№ას-426-402-2013 25 ნოემბერი, 2013 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ვასილ როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, პაატა სილაგაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – სს „თ. ბ-ი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - მ. გ-ე (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

სს „თ. ბ-მა“ თბილისის საქალაქო სასამართლოში მ. გ-ის წინააღმდეგ სარჩელი აღძრა და მოითხოვა მოპასუხისათვის პირგასამტეხლოს - 22,534.21 ლარის გადახდის დაკისრება.

მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხესთან გაფორმებული შრომის ხელშეკრულების 12.5 მუხლის თანახმად, დამსაქმებლის მიერ სამუშაოდ დათხოვნის ან დასაქმებულის მიერ საკუთარი განცხადების საფუძველზე სამსახურიდან წამოსვლის შემთხვევაში, დასაქმებულს უფლება არ ჰქონდა, 6 თვის განმავლობაში მუშაობა დაეწყო სხვა საბანკო დაწესებულებაში საქართველოს ტერიტორიაზე დამსაქმებლის თანხმობის გარეშე. ხელშეკრულების 5.4.6 მუხლის შესაბამისად, დასაქმებული ვალდებულია, 12.5 მუხლით განსაზღვრული ვალდებულებების დარღვევისათვის გადაუხადოს დამსაქმებელს პირგასამტეხლო 1 წლის ხელფასის ოდენობით, ასევე უკან დაუბრუნოს დამსაქმებელს მის სასარგებლოდ გაწეული ხარჯი, რომელიც გაწეული იყო დასაქმებულის კვალიფიკაციის ასამაღლებლად. მ. გ-ე 2012 წლის 5 მაისს გათავისუფლდა სს „თ. ბ-ი“ დაკავებული თანამდებობიდან და 6-თვიანი ვადის ამოწურვამდე მუშაობა დაიწყო სს „ბ. რ-ი.“

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ დამსაქმებლისათვის ცნობილი იყო ხელშეკრულების სს „ბ. რ-ი“ გადასვლის მიზნით მოშლის თაობაზე, რაზეც, პრეტენზია არ გამოუთქვამს, დაეთანხმა მის მიერ გამოხატულ ნებას, რაც პირგასამტეხლოს გადახდას გამორიცხავს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 15 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სს ,,თ. ბ-ის“ სარჩელი მოპასუხე მ. გ-ის მიმართ ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. მოპასუხე მ. გ-ეს მოსარჩელე სს ,,თ. ბ-ის” სასარგებლოდ დაეკისრა პირგასამტეხლოს - 5000 ლარის გადახდა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება მ. გ-ემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილებით მ. გ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 15 ნოემბრის გადაწყვეტილება და საქმეზე მიღებული ახალი გადაწყვეტილებით სს ,,თ. ბ-ის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სს ,,თ. ბ-ს“, როგორც დამსაქმებელს და, მეორე მხრივ, მ. გ-ეს, როგორც დასაქმებულს შორის 2009 წლის 1 ნოემბერს გაფორმდა შრომითი ხელშეკრულება განუსაზღვრელი ვადით. აღნიშნული ხელშეკრულებით დამსაქმებელმა სამუშაოდ აიყვანა დასაქმებული და დანიშნა მთაწმინდის ფილიალის უფროსი საკრედიტო ექსპერტის თანამდებობაზე (საცალო დაკრედიტება) და დასაქმებულის შრომის ანაზღაურება განისაზღვრა თვეში 1115,00 ლარით. ხელშეკრულების მე-4 მუხლით დადგინდა დასაქმებულის ვალდებულებები, მათ შორის, 5.4.6 პუნქტის თანახმად, აღნიშნული ხელშეკრულების 12.5 პუნქტით გათვალისწინებული მოთხოვნის შეუსრულებლობის შემთხვევაში, დასაქმებულს უნდა გადაეხადა დამსაქმებლისათვის პირგასამტეხლო 1 წლის ხელფასის ოდენობით, ასევე უკან უნდა დაებრუნებინა დამსაქმებლის მიერ გაწეული ხარჯი, რომელიც დაკავშირებული იყო დასაქმებულის კვალიფიკაციის ასამაღლებლად. თავის მხრივ, ხელშეკრულების 12.5-ე პუნქტის შესაბამისად, დამსაქმებლის მიერ სამუშაოდან დათხოვნის ან დასაქმებულის მიერ საკუთარი განცხადების საფუძველზე სამსახურიდან წასვლის შემთხვევაში, დასაქმებულს უფლება არ აქვს 6 თვის განმავლობაში დაიწყოს სამსახური სხვა საბანკო დაწესებულებაში საქართველოს ტერიტორიაზე დამსაქმებლის თანხმობის გარეშე (ტ.1. ს.ფ. 12-15). მ. გ-ემ განცხადებით მიმართა სს ,,თ. ბ-ს“ 2012 წლის 14 მაისიდან დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლების მოთხოვნით. მ. გ-ის მოთხოვნა დაკმაყოფილდა სს ,,თ. ბ-ის“ 2012 წლის 11 მაისის N1-08/84 ბრძანებით და მ. გ-ე - მარჯანიშვილის ფილიალის საცალო დაკრედიტების ექსპერტების ჯგუფის უფროსი, 2012 წლის 14 მაისიდან განთავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან (ტ.1. ს.ფ. 16, 17). მ. გ-ე 2012 წლის 14 მაისიდან მუშაობს სს ,,ბ. რ-ის“ ჯგუფ სოსიეტე ჟენერალში. დგინდება ისიც, რომ სს ,,ბ. რ-ის“ ჯგუფ სოსიეტე ჟენერალში მ. გეგშიძეს 2012 წლის 14 მაისიდან ანუ, სს ,,თ. ბ-ან“ ხელშეკრულების შეწყვეტიდან 6 თვის განმავლობაში გაფორმებული ჰქონდა ხელშეკრულება გამოსაცდელი ვადით (ტ.1. ს.ფ. 47), ხოლო ვადიანი ხელშეკრულება მ. გ-ან გაფორმდა მხოლოდ 2012 წლის 1 ნოემბრიდან (ერთი წლის ვადით). საგამოცდო ვადის პერიოდშიც და ვადიანი ხელშეკრულების გაფორმების შემდგომაც მ. გ-ეს ეკავა გაყიდვების დეპარტამენტის უფროსის თანამდებობა და იგი სამუშაოს ფაქტობრივად ასრულებდა ბანკის ,,Back Office-ში“, კერძოდ, მის ფუნქციებში შედიოდა ბაზრის კვლევა, პროდუქტების მოფიქრება, ფილიალების მიმართულების უზრუნველყოფა (მტკიცებულება: მ. გ-ის ახსნა-განმარტება. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 13.02.2013წ.-ის სხდომის ოქმის ელჩანაწერი).

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა სარჩელის დასაბუთება იმასთან დაკავშირებით, რომ მოპასუხე მ. გ-ემ სს ,,ბ. -ი“ ჯგუფ სოსიეტე ჟენერალში სამსახურის დაწყებით დაარღვია სს ,,თ. ბ-ან“ გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულების ის პირობა, რომელიც დასაქმებულს უკრძალავდა კონკურენტ კომპანიაში სამსახურის დაწყებას.

სასამართლოს მითითებით, საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლით აღიარებულია პირის უმნიშვნელოვანესი სოციალური უფლება - ,,შრომის უფლება“ და დადგენილია, რომ შრომა თავისუფალია. თავის მხრივ, შრომის კონსტიტუციური უფლება გარანტირებულს ხდის პირის თავისუფლებას შრომითი საქმიანობის არჩევანსა და მის განხორციელებაში. ამასთან, სახელმწიფოს მხრიდან აწესებს ვალდებულებას დაიცვას დასაქმებული მოქალაქის შრომითი უფლებები, რაც სახელმწიფოს მიერ უზრუნველყოფილია სათანადო ორგანული კანონით - შრომის კოდექსით. ამასთან, საქართველოს შრომის კოდექსის პირველი მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ეს კანონი აწესრიგებს საქართველოს ტერიტორაზე შრომით და მის თანმდევ ურთიერთობებს, თუ ისინი განსხვავებულად არ რეგულირდება სხვა სპეციალური კანონით ან საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებით.

ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტის (საქართველოში ძალაშია 1994 წლის 3 აგვისტოდან) მე-6 მუხლით აღიარებულია შრომის უფლება, რომელიც შეიცავს ყოველი ადამიანის უფლებას, მოიპოვოს საარსებო სახსრები შრომით, რომელსაც თავისუფლად აირჩევს ან რომელზეც დათანხმდება.

შრომის კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილ ზოგადი ხასიათის რეგულაციის მიხედვით ,,დასაქმებული და დამსაქმებელი შრომითი ხელშეკრულებით შეიძლება შეთანხმდნენ მხარის უფლებათა შეზღუდვაზე. ასეთი შეზღუდვა პირდაპირ უნდა გამომდინარეობდეს მხარის ინტერესებიდან, უნდა იყოს გონივრული და ამ ინტერესების პროპორციული“.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მხარეები სახელშეკრულებო ურთიერთობაში იმყოფებოდნენ ერთმანეთთან და მათ შორის, განუსაზღვრელი ვადით გაფორმებული იყო შრომითი ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მ. გ-ე დანიშნული იყო მთაწმინდის ფილიალის უფროსი საკრედიტო ექსპერტის თანამდებობაზე (საცალო დაკრედიტება). შესაბამისად, ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ურთიერთობა შრომითი ურთიერთობაა, რომელიც უნდა მოწესრიგდეს შრომის კოდექსით. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მითითება იმასთან დაკავშირებით, რომ მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობა უნდა მოწესრიგდეს სამოქალაქო კოდექსის 50-ე, 319-ე და 417-ე მუხლებით (ტ.1. ს.ფ. 04).

სააპელაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ 2009 წლის 1 ნოემბრის შრომით ხელშეკრულების 12.5 პუნქტის შინაარსიდან გამომდინარე აკრძალვა მოიცავდა სხვა საბანკო დაწესებულებაში ნებისმიერი სამსახურის დაწყების შესაძლებლობას, რაც სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე საქმის განხილვისას დაადასტურა სს ,,თ. ბ-ის“ წარმომადგენელმა (მტკიცებულება: ა. გ-ის ახსნა-განმარტება. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 13.02.2013წ.-ის სხდომის ოქმის ელჩანაწერი 14:14 სთ); ამასთან, სააპელაციო საჩივარზე წარმოდგენილ შესაგებელში სს ,,თ. ბ-მა“ მიუთითა, რომ 2009 წლის 1 ნოემბერის შრომით ხელშეკრულების 12.5 პუნქტით გათვალისწინებული შეზღუდვა გამომდინარეობდა შრომის კოდექსის 46-ე მუხლის მე-3 ნაწილიდან (ტ.1. ს.ფ. 03). შრომის კოდექსის 46-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, შრომითი ხელშეკრულებით შეიძლება დადგინდეს დასაქმებულის ვალდებულება, შრომითი ხელშეკრულების პირობების შესრულებისას მიღებული ცოდნა და კვალიფიკაცია არ გამოიყენოს სხვა, კონკურენტი დამსაქმებლის სასარგებლოდ. ეს შეზღუდვა შესაძლებელია გამოყენებულ იქნეს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შემდეგაც, მაგრამ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტიდან არა უმეტეს 3 წლის განმავლობაში.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საქართველოს კონსტიტუციით და საქართველოს მიერ რატიფიცირებული საერთაშორისო სამართლებრივი აქტით (ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტი) ყოველ ფიზიკურ ანდა იურიდიულ პირს ენიჭება შრომითი საქმიანობის შეუფერხებლად განხორციელების უფლება. კანონმდებლობით დასაშვებია ამ უფლების განხორციელების დროს გარკვეული შეზღუდვის დაწესება, თუმცა საგულისხმოა მიზანი, რისთვისაც ხორციელდება შეზღუდვის დაწესება. სწორედ ამ თვალსაზრისით აწესებს შრომის კოდექსის 46-ე მუხლი შეზღუდვის მიზანს და ადგენს, რომ შეზღუდვა პირდაპირ უნდა გამომდინარეობდეს მხარის ინტერესებიდან, უნდა იყოს გონივრული და ამ ინტერესების პროპორციული. საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, განსახილველ შემთხვევაში, მხარეებს შორის გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულებით დაწესებული შეზღუდვა, რაც დასაქმებულს უკრძალავდა ნებისმიერი სამსახურის დაწყების შესაძლებლობას სხვა საბანკო დაწესებულებაში, არ არის მიზნის მიღწევის პროპორციული ანუ, მ. გ-სა და სს ,,თ. ბ-ის“ ინტერესთა შორის თანაფარდობა ამ კონკრეტულ შემთხვევაში არ არის დაცული. შეზღუდვა არ გამომდინარეობს შრომის კოდექსის 46-ე მუხლიდან და სცილდება აღნიშნული ნორმით დადგენილი დასაშვები შეზღუდვის ფარგლებს.

სააპელაციო სასამართლომ დამატებით განმარტა, რომ მ. გ-ე კონკურენტ კომპანიაში არ ეწევა იმ საქმიანობას, რასაც იგი ახორციელებდა მოსარჩელე ორგანიზაციაში საკრედიტო ექსპერტის თანამდებობაზე, ამდენად, სს ,,თ. ბ-ი“ საკრედიტო ექსპერტის ფუნქციების შესრულებისას მიღებული ცოდნისა და კვალიფიკაციის კონკურენტი დამსაქმებლის სასარგებლოდ გამოყენების ფაქტობრივი გარემოება საქმის მასალებით არ დასტურდება. გარდა ამისა, ყურადსაღებია ის გარემოებაც, რომ მ. გ-ე მოსარჩელე კომპანიიდან წამოსვლის შემდეგ 6 თვის განმავლობაში ანუ, სწორედ იმ პერიოდში, როდესაც მას ეკრძალებოდა კონკურენტ კომპანიაში სამსახურის დაწყება, სს ,,ბ. რ-აშ“ ჯგუფ „სოსიეტე ჟენერალში“ მიღებული იყო გამოსაცდელი ვადით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სს ,,თ. ბ-ის“ მოთხოვნა, სახელშეკრულებო ვალდებულებების დარღვევის გამო, მოპასუხისათვის პირგასამტელოს დაკისრების თაობაზე უსაფუძვლო იყო.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მოსარჩელემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა მისი გაუქმებისა და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა შრომის კოდექსის 46-ე მუხლი, ასევე არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 50-ე, 319-ე და 417-ე მუხლები;

2. სასამართლომ არასწორად გამოიყენა „ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ“ საერთაშორისო პაქტის მე-6 მუხლი, ვინაიდან კასატორს მ. გ-ის არ აუკრძალავს, მოეპოვებინა სახსრები შრომით, რომელსაც თავისუფლად აირჩევდა და დასთანხმდებოდა;

3. მ. გ-ემ აღიარა შრომის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდეულების დარღვევა, შესაბამისად, გაუგებარია, სააპელაციო სასამართლომ რატომ გამოიყენა შრომის კოდექსის 46-ე მუხლის მე-5 ნაწილი, მაშინ, როდესაც ამ ნორმით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურება და ვალდებულების დარღვევისათვის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლო სხვადასხვა ინსტიტუტებია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „თ. ბ-ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ ეწინააღმდეგება უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვან პრაქტიკას, ხოლო საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად უნდა იქნეს ცნობილი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარის) 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სს „თ. ბ-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორს (საიდენტიფიკაციო კოდი ...) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე 01.04.13 წლის N1 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარის) 70% – 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ვ. როინიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

პ. სილაგაძე