საქმე №ას-441-417-2013 11 ნოემბერი, 2013 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
თეიმურაზ თოდრია, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – მ. რ-ი (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ზ. მ-ი, ნ. ჭ-ი (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 26 თებერვლის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – დანაშაულის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
მ. რ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ნ. ჭ-ის და ზ. მ-ის მიმართ და მოითხოვა სხეულის დაზიანებით მიყენებული ზიანის – 3 991,87 ლარის, მატერიალური ზიანის – 10813,77 ლარისა და მორალური ზიანის – 12194,36 ლარის, სულ 27 000-ის გადახდის დაკისრება შემდეგი საფუძვლებით:
ს. დ-ის მიერ მის ცემას შედეგად მოჰყვა სხეულის მძიმე ხარისხის დაზიანება, რა დროსაც აუცილებელი გახდა ქირურგიული და სხვადასხვა ოპერაციების ჩატარება. მომხდართან დაკავშირებით აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე. მოპასუხეებმა გამოძიება აწარმოეს განზრახ ისეთი დარღვევებით, რაც ს. დ-ის მიმართ სისხლის სამართლის საქმის შეწყვეტის საფუძველი გახდა. უშუალოდ მოპასუხეების უკანონო ქმედებამ გამოიწვია მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენება. გარდა სხეულის დაზიანებისა, მოსარჩელეს ასევე მიადგა მატერიალური ზიანი ვინაიდან, მან ვერ შეძლო საზღვარგარეთ გამგზავრება, საქონლის რეალიზაცია და სამეწარმეო საქმიანობიდან გამომდინარე შემოსავლის მიღება.
მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს შემდეგი საფუძვლებით: მოპასუხეთა უკანონო ქმედებამ არ გამოიწვია მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენება. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი სასამართლო გადაწყვეტილებით, ზიანი 27 000 ლარს არ შეადგენს, ასევე მის მიერ წარმოდგენილი დოკუმენტები დათარიღებულია 1997 წლით და მათი უმრავლესობა ვ. და მ. რ-ის სახელზეა. მოპასუხეებმა ხანდაზმულობაზეც მიუთითა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 26 სექტემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ. რ-მა, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 26 თებერვლის განჩინებით მ. რ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 26 სექტემბრის გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლომ მიღებული გადაწყვეტილება დაამყარა შემდეგ გარემოებებს:
პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხეებს, ნ. ჭ-სა და ზ. მ-ს დანაშაულებრივი (მართლსაწინააღმდეგო) ქმედებით მოსარჩელისათვის სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად, მატერიალური და მორალური ზიანი არ მიუყენებიათ.
სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მტკიცება, რომ მ. რ-ს ზიანი მიადგა მოწინააღმდეგე მხარეების ქმედებით. სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით, „პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი“. სადავო არაა, რომ მ. რ-ის მიმართ სხეულის დაზიანების ფაქტზე გამოძიება მიმდინარეობდა ეჭვმიტანილი ს. დ-ის მიმართ და არა მოპასუხეების, მიმართ (ტ. 1. ს. ფ 15-22). ამდენად, მოწინააღმდეგე მხარეებს მოსარჩელისათვის სხეული არ დაუზიანებიათ. სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლი ითვალისწინებს მტკიცების ტვირთის ისეთ გადანაწილებას მხარეთა შორის, როდესაც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს: ა) ზიანის არსებობის ფაქტი და ბ) მიზეზობრივი კავშირი ზიანის მიმყენებლის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. მოცემულ შემთხვევაში ზიანის მიყენების ფაქტი დადგენილია საქმეში წარმოდგენილი სამედიცინო ცნობების ასლებით. მიუხედავად ამისა, არაა მტკიცებულებები და ზოგადად, სადავოც არაა ის ფაქტი, რომ ეს დაზიანებები უშუალოდ მოწინააღმდეგე მხარეებს არ მიუყენებიათ. ამდენად, დაზიანების შედეგად ზიანის მიყენებაში მოპასუხეებს ბრალი არ მიუძღვის. ამდენად, წარმოიშვება საკითხი იმის შესახებ, უნდა აგონ თუ არა პასუხი მოპასუხეებმა ისეთი ქმედებისათვის, რაც მათ უშუალოდ არ ჩაუდენიათ, მაგრამ მისგან გამომდინარე, ბრალი დაედოთ სხვა სამართალდარღვევაში, კერძოდ, მოპასუხეების პასუხისმგებლობა (და შესაბამისად, ბრალი) შემოიფარგლა იმით, რომ მათ პირადი მოტივით, ს. დ-ის უპირატესობის მოპოვების მიზნით გაუშვეს ბრალდებულის სახით პასუხისმგებლობაში ყოფნის 24 თვიანი ვადა.
პალატამ ასევე მიიჩნია, რომ მოპასუხეებისათვის სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველი არ არსებობს, ვინაიდან სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლი მოქმედი რედაქციით არსებობდა 1998 წელს, ანუ მ. რ-ის ზიანის მიყენების დროს და მას შეეძლო, სამოქალაქო სარჩელით ედავა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით. მ. რ-ს შეეძლო, ს. დ-ის ზიანის ანაზღაურება მოეთხოვა მისგან დამოუკიდებლად ეს უკანასკნელი ბრალდებული იქნებოდა თუ არა. კერძოდ, მ. რ-ს შეეძლო არ დალოდებოდა ს. დ-ის მიმართ სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებულ გადაწყვეტილებას და ისე წამოეწყო დავა მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებლად. ბრალდებულის სახით ს. დ-ის პასუხიმგებლობაში მიუცემლობას არ გაუქარწყლებია მ. რ-ის უფლება სამოქალაქო წესით ედავა ს. დ-ის მიმართ. ამდენად, მიზეზობრივი კავშირი არ არსებობს მოპასუხეებისათვის შერაცხულ ქმედებასა და მ. რ-ის მიყენებულ ზიანს შორის. გარდა ამისა, პალატამ ყურადღება გაამახვილა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შინაარსზე, რომლითაც „თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს“. მოსარჩელემ მოითხოვა მატერიალური ზიანის ანაზღაურება მოპასუხეებისაგან, მანვე უნდა დაამტკიცოს არა მარტო სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლიდან გამომდინარე მიზეზობრივი კავშირი ზიანის მიმყენებლის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის, აგრეთვე, ზიანის არსებობის ფაქტი, არამედ 408-ე მუხლიდან გამომდინარე, მოთხოვნილი ხარჯების შესაბამისობაც.
საქმეში წარმოდგენილია მტკიცებულებები, თუმცა არცერთი არ ადასტურებს, ზემოაღნიშნულ სამედიცინო ცნობებში მითითებული დიაგნოზიდან (მარცხენა წარბის დაჟეჟილობა, კანქვეშა ჰემატომა, მარჯვენა მხარის მიდამოს და მარჯვენა ძუძუს დაჟეჟილობა, გულმკერდის მარჯვენა ნახევრის დაჟეჟილობა, მარჯვენამხრივი ჰემოპნევმოთორაქსი) გამომდინარე მკურნალობისათვის მატერიალური დანახარჯის გაწევის ფაქტს, კერძოდ, წარმოდგენილი მტკიცებულებები უკავშირდება მ. რ-ის მიერ 2001 წელს გადატანილ განგრენოზულ კალკულოზურ ქოლეცისტიტს, ჩირქოვან ქოლანგიტსა და ლოკალურ პერიტონიტს, რის გამოც 2001 წლის 18 მაისიდან 2001 წლის 18 ივნისამდე მ. რ-ი მკურნალობდა შპს „ქ. თ. N4 კ. ს-ოს“ სტაციონარში. აპელანტმა აღნიშნა, რომ მან თავისი სამეწარმეო საქმიანობიდან გამომდინარე, ვერ მიიღო შემოსავალი მოპასუხეთა ქმედების გამო, ვინაიდან 1999 წლის 5 თებერვლის ცნობით, საქმის ინტერესების გათვალისწინებით მას აეკრძალა გადაადგილება.
პალატამ არ გაიზიარა აღნიშნული, ვინაიდან აპელანტის სამეწარმეო საქმიანობის დაწყება უკავშირდება 1997 წელს, როდესაც მან დააფუძნა სამეწარმეო იურიდიული პირი ჩეხეთის რესპუბლიკაში, თუმცა რა მოგება ჰქონდა და რაში გამოიხატა შემოსავლის მიუღებლობა აპელანტმა ვერ დაადასტურა. სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლიდან გამომდინარე, საქმეში წარმოდგენილი არაა რაიმე მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა, რომ აპელანტის მიერ დაარსებულ იურიდულ პირს მოგება მოჰქონდა და ამ მოგების მიღებას ხელი შეუშალა ან აპელანტის სხეულის დაზიანებამ, ან მოპასუხეთა ქმედებამ. წარმოდგენილი საბაჟო დეკლარაციებით ირკვევა, რომ აპელანტს 1997 წელს ჩეხეთში გადაჰქონდა კერამიკული ნაწარმი, მაგრამ აპელანტმა ვერ დაამტკიცა ამ საბუთების კავშირი 1998 წლის იანვარში მიყენებულ სხეულის დაზიანებასთან ან მოპასუხეთა ქმედებასთან, აგრეთვე, ამის გამო მიუღებელ შემოსავალთან.
რაც შეეხება გადაადგილების აკრძალვას, სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზეც, რომ აპელანტის პასპორტის ასლებში არსებული ბეჭდებით ირკვევა, რომ მან საქართველო დატოვა 1999 წლის 13 თებერვალს და 1999 წლის 10 მარტს, და ამავე რიცხვებში მას გადაკვეთილი აქვს უცხო ქვეყნის საზღვრებიც. ამდენად, 1999 წლის 5 თებერვლის ცნობას მის მგზავრობაზე ზეგავლენა არ მოუხდენია.
სააპელაციო პალატის განმარტებით, აპელანტის სასარჩელო მოთხოვნა შეადგენს მოპასუხეებისათვის სოლიდარულად 27 000 ლარის დაკისრებას, მაგრამ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ იყო დადასტურებული კონკრეტულად რამდენი იყო ეს თანხა. ანუ რას შეადგენდა ჯანმრთელობის დაზიანების შედეგად მიყენებული მატერიალური ზიანი და რას შეადგენდა გადაადგილების შეზღუდვისა თუ სამეწარმეო საქმიანობის განუხორციელებლობის გამო, მიუღებელი შემოსავალი, მაშინ როცა ამ გარემოების მტკიცების ტვირთი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლებით აპელანტს (მოსარჩელეს) ეკისრება.
სააპელაციო პალატის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ. რ-მა, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:
კასატორის განმარტებით, განჩინების 2.3 პუნქტით სასამართლომ არასწორად მიიჩნია, რომ მოწინააღმდეგე მხარის ქმედებით მოსარჩელეს ზიანი არ მიადგა. მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ჩადენის ფაქტი დასტურდება მცხეთის სასამართლოს 2007 წლის 13 სექტემბრის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით, ხოლო ამ ქმედებით გამოწვეული ზიანი დადასტურდა საქმეში არსებული მტკიცებულებებით. აღნიშნული ქმედების გამო არ არსებობს ს. დ-ის მიმართ გამამტყუნებელი განაჩენი, რომელიც კანონით განსაზღვრული დოკუმენტია იმისათვის, რომ ზიანის ანაზღაურება კასატორს მოეთხოვა ს. დ-ან. ს. დ-ის მიმართ გამამტყუნებელი განაჩენი არ მიუღიათ, რაშიც ბრალი მიუძღვის მოწინააღმდეგე მხარეს.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 29 აპრილის განჩინებით მ. რ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა მ. რ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. მ. რ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: თ. თოდრია
პ. ქათამაძე
