საქმე №ას-477-453-2013 18 ნოემბერი, 2013 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
თეიმურაზ თოდრია, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ც. ჭ-ი, ლ. ჯ-ი, რ. ბ-ი, ე. პ-ო, ნ. ბ-ა (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ს-ა“ (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 27 მარტის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – სახელფასო დავალიანების გადახდა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ც. ჭ-მა, ლ. ჯ-მა, რ. ბ-მა, ე. პ-ომ და ნ. ბ-ამ სარჩელი აღძრეს სასამართლოში შპს „ს-ას“ წინააღმდეგ ც. ჭ-ის მიმართ სახელფასო დავალიანების – 720 ლარის, ლ. ჯ-ის მიმართ – 960 ლარის, რ. ბ-ის მიმართ – 720 ლარის, ე. პ-ოს მიმართ – 720 ლარისა და ნ. ბ-ას მიმართ – 720 ლარის ანაზღაურების შესახებ.
მოსარჩელეთა განმარტებით, ისინი სხვადასხვა დროს მუშაობდნენ შპს „ს-ი“. 2011 წელს მოპასუხემ მათთან შრომითი ურთიერთობა შეწყვიტა, თუმცა საზოგადოებას გააჩნდა მოსარჩელეთა მიმართ შეუსრულებელი სახელფასო დავალიანებები.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ სასარჩელო მოთხოვნები ხანდაზმულია.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელეებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 27 მარტის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა შემდეგ გარემოებათა გამო:
სასამართლომ დაადგინა, რომ ც. ჭ-ი, ლ. ჯ-ი, რ. ბ-ი, ე. პ-ო და ნ. ბ-ა მუშაობდნენ შპს „ს-ი“ სხვადასხვა თანამდებობაზე.
აპელანტების ხელფასის ოდენობა თვეში შეადგენდა ც. ჭ-ის 180 ლარს, რ. ბ-ის – 180 ლარს, ე. პ-ის – 180 ლარს, ლ. ჯ-ის – 240 ლარს, ნ. ბ-ის კი – 180 ლარს.
2011 წლის 2 მაისის ბრძანებით შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე დაკავებული თანამდებობებიდან გათავისუფლდნენ: კადრების ინს-ექტორი – ლ. ჯ-ი, მთავარი ადმინისტრატორი – ე. პ-ო, მეთეთრეულე – ნ. ბ-ა.
2011 წლის 1 აგვისტოს ბრძანებით შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე დაკავებული თანამდებობებიდან გათავისუფლდნენ ადმინისტრატორები – ც. ჭ-ი და რ. ბ-ი.
2008 წლის აგვისტოდან 2009 თებერვლამდე შპს „ს-ას“ სასტუმროს შენობაში იმყოფებოდნენ დევნილები, რის გამოც აღნიშნულ პერიოდში შპს „ს-ას“ საქმიანობა შეჩერებული იყო.
შპს „ს-ამ“ საქმიანობა განაახლა 2009 წლის 1 თებერვლიდან.
პალატამ განმარტა, რომ დარღვეული უფლების დასაცავად სასამართლოსადმი მიმართვა შემოფარგლულია ხანდაზმულობის იმ ვადით, რომელიც განისაზღვრება კონკრეტული სამართალურთიერთობით.
მოცემულ შემთხვევაში აღძრული სარჩელი შეეხება 2008 წლის 8 აგვისტოდან 2009 წლის 8 იანვრამდე დაგროვილი სახელფასო დავალიანების გადახდას, რომელიც განეკუთვნება პერიოდულად შესასრულებელ ვალდებულებას.
სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის მეორე ნაწილისა და 130-ე მუხლის თანახმად, თუ ხანდაზმულობის წარმოშობის მომენტის დადგენა ობიექტურად შეუძლებელია, ყურადღება უნდა მიექცეს სუბიექტურ მომენტს.
სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა სააპელაციო საჩივარში აპელანტების მიერ მითითებულ გარემოებაზე, რომ, შპს „ს-ას“ დირექტორის დაპირების შესაბამისად, აპელანტებს სადავო პერიოდის სახელფასო დავალიანება გადახდილ იქნებოდა მაშინ, როდესაც შპს „ს-ა“ განაახლებდა მუშაობას და ექნებოდა შემოსავალი. პალატამ განმარტა, რომ სახელფასო დავალიანების გადახდის დაპირების შესახებ მტკიცებულება საქმის მასალებში არ მოიპოვება და აღნიშნული გარემოება სასამართლომ არ მიიჩნია დადგენილად.
ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, საწარმოს მუშაობის განახლებისას შპს „ს-ას“ დირექტრის მხრიდან სახელფასო დავალიანების გადახდის დაპირების შემთხვევაშიც სარჩელი ხანდაზმულია, ვინაიდან მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ასეთ შემთხვევაში, მიჩნეულ უნდა იქნეს 2009 წლის თებერვალი, როდესაც შპს „ს-ამ“ განაახლა საქმიანობა. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ სარჩელი აღძრულია 2012 წლის 31 ოქტომბერს ანუ, სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადის ამოწურვის შემდეგ, რაც სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ც. ჭ-მა, ლ. ჯ-მა, რ. ბ-მა, ე. პ-ომ და ნ. ბ-ამ გაასაჩივრეს საკასაციო წესით, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:
სასამართლომ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა. აღნიშნული ნორმის მიხედვით, მოცემულ შემთხვევაში მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა არა ყოველი მომდევნო თვის ხელფასის გადახდის თარიღი, არამედ დასაქმებულისათვის კუთვნილი ხელფასის გადახდაზე დამსაქმებლის მხრიდან უარი. კასატორებმა წარუდგინეს სასამართლოს მოსარჩელეთა მიმართვა საწარმოს დირექტორის სახელზე და მისი უარი ხელფასის გადახდაზე, ხოლო სასამართლო სხდომაზე პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოწმედ დაკითხულმა საზოგადოების ყოფილმა დირექტორმა – შ. ჯ-მა განმარტა, რომ მას უარი სადავო ხელფასის გადახდაზე არ განუცხადებია. ამდენად, მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად უნდა ჩაითვალოს ახალი დირექტორის მიერ სახელფასო დავალიანებაზე უარის თქმის თარიღი, რაზეც მოსარჩელეებმა წარადგინეს შესაბამისი მტკიცებულება.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 8 მაისის განჩინებით ც. ჭ-ის, ლ. ჯ-ის, რ. ბ-ის, ე. პ-სა და ნ. ბ-ას საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდა.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ც. ჭ-ის, ლ. ჯ-ის, რ. ბ-ის, ე. პ-სა და ნ. ბ-ას საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები.
მოცემულ შემთხვევაში ც. ჭ-ის, ლ. ჯ-ის, რ. ბ-ის, ე. პ-სა და ნ. ბ-ას სასარჩელო მოთხოვნები ეხება თითოეული მოსარჩელისათვის დამოუკიდებლად მისაკუთვნებელი სახელფასო დავალიანების ანაზღაურებას. მოსარჩელეთა სარჩელი ერთობლივად განხილულ იქნა იმ საფუძველზე დაყრდნობით, რომ ისინი იყვნენ ერთი და იმავე ორგანიზაციის თანამშრომლები და მათი სასარჩელო მოთხოვნა ემყარებოდა ერთსა და იმავე საფუძველს.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ზემოხსენებულ პირთა სარჩელი არ დაკმაყოფილდა და მოსარჩელეებს უარი ეთქვათ ც. ჭ-ის მიმართ სახელფასო დავალიანების – 720 ლარის, ლ. ჯ-ის მიმართ – 960 ლარის, რ. ბ-ის მიმართ – 720 ლარის, ე. პ-ოს მიმართ – 720 ლარისა და ნ. ბ-ას მიმართ – 720 ლარის ანაზღაურებაზე.
ც. ჭ-მა, ლ. ჯ-მა, რ. ბ-მა, ე. პ-ომ და ნ. ბ-ამ საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.
საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სააპელაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმებისას არასწორად გამოიყენა კანონი, კერძოდ:
სააპელაციო სასამართლო სააპელაციო საჩივრის მიღების შემდეგ, უპირველეს ყოვლისა, ამოწმებს დასაშვებია თუ არა იგი.
სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სააპელაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებს, რომელთა არსებობის შემთხვევაში სააპელაციო საჩივარი შეიძლება მიღებულ იქნეს წარმოებაში. ერთ-ერთ ასეთ წინაპირობას წარმოადგენს, სააპელაციო საჩივრის ღირებულება, კერძოდ, შეესაბამება თუ არა იგი კანონით განსაზღვრულ ოდენობას.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 365-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო საჩივარი ქონებრივ-სამართლებრივ დავაში დასაშვებია იმ შემთხვევაში, თუ დავის საგნის ღირებულება აღემატება 1 000 ლარს. ეს ღირებულება განისაზღვრება იმის მიხედვით, თუ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების რა ზომით შეცვლაზე შეაქვს საჩივარი მხარეს.
განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო პალატამ წარმოდგენილი სააპელაციო საჩივარი მიიღო წარმოებაში, რაც მეტყველებს, რომ მისი ღირებულება კანონის ზემოხსენებულ მოთხოვნასთან შესაბამისად ჩათვალა.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 41-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით, დავის საგნის ფასი განისაზღვრება ფულის გადახდევინების შესახებ სარჩელისა – გადასახდელი თანხით. აღნიშნულის მიხედვით, ც. ჭ-ის, ლ. ჯ-ის, რ. ბ-ის, ე. პ-სა და ნ. ბ-ას სააპელაციო საჩივრის დავის საგნის ღირებულება წარმოადგენს ც. ჭ-ის მიმართ – 720 ლარს, ლ. ჯ-ის მიმართ – 960 ლარს, რ. ბ-ის მიმართ – 720 ლარს, ე. პ-ოს მიმართ – 720 ლარსა და ნ. ბ-ას მიმართ – 720 ლარს.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, დავის საგნის ღირებულება არც ერთ შემთხვევაში 1 000 ლარს არ აღემატება. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ ც. ჭ-ის, ლ. ჯ-ის, რ. ბ-ის, ე. პ-სა და ნ. ბ-ას სააპელაციო საჩივარი წარმოებაში არასწორად მიიღო.
სააპელაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმებისას სასამართლოს არ გაუთვალისწინებია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 182-ე მუხლის მეოთხე ნაწილი, რომლის შესაბამისად, თუ სასამართლოს წარმოებაშია რამდენიმე ერთგვაროვანი და სამართლებრივად ერთმანეთთან დაკავშირებული საქმე, რომლებშიც ერთი და იგივე ან სხვადასხვა მხარე მონაწილეობს, სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით ან მხარის შუამდგომლობით გააერთიანოს ეს საქმეები ერთ წარმოებად ერთად განხილვისათვის, თუ ასეთ გაერთიანებას შედეგად მოჰყვება დავის უფრო სწრაფად და სწორად განხილვა.
მითითებული ნორმა ერთ-ერთი ნათელი გამოვლინებაა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის ფუძემდებლური საპროცესო ეკონომიის პრინციპისა. აღნიშნული მუხლით, კანონმდებელი საქმის განხილვის დაჩქარებისა და დროულად გადაწყვეტის მიზნით საპროცესო სუბიექტებს უფლებას აძლევს, გააერთიანონ ერთ სასამართლო წარმოებაში არსებული რამდენიმე ერთგვაროვანი და სამართლებრივად ერთმანეთთან დაკავშირებული საქმე. სარჩელების ამგვარ გაერთიანებას, საფუძვლად უდევს დროის ეკონომიის პრინციპი, რომელსაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი მნიშვნელოვან ანგარიშს უწევს.
საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 182-ე მუხლის მეოთხე ნაწილით სარჩელების გაერთიანება გამოწვეულია მხოლოდ და მხოლოდ ეკონომიურობის პრინციპით, რომელიც, უპირველესად, მოდავე მხარეთა ინტერესებშია. ამავდროულად, ის გავლენას ვერ მოახდენს დავის საგნის ღირებულების განსაზღვრაზე, ვინაიდან ასეთ შემთხვევაში გაერთიანებულია რამდენიმე სხვადასხვა სარჩელი, რომლებზედაც დამოუკიდებელი სამოქალაქო წარმოება მიმდინარეობს. შესაბამისად, ამ სარჩელების შეფასება ცალ-ცალკე უნდა მოხდეს და დავის საგნის ღირებულებაც განისაზღვრება არა მოთხოვნების შეჯამებული ფასით, არამედ თითოეულ სარჩელის დამოუკიდებელი ღირებულებით.
საგულისხმოა, რომ ზემოაღნიშნული შემთხვევა განსხვავდება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 182-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული შემთხვევისაგან, რომლითაც დაშვებულია ერთ სარჩელში რამდენიმე სხვადასხვა მოთხოვნის გაერთიანება და რომელსაც სამოქალაქო საპროცესო სამართალი სარჩელების ობიექტურ გაერთიანებად მოიხსენიებს. ამ უკანასკნელ შემთხვევაში, დავის საგნის ღირებულება განისაზღვრება გაერთიანებული მოთხოვნების ჯამით.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ სააპელაციო საჩივრის წარმოებაში მიღებისას არასწორად შეამოწმა სააპელაციო საჩივრის ღირებულება და არ გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 365-ე მუხლი, რომლის შესაბამისად წარმოდგენილი სააპელაციო საჩივარი დაუშვებელია.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე მუხლის მიხედვით, საქმის განხილვა საკასაციო სასამართლოში წარმოებს იმ წესების დაცვით, რომლებიც დადგენილია სააპელაციო სასამართლოში საქმეთა განხილვისათვის, გარდა იმ გამონაკლისებისა, რომელთაც ეს თავი შეიცავს. ამავე კოდექსის 372-ე მუხლის თანახმად კი, საქმის განხილვა სააპელაციო სასამართლოში წარმოებს იმ წესების დაცვით, რაც დადგენილია პირველი ინსტანციით საქმეთა განხილვისათვის, ამ თავში მოცემული ცვლილებებითა და დამატებებით.
საკასაციო სასამართლო ხელმძღვანელობს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით პირველი და სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოებისათვის დადგენილი საქმის განხილვის წესებით, თუ აღნიშნული წესები საკასაციო პალატისათვის განსაზღვრულ სპეციალურ ნორმებს არ ეწინააღმდეგება.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 187-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, თუ სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის საფუძველი გამოვლინდება ამ სარჩელის წარმოებაში მიღების შემდეგ, მაშინ იმის მიხედვით, თუ როგორია ეს საფუძველი, სასამართლო შეწყვეტს საქმის წარმოებას ან სარჩელს განუხილველად დატოვებს (ამ კოდექსის 272-ე და 275-ე მუხლები).
დასახელებული ნორმის მიხედვით, სარჩელი შეიძლება განუხილველად დარჩეს იმის შემდეგაც, რაც მიიღება წარმოებაში. აღნიშნული დასაშვებია, თუ სარჩელის განუხილველად დატოვების საფუძველი ცნობილი გახდება სარჩელის ან სხვა საჩივრის წარმოებაში მიღების შემდეგ.
მოცემულ შემთხვევაში ც. ჭ-ის, ლ. ჯ-ის, რ. ბ-ის, ე. პ-სა და ნ. ბ-ას სააპელაციო საჩივრის განუხილველად დატოვების საფუძველი გამოვლინდა დავის საკასაციო ინსტანციით განხილვის ეტაპზე.
ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ც. ჭ-ის, ლ. ჯ-ის, რ. ბ-ის, ე. პ-სა და ნ. ბ-ას საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 27 მარტის განჩინება და ც. ჭ-ის, ლ. ჯ-ის, რ. ბ-ის, ე. პ-სა და ნ. ბ-ას სააპელაციო საჩივარი თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილებაზე დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
აღსანიშნავია, რომ განსახილველ საკითხზე არსებობს საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკა, რომელიც მოცემულია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 14 მარტის №ას-1378-1215-2010 განჩინებაში.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე, 365-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ც. ჭ-ის, ლ. ჯ-ის, რ. ბ-ის, ე. პ-სა და ნ. ბ-ას საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 27 მარტის განჩინება და ც. ჭ-ის, ლ. ჯ-ის, რ. ბ-ის, ე. პ-სა და ნ. ბ-ას სააპელაციო საჩივარი თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილებაზე დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: თ. თოდრია
პ. ქათამაძე
