საქმე №ას-223-215-2013 1 ნოემბერი, 2013 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ვასილ როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ბესარიონ ალავიძე, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - შპს „კ-ა“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - შპს „რ. ს. უ-ის“ უფლებამონაცვლე შპს „ს. კ. ე. და დ-ი“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - ხელშეკრულებით ნაკისრი თანხის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

შპს „რ. ს. უ-მა“ სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „კ-ის“ მიმართ მხარეთა შორის 2009 წლის 15 ოქტომბერს გაფორმებული ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულების მიზნით მოპასუხისათვის 7500 ლარის დაკისრების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

2009 წლის 15 ოქტომბერს მხარეთა შორის დაიდო ხელშეკრულება, რომლის ძალითაც უნივერსიტეტმა იკისრა ვალდებულება, სწავლის ერთწლიანი სასწავლო პროგრამით, დამკვეთის სურვილის შესაბამისად, შეექმნა ახალი სპეციალობები და 2 სტუდენტი მიეღო საინჟინრო ფაკულტეტზე, ხოლო ოთხი სტუდენტი - ჰუმანიტარულ ფაკულტეტზე. მოსარჩელემ 2010-2011 სასწავლო წლისათვის, ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად, მიიღო ის 6 სტუდენტი, რომლებმაც გამსვლელი ქულა დააგროვეს მისაღებ გამოცდაზე და სასურველი კანდიდატები იყვნენ შპს „კ-ის“. ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების გამო, უნივერსიტეტმა მიიწვია პროფესორ-მასწავლებლები სალექციო კურსის წასაკითხად და მათთან გააფორმა შესაბამისი შრომითი ხელშეკრულებები. მოპასუხემ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება არაჯეროვნად შეარულა, მან ნაცვლად 9000 ლარისა, უნივერსიტეტს გადაურიცხა მხოლოდ ერთი სტუდენტის სწავლის საფასური - 1500 ლარი. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ უნივერსიტეტი კომერციულია, ხოლო მასში სწავლა - ფასიანი, მოსარჩელე იძულებული გახდა, შპს „კ-ის“ მიერ ვალდებულების დარღვევის გამო, მიღებული სტუდენტებისათვის შეეჩერებინა სტუდენტის სტატუსი სწავლების მე-2 კურსზე. მიუხედავად უნივერსიტეტის არა ერთი მიმართვისა, შეესრულებინა მოპასუხეს ნაკისრი ვალდებულება, შპს „კ-ას“ თანხა მოსარჩელისათვის არ გადაურიცხავს.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

2009 წლის 15 ოქტომბრის ხელშეკრულებით უნივერსიტეტში ჩარიცხვის პროცედურის მარეგულირებელი დეტალური პირობები მხარეებს ერთობლივად უნდა შეემუშავებინათ, შპს „კ-ას“ მიეცა შესაძლებლობა, ხმის უფლებით მონაწილეობა მიეღო აბიტურიენტთა ჩასარიცხ გამოცდაში იმ ფარგლებში, რომელსაც თავად დააფინანსებდა. მოსარჩელის მიერ ჩატარებულ გამოცდაში მონაწილეობა მოპასუხეს არ მიუღია იმ საფუძვლით, რომ გამოცდების ჩატარების დროისათვის მხარეთა შორის ხელშეკრულება დადებული არ ყოფილა, ასევე არ ყოფილა შეთანხმებული კანდიდატთა ჩარიცხვა, სპეციალობა და შემდგომი დასაქმების პირობები. მოპასუხის მიერ დასახელებულ პირთა შერჩევაში მონაწილე პირი არ წარმოადგენს საწარმოს უფლებამოსილებით აღჭურვილ პირს, რაც გამორიცხავს დასახელებულ სტუდენტთა მოპასუხის მიერ შერჩეულ პირებად მიჩნევის შესაძლებლობას. დაფინანსების საკითხი პირდაპირ იყო დაკავშირებული უნივერსიტეტის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულებასთან, რაც მოსარჩელემ დაარღვია, შესაბამისად, მას მოთხოვნის უფლებაც არ გააჩნია. საყურადღებოა, რომ თავად ხელშეკრულებით განისაზღვრა მისი მოქმედების ვადა - 2009-2010 სასწავლო წელი, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულება, რომლის საფუძველზეც მან პროფესორ-მასწავლებლები მიიწვია, შეეხება 2010-2011 სასწავლო წელს. ამავე პერიოდში აქვთ შეჩერებული სტატუსი სტუდენტებს. შპს „რ. ს. უ-მა“ დაარღვია ხელშეკრულების ის პირობაც, რომელიც ითვალისწინებდა უკვე არსებულ ფაკულტეტებზე შესაბამისი სპეციალობების შექმნას, ხოლო სტუდენტები, რომელთაც უნივერსიტეტი ხელშეკრულების ფარგლებში განიხილავს, ჩარიცხული არიან უკვე არსებულ და არა ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ფაკულტეტებზე. საყურადღებოა, რომ მოსარჩელე, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ბაკალავრიატის პროგრამის სწავლების უზრუნველყოფისა და სახელმწიფოს მიერ აღიარებული დიპლომის გაცემის სანაცვლოდ, სტუდენტებს სთავაზობდა მხოლოდ პროფესიულ განათლებას და ვერ გასცემდა სათანადო დიპლომს იმ საფუძვლით, რომ ავტორიზებულ სასწავლო დაწესებულებას არ წარმოადგენდა, რაც შეეხება სტუდენტ თ.გამრეკელაშვილის სწავლის საფასურის გადახდას, მოპასუხის განმარტებით, აღნიშნული სადავო ხელშეკრულების ფარგლებში არ განხორციელებულა.

რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 30 იანვრის გადაწყვეტილებით, შპს „რ. ს. უ-ის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილებით შპს „რ. ს. უ-ის“ სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 30 იანვრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც შპს „რ. ს. უ-ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხე შპს „კ-ას“ შპს „რ. ს. უ-ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 7500 ლარის გადახდა შემდეგი დასაბუთებით:

პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2009 წლის 15 ოქტომბერს, მხარეებს შორის დაიდო №06/01 ხელშეკრულება, რომლის საგნად განისაზღვრა უნივერსიტეტის მიერ დამკვეთისათვის ერთწლიანი სასწავლო პროგრამით სტუდენტების მომზადება. ერთწლიანი სასწავლო პროგრამა უნდა ყოფილიყო ბაკალავრიატის სრული კურსის (ოთხწლიანი საგანმანათლებლო პროგრამა, გათვლილი არანაკლებ 240 კრედიტზე) განუყოფელი შემადგენელი ნაწილი. სწავლების ერთწლიანი პროგრამა 6 სტუდენტზე უნდა დაეფინანსებინა დამკვეთს, რომლის მოთხოვნის შესაბამისად უნივერსიტეტს უკვე არსებულ ფაკულტეტებზე უნდა შეექმნა ახალი სპეციალობები: საინჟინრო ფაკულტეტზე - სამრეწველო მანქანა-დანადგარების ექსპლუატაცია და კომპიუტერული პროექტირება (ორი ადგილი) და ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტზე - „ინგლისური ენის ტექნიკური თარჯიმან-რეფერენტი“ (ოთხი ადგილი). აბიტურიენტი უნდა ჩარიცხულიყო უნივერსიტეტში (ორივე სპეციალობაზე) მისაღები გამოცდების წარმატებით გავლის შემდეგ. სწავლების საფასურის ოდენობა ერთ სტუდენტზე ერთი სასწავლო წლის პერიოდზე განისაზღვრა 1500 ლარით, 6 სტუდენტზე - 9000 ლარით. ხელშეკრულების მოქმედების ვადად განისაზღვრა 2009-2010 სასწავლო წელი. შპს „რ. ს. უ-ის“ მიერ 2009-2010 სასწავლო წლისთვის მისაღები გამოცდები ჩატარდა 2009 წლის 24 სექტემბერს. 2009 წლის 30 სექტემბერს შპს „რ. ს. უ-ის“ რექტორმა გამოსცა №03 ბრძანება, რომლის მიხედვით უნივერსიტეტის ბაკალავრიატის საგანმანათლებლო პროგრამის პირველ კურსზე, ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტზე (სპეციალობა - ინგლისური ენა და ლიტერატურა) ჩაირიცხა 13 სტუდენტი, ხოლო საინჟინრო ფაკულტეტზე - სპეციალობა - სამშენებლო წარმოების ტექნოლოგიები - 15 სტუდენტი. ხელშეკრულებით შპს „კ-ას“ მიენიჭა უფლებამოსილება, მონაწილეობა მიეღო უნივერსიტეტში აბიტურიენტთა ჩარიცხვისათვის გამართულ მისაღებ გამოცდებში გადამწყვეტი ხმის უფლებით იმ ფარგლებში, რომელსაც თვითონ დააფინანსებდა. უნივერსიტეტში ჩარიცხვის პროცედურის მარეგულირებელი დეტალური პირობები (საბუთების ნუსხა, წარდგენის ვადები, მომსახურებისათვის დადგენილი თანხის გადახდის ოდენობა, წესი და პირობები) უნდა შემუშავებულიყო ერთობლივად. გაზიარებულ იქნა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა, რომ მოსარჩელის მიერ შექმნილ საგამოცდო კომისიაში მითითებული პირი - ნ. ტ-ი, რომელიც საგამოცდო კომისიის წევრად არის დასახელებული და მოხსენიებულია შესაბამის საგამოცდო ოქმებშიც, როგორც შპს „კ-ის“ მენეჯერი, არ წარმოადგენდა ამ საწარმოს უფლებამოსილებით აღჭურვილ პირს. სასამართლო არ დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრებას მოსარჩელის მიერ 2009 წლის 15 ოქტომბრის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევის შესახებ და შეფასებას, რომ შპს „კ-ას“ მოსარჩელის მიმართ არ წარმოშობია ვალდებულებები, რომ შპს „კ-ა“ არ იყო პასუხისმგებელი მოსარჩელის წინაშე.

პალატის მოსაზრებით, საქალაქო სასამართლომ სათანადო შეფასება არ მისცა მხარეთა შორის 2009 წლის 15 ოქტომბერს გაფორმებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე უფლება-მოვალეობებს, პალატამ თავად ხელშეკრულების შინაარსიდან გამომდინარე, მიუთითა, რომ მხარეთა ძირითად შემხვედრ მოვალეობებს შეადგენდა, ერთი მხრივ, შპს „რ. ს. უ-ის“ მიერ 6 სტუდენტის მომზადება შესაბამისი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სპეციალობით, რა მიზნითაც მოსარჩელეს უნდა უზრუნველეყო მაღალპროფესიონალი პროფესორ–მასწავლებლების მოწვევა, ასევე აუდიტორიებისა და ლაბორატორიების თანამედროვე დონის ტექნიკური საშუალებებით აღჭურვა, ხოლო, მეორე მხრივ, შპს „კ-ის“ ვალდებულებას წარმოადგენდა 6 სტუდენტის სწავლების დაფინანსება მხოლოდ (პირველი კურსის) ერთი – 2009-2010 სასწავლო წლისათვის, ამასთან, შპს „კ-ამ“ იკისრა ვალდებულება, წარჩინებული სტუდენტები დაესაქმებინა თავის საწარმოში.

სააპელაციო პალატის შეფასებით, დავის სწორად გადაწყვეტისათვის განმსაზღვრელი მნიშვნელობისა იყო იმ საკითხის გარკვევა, განახორციელა თუ არა მოსარჩელემ ზემოთ აღნიშნული ვალდებულება, რადგანაც სწორედ ამ ვალდებულების ფარგლებში უნდა ყოფილიყო მოსარჩელის მიერ ნაკისრი ვალდებულების შესრულების საკითხი.

სასამართლოს შეფასებით, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მხარეთა სხვა უფლებამოსილებები, მაგალითად, როგორიც იყო დამკვეთის უფლება, მონაწილეობა მიეღო უნივერსიტეტში აბიტურიენტთა ჩარიცხვისათვის გამართულ მისაღებ გამოცდებში გადამწყვეტი ხმის უფლებით, ასევე აბიტურიენტის უნივერსიტეტში ჩარიცხვის პროცედურის მარეგულირებელი დეტალური პირობების შემუშავებაში შპს „რ. ს. უ-ან“ ერთად, სასამართლომ ჩათვალა, რომ შპს „კ-ის“ მიერ აღნიშნული უფლებამოსილების განხორციელება დამოკიდებული იყო მის სურვილზე და თუკი მის მიერ გამოყენებული იქნებოდა მითითებული უფლებამოსილება, შესაბამისად, მეორე მხარეს წარმოეშობოდა მოვალეობა, საშუალება მიეცა შპს „კ-ის“ განეხორციელებინა ამ უფლებამოსილებათა რეალიზაცია. საქმის მასალებში არ მოიპოვებოდა იმ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ შპს „კ-ას“ ქონდა რაიმე მცდელობა, განეხორციელებინა ამ უფლებამოსილების რეალიზება და, რომ შპს „რ. ს. უ-მა“ არ უზრუნველყო შესაბამისი მოვალეობის შესრულება. სასამართლოს შეფასებით, უდავო იყო, რომ ხელშეკრულება ხელმოწერილ იქნა 2009 წლის 15 ოქტომბერს, ანუ უნივერსიტეტში ჩატარებული მისაღები გამოცდების შემდეგ. რამდენადაც 2009 წლის 24 სექტემბერს უნივერსიტეტმა ჩაატარა 2009-2010 წლის სასწავლო წლისათვის გათვალისწინებული მისაღები გამოცდები და მხარეთა მიერ ხელშეკრულება გაფორმებულ იქნა ამ გამოცდების ჩატარების შემდგომ, ამასთან, იმის გათვალისწინებით, რომ ხელშეკრულებით განსაზღვრული იყო სწორედ 2009-2010 სასწავლო წლისათვის 6 სტუდენტის დაფინანსება, სასამართლომ ჩათვალა, რომ შპს კ-ამ ფაქტობრივად, თავადვე გამორიცხა ზემოთ მითითებული უფლებამოსილებების გამოყენების შესაძლებლობა, რამდენადაც, მიუხედავად იმისა, რომ 2009-2010 სასწავლო წლისათვის გათვალისწინებული მისაღები გამოცდები უკვე ჩატარებული იყო, მან მაინც გამოავლინა ნება და ხელი მოაწერა 2009 წლის 15 ოქტომბრის ხელშეკრულებაზე. შპს კ-ის წარმომადგენლის არგუმენტი, რომ 2009 წლის 15 ოქტომბრის შემდეგ კიდევ უნდა ჩატარებულიყო მისაღები გამოცდები, სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია და ჩათვალა, რომ მოკლებული იყო დამაჯერებლობას, იმ საფუძვლით, რომ უნივერსიტეტს, მას შემდეგ, რაც 2009-2010 წლის სასწავლო წლისათვის გათვალისწინებული მისაღები გამოცდები უკვე ჩატარებული ჰქონდა ამავე წლის 24-30 სექტემბერს, კიდევ განეხორციელებინა იმავე სასწავლო წლისათვის მისაღები გამოცდების ჩატარება, თანაც მხოლოდ 6 სტუდენტის მისაღებად. ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, სასამართლო მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ საგამოცდო კომისიაში შპს „კ-ის“ წარმომადგენლის მონაწილეობის გარეშე შპს „რ. ს. უ-ში“ 6 სტუდენტის ჩარიცხვა და ის გარემოება, რომ ეს სტუდენტები არ შეურჩევია შპს „კ-ას“, არ შეიძლებოდა მიჩნეული ყოფილიყო 2009 წლის 15 ოქტომბრის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების მოსარჩელის მიერ დარღვევად. ერთ-ერთი ძირითადი გარემოება, რასაც პირველი ინსტანციის სასამართლომ დააფუძნა სამართლებრივი დასკვნა მოსარჩელის მიერ ვალდებულების დარღვის თაობაზე, წარმოადგენდა სწორედ იმას, რომ შპს „კ-ას“ არ მიუღია მონაწილეობა სტუდენტების შერჩევაში, რაც პალატამ მიუღებლად მიიჩნია.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და განმარტა, რომ მტკიცების ტვირთი, განსახილველ შემთხვევაში, ერთი მხრივ, მოსარჩელეს ავალდებულებდა იმის დადასტურებას, რომ მან ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება შეასრულა, რის სანაცვლოდაც შემხვედრი ვალდებულება დაარღვია მოპასუხემ, ხოლო მოპასუხეს, მისი შესაგებლისა და პოზიციის შინაარსიდან გამომდინარე, მართებდა იმ გარემოების დადასტურება, რომ მოსარჩელემ არ შეასრულა ვალდებულება, რის გამოც მან ცალმხრივად შეწყვიტა ხელშეკრულება და არ არსებობდა მისი მხრიდან შემხვედრი ვალდებულების განხორციელების საფუძველი. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები მოსარჩელის მტკიცების გასაზიარებლად, რომ მან 2009 წლის 15 ოქტომბრის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულების ფარგლებში 6 სტუდენტი მიიღო შესაბამის ფაკულტეტებზე და სტუდენტებისათვის გაწეულ იქნა პირველი კურსით გათვალისწინებული სასწავლო პროგრამა, სასამართლომ საკმარისად მიიჩნია. ამის საწინააღმდეგოდ არ იქნა გაზიარებული მოპასუხის მოსაზრება, რომ სტუდენტების მიღება შესაბამის პროცედურებში შპს „კ-ის“ მონაწილეობის გარეშე განხორციელდა და მოსარჩელემ დაარღვია ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება.

არ იქნა გაზიარებული მოპასუხის არგუმენტი, რომ მოსარჩელემ დაარღვია უკვე არსებულ ფაკულტეტებზე ახალი სპეციალობის შექმნის პირობა, ასევე ის, რომ ავტორიზაციის არარსებობის გამო, მოსარჩელე ვერ გასცემდა სათანადო დიპლომებს, რომელსაც აღიარებდა სახელმწიფო. სასამართლოს მითითებით, ხელშეკრულებით არ ყოფილა გათვალისწინებული კონკრეტული თარიღი, თუ როდიდან - რომელი კურსიდან, უნდა შეექმნა უნივერსიტეტს კონკრეტული სპეციალობები. ხელშეკრულების 1.3. პუნქტის შინაარსიდან გამომდინარე, დამკვეთის მოთხოვნის შესაბამისად, უნივერსიტეტს უკვე არსებულ ფაკულტეტზე უნდა შეექმნა სპეციალობები. რამდენადაც კონკრეტული თარიღი მითითებული არ ყოფილა და მოსარჩელის ახსნა–განმარტების შესაბამისად, ვიწრო სპეციალიზაცია ხორციელდებოდა მხოლოდ მე-3 კურსიდან. პალატამ მოპასუხის ეს მოსაზრება უსაფუძვლოდ ჩათვალა. მოსარჩელის მიერ ამგვარი დარღვევის დადასტურების შემთხვევაშიც კი, შპს „კ-ას“, სასამართლოს შეფასებით, არ წარმოეშობოდა დადებული ხელშეკრულების უპირობოდ მოშლის სამართლებრივი საფუძველი, არამედ მას მხოლოდ მოსარჩელისათვის დამატებითი ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდეგ წარმოექმნებოდა ხელშეკრულების ცალმხრივად მოშლის უფლება. მოპასუხეს სასამართლოსათვის ასევე არ წარუდგენია საკმარისი მტკიცებულება იმ გარემოების დადასტურებულად მიჩნევისათვის, რომ მოსარჩელის მიერ 2009-2010 წლისათვის მიღებულ სტუდენტებზე ვერ მოხდება შესაბამისი დიპლომების გაცემა. სასამართლომ მიიჩნია, რომ, მართალია, მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებით დასტურდება, შპს „რ. ს. უ-ი“ აღარ იყო ავტორიზებული საგანმანათლებლო დაწესებულება, თუმცა, სასამართლოს შეფასებით, აღნიშნული არ გამორიცხავდა იმის შესაძლებლობას, რომ 2009-2010 წელს უნივერსიტეტის მიერ მიღებული სტუდენტების მიერ მე-4 კურსის დასრულებისას მოსარჩელე აღჭურვილიყო ავტორიზებული საგანმანათლებლო დაწესებულების უფლებამოსილებით. მნიშვნელოვანია, რომ ხელშეკრულების გაფორმების მომენტშიც მოსარჩელე არ წარმოადგენდა ავტორიზებულ საგანმანათლებო დაწესებულებას, რის თაობაზეც ცნობილი უნდა ყოფილიყო მოპასუხისათვის. აღნიშნული მსჯელობის გათვალისწინებით, პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხემ ვერ დაასაბუთა მოსარჩელის მხრიდან ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების იმგვარი დარღვევა, რაც მას, როგორც ორმხრივი ხელშეკრულების მონაწილე მხარეს, შეუქმნიდა ხელშეკრულების უპირობოდ მოშლისა და ხელშეკრულებიდან გასვლისათვის საკმარის საფუძველს. ამასთანავე, მოპასუხეს არც მტკიცებულება და არც დასაბუთებული მტკიცება არ წარუდგენია სასამართლოსათვის, რითაც მის მიერ შპს „რ. ს. უ-ან“ დადებული ხელშეკრულების მოშლის შესახებ გამოვლენილი ნების მოსარჩელისათვის კანონით დადგენილი წესით მიწოდებას დაადასტურებდა.

პალატამ ასევე მიუთითა მოსარჩელის მიერ საქმეში წარმოდგენილ 2010 წლის 7 ივლისით დათარიღებულ საგადასახადო დავალებაზე, რომლის მონაცემებითაც დგინდებოდა, რომ შპს „კ-ამ“ შპს „რ. ს. უ-ს“ 2009 წლის 15 ოქტომბრის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულების მიზნით 2007 წლის 7 ივლისს გადაურიცხა 1500 ლარი. მოპასუხეს ამ მტკიცებულების გასაბათილებლად რაიმე საპირისპირო მტკიცებულება არ წარუდგენია, ხოლო შპს „კ-ის“ წარმომადგენლის მხოლოდ განმარტება, რომ ამ თანხის გადარიცხვა შეცდომით განხორციელდა, პალატის მოსაზრებით, ვერ გამოდგებოდა მითითებულ დოკუმენტში დაცული მონაცემების გაბათილებისათვის საკმარის საფუძვლად, უფრო მეტიც, ზემოაღნიშნული დოკუმენტი პალატამ ჩათვალა ვალის აღიარებად, რამდენადაც განხორცილებული ანგარიშსწორებით შპს „კ-ამ“ დავალიანების ნაწილის – 1500 ლარის დაფარვით, ფაქტობრივად აღიარა შპს „რ. ს. უ-ის“ მოთხოვნა მის მიმართ. მოპასუხემ ასევე ვერ მიუთითა თუ რა მომენტიდან მოშალა მან ხელშეკრულება მოსარჩელესთან. შპს „კ-ამ“ შპს „რ. ს. უ-ის“ სასარგებლოდ 2009 წლის 7 ივლისს განხორციელებული ანგარიშსწორებით და დავალიანების ნაწილის დაფარვით, ფაქტობრივად აღიარა ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე შპს „რ. ს. უ-ის“ მოთხოვნა.

სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის შეფასებასთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობა, კერძოდ, მითითება სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლის პირველ ნაწილზე რომლითაც განმტკიცებულია სამოქალაქო სამართალურთიერთობის მონაწილეთა უფლება, თავისუფლად და დამოუკიდებლად გამოხატონ ნამდვილი ნება ხელშეკრულების შინაარსის განსაზღვრისას. ეს უფლება გულისხმობს იმასაც, რომ მხარეებს შეუძლიათ, დადონ სამოქალაქო კოდექსით გაუთვალისწინებელი შინაარსის ხელშეკრულებებიც. მხარეთა შორის გაფორმებული სადავო ხელშეკრულება სამოქალაქო კოდექსით პირდაპირ მოწესრიგებული არ არის, თუმცა იგი სწორად იქნა მიჩნეული განსაკუთრებული სახის სამართლებრივ ურთიერთობად, რომლის მოსაწესრიგებლად გამოყენებულ უნდა იქნას დებულებები, რომლებიც ყველაზე მეტად შეესაბამება საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს, (სამოქალაქო კოდექსის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილი). საქალაქო სასამართლომ სწორად დაასკვნა, რომ მხარეთა შორის წარმოშობილი ურთიერთობის დარეგულირებისას გამოყენებულ უნდა იქნეს ნარდობის ხელშეკრულების მომწესრიგებელი ნორმები. მიუხედავად აღნიშნულისა, პალატამ ჩათვალა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით არასწორად დადგინდა ფაქტობრივი გარემოებები და მათი არასწორი შეფასების გამო, საქალაქო სასამართლომ სარჩელი მცდარად მიიჩნია უსაფუძვლოდ.

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 629-ე, 648-ე მუხლებით, 405-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 341-ე მუხლის მე-2 ნაწილით და განმარტა, რომ მოსარჩელემ 2009 წლის 15 ოქტომბრის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულების ფარგლებში 6 სტუდენტი მიიღო შესაბამის ფაკულტეტებზე, რომელთაც გაეწიათ პირველი კურსით გათვალისწინებული მომსახურება (სასწავლო პროგრამა). სასამართლომ ასევე მიუთითა დადგენილ გარემოებებზე და სამოქალაქო კოდექსის 316-ე და 317-ე მუხლების პირველი ნაწილების თანახმად, მიიჩნია, რომ შპს „კ-ა“ შპს რ. ს. უ-ის წინაშე წარმოადგენდა ვალდებულ პირს 2009 წლის 15 ოქტომბრის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დარჩენილი ფულადი ვალდებულების შესრულებაზე. მით უმეტეს, რომ შპს „კ-ამ“ შპს „რ. ს. უ-ის“ სასარგებლოდ 2009 წლის 7 ივლისს განხორციელებული ანგარიშსწორებით და დავალიანების ნაწილის დაფარვით, ფაქტობრივად, აღიარა ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე შპს „რ. სასწავლო უნივერისტეტის“ მოთხოვნა.

სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს „კ-ამ“, მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით მოითხოვა:

სააპელაციო სასამართლომ 2012 წლის 29 ოქტომბრის განჩინებით არასწორად გააუქმა ამავე სასამართლოს დაუსწრებელი გადაწყვეტილება და განახლდა სააპელაციო საჩივრის არსებითად განხილვა, მაშინ, როდესაც აპელანტს არ წარმოუდგენია არც ერთი ახალი მტკიცებულება. აპელანტის წარმომადგენელმა მხოლოდ ზეპირად განმარტა, რომ სასამართლო სხდომის ჩატარებიდან რამდენიმე დღის შემდეგ იგი მოათავსეს საავადმყოფოში და სწორედ ეს იყო პროცესზე გამოუცხადებლობის მიზეზი. სააპელაციო სასამართლოს არ ჰქონდა სამართლებრივი და ფაქტობრივი საფუძველი დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმებისათვის. სასამართლოს არ დაუსაბუთებია თუ როგორ შეიძლებოდა სასამართლოს სხდომის გამართვიდან რამდენიმე დღის შემდეგ საავადმყოფოში აპელანტის წარმომადგენლის მოთავსებას ხელი შეეშალა აპელანტის გამოცხადებისათვის სასამართლოში რამდენიმე დღით ადრე.

შპს „რ. ს. უ-მა“ შეიცვალა სახელწოდება და 2012 წლის 21 თებერვლიდან წარმოადგენს შპს „ს. კ. ე. და დ-ი“. სააპელაციო საჩივარი შედგენილია 2012 წლის 29 მაისს სადაც აპელანტად დასახელებულია შპს „რ. ს. უ-ი“. სააპელაციო სასამართლოს უფლებამონაცვლეობაზე საერთოდ არ უმსჯელია, ფაქტიურად, მან წარმოებაში მიიღო და დააკმაყოფილა სააპელაციო საჩივარი, რომლის ავტორიც ფიზიკურად არ არსებობდა. სასამართლოს არ გაურკვევია აპელანტისა და მისი წარმომადგენლის უფლებამოსილების საკითხი, ასევე არ გაურკვევია, თუ რა უფლებამოსილება გააჩნია შპს „ს. კ. ე. და დ-ის“, როგორც საგანმანათლებლო დაწესებულებას და რა გავლენა აქვს ამ გარემოებას 2009 წლის 15 ოქტომბრის ხელშეკრულებით მხარეთა უფლება-მოვალეობების განსაზღვრაზე. სასამართლოს არ უმსჯელია იმ გარემოებაზე, შეუძლია თუ არა შპს „ს. კ. ე. და დ-ს“ 2009 წლის 15 ოქტომბრის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ბაკალავრის დიპლომის გაცემა.

პალატამ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ 2009 წლის 15 ოქტომბრის ხელშეკრულება წარმოადგენს პირობით გარიგებას, თანახმად ხეშეკრულების 1.1 პუნქტის, 3.2 პუნქტისა და 3.3. პუნქტებისა, 2009 წლის 15 ოქტომბრის ხელშეკრულებაში დაზუსტებული არ არის სტუდენტების ვინაობა, რომლებიც შერჩეული უნდა ყოფილიყო თავად შპს „კ-ის“ მიერ და სწორედ მათ დასაქმებას კისრულობდა კასატორი, შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 90-ე მუხლის თანახმად, სახეზეა პირობა ანუ სამომავლო და უცნობი მოვლენა, რადგან ნათელია, რომ შპს „კ-ას“ შეეძლო არც ერთი სტუდენტისათვის არ მიეცა ხმა საკუთარი დაფინანსების ფარგლებში, თუ ეს სტუდენტები ვერ დააკმაყოფილებდნენ მის მოთხოვნებს. სწორედ ამ პირობის შესრულებაზეა დამოკიდებული ხელშეკრულების მხარეთა უფლება-მოვალეობების ფარგლები. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა ის გარემოება, რომ შპს „კ-ას“ არ შეურჩევია სტუდენტები, შესაბამისად, 2009 წლის 15 ოქტომბრის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობა არ შესრულებულა და კასატორს არ წარმოშობია ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხის გადახდის ვალდებულება. სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობის თანახმად, შპს „კ-ა“ მხოლოდ მაშინ გათავისუფლდებოდა თანხის გადახდის ვალდებულებისაგან, თუ იგი მოშლიდა ან შეწყვეტდა ხელშეკრულებას და ამის თაობაზე, სამოქალაქო კოდექსის 51-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით, შეატყობინებდა კონტრაჰენტს, რაც არასწორია, ასევე უადგილოა სასამართლოს აპელირება სამოქალაქო კოდექსის 352-ე და 405-ე მუხლებზე, რადგან, სამოქალაქო კოდექსის 93-ე მუხლის თანახმად, კასატორს არ გააჩნდა ხელშეკრულებაზე უარის თქმის, დამატებითი ვადის დაწესების ან კონტრაჰენტისათვის ხელშეკრულების მოშლის შესახებ შეტყობინების მიწოდების აუცილებლობა, 2009 წლის 15 ოქტომბრის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობა არ დამდგარა. სასამართლო არ მსჯელობს იმ საკითხზე, თუ რომელი სტუდენტის სწავლის საფასური გადაიხადა შპს „კ-ამ“, ასევე გადახდილი 1500 ლარი ერთი კონკრეტული სტუდენტის სწავლის საფასურს წარმოადგენს თუ ექვსი სტუდენტის. გაუგებარია როგორ დაადგინა სასამართლომ ვალდებულების აღიარება, თუ იგი მოკლებულია შესაძლებლობას, დაადგინოს ვის სასარგებლოდ უნდა განხორციელდეს ასეთი შესრულება ან რომელი სამუშაოს შესრულების სანაცვლოდ უნდა განხორციელდეს ასეთი გადახდა. 2010 წლის 7 ივლისის საგადახდო დავალების საფუძველზე შპს „კ-ამ“ თანხა შეცდომით გადაიხადა და არა 2009 წლის 15 ოქტომბრის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, რომლის მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა ჯერ გასული არ არის და შპს „კ-ა“ აპირებს მიმართოს კანონით გათვალისწინებულ ზომებს შეცდომით გადახდილი თანხის დასაბრუნებლად. სააპელაციო პალატამ დადგენილ გარემოებად მიიჩნია, რომ შპს „რ. ს. უ-მა“ 2009 წლის 15 ოქტომბრის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულების ფარგლებში მიიღო 6 სტუდენტი შესაბამის ფაკულტეტებზე და სტუდენტებისათვის გაწეული იქნა პირველი კურსით გათვალისწინებული სასწავლო პროგრამა, ამასთან, არ იმსჯელა ვინ არიან ის პირები, რომლებიც მოიაზრებიან 2009 წლის 15 ოქტომბრის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ 6 სტუდენტად. არასწორად იქნა დადგენილი, რომ შპს „კ-ამ“ თავად გამორიცხა სტუდენტების შერჩევაში მონაწილეობის მიღების შესაძლებლობა, რადგან ხელშეკრულებას ხელი მოაწერა 2009 წლის 15 ოქტომბერს და შპს „კ-ას“ არგუმენტი, რომ უნდა ჩატარებულიყო სტუდენტების შესარჩევი დამატებითი პროცედურები არ არის დადასტურებული რაიმე მტკიცებულებით. ის გარემოება, რომ სტუდენტები შპს „კ-ას“ არ შეურჩევია, არ შეიძლება განხილულ იქნას შპს „რ. ს. უ-ის“ მიერ 2009 წლის 15 ოქტომბრის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევად. თავად 2009 წლის 15 ოქტომბრის ხელშეკრულების მიხედვით, სწორედ შემსრულებელს უნდა უზრუნველეყო დამკვეთის მონაწილეობა სტუდენტების შერჩევაში, თუ შემსრულებელს არ შეეძლო აღნიშნულის განხორციელება 2009 წლის 15 ოქტომბრის შემდეგ, მაშინ მას ეს ვალდებულება არ უნდა ეკისრა. შპს „კ-ა“ მხოლოდ იმ შემთხვევაში იყო თანახმა, დაეფინანსებინა სტუდენტები, თუ იგი თვითონ შეარჩევდა მათ გადამწყვეტი ხმის უფლებით, რადგან მან აიღო ვალდებულება საკუთარ საწარმოში სწორედ შერჩეული სტუდენტების დასაქმებაზე, შესაბამისად, სახეზეა შპს „რ. ს. უ-ის“ მიერ ხელშეკრულების არსებითი დარღვევა. არასწორია სასამართლოს დასკვნა, თითქოს შპს „კ-ას“ არ წარმოუდგენია საკმარისი მტკიცებულება იმ გარემოების დასადასტურებლად, რომ მოსარჩელის მიერ 2009-10 სასწავლო წლისათვის მიღებულ სტუდენტებისათვის ვერ მოხდება ხელშეკრულებით გათვალისწინებული დიპლომის გადაცემა, მაშინ, როდესაც საქმეში წარმოდგენილია განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის წერილი, საპირისპირო მტკიცებულება კი, წარმოდგენილი არ არის, ამასთან, შპს „რ. ს. უ-მა“ შეიცვალა სახელწოდება და 2012 წლის 21 თებერვლიდან წარმოადგენს ორგანიზაციას სახელწოდებით შპს „ს. კ. ე. და დ-ი“, რომელმაც უნდა ამტკიცოს, რომ მას შეუძლია 2009 წლის 15 ოქტომბრის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ბაკალავრის დიპლომის გაცემა და არა – პირიქით. არასწორია ასევე გადაწყვეტილების დასკვნა, რომ ფაკულტეტებზე სპეციალობების განსაზღვრა ხორციელდება მე-3 კურსიდან, რადგანაც საქმეში წარმოდგენილია სტუდენტების მიღების შესახებ შპს „რ. ს. უ-ის“ N33 ბრძანება, რომელშიც სპეციალობები უკვე განსაზღვრულია. საპირისპირო მტკიცებულება არ მოიპოვება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 22 აპრილის განჩინებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, შპს „კ-ის“ საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად და საქმის განხილვა დაინიშნა ზეპირი მოსმენის გარეშე, თანახმად ამავე კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა, ამასთან, ამავე პალატის 2013 წლის 1 ნოემბრის განჩინებით შპს „რ. სასწავლო უნივერსიტეტის“ უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა შპს „ს. კ. ე. და დ-ი“.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს „კ-ის“ საკასაციო საჩივარი საფუძვლიანია და ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა. განსახილველ შემთხვევაში, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველს სწორედ მტკიცებულებათა არასრული გამოკვლევა წარმოადგენს, რის გამოც საკასაციო პალატა მოკლებულია შესაძლებლობას, შეაფასოს გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლიანობა.

პირველ ყოვლისა, საკასაციო პალატა მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ მხარეთა შორის 2009 წლის 15 ოქტომბერს დადებული სადავო გარიგება სააპელაციო პალატამ ნარდობის ხელშეკრულებად მიიჩნია, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს ამ სამართლებრივ შეფასებას და სადავო სამართალურთიერთობიდან გამომდინარე, მიიჩნევს, რომ შპს „კ-ა“ წარმოადგენს დამკვეთს, ხოლო შპს „რ. ს. უ-ის“ უფლებამონაცვლე შპს „ს. კ. ე. და დ-ი“ - მენარდეს, რომელმაც იკისრა ვალდებულება, შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო.

მოცემულ შემთხვევაში, დავას არ იწვევს ის გარემოება, რომ მენარდის მოთხოვნას წარმოადგენს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შესრულებული სამუშაოს გამო, დაპირებული ანაზღაურების მიღება. ამ ტიპის სარჩელის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანია, მოსარჩელემ (მენარდემ) დაადასტუროს მის მიერ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოს შესრულების ფაქტი იმდენად, რამდენადაც, სამოქალაქო კოდექსის 648-ე მუხლის თანახმად, შემკვეთი მოვალეა მენარდეს გადაუხადოს საზღაური სამუშაოს შესრულების შემდეგ, თუ ხელშეკრულება არ ითვალისწინებს ნაწილ-ნაწილ გადახდას.

განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2009 წლის 15 ოქტომბერს, მხარეებს შორის დაიდო №06/01 ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც უნივერსიტეტს ერთწლიანი სასწავლო პროგრამით დამკვეთისათვის უნდა მოემზადებინა სტუდენტები.

ერთწლიანი სასწავლო პროგრამა უნდა ყოფილიყო ბაკალავრიატის სრული კურსის (ოთხწლიანი საგანმანათლებლო პროგრამა, გათვლილი არანაკლებ 240 კრედიტზე) განუყოფელი შემადგენელი ნაწილი.

სწავლების ერთწლიანი პროგრამა 6 სტუდენტზე უნდა დაეფინანსებინა დამკვეთს, რომლის მოთხოვნის შესაბამისად, უნივერსიტეტს უკვე არსებულ ფაკულტეტებზე უნდა შეექმნა ახალი სპეციალობები: საინჟინრო ფაკულტეტზე - სამრეწველო მანქანა-დანადგარების ექსპლუატაცია და კომპიუტერული პროექტირება (ორი ადგილი) და ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტზე - „ინგლისური ენის ტექნიკური თარჯიმან-რეფერენტი“ (ოთხი ადგილი).

აბიტურიენტი უნდა ჩარიცხულიყო უნივერსიტეტში (ორივე სპეციალობაზე) მისაღები გამოცდების წარმატებით გავლის შემდეგ.

სწავლების საფასურის ოდენობა ერთ სტუდენტზე ერთი სასწავლო წლისათვის განისაზღვრა 1500 ლარით, 6 სტუდენტზე - 9000 ლარით.

ხელშეკრულების მოქმედების ვადად განისაზღვრა 2009-2010 სასწავლო წელი.

შპს „რ. ს. უ-ის“ მიერ 2009-2010 სასწავლო წლისთვის მისაღები გამოცდები ჩატარდა 2009 წლის 24 სექტემბერს.

2009 წლის 30 სექტემბერს შპს „რ. ს. უ-ის“ რექტორმა გამოსცა №03 ბრძანება, რომლის მიხედვით უნივერსიტეტის ბაკალავრიატის საგანმანათლებლო პროგრამის პირველ კურსზე, ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტზე (სპეციალობა - ინგლისური ენა და ლიტერატურა) ჩაირიცხა 13 სტუდენტი, ხოლო საინჟინრო ფაკულტეტზე - სპეციალობა - სამშენებლო წარმოების ტექნოლოგიები - 15 სტუდენტი.

ხელშეკრულებით შპს „კ-ას“ მიენიჭა უფლებამოსილება, მონაწილეობა მიეღო უნივერსიტეტში აბიტურიენტთა ჩარიცხვისათვის გამართულ მისაღებ გამოცდებში გადამწყვეტი ხმის უფლებით იმ ფარგლებში, რომელსაც თვითონ დააფინანსებდა.

უნივერსიტეტში ჩარიცხვის პროცედურის მარეგულირებელი დეტალური პირობები (საბუთების ნუსხა, წარდგენის ვადები, მომსახურებისათვის დადგენილი თანხის გადახდის ოდენობა, წესი და პირობები) უნდა შემუშავებულიყო ერთობლივად.

მოსარჩელის მიერ შექმნილ საგამოცდო კომისიაში მითითებული პირი - ნ.ტ-ი, რომელიც საგამოცდო კომისიის წევრად იყო დასახელებული და მოხსენებული შესაბამის საგამოცდო ოქმებშიც, როგორც შპს „კ-ის“ მენეჯერი, არ წარმოადგენდა ამ საწარმოს უფლებამოსილებით აღჭურვილ პირს.

საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ზემოაღნიშნული გარემოებები წარმოადგენს ხელშეკრულების იმ არსებით პირობებს, რომელთა შესრულებაც ხელშეკრულების მხარეთა ნამდვილი ნებიდან გამომდინარეობდა და რამაც განაპირობა სწორედ ამ შინაარსის ხელშეკრულების დადება, თანახმად სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის პირველი ნაწილისა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, უმნიშვნელოვანეს გარემოებას წარმოადგენს მხარეთა მიერ შეთანხმებული ნების (ხელშეკრულების პირობების) სწორად განსაზღვრა.

ამ კუთხით საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის მოსაზრებას და მიიჩნევს, რომ სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის დარღვევით, ყოველმხრივ და სრულად არ გამოიკვლია საქმის მასალები.

პირველ ყოვლისა, საკასაციო პალატა მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ 7.1 მუხლით მხარეებმა განსაზღვრეს, რომ ხელშეკრულება ძალაში შედიოდა ხელმოწერის დღიდან და მოქმედებდა 2009-2010 სასწავლო წლის განმავლობაში, თავად ხელშეკრულება ხელმოწერილია 2009 წლის 15 ოქტომბერს, აღნიშნულის პარალელურად სასამართლომ დაადგინა, რომ მისაღები გამოცდები ხელშეკრულების დადებამდე ჩატარდა და 2009-2010 სასწავლო წლისათვის მეტი მისაღები გამოცდა უნივერსიტეტს აღარ ჩაუტარებია. ამ დასკვნის საწინააღმდეგოდ, პალატა ასკვნის, რომ ხელშეკრულების დადებამდე ჩატარებული მისაღები გამოცდების შედეგად უნივერსიტეტში ჩარიცხული აბიტურიენტები სწორედ ამ ხელშეკრულების სუბიექტებს წარმოადგენდნენ. საყურადღებოა ის გარემოება, რომ სააპელაციო პალატამ თავადვე დაადგინა, რომ მისაღებ გამოცდაზე დამსწრე პირი დამკვეთის უფლებამოსილი წარმომადგენელი არ ყოფილა.

ზემოაღნიშნული საფუძვლიდან გამომდინარე (ხელშეკრულების დადების შემდეგ მისაღები გამოცდა არ ჩატარებულა) საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნას, რომ ხელშეკრულებით განისაზღვრა დამკვეთის უფლება, ხმის უფლებით მონაწილეობა მიეღო მისაღები გამოცდების ჩატარებაში, რისი რეალიზაციაც უშუალოდ მხარემ არ განახორციელა. პალატის შეფასებით, ეს გარემოება საჭიროებს სამართლებრივ შეფასებას. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ დამკვეთმა სტუდენტების დაფინანსება იკისრა არა ყველა, არამედ განსაზღვრულ ფაკულტეტზე, ამასთან, წარმატებული სტუდენტი უნდა დასაქმებულიყო საწარმოში. ამ პირობის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა ლეგიტიმურად მიიჩნევს შპს „კ-ის“ ნებას, ხმის უფლებით მონაწილეობა მიიღოს მისაღები გამოცდების ჩატარებაში.

საკასაციო პალატა ასევე იზიარებს კასატორის არგუმენტს მენარდის მიერ განსაზღვრულ სპეციალობათა შეუქმნელობის, უნივერსიტეტის, როგორც უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულების სტატუსისა და მიღებული სტუდენტების ჩარიცხვის თაობაზე შპს „კ-ის“ მიერ გამოვლენილი ნების არასებობის თაობაზე და მიიჩნევს, რომ ამ მხრივ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნები არ ემყარება საქმეში არსებული მტკიცებულებების სრულყოფილ კვლევას, კერძოდ, საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, ამ გარემოებათა დადგენის მიზნით, გამსაზღვრელია სადავო ხელშეკრულების მე-4 მუხლის სრულყოფილი კვლევა, რომლითაც დადგინდა მხარეთა შეთანხმების აუცილებლობა „ერთობლივად გადასაწყვეტ საკითხებზე“, საყურადღებოა, რომ მხარეებმა ხელშეკრულებით განსაზღვრეს ვადა და ამ ხელშეკრულების არსებითი პირობები, მათ შორის სწავლების სპეციალიზაცია. სასამართლო დასკვნა, რომ, შესაძლოა, უნივერსიტეტს შესაბამისი სტატუსი სწავლების პროგრამის დასრულებამდე მოეპოვებინა, მე-3 კურსიდან შეექმნა სპეციალობები, საქმეში არსებული მტკიცებულებებით არ არის დადასტურებული და ემყარება მხოლოდ ვარაუდს, მაშინ, როდესაც ამ გარემოებათა დამტკიცება, სწორედ მოსარჩელის ვალდებულებას წარმოადგენდა (სსკ 102-ე მუხლი), რაც შეეხება თავად შერჩეულ სტუდენტებს, საკასაციო პალატა იზიარებს შპს „კ-ის“ მსჯელობას, სტუდენტთა შერჩევის თაობაზე დამკვეთის მიერ ნების გამოხატვის დამადასტურებელი მტკიცებულების საქმეში არარსებობის შესახებ, ხოლო ხელშეკრულების დადებამდე უნივერსიტეტის რექტორის მიერ გამოცემული ბრძანებები, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, არ შეიძლება გახდეს სადავო გარემოების დამტკიცებულედად მიჩნევის უალტერნატივო წინაპირობა.

საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს საქმეში წარმოდგენილ 2010 წლის 7 ივლისის N001 საგადახდო დავალებაზე, რომლითაც შპს „კ-ამ“ გადარიცხა გარკვეული თანხა უნივერსიტეტის ანგარიშზე. სააპელაციო პალატამ აღნიშნული დოკუმენტი მიიჩნია ვალის აღიარების დამადასტურებელ მტკიცებულებად, რასაც არ ეთანხმება კასატორი იმ საფუძვლით, რომ მან თანხა შეცდომით გადარიცხა. საკასაციო პალატა ნაწილობრივ იზიარებს კასატორის არგუმენტს და თვლის, რომ, მართალია, სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ანგარიშსწორების გზით, შესაძლებელია ვალის აღიარების დადასტურება, თუმცა, ისეთ ვითარებაში, როდესაც უტყუარად არ არის დადგენილი მენარდის მიერ ხელშეკრულების შესრულება, სასამართლომ ეს დოკუმენტი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, სათანადოობის თვალსაზრისით უნდა შეაფასოს.

რაც შეეხება შპს „კ-ას“ პრეტენზიას სააპელაციო პალატის მიერ 2012 წლის 23 ივლისის დაუწრებელი გადაწყვეტილების არასწორად გაუქმების თაობაზე, საკასაციო პალატა ვერ იმსჯელებს ამ არგუმენტის მართებულობაზე, იმ საფუძვლიდან გამომდინარე, რომ კასატორს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება საკასაციო საჩივრით არ მოუთხოვია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 409-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია შეცვალოს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მხოლოდ იმ ფარგლებში, რასაც მხარეები მოითხოვენ. აღნიშნული ნორმის დისპოზიციიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მხარის მიერ მითითებულ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლებს სწორედ საკასაციო მოთხოვნის ფარგლებში შეისწავლის და არ არის უფლებამოსილი გასცდეს მხარის მოთხოვნას, შესაბამისად, სამართლებრივ დასაბუთებასაა მოკლებული შპს „კ-ის“ მტკიცება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების არასწორად გაუქმების თაობაზე მაშინ, როდესაც მან ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა (იხ. საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა).

იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა, საკასაციო სასამართლო მოკლებულია სამართლებრივ შესაძლებლობას, თავად მიიღოს გადაწყვეტილება დავაზე, შესაბამისად, საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოს, რომელმაც საქმეში არსებული მტკიცებულებების ყოველმხრივი შეფასების გზით უნდა დაადგინოს ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, მენარდემ შეასრულა თუ არა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, სწორედ ამ გარემოების დადგენის გზით არის შესაძლებელი იმის გადაწყვეტა, წარმოეშობა თუ არა მას შესრულებული სამუშაოს ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი დაკმაყოფილებულია ნაწილობრივ, მაშინ მოსარჩელეს ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რაც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს – სარჩელის მოთხოვნათა იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა. ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. ამავე ნორმის მე-4 ნაწილის შესაბამისად კი, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით.

მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საქმე ხელახლა განსახილველად უბრუნდება სააპელაციო სასამართლოს, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის განხილვასთან დაკავშირებული ხარჯების მხარეთა შორის განაწილების საკითხიც შემაჯამებელი გადაწვეტილების გამოტანისას უნდა განისაზღვროს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე, 284-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „კ-ის“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია.

4. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ვ. როინიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

პ. ქათამაძე