№ას-924-882-2013 11 ნოემბერი, 2013 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – გ. გ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე – ა(ა)იპ - ბ. ბ. ბ-ი

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 26 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 25 მარტის გადაწყვეტილებით გ. გ-ის სარჩელი მოპასუხე ა(ა)იპ ბ. ბ. ბ-ის მიმართ დაკმაყოფილდა: ბათილად იქნა ცნობილი ააიპ ბ. ბ. ბ-ის დირექტორის 2012 წლის 31 დეკემბრის №34 ბრძანება, აღდგენილ იქნა პირვანდელი მდგომარეობა და გ. გ-ეს გაუგრძელდა შრომითი ურთიერთობები ბრძანების (№34) გამოცემის მომენტიდან ააიპ ბ. ბ. ბ-ი ინტროდუქციისა და აკლიმატიზაციის სამსახურის მთავრი სპეციალისტის თანამდებობაზე.

აღნიშნული გადაწყვეტილება ა(ა)იპ ბ. ბ. ბ-ის მიერ გასაჩივრდა სააპელაციო წესით. სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნას წარმოადგენდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 4 ივლისის გადაწყვეტილებით ა(ა)იპ ბ. ბ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 25 მარტის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც გ. გ-ის სარჩელი ა(ა)იპ ბ. ბ. ბ-ის დირექტორის 2012 წლის 31 დეკემბრის №34 ბრძანების ბათილად ცნობის მოთხოვნით არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2008 წლის 30 აპრილს ა(ა)იპ ბ. ბ. ბ-ის დირექტორსა და გ. გ-ეს შორის გაფორმებული შრომის ხელშეკრულების საფუძველზე გ. გ-ე შრომით საქმიანობას ახორციელებდა ბ. ბ. ბ-ის უფროსი მეცნიერ-მუშაკის თანამდებობაზე.

ხელშეკრულების მოქმედების ვადას წარმოადგენდა 2008 წლის 31 დეკემბრამდე პერიოდი.

2009 წლის 5 იანვარს ა(ა)იპ ბ. ბ. ბ-ის დირექტორსა და გ. გ-ეს შორის გაფორმებული შრომის ხელშეკრულების საფუძველზე გ. გ-ე შრომით საქმიანობას ახორციელებდა კვლავ ბ. ბ. ბ-ის უფროსი მეცნიერ-მუშაკის თანამდებობაზე.

ხელშეკრულება მოქმედების ვადას წარმოადგენდა 2009 წლის 31 დეკემბრამდე პერიოდი.

იმავე მხარეებს – ა(ა)იპ ბ. ბ. ბ-ის დირექტორსა და გ. გ-ეს შორის 2009 წლის 31 დეკემბერს გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე გ. გ-ე დასაქმდა ბ. ბ-ის მცენარეთა ინტროდუქციისა და აკლიმატიზაციის სამსახურში უფროსი მეცნიერ-მუშაკის თანამდებობაზე.

ხელშეკრულების მოქმედების ვადად განისაზღვრა 2010 წლის 31 დეკემბრამდე პერიოდი.

2011 წლის 3 იანვარს, იმავე მხარეებს შორის გაფორმდა ახალი შრომითი ხელშეკრულება №15, რომლის საფუძველზეც გ. გ-ე სამუშაოს აგრძელებდა კვლავ იმავე, კერძოდ – ბ. ბ-ის მცენარეთა ინტროდუქციისა და აკლიმატიზაციის სამსახურში მთავარი სპეციალისტის თანამდებობაზე, შესასრულებელი სამუშაოს დახასიათება იგივე დარჩა, მას დაემატა სამეცნიერო-კვლევითი თემის დამუშავება.

2011 წლის 30 დეკემბერს კვლავ გაფორმდა შრომითი ხელშეკრულება, თანამდებობა, სამუშაოს დახასიათება, მოცულობა, დარჩა უცვლელი სახით. ხელშეკრულების ვადა განისაზღვრა 2012 წლის 31 დეკემბრამდე.

ა(ა)იპ ბ. ბ. ბ-ის დირექტორის 2012 წლის 31 დეკემბრის №34 ბრძანებით, შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „ბ“ ქ/პუნქტის, „ბ. ბ. ბ-ის“ წესდების მე-4 მუხლის მე-5 პუნქტის „ბ” და „ე’’ ქ/პუნქტების საფუძველზე, შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლასთან დაკავშირებით ა(ა)იპ ბათუმის ბ. ბაღის მცენარეთა ინტროდუქციისა და აკლიმატიზაციის სამსახურის მთავარ სპეციალისტ გ. გ-ესთან შეწყდა შრომითი ურთიერთობა.

ამდენად, საქმის მასალებით უტყუარად დასტურდებოდა ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ მოდავე მხარეები შრომითსახელშეკრულებო ურთიერთობაში იმყოფებოდნენ ერთმანეთთან. ასევე უტყუარად დადგინდა, რომ გ. გ-ის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანებას საფუძვლად დაედო ხელშეკრულების ვადის გასვლა.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილი შეიცავს იმ შემთხვევების ამომწურავ ჩამონათვალს, რა დროსაც შესაძლებელია შეწყდეს შრომითი უთიერთობები. ამ მუხლის „ბ” ქვეპუნქტის თანახმად, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ერთ-ერთ დამოუკიდებელ საფუძველს შრომის ხელშეკრულების ვადის გასვლა წარმოადგენს.

მოცემულ შემთხვევაში, უდავო იყო, რომ მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა სწორედ ზემოთმითითებული სამართლებრივი საფუძვლით მოხდა, ანუ გავიდა ის ერთწლიანი ვადა, რასაც მხარეთა შორის დადებული შრომითი ხელშეკრულება ითვალისწინებდა.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა აგრეთვე, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში (37-ე მუხლის „ბ” პუნქტი) კანონმდებლის ნება სრულიად ცალსახა და ერთმნიშვნელოვანია და იგი იკითხება შემდეგნაირად: თუ დასაქმებულსა და დამსაქმებელს შორის ხელშეკრულება გარკვეული ვადითაა დადებული და ეს ვადა ამოიწურება – აღნიშნული არის მათ შორის ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, იმის გათვალისწინებით, რომ ააიპ ბ. ბ. ბ-ის დირექტორი, სხვა სუბიექტებთან ურთიერთობაში წარმოადგენდა ბ. ბ-ს, ის წესდებით იყო უფლებამოსილი გ. გ-ან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტაზე. შრომის კოდექსის მე-6 მუხლის თანახმად, 2011 წლის 30 დეკემბერს მხარეთა შორის დადებული შრომითი ურთიერთობა განისაზღვრა გარკვეული ვადით – 2012 წლის 31 დეკემბრამდე, რაც გულისხმობდა შრომითი ურთიერთობის სახელშეკრულებო ვადით შებოჭვას, რომელიც 2012 წლის 31 დეკემბერს ამოიწურა. შემდგომი შრომითი ურთიერთობა მხარეთა ნებაზე იყო დამოკიდებული. სახელშეკრულებო ვადის გასვლის შემდგომ მოპასუხემ მიიღო გადაწყვეტილება, მოსარჩელესთან აღარ გაეგრძელებინა შრომითი ურთიერთობა, რის უფლებასაც მას აძლევდა როგორც შრომის კოდექსი, ასევე ააიპ „ბ. ბ. ბ-ის” წესდება, რადგან მხარეებს აკავშირებდათ ვადიანი შრომითი ხელშეკრულება, რომლის ვადაც 2012 წლის 31 დეკემბერს ამოიწურა.

სააპელაციო სასამართლომ კიდევ ერთხელ განმარტა, რომ სასამართლოს მხრიდან, მითითებული საფუძვლით (შრომის 37-ე მუხლის „ბ” ქვეპუნქტი) მუშაკის სამსახურიდან გათავისულების დროს რაიმე დამატებითი მიზეზებისა და გარემოების ძებნა კანონს აცდენილი ქმედებაა, და სრულიად შეუსაბამოა როგორც დადგენილ ერთიან სასამართლო პრაქტიკასთან, ასევე კანონმდებლის ნებასთან.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ გ. გ-ის სარჩელის მოთხოვნა სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების უკანონოდ ცნობისა და სამუშაოზე აღდგენის თაობაზე უსაფუძვლო იყო.

სააპელაციო სასამართლომ დავის გადაწყვეტისას მხედველობაში მიიღო სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესი, რომლის თანახმად, კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. მათ შეუძლიათ დადონ ისეთი ხელშეკრულებებიც, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა გ. გ-ემ. კასატორი მოითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში დატოვებას.

საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

მოცემული საქმის პირველი ინსტანციის წესით განმხილველმა სასამართლომ სწორად დაადგინა, რომ მოპასუხე ორგანიზაციის 1998 წლის 14 დეკემბრის №14 ბრძანებით მოსარჩელე გ. გ-ე მიღებულ იქნა ბ. ბ. ბ-ი უფროსი ლაბორანტის თანამდებობაზე და 2003 წლის 10 თებერვლის №3 ბრძანებით იგი იმავე დაწესებულებაში გადაყვანილ იქნა უმცროსი მეცნიერ-მუშაკის თანამდებობაზე, სამეცნიერო კვლევით სამუშაოებში მიღწეული წარმატებების გამო. ამავე საფუძვლით გ. გ-ე 2003 წლის 2 დეკემბერს №28 ბრძანებით დაინიშნა მეცნიერ-თანამშრომლის თანამდებობაზე, ხოლო 2005 წლის 3 იანვრის №8 ბრძანებით – უფროსი მეცნიერ-მუშაკის თანამდებობაზე. ამავე დაწესებულების სამეცნიერო საბჭოს გადაწყვეტილების საფუძველზე, 2005 წლის 22 აგვისტოს №16 ბრძანებით მოსარჩელე დაინიშნა უფროსი მეცნიერ-თანამშრომლის თანამდებობაზე სელექციისა და მცენარეთა დაცვის განყოფილებაში, ხოლო ა(ა)იპ ბ. ბ. ბ-ის დირექტორის 2008 წლის 29 აპრილის №21 ბრძანებით იგი დაინიშნა უფროსი მეცნიერ-მუშაკის თანამდებობაზე. გ. მ-ე ერთადერთი სპეციალისტი, სელექციონერ-გენეტიკოსია ციტრუსოვან კულტურათა დარგში, ამიტომაც მასთან ხელშეკრულების შეწყვეტის შემდეგ ეს თანამდებობა იყო ვაკანტური და მოვალეობას ასრულებდა არასპეციალისტი, დღეის მდგომარეობით სამეცნიერო ხარისხის არმქონე სპეციალისტი;

მას შემდგომ, რაც 2013 წლის 18 იანვრის წერილით მოსარჩელეს, რომ ზემოაღნიშნული მიმართულება მათთვის პრიორიტეტული აღარ არის და მასთან ხელშეკრულებას ვეღარ გააფორმებდნენ, აქაც ჩანს, რომ იგი პოლიტიკური ნიშნით გაათავისუფლეს. გ. გ-ეს, 2012 წლის დეკემბრამდე ყოველწლიურად, სხვა თანამშრომლების მსგავსად უფორმებდნენ შრომით ხელშეკრულებებს. 2013 წლის სექტემბრამდე ის იმყოფებოდა დეკრეტულ შვებულებაში. 2012 წლის 25 ოქტომბერს, მოსარჩელე კუთვნილი შვებულებიდან ახლად დანიშნულმა დირექტორმა ნაადრევად გამოიძახა და არ მისცა საშუალება ესარგებლა როგორც კუთვნილი შვებულების დარჩენილი დღეებით, ასევე უფასო დეკრეტული შვებულებით. მათ შორის ურთიერთობა მას შემდეგ დაიძაბა, რაც მხოლოდ გ. გ-ემ არ მოაწერა ხელი 2012 წლის 21 ნოემბრით დათარიღებულ კრების ოქმს, სხვებისგან განსხვავებით მოსარჩელე თანახმა იყო ბ. ბ-ი გახსნილიყო სამლოცველო და მუზეუმი. დირექტორმა გ. მ-ეს ეს ოქმი სახლში მიუტანა ხელის მოსაწერად, თუმცა, მისგან უარი მიიღო. აქედან ერთ კვირაში, მოპასუხე ორგანიზაციის დირექტორმა მოსარჩელეს ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე გაუგზავნა გათავისუფლების შესახებ წერილი. სამუშაოდან მოსარჩელის გათავისუფლებისას მოპასუხე ინფორმირებული იყო გ. მ-ის ოჯახური მდგომარეობის შესახებ (იმ დროისათვის მოსარჩელეს ჰყავდა 6 თვის შვილი და ელოდებოდა მეორე შვილს, ამასთან, ის იყო უსახლკარო და ოჯახის მარჩენალი);

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტი. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე გაათავისუფლეს არა ხელშეკრულების ვადის გასვლის გამო, არამედ პირადი მოტივით, პოლიტიკურ ხედვების შეუთავსებლობის მიზეზით. ხელშეკრულების ვადის გასვლა უბრალოდ დაემთხვა მითითებულ სიტუაცუაციას, რაც გამოიყენა კიდეც მოპასუხემ. სააპელაციო სასამართლომ საქალაქო სასამართლოსაგან განსხვავებით არ იხელმძღვანელა შრომის კოდექსის 1-ლი, მე-2, მე-6, 37-ე მუხლებით, საქართველოს კონსტიტუციით, საერთაშორისო აქტებით, ევროპის სოციალური ქარტიითა და 1948 წლის 10 დეკემბრის ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ გ. გ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას გ. გ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%, რაც იმას ნიშნავს, რომ კასატორის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 30% რჩება სახელმწიფო ბიუჯეტში. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო საჩივრის წარმოებაში მიღების შესახებ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2013 წლის 27 სექტემბრის განჩინებით კასატორ გ. გ-ეს გადაუვადდა საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის გადახდა მოცემული საკასაციო წარმოების დასრულებამდე. შესაბამისად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის საფუძველზე, კასატორს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 30%-ის 90 ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. გ. გ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. გ. გ-ეს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისროს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 27 სექტემბრის განჩინებით გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 30%-ის 90 ლარის გადახდა;

3. სახელმწიფო ბაჟი განთავსებულ იქნეს შემდეგ ანგარიშზე: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე