საქმე №ას-432-408-2013 11 ნოემბერი, 2013 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
თეიმურაზ თოდრია, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ა. ქ-ი (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – რ. ე-ი, მ. ნ-ი (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 21 თებერვლის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ა. ქ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში რ. ე-სა და მ. ნ-ის მიმართ ა. ქ-ს, მ. ნ-სა და რ. ე-ს შორის 2010 წლის 23 თებერვალს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:
მოსარჩელის მეუღლე რ. ქ-ს მოპასუხეების რ. ე-ის და მ. ნ-ის ვალი ჰქონდა, ამის გამო რ. ქ-ის მიმართ ახალქალაქი-ნინოწმინდის პროკურატურაში, მოპასუხეების განცხადების საფუძველზე დაიწყო წინასწარი გამოძიება. მოვალე რ. ქ-ან თანხის ამოღების საგარანტიოდ მოითხოვეს ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმება. ნასყიდობის საგნის ღირებულებად განისაზღვრა 15000 ლარი. აღნიშნული ხელშეკრულება წარმოადგენს თვალთმაქცურ გარიგებას, რადგან ორივე მხარისათვის ცნობილი იყო, რომ გარიგება დაიდო სხვა ხელშეკრულების დასაფარად და მასში არ იყო ჩამოყალიბებული მხარეთა ნამდვილი ნება, ასევე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობები არ შეუსრულებიათ, ის თავის ოჯახთან ერთად ცხოვრობს აღნიშნულ მისამართზე. ხელშეკრულების პირობების თანახმად, ა. ქ-მა რ. ე-სა და მ. ნ-ს მიჰყიდა ქ. ახალქალაქში, ჯ-ის ქ.№39-ში მდებარე ბინა თითოეულს1/2, რომელიც 2010 წლის 19 მარტს გაფორმდა მესაკუთრეთა სახელებზე.
მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს შემდეგი საფუძვლებით: მხარეებს შორის არსებობდა ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ურთიერთობა. 2010 წლის 23 თებერვალს გაფორმებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებით მოპასუხეებმა, 7500 – ლარი, გადასცეს გამყიდველს, რის შემდეგ გამყიდველის სახელზე საჯარო რეესტრში დარეგისტრირებული საგანი აღირიცხა თითოეულზე ½. ვინაიდან მოსარჩელესა და მოპასუხეებს ახლო ურთიერთობა ჰქონდათ, შეთანხმდნენ, რომ დროებით სახლში დარჩენილიყვნენ. რ. ქ-ის გარდაცვალების შემდეგ, ისინი კვლავ ცხოვრობდნენ იმ ბინაში, სანამ თვითონ მოსარჩელე მხარემ არ გაავრცელა ხალხში ხმა, რომ სახლი ჩვენია და ვერავინ წაგვართმევსო, ყოველივე ამან გამოიწვია მათი გამოსახლების მოთხოვნა. რაც შეეხება იმას, რომ ა. ქ-ი მეუღლის დახსნის მიზნით, იძულებული იყო ხელშეკრულება დაედო, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 89-ე მუხლის თანახმად, იძულებით გარიგებას გასაჩივრების ერთი წლის ვადა აქვს. მისთვის ცნობილი იყო შეცილების შესახებ, გარიგება არც თვალთმაქცური არ იყო და არც მოჩვენებითი. მოსარჩელის მეუღლეს ნამდვილად ჰქონდა მოპასუხეების ვალი, მაგრამ ის ისე გარდაიცვალა, რომ ვალი არ გადაუხდია. მხარეებს ერთმანეთთან იძულებით ან თვალთმაქცურად არ დაუდიათ ნასყიდობის ხელშეკრულება, მათ გარიგების დადებით გამოხატეს თავისუფალი ნება და მიიღეს შესაბამისი იურიდიული შედეგი, რაც წინააღმდეგ შემთხვევაში, გამორიცხული იქნებოდა.
ახალქალაქის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ა. ქ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება გაასაჩივრა ა. ქ-მა, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 21 თებერვლის განჩინებით ა. ქ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა ახალქალაქის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლომ მიღებული განჩინება დაამყარა შემდეგ გარემოებებს:
სააპელაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე მუხლის შესაბამისად, გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი გარემოება, რომ 2010 წლის 23 თებერვალს ა. ქ-ს, რ. ე-სა და მ. ნ-ს შორის დაიდო უძრავ ნივთზე ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის პირობების თანახმად, ა. ქ-მა როგორც გამყიდველმა, ქ. ახალქალაქში, ჯ-ის ქუჩა N39-ში მდებარე ბინა მიჰყიდა რ. ე-სა და მ. ნ-ს, თითოეულს ½, რომელიც 2010 წლის 19 მარტს რ. ე-სა და მ. ნ-ის სახელებზე გაფორმდა. ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა 15 000 ლარით. უძრავი ქონების ½ ნაწილი მიჰყიდა რ. ე-ს 7500 ლარად, ასევე – ½ ნაწილი მ. ნ-ს 7500 ლარად. 2010 წლის 18 თებერვალს ახალქალაქის რაიონული სასამართლოს განაჩენით მოსარჩელე ა. ქ-ის მეუღლე რ. ქ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180–ე მუხლით.
სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია, რომ მხარეებს შორის 2010 წლის 23 თებერვალს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება წარმოადგენს მოჩვენებით და თვალთმაქცურ გარიგებას. 2008 წლიდან აპელანტის მეუღლე - რ. ქ-ს მოპასუხეების, რ. ე-სა და მ. ნ-ის ვალი ჰქონდა, რაზეც მოპასუხეთა განცხადების საფუძველზე დაიწყო გამოძიება ახალქალაქის რაიონის პროკურატურაში და რ. ქ-ი მიცემულ იქნა სისხლის სამართლის პასუხისგებაში. აღნიშნული ვალის დაბრუნების საგარანტიოდ გაფორმდა სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება მოსარჩელესა და მოპასუხეებს შორის. მხარეებს არ ჰქონდათ ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების ნება და შესაბამისად, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობები არ შესრულებულა, კერძოდ, მესაკუთრისათვის ნასყიდობის თანხა მყიდველებს არ გადაუციათ, ხოლო ა. კ-ს არ გადაუცია მათთვის ნასყიდობის საგანი (ტ. I. ს.ფ. 03).
დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთება, კერძოდ, მითითება სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლის პირველ და მეორე ნაწილებზე, 50-ე, 56-ე მუხლებზე. მითითებულ ნორმათა საფუძველზე სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ მოჩვენებითი გარიგების დადებისას მხარეები თანხმდებიან იმაზე, რომ მათ მიერ გამოვლენილ ნებას არ მიეცემა მსვლელობა, არამედ, მოჩვენებითი გარიგების მონაწილენი მიზნად ისახავენ მესამე პირებს დააშვებინონ შეცდომა.რაც შეეხება თვალთმაქცურ გარიგებას, ის იდება არა ამ გარიგებით პირდაპირ განსაზღვრული მიზნის მისაღწევად, არამედ სხვა გარიგების დასაფარად. აღნიშნული გარიგებით მხარეებს სურთ, დაფარონ ის გარიგება, რომელზეც ისინი სინამდვილეში შეთანხმდნენ. აღსანიშნავია, რომ როგორც მოჩვენებითი, ისე თვალთმაქცური გარიგების დროს მოსაჩვენებლად (თვალთმაქცურად) იქცევა ამ გარიგების ნების გამომვლენი ყველა სუბიექტი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილისა და ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მე-3 ნაწილების თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება, დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. კონკრეტულ შემთხვევაში იმ ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ტვირთი, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებისას მხარეები მოქმედებდნენ თვალთმაქცურად (მოსაჩვენებლად) და რომ მათ არ სურდათ ის შედეგი, რომელიც ნასყიდობის ხელშეკრულებით მიიღწევა, აპელანტის (მოსარჩელის) მხარეზეა. სააპელაციო პალატამ ასევე მიაჩნია, რომ ამ შემთხვევაში მოსარჩელე მხარემ ვერ უზრუნველყო მტკიცების ტვირთის სათანადო რეალიზაცია და ვერ დაამტკიცა სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების თვალთმაქცურ ან მოჩვენებით გარიგებად მიჩნევისთვის აუცილებელი ფაქტობრივი გარემოებები. ამდენად, ა. ქ-ს, რ. ე-სა და მ. ნ-ს, შორის 2010 წლის 23 თებერვალს გაფორმებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულებით მისმა კონტრაჰენტებმა იმთავითვე განიზრახეს, რომ გარიგებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყოლოდა, რაც დასტურდება შემძენთა მიერ უძრავი ნივთის საჯარო რეესტრში მათ საკუთრებად რეგისტრაციით.
სააპელაციო პალატის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ა. ქ-მა, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:
კასატორის განმარტებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს წარმოადგენს ის გარემოება, რომ სასამართლომ სამართლებრივად არასწორად შეაფასა მხარეთა შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება და არ გაიზიარა მოსარჩელის განმარტება, რომ აღნიშნული გარიგება იყო მოჩვენებითი, თვალთმაქცური, რომლითაც მხარეებმა დაფარეს სხვა გარიგება. აპელანტის მეუღლე რ. ქ-ს მოპასუხეების ვალი ჰქონდა. მათი საჩივრის საფუძველზე ახალქალაქი-ნინოწმინდის პროკურატურამ რ. ქ-ის მიმართ დაიწყო სისხლის სამართლებრივი დევნა, მას აღკვეთის ღონისძიების სახით შეეფარდა პატიმრობა. მოპასუხეებმა, მათი მოვალე რ. ქ-ან თანხის ამოღების საგარანტიოდ მოითხოვეს ქ. ახალქალაქში, ჯ-ის ქ.№39 მდებარე მის სახელზე რეგისტრირებულ საცხოვრებელ სახლზე ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმება. რის სანაცვლოდაც დასთანხმდნენ და არ გამოთქვეს პრეტენზია რ. ქ-ის სისხლის სამართლის საქმეზე საპროცესო შეთანხმებასთან დაკავშირებით, როგორც დაზარალებულებმა. სადავო ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება დადებულია იმ პერიოდში, როცა მისი მეუღლის სისხლის სამართლის საქმეზე გაფორმდა საპროცესო შეთანხმება პროკურატურასთან, სადაც დაზარებულ მხარეს წარმოადგენენ მოპასუხეები. ამ ნასყიდობით მხარეებმა დაფარეს კასატორის მეუღლის პასუხისმგებლობა (ვალი) მოპასუხეების წინაშე. სასამრთლოს აზრით, დაფარულ გარიგებასთან მიმართებით კასატორის მოსაზრებას ვერ გაიზიარებს, რადგან არ არსებობს რამე მტკიცებულება გარდა მხარის სიტყვიერი განმარტებისა. სასამართლოს აღნიშნული დებულება დაუსაბუთებელია, რადგან სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლი განმარტავს, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მყიდველს გადასცემს, როგორც საკუთრების უფლებას ნასყიდობის საგანზე, ასევე ქონებას, მყიდველი კი ვალდებულია, გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული თანხა. აღნიშნული ნორმა იმპერატიული მოთხოვნაა, რაც ნასყიდობის ნამდვილობის აუცილებელი პირობაა. მოპასუხეებმა არ გადაიხადეს ბინის საფასური (ხელშეკრულებაში ფორმალურად დაფიქსირდა ბინის ღირებულებად ის თანხა, რაც ვალის სახით არსებობდა რ. ქ-ს და მოპასუხეებს შორის,) ასევე გამყიდველს არ გადაუცია ბინა მოპასუხეებისთვის და დღემდე იმ ბინაში ცხოვრობენ, რაც ამ ხელშეკრულების თვალთმაქცურობას ადასტურებს, გარიგების თვალთმაქცურ ბუნებაზე მეტყველებს ის გარემოებაც, რომ ბინა, რომელიც არის ერთიანი საგანი, თანაბარ წილად შეიძინეს მოპასუხეებმა, რომლებიც არ არიან ერთი ოჯახის წევრები. სასამართლოს აზრით ნების გამოვლენის არანამდვილობა უნდა დაამტკიცოს მხარემ და დაასაბუთოს, რომ ამ თვალთმაქცური გარიგებით შეილახა მისი უფლება. ეს დებულება სწორია, მაგრამ გაუგებარია სასამართლოს პოზოცია იმასთან მიმართებით, რომ თითქოს მოსარჩელე ვერ ამტკიცებს ამ თვალთმაქცური გარიგებიდან გამომდინარე თავისი უფლებების შელახვას, მაშინ როდესაც სადავო ბინის საბაზრო ღირებულება სამჯერ მეტია, ვიდრე მხარეებს შორის ამ გარიგებით დაფარული ვალი. სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები,რომ მხარეებს შორის 2010 წლის 23 თებერვალს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება იყო ნამდვილი, მაშინ, როდესაც აშკარაა ამ ხელშეკრულების თვალთმაქცურობა. ხელშეკრულება დაიდო იმ დროს, როცა მისი მეუღლე მოპასუხეების საჩივრის საფუძველზე პასუხისგებაში იყო მიცემული, გარიგება დაიდო მხოლოდ იმიტომ, რომ მოპასუხეებს გამოეხატათ ნება მოსარჩელის მეუღლის სისხლის სამართლის საქმეზე საპროცესო შეთანხმების მისაღწევად.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 17 მაისის განჩინებით ა. ქ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ა. ქ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება ლ. მ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ ა. ქ-ს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ლ. მ-ის მიერ 2013 წლის 14 მაისს საგადასახადო დავალებით გადახდილი 750 ლარის 70% – 525 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ა. ქ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ ა. ქ-ს (პირადი № ...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ლ. მ-ის მიერ 2013 წლის 14 მაისს საგადასახადო დავალებით გადახდილი 750 ლარის 70% – 525 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: თ. თოდრია
პ. ქათამაძე
