადაზღვევო ლიმიტების ხარჯვის პროცედურებს, მას სარგებელი დაზღვეულების სადაზღვევო ლიმიტის შემცირების გზით არ მიუღია. სასამართლოს აღნიშნული დასკვნა არ ემყარება საქმის მასალებს, კერძოდ, კასატორსა და შპს „პ. ა-ს“, ასევე შპს „ჯ.ა-ს“ შორის გაფორმდა ურთიერთთანამშრომლობის ხელშეკრულება, რომელთა თანახმადაც ამ აფთიაქებს ჰქონდათ დაშვება სს „ა. ბ-ის“ ე.წ საერთო წვდომის ვებ-ინტერფეისზე და აღნიშნულის საფუძველზე შესაძლებელი იყო ბენეფიციარის კუთვნილი სადაზღვევო ლიმიტის გაკონტროლება, რასაც მოწინააღმდეგე მხარესთან მიმართებაში ადგილი არ ჰქონია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებულობა და თვლის, რომ სს „ს. კ.ა. ბ-ის“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად მიჩნეულ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

შპს ,,ა-გ-ის“ მიერ სადავო თანხის ფარგლებში მედიკამენტები გაცემული იქნა სს ,,ს. კ. ა. ბ-ი“ დაზღვეულ პირებზე.

2010 წლის 31 მარტის ხელშეკრულებით სს ,,ს. კ. ა. ბ-იმ“ აღიარა ვალი შპს ,,ა-გ-ის“ წინაშე. ვალის აღიარება ასევე დადასტურდა ანგარიშსწორების (გადახდის) გზით, კერძოდ სს ,,ს. კ. ა. ბ-იმ“ ავერსს გადაურიცხა ამ ურთიერთობიდან გამომდინარე თანხები 2010 წლის 12 აპრილს, 14 მაისსა და 23 სექტემბერს, ჯამში 200 000 ლარის ოდენობით.

დავალიანების გადახდის აღიარებით, მოპასუხემ მოიწონა მოსარჩელის მიერ მედიკამენტების გაცემა ისეთი საგარანტიო ფურცლების საფუძველზე, რომლებზეც შპს ,,ა-გ-ის“ ლოგო არ იყო განთავსებული.

სადავო საგარანტიო ფურცლების საფუძველზე, შპს ,,ა-გ-ის“ მიერ გაცემული მედიკამენტების ღირებულების პროპორციულად, სს ,,ს.კ.ა. ბ-ის“ მიერ დაზღვეული პირებისათვის შემცირებული იქნა ხელშეკრულების საფუძველზე შეთანხმებული ლიმიტი, რითაც აპელანტმა მიიღო სარგებელი.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლით გათვალისწინებული ვალის აღიარების ხელშეკრულება წარმოადგენს ცალმხრივ და აბსტრაქტულ ხელშეკრულებას, რომლის თანახმად, ერთი მხარე მეორე მხარის სასარგებლოდ დამოუკიდებლად კისრულობს გარკვეულ შესრულებას. იგი დამოუკიდებელია ძირითადი ვალდებულებითი ურთიერთობისგან და მისი მიზანი არ არის ძირითადი ვალდებულებიდან გამომდინარე შესრულების მოთხოვნა. ვალის აღიარებასთან არ გვაქვს საქმე, როდესაც სხვა სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში ხდება ნების გამოვლენა, ან თუ მხარეები არსებული ვალდებულების შინაარსიდან გამოდიან ან მის ფარგლებში მოქმედებენ.

ვინაიდან ვალის აღიარების ხელშეკრულება დამოუკიდებელი გარიგებაა, კანონის მოთხოვნებიდან გამომდინარე, იგი უნდა აკმაყოფილებდეს გარიგების ნამდვილობისათვის დადგენილ პირობებს. ამასთან, აუცილებელია მხარეთა შეთანხმება ხელშეკრულების არსებით პირობებზე. ამ თვალსაზრისით მართებულია კასატორის მითითება სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლზე, რომლის პირველი და მეორე ნაწილების თანახმად, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. არსებითად ჩაითვლება ხელშეკრულების ის პირობები, რომლებზედაც ერთ-ერთი მხარის მოთხოვნით მიღწეულ უნდა იქნეს შეთანხმება, ანდა რომლებიც ასეთად მიჩნეულია კანონის მიერ. პალატის მოსაზრებით, არსებითად უნდა ჩაითვალოს ისეთი პირობები, როგორიცაა: მხარეთა შეთანხმება ხელშეკრულების საგანზე, ძირითადი უფლება-მოვალეობების განსაზღვრა, ფასი, შესრულების ვადა და ა.შ. აქედან გამომდინარე, ნებისმიერი დოკუმენტი, რომელშიც ვალის არსებობაა დაფიქსირებული, ვერ ჩაითვლება ვალის არსებობის აღიარების ხელშეკრულებად, თუ არ დადგინდება, რომ მხარეები შეთანმხდნენ ხელშეკრულების არსებით პირობებზე. ერთ-ერთ საქმეზე, საქართველოს უზენაესი სასმართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ მიიჩნია, რომ ბუღალტრული ურთიერთშედარების აქტი ძველი ხელშეკრულების ფარგლებში შესრულებულ დოკუმენტს წარმოადგენდა, რომელშიც არაფერი იყო ნათქვამი აქტში მითითებული თანხის გადახდის თაობაზე (იხ. სუსგ ას-237-498-08; 3 ოქტომბერი, 2008 წელი).

საქმეში წარმოდგენილი 2010 წლის 31 მარტის შედარების აქტის შეფასებისას, სააპელაციო სასამართლომ მხედველობაში მიიღო ისეთი გარემოებები, როგორიცაა: აქტზე საწარმოს წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირის ხელმოწერა; ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვა; აქტის საფუძველზე განხორციელებული ანგარიშსწორება (გადახდა).

საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ სააპელაციო სასამართლოს არ დაუდგენია ვალის აღიარების ხელშეკრულების ისეთი არსებითი პირობა, როგორიცაა სს „ს. კ. ა. ბ-ის“ ვალდებულება, რომ ეს უკანასკნელი შპს ,,ა-გ-ს“ გადაუხდის აქტში მითითებულ თანხას. ამგვარი ნება აუცილებლად უნდა დგინდებოდეს ვალის აღიარების ხელშეკრულებიდან, რასაც მოცემულ; შემთხვევაში ადგილი არ აქვს. შესაბამისად, ვერც 2010 წლის 31 მარტის შედარების აქტის საფუძველზე განხორციელებული გადახდა ჩაითვლება ვალის აღიარებად. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ 2010 წლის 31 მარტის შედარების აქტი არ წარმოადგენს ვალის არსებობის აღიარების ხელშეკრულებას, არამედ იგი ადრე არსებული ვალდებულებიდან გამომდინარე ფაქტის კონსტატაციას შეიცავს. საკასაციო პალატის ამ რწმენას კიდევ უფრო მეტად ამყარებს ის გარემოება, რომ როგორც პირველი, ასევე სააპელაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებენ მხარეთა შორის 2009 წლის 4 იანვარს დადებულ ორმხრივ ხელშეკრულებაზე და ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების ჯეროვნად შესრულებაზე.

სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ 2009 წლის 4 იანვრის ხელშეკრულებით მხარეები შეთანხმდნენ შემდეგ არსებით პირობებზე: შპს „ა-გ-ს“ უნდა უზრუნველეყო სს „ს. კ. ა. ბ-ი“ დაზღვეული პირები მის სააფთიაქო ქსელში არსებული და საგარანტიო ფურცელში გამოწერილი მედიკამენტებით. საგარანტიო ფურცლის ნიმუში განისაზღვრა ხელშეკრულების დანართი 1-ით, რომელშიც სხვა მონაცემებთან ერთად სამ სექციად დატანილია შპს „პ“-ს, შპს „ჯ“-ს და შპს „ას“ ლოგოები. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ნაკლებად გასაზიარებელია სააპელაციო სასამართლოს ის მსჯელობა, რომლის თანახმადაც, მთელ რიგ საგარანტიო ფურცლებზე ას ლოგოს არარსებობის მიუხედავად, ა უფლებამოსილი იყო გაეწია მომსახურება ალდაგში დაზღვეული პირებისათვის. ამ ნაწილში შეფასებას საჭიროებს სს „ს. კ. ა. ბ-ის“ შესაგებელი, სადაც ეს უკანასკნელი განმარტავს, რომ მას გარკვეული მედიკამენტები შეეძლო უფრო ხელსაყრელ ფასად მიეღო სხვა სააფთიაქო ქსელიდან და სწორედ ამ მოტივით ზოგიერთ შემთხვევაში საგარანტიო ფურცელზე არ იყო დატანილი ას ლოგო და სექცია. ამდენად საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს კასატორის პოზიციას იმასთან დაკავშირებით, რომ საგარანტიო ფურცლის არსებობა და სწორედ ხელშეკრულების პირობების დაცვით მომსახურების გაწევა წარმოადგენდა ხელშეკრულების არსებით პირობას, რადგანაც ამ ურთიერთობაში სწორედ მზღვეველის საგარანტიო ფურცლის საფუძველზე ახორციელებდა ბენეფიაციარი შესრულებას.

კასატორი მიიჩნევს, რომ სახეზე არ არის სამოქალაქო კოდექსის 373-ე მუხლის შემადგენლობა, ამასთან, კასატორმა სასამართლოს წარუდგინა იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ ას მიერ არაუფლებამოსილ პირებზე მედიკამენტების გაცემით სადაზღვევო კომპანიას სარგებელი არ მიუღია.

საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს მტკიცების ტვირთზე, რომელზეც მართალია კასატორი არ უთითებს, თუმცა იმ პრინციპის გათვალისწინებით, რომ სასამართლოს ვალდებულებაა სწორი მიმართულება მისცეს მტკიცებით საქმიანობას, პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს განმარტოს შემდეგი: სასამართლომ საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების განსაზღვრის შემდეგ უნდა განსაზღვროს სადაო და უდავო ფაქტები. სადავო ფაქტები მტკიცების საგანში შემავალ ფაქტებს წარმოადგენს და მტკიცების ტვირთის განაწილების პროცესიც სწორედ აქ ჰპოვებს გამოვლინებას. სასამართლომ, როგორც საპროცესო საქმიანობის სუბიექტმა, მტკიცების ტვირთი იმგვარად უნდა გაანაწილოს, რომ საფრთხე არ შეექმნას მხარეთა მატერიალურ-სამართლებრივი უფლების რეალიზაციას. მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი პროცესულაური წესი მოცემულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლში, რომლის პირველი ნაწილის მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოცემული მუხლის საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლთან ერთობლიობაში განხილვის შედეგად შეიძლება დავასკვნათ, რომ მხარე, რომელმაც სასამართლოს მიმართა მოთხოვნით, მას აწევს როგორც ამ მოთხოვნის საფუძვლად არსებული ფაქტების მითითების, ასევე მათი დამტკიცების, ანუ მტკიცებულებების წარდგენის ტვირთი. როგორც წესი, ფაქტის მითითების და მისი დამტკიცების ტვირთი მჭიდრო კავშირშია ერთმანეთთან, თუმცა არც ისაა გამორიცხული, რომ მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმით ერთ მხარეს მხოლოდ ფაქტის მითითების ტვირთი ეკისრებოდეს, ხოლო მეორე მხარეს საწინააღმდეგოს დამტკიცების ტვირთი.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ შპს „ა-გ-ას“ სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლად მითითებული ნორმის, სამოქალაქო კოდექსის 373-ე მუხლის მე-2 ნაწილის გამოყენებისას არასწორად გაანაწილა როგორც ფაქტის მითითების, ასევე მისი დამტკიცების ტვირთი. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ მოსარჩელე შპს „ა-გ-ს“ არც სარჩელში და არც შემდგომ, ახსნა-განმარტებაში არ მიუთითებია 373-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული ფაქტები (ვალდებულების შესრულება მიიღო იმ პირმა, რომელიც არ იყო უფლებამოსილი; არაუფლებამოსილი პირის წინაშე შესრულებით კრედიტორმა მიიღო სარგებელი), ასევე საქმის მასალებიდან არ ჩანს, რომ მოსარჩელემ რაიმე ღონისძიებებს მიმართა ამ გარემოებათა დასამტკიცებლად საჭირო მტკიცებულებათა მოსაპოვებლად.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს მოპასუხისათვის მტკიცების ტვირთის დაკისრებას იმ მოტივით, რომ სადავო გარემოების (ალდაგში დაზღვეული პირებისათვის ლიმიტის შემცირება) დამტკიცებისათვის საჭირო ინფორმაცია და შესაბამისი მტკიცებულებები ხელმისაწვდომი უნდა ყოფილიყო მოპასუხისათვის და არა მოსარჩელისათვის, კერძოდ, მოპასუხეს შეეძლო მოეპოვებინა და სასამართლოსთვის წარმოედგინა იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ სს ,,ს. კ. ა. ბ-ი“ დაზღვეულთაგან თუნდაც ერთ პირს, რომელსაც სადავო საგარანტიო ფურცლის საფუძველზე მოსარჩელემ მედიკამენტები გადასცა, შესაბამისი ლიმიტი არ შემცირებია. რომც გავიზიაროთ ის მოსაზრება, რომ მტკიცებულებები მოპასუხესთანაა, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ფაქტის მითითების ტვირთისაგან მოსარჩელე ვერ გათავისუფლდება, ამასთან, საპროცესო კოდექსის 103-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების თანახმად, მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები. სასამართლოს შეუძლია შესთავაზოს მხარეებს წარმოადგინონ დამატებითი მტკიცებულებები. თუ მხარეებმა ამა თუ იმ მიზეზით ვერ შეძლეს მტკიცებულებების უშუალოდ მიღება და სასამართლოში წარდგენა, მხარეთა შუამდგომლობით სასამართლოს შეუძლია თვითონ გამოითხოვოს მტკიცებულებები, ვისთანაც უნდა იყოს ისინი.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ საკასაციო სასამართლოს განმარტებების გათვალისწინებით, სწორად უნდა გაანაწილოს მტკიცების ტვირთი და მხოლოდ ამის შემდეგ დაადგინოს მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტები ისე, რომ არ დაირღვეს მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპი.

როგორც საქმის მასალების ანალიზიდან ირკვევა, კასატორის შეგებებული მოთხოვნა ემყარებოდა იმ გარემოებებს, რომ ანაზღაურებული თანხა საავანსო წესით იქნა გადახდილი, რომელიც არ ემყარებოდა წარდგენილი საგარანტიო ფურცლების დეტალურ ანალიზს, ხოლო მათი დეტალური შესწავლა 2010 წლის 31 მარტის შემდგომ განხორციელდა. ამ თვალსაზრისით მნიშვნელოვანია დადგინდეს დაიცვა თუ არა შპს „ა-გ-მა“ 2009 წლის 4 იანვრის ხელშეკრულების 4.1 პუნქტის მოთხოვნები _ ანგარიშთან ერთად წარუდგინა თუ არა კასატორს შესაბამისი საგარანტიო ფურცლების კომპანიისათვის განკუთვნილი პირები, რითაც ალდაგს შესაძლებლობა მიეცემოდა მათი შესწავლის საფუძველზე მოეხდინა გადარიცხვა. მხოლოდ აღნიშნული ფაქტის უტყუარად დადგენის შემთხვევაშია შესაძლებელი დასკვნის გაკეთება იმის შესახებ, ადგილი აქვს თუ არა არაუფლებამოსილი პირების წინაშე განხორციელებული შესრულების შემდგომ მოწონებას.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ: ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა; ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა. აღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. აღნიშნული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მოცემულ საქმეზე გადაწყვეტილების მიღებისას უნდა გადაწყვიტოს სასამართლო ხარჯების მხარეთა შორის განაწილების საკითხი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „ს. კ. ა. ბ-ის“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 18 სექტემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე პალატას.

3. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: თ. თოდრია

პ. ქათამაძე