საქმე №ას-391-370-2013 18 ნოემბერი, 2013 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
თეიმურაზ თოდრია, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ი. ფ-ე, ე. ლ-ე (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ა. მ-ი (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 25 თებერვლის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება
დავის საგანი – ნასყიდობის ფასის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ა. მ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ი. ფ-სა და ე. ლ-ის მიმართ ავტომობილის შეძენის ღირებულების გადაუხდელი ნაწილის – 1885 აშშ დოლარის ანაზღაურების შესახებ. მოსარჩელის განმარტებით, მხარეთა შორის დაიდო ავტომანქანის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად მოპასუხეებს მოძრავი ნივთის საფასური უნდა გადაეხადათ მოსარჩელისათვის პერიოდულად. მოპასუხეებმა დაარღვიეს მხარეთა შეთანხმება და სრულად ნივთის საფასური არ დაფარეს.
მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ ავტომანქანის ნასყიდობის ფასი სრულად გადაიხადეს. მოსარჩელეს კი სათანადო მტკიცებულებანი ვალდებულების არსებობის დასადასტურებლად არ წარმოუდგენია.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 14 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ა. მ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 25 თებერვლის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ა. მ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეებს – ი. ფ-სა და ე. ლ-ეს ა. მ-ის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 1885 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა შემდეგ გარემოებათა გამო:
სასამართლომ დაადგინა, რომ 2011 წლის აგვისტოში ა. მ-ს, ასევე ი. ფ-სა და ე. ლ-ეს შორის არსებული ზეპირი შეთანხმების საფუძველზე მოსარჩელემ მოპასუხეებს საკუთრებაში გადასცა ავტომანქანა „BMW I“ სანომრე ნიშნით „...“, რის სანაცვლოდაც ი. ფ-სა და ე. ლ-ეს უნდა გადაეხადათ 9700 აშშ დოლარი.
დასახელებული გარემოება სადავოდ არ გამხდარა და დასტურდება მხარეთა განმარტებებით.
ა. მ-ი სარჩელით ითხოვდა, მოპასუხეებს – ი. ფ-სა და ე. ლ-ეს დაეკისროთ სახელშეკრულებო ვალდებულების სრულად შესრულება – ნასყიდობის ფასის დარჩენილი ნაწილის – 1885 აშშ დოლარის გადახდა.
2013 წლის 25 თებერვალს თბილისის სააპელაციო სასამართლოში გამართულ სხდომაზე მოსარჩელემ შეამცირა სასარჩელო მოთხოვნა. მისი საბოლოო მოთხოვნაა, მოპასუხეებს დაეკისროთ ნასყიდობის ფასის ნაწილის –1785 აშშ დოლარის ანაზღაურება. მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხეებმა გადაიხადეს მხოლოდ 7915 აშშ დოლარი, ხოლო 1785 აშშ დოლარი ანაზღაურებული არ არის. შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ სარჩელის საფუძვლიანობის შესამოწმებლად უნდა დადგინდეს, შეასრულეს თუ არა მყიდველებმა სახელშეკრულებო ვალდებულება (გადაიხადა თუ არა ნასყიდობის ფასი).
სადავო გარემოებასთან დაკავშირებით სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს, განმარტოს, რომ სამოქალაქო სამართალსა და საპროცესო სამართალში არსებობს მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტი. აღნიშნული სტანდარტის თანახმად, მტკიცების ტვირთი განაწილებულ უნდა იქნეს იმგვარად, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცება, რომელთა მტკიცება მათთვის ობიექტურად შესაძლებელია. მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა მას, ვინც უარყოფს. ამგვარი სტანდარტი მტკიცების ტვირთს ვალდებულებით სამართალში შემდეგნაირად ანაწილებს:
1. მოსარჩელემ უნდა დაადასტუროს ხელშეკრულების დადება;
2. მოსარჩელემ უნდა დაადასტუროს ვალდებულების შესრულების ვადა ანუ ვადამოსული ვალდებულების არსებობა;
3. მოპასუხემ უნდა ამტკიცოს ვალდებულების შესრულების ფაქტი;
4. მოპასუხემ უნდა ამტკიცოს გარემოებები, რომლებიც გამორიცხავდა მის მიერ ვალდებულების შესრულებას.
სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლით, სამოქალაქო კოდექსის 429-ე მუხლის პირველი ნაწილით და მიუთითა, რომ მოცემული ნორმით განსაზღვრული იურიდიული შემადგენლობის შედეგად წარმოშობილ ურთიერთობათა დასადასტურებლად ამავე ნორმით გათვალისწინებულია შესრულების დამადასტურებელი დოკუმენტი, რაც უდავოდ გულისხმობს წერილობითი სახის მტკიცებულებას და იგი გაიცემა მოვალეზე. ამდენად, ვალდებულების შესრულების სადავოობის პირობებში კანონით უზრუნველყოფილია მოვალის შესაძლებლობა, ამტკიცოს ვალდებულების შესრულება. აღნიშნული ასევე მეტყველებს იმაზე, რომ ვალდებულების შესრულების მტკიცების ტვირთის მატარებელი მხოლოდ მოვალე შეიძლება იყოს. შესაბამისად, შესყიდული ავტომანქანის საფასურის გადახდა უნდა ემტკიცებინათ მოპასუხეებს, რაც მათ არ განუხორციელებიათ.
მითითებული მსჯელობიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ კატეგორიულად არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ ნასყიდობის ფასის ნაწილის გადაუხდელობის შესახებ გარემოების მტკიცების ტვირთი ეკისრება მოსარჩელე მხარეს. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში სასამართლომ არასწორად გაანაწილა დავის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი გარემოების მტკიცების ტვირთი, რასაც შედეგად მოჰყვა არასწორი სამართლებრივი დასკვნების გამოტანა სარჩელის უსაფუძვლობასთან დაკავშირებით.
სასამართლომ მხარეთა ახსნა-განმარტებებით უდავოდ დაადგინა, რომ 2011 წლის აგვისტოში, ერთი მხრივ, ა. მ-ს, როგორც გამყიდველსა და, მეორე მხრივ, ი. ფ-სა და ე. ლ-ეს შორის არსებული ზეპირი შეთანხმების საფუძველზე, მოსარჩელემ მოპასუხეებს საკუთრებაში გადასცა ავტომანქანა „BMW I“ სანომრე ნიშნით „...“, რის სანაცვლოდაც ი. ფ-სა და ე. ლ-ეს უნდა გადაეხადათ 9700 აშშ დოლარი.
რაც შეეხება მხარეთა შორის სადავო საკითხს ნასყიდობის ფასის სრულად გადახდასთან დაკავშირებით, პალატამ მიიჩნია, რომ ამ სადავო გარემოების მტკიცების ტვირთი ცალსახად ეკისრება მოპასუხე (მოვალეს) მხარეს, რომელმაც ვერ უზრუნველყო სადავო თანხის – 1785 აშშ დოლარის მოსარჩელისათვის გადახდის დადასტურება შესაბამისი (წერილობითი) მტკიცებულებით. მეტიც, პალატამ აღნიშნა, რომ ნასყიდობის ფასიდან 7915 აშშ დოლარის ნაწილში მოპასუხე მხარის მიერ ფულადი ვალდებულების შესრულების შესახებ გარემოების დადასტურება შესაძლებელი გახდა მხოლოდ მოსარჩელის ახსნა-განმარტების საფუძველზე.
ამდენად, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხეებს – ი. ფ-ეს და ე. ლ-ეს 2011 წლის აგვისტოში ა. მ-ან შესყიდული ავტომანქანის საფასურიდან 1785 აშშ დოლარი არ გადაუხდიათ. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ არსებობს მოპასუხეებისათვის სახელშეკრულებო ვალდებულების შესრულების დაკისრებისა და სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი.
ამასთან, სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ ი. ფ-სა და ე. ლ-ეს არ წარუდგენიათ შეგებებული სარჩელი, ნივთის ნაკლის გამო, ნასყიდობის ფასის შემცირების მოთხოვნით, ამდენად, სასამართლო წინამდებარე დავის ფარგლებში, ავტომანქანის ნივთობრივი ნაკლის შესახებ არგუმენტზე დაყრდნობით ვერ იმსჯელებს ხელშეკრულებით შეთანხმებული ნასყიდობის საგნის ღირებულების შემცირებაზე.
სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 361-ე მუხლის, 477-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 464-ე მუხლის საფუძველზე სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ შეასრულა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება, გადასცა მყიდველებს ქონება, ხოლო თანამოპასუხეებს მათ მიერ ნასყიდობის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება არ შეუსრულებიათ, ნასყიდობის ფასი არ გადაუხდიათ. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ საფუძვლიანია ა. მ-ის სარჩელი მოპასუხეებისთვის ნასყიდობის საგნის ღირებულების გადაუხდელი ნაწილის – 1785 აშშ დოლარის დაკისრების თაობაზე და იგი უნდა დაკმაყოფილდეს.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ი. ფ-ემ და ე. ლ-ემ გაასაჩივრეს საკასაციო წესით, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლი, როდესაც სადავო გარემოებათა მტკიცების ტვირთი მხოლოდ მოპასუხეს დააკისრა.
პალატამ დაარღვია ამავე კოდექსის 105-ე მუხლის დანაწესიც, რადგან მას საქმის ფაქტობრივი გარემოებანი და მტკიცებულებები ობიექტურად არ შეუფასებია. სასამართლო დაეყრდნო მხოლოდ მოპასუხის ახსნა-განმარტებას, რომლის მიხედვით კასატორებმა ნასყიდობის საფასურიდან დაფარეს 7915 აშშ დოლარი.
სააპელაციო პალატას საერთოდ არ შეუფასებია მოწმეთა, კერძოდ, არამ მ-სა და მ. ბ-ის ჩვენებები, რომელთა თანახმად დასტურდება, რომ კასატორებს სადავო დავალიანება არ ჰქონდათ.
სასამართლოს არ უმსჯელია იმ ფაქტზე, რომ, სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, გაურკვეველია, რატომ აღირცხა სადავო ავტომანქანა კასატორეთა სახელზე, თუ მისი ნასყიდობის საფასური სრულად დაფარული არ იყო.
სააპელაციო პალატამ კასატორებს დააკისრა 1885 აშშ დოლარის გადახდა მაშინ, როდესაც მოსარჩელემ თავისი მოთხოვნა 1785 აშშ დოლარამდე შეამცირა. აღნიშნულით სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 384-ე მუხლის დანაწესი.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 7 მაისის განჩინებით ი. ფ-სა და ე. ლ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ი. ფ-სა და ე. ლ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ ი. ფ-სა და ე. ლ-ეს უნდა დაუბრუნდეთ სახელმწიფო ბაჟის სახით ე. ლ-ის მიერ 2013 წლის 27 მარტს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ი. ფ-სა და ე. ლ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ ი. ფ-სა (პირადი №...) და ე. ლ-ეს (პირადი №...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეთ სახელმწიფო ბაჟის სახით ე. ლ-ის მიერ 2013 წლის 27 მარტს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: თ. თოდრია
პ. ქათამაძე
