№ას-473-449-2013 1 ნოემბერი, 2013 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – შ. დ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე – ი. დ-ე

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 21 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – კომპენსაციის გადახდის სანაცლოდ საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილებით შ. დ-ის სარჩელი მოპასუხე ი. დ-ის, მესამე პირების – ნ. ხ-სა და ზ. ხ-ის მიმართ, რომლითაც მან მოითხოვა მის მიერ ი. დ-ის ქ.ქუთაისში, მ-ის ქ.№9-ში, ბინა 41-ში მდებარე უძრავი ქონების ღირებულების 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ აღნიშნულ ქონებაზე საკუთრების უფლების მინიჭება, არ დაკმაყოფილდა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შ. დ-ემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 21 მარტის განჩინებით შ. დ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ქ.ქუთაისში, მ-ის ქ.№9 ბინა 41-ში მდებარე უძრავი ქონება 2009 წლამდე რეგისტრირებული იყო ზაურ ხაჭიპერაძის საკუთრებად;

ზ. ხ-ე გარდაიცვალა 1998 წლის 30 ივლისს;

ზ. ხ-ის შვილები არიან ზ. ხ-ე და კ. ხ-ე;

ზ. ხ-ის სამკვიდრო ქონებასთან, მათ შორის, ქ.ქუთაისში, მ-ის ქ.№9-ში, ბინა 41-ში მდებარე უძრავი ქონებასთან დაკავშირებით ზ. ხ-სა და კ. ხ-ეს გააჩნდათ დავა, რაც გადაწყდა მუდმივმოქმედი კერძო არბიტრაჟის 2009 წლის 12 ნოემბრის გადაწყვეტილებით. ამ გადაწყვეტილებით ზ. ხ-ე ცნობილ იქნა ქ.ქუთაისში, მ-ის ქ.№9 ბინა 41-ში მდებარე უძრავი ქონების მესაკუთრედ;

ზ. ხ-ემ, მუდმივმოქმედი კერძო არბიტრაჟის 2009 წლის 12 ნოემბრის გადაწყვეტილება წარადგინა საჯარო რეესტრში და დარეგისტრირდა ქ.ქუთაისში, მ-ის ქ.№9-ში, ბინა 41-ში მდებარე უძრავი ქონების მესაკუთრედ;

ზ. ხ-ე გარდაიცვალა 2011 წლის 9 ოქტომბერს;

ი. დ-ე არის ზ. ხ-ის ცოლი. ისინი რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებიან 2003 წლის 9 აგვისტოდან;

ზ. ხ-ე ი. დ-ან ქორწინებამდე რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდა მ. მ-ან და მასთან ქორწინების შედეგად შეეძინა ორი შვილი – ნ. და ზ. ხ-ი.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი დასაბუთება, რაც საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში აისახა. ამასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის პირველ პუნქტზე, რომლის თანახმად, ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე ქონების დათმობის ფაქტი უნდა დადასტურდეს წერილობითი ხელშეკრულებით. აპელანტს სასამართლოსათვის ასეთი ხელშეკრულება არ წარუდგენია. ამის გამო, სააპელაციო სასამართლომ მისი მოთხოვნა დაუსაბუთებლად ჩათვალა.

გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, აპელანტს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია მის მიერ ქონების მესაკუთრისათვის თანხის გადახდის დამადასტურებელი უტყუარი მტკიცებულება და იგი რეგისტრირებული არ ყოფილა სადავო ბინაში. აქედან გამომდინარე, აპელანტს სადავო ქონებაზე მფლობელობა არ მიუღია არც საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით, თუმცა, აღსანიშნავი იყო, რომ ამის შესახებ მას თავადაც არ მიუთითებია.

სააპელაციო სასამართლომ მნიშვნელოვნად მიიჩნია ერთი გარემოება, რა გარიგებაც არ უნდა დადებულიყო მხარეებს შორის, ზემოხსენებული კანონის 1¹ მუხლის „ა” ქვეპუნქტის თანახმად, მოსარგებლედ ითვლება ის პირი, რომელიც კანონის მიღების მომენტისათვის, ე.ი. 1998 წლის 25 ივნისისათვის, კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობდა საცხოვრებელ სადგომს. აპელანტის მიერ წარდგენილი არც ერთი მტკიცებულებით არ დასტურდებოდა, რომ 1998 წლის 25 ივნისისათვის სადავო ბინას იგი ფაქტობრივად ფლობდა. აქედან გამომდინარე, აპელანტი სადავო ქონების, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული, მოსარგებლე არ იყო.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ საქალაქო სასამართლო ვალდებული იყო დაემტკიცებინა წარდგენილი მორიგების აქტი. უწინარესად, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ საქმეში მონაწილეობდნენ მესამე პირები, რომლებიც წინააღმდეგნი იყვნენ მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის მორიგების დამტკიცების. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო პროცესში მესამე პირი, ცხადია, მოსარჩელე ან მოპასუხე არ არის, მაგრამ იგი არც პროცესის მონაწილე ფორმალური სუბიექტია. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 91-ე მუხლის თანახმად, მესამე პირები, რომლებიც არ აცხადებენ დამოუკიდებელ მოთხოვნებს დავის საგანზე, სარგებლობენ მხარეთა, პრაქტიკულად, ყველა საპროცესო უფლებით და ეკისრებათ მხარეთა საპროცესო მოვალეობები. ეს ნიშნავს, რომ სასამართლო, არა მარტო, უფლებამოსილი, არამედ ვალდებულიცაა, მისცეს მესამე პირებს ამ საპროცესო უფლებების რეალიზაციის საშუალება – მოისმინოს მათი პოზიცია, შეაფასოს მათ მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები და ამ პოზიციასა და მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, სარჩელის მოთხოვნის ფარგლებში, გამოიტანოს, თუნდაც მხარეთა ნების საწინააღმდეგო გადაწყვეტილება. მართალია, მორიგება, შინაარსობრივად, ხელშეკრულებაა, თუმცა მას შემდეგ, რაც ამ მორიგებას სასამართლო დაამტკიცებს, იგი სახელმწიფო ხელისუფლების, შესასრულებლად სავალდებულო აქტად იქცევა.

ზემომითითებული მსჯელობიდან გამომდინარე სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მორიგების დამტკიცების შესახებ სასამართლოს განჩინება სასამართლოს გადაწყვეტილებაა და ამ გადაწყვეტილების გამოტანისას სასამართლო მხარეთა ნებით შეზღუდული არ არის. საქმის განხილვის და გადაწყვეტილების მიღების დროს სასამართლო, ბუნებრივია, ხელმძღვანელობს კანონით და კანონსაწინააღმდეგო გადაწყვეტილებას იგი, მიუხედავად მხარეთა სურვილისა, ვერ გამოიტანს.

მოცემულ შემთხვევაში, სადავოდ იყო გამხდარი ზ. ხ-ის სამკვიდროში შემავალი ქონება. უდავო იყო, რომ ნ. ხ-ე და ზ. ხ-ე იყვნენ ზ. ხ-ის პირველი რიგის მემკვიდრეები – შვილები. ზ. ხ-ე გარდაიცვალა 2011 წლის 9 ოქტომბერს, ხოლო 2012 წლის 6 აპრილს, ე.ი. სამკვიდროს გახსნიდან 6 თვის ვადაში, ნ. ხ-ემ და ზ. ხ-ემ სანოტარო ორგანოში შეიტანეს განცხადება სამკვიდროს მიღების შესახებ.

სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო. აქედან გამომდინარე, საქმის მასალებით დგინდებოდა, რომ ნ. ხ-ეს და ზ. ხ-ეს ზ.ხ-ის სამკვიდრო მიღებული ჰქონდათ.

სამოქალაქო კოდექსის 1433-ე მუხლის თანახმად, მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან. რამდენადაც ნ. ხ-ეს და ზ. ხ-ეს ზ. ხ-ის სამკვიდრო მიღებული ჰქონდათ, ისინი წარმოადგენდნენ ამ სამკვიდროში შემავალი ქონების, მათ შორის, სადავო ბინის თანამესაკუთრეებს. ეს ნიშნავდა, რომ შ. დ-ემ და ი. დ-ემ „მორიგების აქტით” განკარგეს სხვისი ქონება და ამ განკარგვას უფლებამოსილი პირები არ დაეთანხმნენ. ამგვარი გარიგება, რასაკვირველია, კანონსაწინააღმდეგო იყო. ამის გამო, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქალაქო სასამართლომ სწორად არ დაამტკიცა კანონსაწინააღმდეგო მორიგება.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა შ. დ-ემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილება.

საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა იმასთან დაკავშირებით, რომ აპელანტს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია მის მიერ ქონების მესაკუთრისათვის თანხის გადახდის დამადასტურებელი უტყუარი მტკიცებულება და იგი რეგისტრირებული არ ყოფილა სადავო ბინაში. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტიდან გამომდინარე, გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია და კომუნალური გადასახადების გადახდა, ან/და მესაკუთრისთვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდა (გარდა ქირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქირისა). ამდენად, ცხადი ხდება, რომ სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაციასთან ერთად უნდა არსებობდეს კომუნალური გადასახადების გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულებები. ამასთან, მესაკუთრისათვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდა არ მოიაზრება სადავო საცხოვრებელ ბინაში რეგისტრაციასთან, იგი ცალკე პირობადაა მითითებული. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით და მოპასუხის აღიარებით დასტურდება შ. დ-ის მიერ სადავო ფართით სარგებლობის ფაქტი;

ასევე არასწორია სასამართლოს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ი. დ-ე არის არასათანადო მოპასუხე, ვინაიდან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლის მიხედვით, თუ სასამართლო დაადგენს, რომ სარჩელი აღძრულია არა იმ პირის მიმართ, რომელმაც პასუხი უნდა აგოს სარჩელზე, მას შეუძლია მოსარჩელის თანხმობით შეცვალოს თავდაპირველი მოპასუხე სათანადო მოპასუხით. თუ მოსარჩელე არ არის თანახმა, სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით უარს ეტყვის მოსარჩელეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. მოცემულ საქმეში ადგილი აქვს სხვაგვარ ვითარებას, რადგან ი. დ-ე ისეთივე მოპასუხეა, როგორც დანარჩენი მემკვიდრეები, რომელთა მოპასუხედ დასახელებაც მოსარჩელემ არ ისურვა. ეს არ ნიშნავს იმას, რომ ი. დ-ე არის არასათანადო მოპასუხე, ხოლო ნ. და ზ. ხ-ი – სათანადო მოპასუხეები. ისინი არიან სავარაუდო მემკვიდრეები და საქმეში ჩაბმულ იქნენ მესამე პირებად დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე, თუმცა სასამართლოს განჩინება ნ. და ზ. ხ-ის მოპასუხედ ჩაბმაზე უარის თქმის შესახებ, სათანადო წესით არ გასაჩივრებულა და შესულია კანონიერ ძალაში;

სააპელაციო სასამართლომ, სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე და 1433-ე მუხლების საფუძველზე ჩათვალა, რომ ნ. და ზ. ხ-ი არიან სადავო ქონების თანამესაკუთრეები. აქედან გამომდინარე, შ. დ-ემ და ი. დ-ემ „მორიგების აქტით“ განკარგეს „სხვისი ქონება“, რასაც უფლებამოსილი პირები არ დაეთანხმნენ. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ ამგვარი განკარგვა კანონსაწინააღმდეგოა, მაგრამ სააპელაციო სასამართლოს არაფერი უთქვამს იმასთან დაკავშირებით, რომ მოცემული წესით ი. დ-ეც სადავო ქონების თანამესაკუთრეა, ხოლო ნ. და ზ. ხ-ს, როგორც დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე სტატუსის მქონე მესამე პირებს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 91-ე მუხლის თანახმად, არ აქვთ მორიგების აქტზე დათანხმება-არდათანხმების უფლება;

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შ. დ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას შ. დ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 7 მაისის განჩინებით კასატორი გათავისუფლდა სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ი“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შ. დ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე