№ას-973-914-2012 1 ნოემბერი, 2013 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ვასილ როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ბესარიონ ალავიძე, პაატა სილაგაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „ს. ბ-ი“

მოწინააღმდეგე მხარეები – თ. ს-ი, ზ. გ-ე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 15 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – პირგასამტეხლოს დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2011 წლის 4 ნოემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა სს „ს. ბ-მა“ მოპასუხეების – თ. ს-სა და ზ. გ-ის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა, 2009 წლის 16 ნოემბრის შრომის ხელშეკრულების მოთხოვნის დარღვევის გამო, პირგასამტეხლოს სახით, მოპასუხე თ. ს-ის 18863.44 ლარის, ხოლო ზ. გ-ის - 20009.23 ლარის დაკისრება (ტომი 1, ს.ფ. 1-10).

მოსარჩელის განმარტებით, 2009 წლის 16 ნოემბერს სს „ს. ბ-სა“ და მოპასუხეებს შორის გაფორმდა შრომითი ხელშეკრულება. 2011 წლის 26 მარტს თ. ს-ი და ზ. გ-ე, პირადი განცხადების საფუძველზე, გათავისუფლდნენ დაკავებული თანამდებობიდან. 2011 წლის 28 მარტს კი, სს „ლ. ბ-ი“ დაინიშნენ. აღნიშნული ინფორმაცია მოპასუხეებს სს „ს. ბ-ის“ არ უცნობებიათ, რითაც დაარღვიეს 2009 წლის 16 ნოემბრის შრომითი ხელშეკრულების მე-12 მუხლი. ამავე ხელშეკრულების 12.4 მუხლის თანახმად, მოსამსახურის მიერ ამ ხელშეკრულების მე-12 მუხლით გათვალისწინებული ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, იგი ვალდებულია, დამქირავებელს პირგასამტეხლო გადაუხადოს იმ ოდენობით, რაც ტოლია ხელშეკრულების შეწყვეტამდე 12 თვის განმავლობაში დამქირავებლის მიერ მოსამსახურისათვის გადახდილი ნებისმიერი სახის ანაზღაურების.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მოითხოვეს მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით: სს „ს. ბ-ის“ ცნობილი იყო, როგორც შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის, ასევე, სამომავლო შრომითი გეგმების შესახებ, თუმცა მათ რეაგირება არ მოუხდენიათ და შრომითი ხელშეკრულების მე-12 მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, არ გამოუგზავნიათ წერილობითი შეტყობინება შრომის უფლების შეზღუდვის შესახებ. ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლო შეუსაბამოდ მაღალი იყო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 23 თებერვლის გადაწყვეტილებით სს „ს. ბ-ის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა (ტომი 1, ს.ფ. 171-175).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სს „ს. ბ-მა“ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა (ტომი 1, ს.ფ. 182-190, 192-202).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 15 მაისის განჩინებით სს „ს. ბ-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 23 თებერვლის გადაწყვეტილება.

სააპელაცო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

1. 2009 წლის 16 ნოემბერს ზ. გ-ეს (დასაქმებული) და სს ,,ს.ბ-ს” (დამსაქმებელი) შორის გაფორმდა ვადიანი შრომითი ხელშეკრულება, რომლითაც ზ. გ-ე დაინიშნა პერსონალური ბანკირის თანამდებობაზე;

2. 2009 წლის 16 ნოემბერს თ. ს-ს (დასაქმებული) და სს ,,ს. ბ-ს” (დამსაქმებელი) შორის გაფორმდა ვადიანი შრომითი ხელშეკრულება, რომლითაც თ. ს-ი დაინიშნა პერსონალური ბანკირის თანამდებობაზე;

3. სს „ს. ბ-ის“ გენერალური დირექტორის მოადგილის 2011 წლის 24 მარტის №700-კ ბრძანებით ზ. გ-ე 2011 წლის 26 მარტიდან გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან პირადი განცხადების საფუძველზე;

4. სს „ს. ბ-ის“ გენერალური დირექტორის მოადგილის 2011 წლის 24 მარტის №701-კ ბრძანებით თ. ს-ი 2011 წლის 26 მარტიდან გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან პირადი განცხადების საფუძველზე.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, სს „ს. ბ-ი“ სარჩელით მოითხოვდა მოპასუხე თ. ს-ის 18863.44 ლარის, ხოლო ზ. გ-ის 20009.23 ლარის დაკისრებას იმ დასაბუთებით, რომ მათ დაარღვიეს 2009 წლის 16 ნოემბრის შრომითი ხელშეკრულებების 12.3. მუხლი, რომელიც ადგენს დასაქმებულის ვალდებულებას შეატყობინოს დამსაქმებელს სამსახურიდან წასვლის შემდგომ დასაქმების გეგმების და მათი ცვლილებების შესახებ მომდევნო 6 თვის განმავლობაში.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზ. გ-ეს და თ. ს-ს არ დაურღვევიათ შრომითი ხელშეკრულების პირობა და არ არსებობდა მათთვის პირგასამტეხლოს დაკისრების საფუძველი, შემდეგი გარემოებების გამო:

2009 წლის 16 ნოემბერს სს ,,ს. ბ-სა“ და მოპასუხეებს შორის გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულებების 12.1 მუხლის შესაბამისად, შრომითი ხელშეკრულების ნებისმიერი მიზეზით შეწყვეტის, მათ შორის ვადის გასვლის შემთხვევაში, დამქირავებელს აქვს უფლება საკუთარი გადაწყვეტილებით და მოსამსახურისათვის წერილობითი შეტყობინების („დასაქმების სპეციალური პირობების“ შეტყობინების წერილი) გაგზავნის საფუძველზე შეუზღუდოს მოსამსახურეს უფლება იმუშაოს ფინანსურ სფეროში და/ან გაუწიოს საკონსულტაციო ან მსგავსი მომსახურება (უშუალოდ ან მასთან დაკავშირებული პირების მეშვეობით) კონკრეტულ ფინანსურ ინსტიტუტებს იმ ქვეყანაში/ებში, სადაც ოპერირებს დამქირავებელი და/ან მისი შვილობილი კომპანია/კომპანიები შემდეგი პირობებით („დასაქმების სპეციალური პირობები“). ხელშეკრულებების 12.1.1 მუხლის თანახმად, „დასაქმების სპეციალური პირობების“ მოქმედების ხანგრძლივობა არ უნდა აღემატებოდეს 6 თვეს ხელშეკრულების შეწყვეტის დღიდან. ამავე ხელშეკრულების 12.1.3 მუხლით განისაზღვრა დამსაქმებლის ვალდებულება დასაქმების სპეციალური პირობების მოქმედების პერიოდის ამოწურვამდე მოსამსახურისათვის გადაიხადოს კომპენსაცია ყოველთვიური ხელფასის ოდენობით. ხელშეკრულებების 12.3. მუხლით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ხელშეკრულების ნებისმიერი მიზეზით შეწყვეტის შემთხვევაში მოსამსახურემ უნდა შეატყობინოს დამქირავებელს თავისი დასაქმების გეგმების და მათი ცვლილებების შესახებ მომდევნო 6 თვის განმავლობაში (მათ შორის მესამე მხარის წინაშე არსებული ნებისმიერი ვალდებულებების ჩათვლით). ხელშეკრულების 12.4 მუხლის თანახმად, მომსახურის მიერ ამ ხელშეკრულების მე-12 მუხლით გათვალისწინებული ვალდებულებების დარღვევის შემთხვევაში, იგი ვალდებულია გადაუხადოს დამქირავებელს პირგასამტეხლო იმ ოდენობით, რაც ტოლია ხელშეკრულების შეწყვეტამდე 12 თვის განმავლობაში დამქირავებელის მიერ მოსამსახურისათვის გადახდილი ნებისმიერი სახის ანაზღაურების (ხელფასისა და სხვა კომპენსაციების ჩათვლით).

ამდენად, მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებებით განისაზღვრა, ერთი მხრივ, დასაქმებულის ვალდებულება სამსახურიდან წასვლის შემდგომ დასაქმების გეგმებისა და ცვლილებების შესახებ მომდევნო 6 თვის განმავლობაში ნებისმიერი ფორმით (წერილობით ან ზეპირად) შეატყობინოს დამსაქმებელს და, მეორე მხრივ, დამსაქმებლის უფლება – შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტისას საკუთარი გადაწყვეტილებით და მოსამსახურისათვის წერილობითი შეტყობინების („დასაქმების სპეციალური პირობების“ შეტყობინების წერილი) გაგზავნის საფუძველზე შეუზღუდოს მოსამსახურეს უფლება იმუშაოს ფინანსურ სფეროში.

კონკრეტულ შემთხვევაში, აპელანტი სადავოდ არ ხდიდა იმ გარემოებას, რომ სს „ს. ბ-ს“ დასაქმებულების განთავისუფლების შემდგომ არ მოუხდენია ხელშეკრულებით მინიჭებული უფლების რეალიზება და მოპასუხეებისათვის წერილობითი შეტყობინების („დასაქმების სპეციალური პირობების“ შეტყობინების წერილი) გაგზავნის საფუძველზე არ შეუზღუდავს უფლება ემუშავათ ფინანსურ სფეროში.

პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოწმედ დაიკითხნენ სს „ს. ბ-ის“ თანამშრომლები, რომლებიც სადავო პერიდში მუშაობდნენ მოპასუხეებთან ერთად. მოწმედ დაკუთხული ლაშა ბუღაძის განმარტებით, რომელიც მუშაობდა პერსონალური ბანკირის თანამდებობაზე, ისევე როგორც ზ. გ-ე და თ. ს-ი, მისთვის ცნობილი იყო მოპასუხეთა დასაქმების გეგმების, კერძოდ, მათი სს „ლ. ბ-ი“ გადასვლის თაობაზე. მოწმემ აქვე განმარტა, რომ აღნიშნული გარემოება მისთვის ცნობილი საიდუმლო ვითარებაში არ გამხდარა. ამავე სხდომაზე მოწმედ დაკითხულმა ირაკლი შამელაშვილმა, რომელიც ასევე მუშაობდა პერსონალური ბანკირის თანამდებობაზე, მიუთითა, რომ თავდაპირველად ზ. გ-ე და თ. ს-ი მიდიოდნენ რაღაც კინოპროექტში, თუმცა შემდგომში შეიცვალა მათი გეგმები და გადაწყვიტეს სს „ლ. ბ-ი“ გადასვლა. მოწმემ განმარტა, რომ ეს იცოდა მანამ, სანამ გამოიცემოდა ბრძანება მოპასუხეების სამსახურიდან გათავისუფლების თაობაზე.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე ყურადღება გაამახვილა მოწმე თ. მ-ს ჩვენებაზე, რომელიც პერსონალური საბანკო მომსახურების დეპარტამენტის დირექტორი იყო, ანუ უშუალოდ მოპასუხეთა (პერსონალურ ბანკირთა) ხელმძღვანელი. როგორც თ. მ-ემ განმარტა, მისთვის ზ. გ-ის და თ. ს-ის წასვლიდან დაახლოებით 2 თვის შემდგომ ცნობილი გახდა, რომ მოპასუხეები მუშაობდნენ სს „ლ. ბ-ი“ (იხ.: თბილისის საქალაქო სასამართლოს 24.01.2012წ. სხდომის ოქმი ჩD დისკზე 16:36-16:37). ამდენად, უდავოდ დასტურდებოდა, რომ სახელშეკრულებო შეზღუდვის მოქმედების 6-თვიან ვადაში მისთვის ცნობილი იყო მოპასუხეების სხვა ბანკში დასაქმება და მოსარჩელეს ამის საწინააღმდეგოდ არაფერი განუხორციელებია. სააპელაციო სასამართლომ საგულისხმოდ მიიჩნია ისიც, რომ თეონა მიქაძე თავის ჩვენებაში უთითებდა ინფორმაციის მიღებას დეპარტამენტის სხვა თანამშრომლებისგანაც (ბანკირებისაგან). შესაბამისად, რადგან უშუალოდ ამ დეპარტამენტის თანამშრომლების დაკითხვით დასტურდებოდა, რომ დეპარტამენტში ხსენებული ინფორმაცია არ იყო დაფარული, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოწმეების – თ. მ-ის და ნ. ი-ის ჩვენებები იმ ნაწილში, რომელთა მიხედვითაც, პირველი 2 თვის მანძილზე მათ არ ჰქონდათ ინფორმაცია მოპასუხეთა სხვა ბანკში დასაქმების შესახებ.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, იმ პირობებში, როდესაც ბანკის თანამშრომლებისათვის ცნობილი იყო მოპასუხეების დასაქმების გეგმები, კერძოდ, მათი სს „ლ. ბ-ი“ გადასვლის შესახებ, დაუსაბუთებელი იყო მსჯელობა იმასთან დაკავშირებით, რომ მოპასუხეთა ხელმძღვანელობისათვის და ბანკის ადმინისტრაციისათვის ეს გარემოება იყო უცნობი. ამასთან, როგორც უკვე აღინიშნა, უშუალო ხელმძღვანელი ადასტურებდა, რომ ზ. გ-ის და თ. ს-ის წასვლიდან 6 თვემდე ვადაში ამის შესახებ მისთვის უკვე ცნობილი იყო.

სააპელაციო სასამართლომ, მოწმეთა ჩვენებების ერთობლივად, შინაგანი რწმენის საფუძველზე შეფასების შედეგად დადგენილად მიიჩნია, რომ ზ. გ-ეს და თ. ს-ს არ დაურღვევიათ შრომითი ხელშეკრულების 12.3 პუნქტით აღებული ვალდებულება, მათ თავისი დასაქმების გეგმების და მათი ცვლილებების შესახებ შეატყობინეს დამსაქმებელს. აღნიშნულის საპირისპიროდ, დამსაქმებელს არ მოუხდენია მისთვის მინიჭებული უფლების რეალიზება და მოპასუხეებისათვის წერილობითი შეტყობინების („დასაქმების სპეციალური პირობების“ შეტყობინების წერილი) გაგზავნის საფუძველზე არ შეუზღუდავს უფლება ემუშავათ ფინანსურ სფეროში ან გაეწიათ საკონსულტაციო სერვისები ფინანსური ინსტიტუტებისათვის.

დავის გადაწყვეტისას სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა საქართველოს შრომის კოდექსის 46-ე მუხლი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილი, ამავე კოდექსის 417-ე, 418-ე მუხლები და მიიჩნია, რომ ვინაიდან არ დგინდებოდა მოპასუხეების მხრიდან სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევის ფაქტი, არ არსებობდა მათთვის პირგასამტეხლოს დაკისრების საფუძველი. აღნიშნულიდან გმომდინარე, თბილისის საქალაქო სასამართლომ მართებულად არ დააკმაყოფილა სს „ს. ბ-ის“ სარჩელი (ტომი 2, ს.ფ. 41-52).

სააპელაციო სასამართლოს მითითებული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს. ბ-მა“, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით: გასაჩივრებული განჩინების შინაარსიდან გამომდინარე, პრაქტიკულად, სასამართლომ გაიზიარა ბანკის სამართლებრივი არგუმენტაცია იმასთან დაკავშირებით, რომ თ. ს-ი და ზ. გ-ე შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე ვალდებული იყვნენ მიეწოდებინათ დამსაქმებლისათვის ინფორმაცია სს „ლ.ბ-ი“ მუშაობის დაწყების თაობაზე. ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ასეთი შეტყობინების არარსებობის შემთხვევაში, დამსაქმებელი უფლებამოსილი იყო, მოეთხოვა 12.4 მუხლით განსაზღვრული პირგასამტეხლო. ერთადერთი არგუმენტი, რის გამოც სააპელაციო სასამართლომ დააკმაყოფილა ბანკის მოთხოვნა, არის 2 მოწმის – ლაშა ბუღაძის და ირაკლი შამელაშვილის ჩვენება. ისინი აღნიშნავენ, რომ მათთვის ცნობილი იყო მოპასუხეების სს „ლ. ბ-ი“ დასაქმების გეგმის შესახებ, ამიტომ, სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოსარჩელემ იცოდა მოპასუხეთა სხვა ბანკში დასაქმების სურვილის შესახებ და ამის საწინააღმდეგოდ რაიმე ზომა არ მიუღია. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული მსჯელობა უსაფუძვლო და გაუგებარია. დასაქმებულების ნებისმიერი ვალდებულება (მათ შორის, დასაქმების გეგმის შესახებ ინფორმაციის მიწოდება) უშუალოდ უნდა შესრულებულიყო სს „ს. ბ-ის“, ანუ მისი უფლებამოსილი წარმომადგენლების წინაშე. „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონი განმარტავს, თუ ვინ შეიძლება ჩაითვალოს იურიდიული პირის უფლებამოსილ წარმომადგენლად. ასეთად შეიძლება მიჩნეულ იქნან ის პირები, ვინც სათანადო დოკუმენტაციის (მაგალითად, პარტნიორების ან სამეთვალყურეო საბჭოს გადაწყვეტილება) საფუძველზე სამეწარმეო რეესტრში რეგისტრირებულნი არიან, როგორც წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირები. სადავოს არ წარმოადგენს ის გარემოება, რომ სასამართლოში მოწმედ დაკითხული პირები, მოქმედი კანონმდებლობის საფუძველზე ვერ იქნებიან მიჩნეულნი სს „ს. ბ-ის“ უფლებამოსილ წარმომადგენლებად. მოპასუხეებმა ვერ დაადასტურეს ის გარემოება, რომ სს „ლ. ბ-ი“ მუშაობის დაწყებამდე გააფრთხილეს თუნდაც მათი უშუალო ზემდგომი თანამდებობის პირები – თ. მ-ე და ნ. ი-ი (დეპარტამენტის დირექტორი და დეპარტამენტის დირექტორის მოადგილე); ამდენად, ზემომითითებული გარემოებები იძლევა საფუძველს დასკვნისათვის, რომ მოპასუხეებს არ შეუსრულებიათ შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება, მათ არ გაუფრთხილებიათ სს „ს. ბ-ი“ შრომითი დასაქმების (სს „ლ. ბ-ი“) გეგმების შესახებ.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ განიხილა საკასაციო საჩივარი, შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთებულობა და მიიჩნევს, რომ სს „ს. ბ-ის“ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასაბუთებას, რომ თ. ს-სა და ზ. გ-ეს არ დაურღვევიათ შრომის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შეტყობინების ვალდებულება.

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა რა კასაციის საფუძვლები, მიიჩნევს, რომ კასატორის მოსაზრება გაზიარებული უნდა იქნეს.

სააპელაციო სასამართლომ შეაფასა საქმეზე დაკითხული მოწმეთა ჩვენებები და მიიჩნია, რომ, ვინაიდან მოპასუხეების გეგმების თაობაზე მათი კოლეგები ინფორმირებული იყვნენ, დამსაქმებლისთვისაც ცნობილი იყო აღნიშნულის თაობაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). „დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია“ აღნიშნული ნორმის მიზნებისათვის გულისხმობს მხარის მითითებას იმ საპროცესო სამართლებრივ დარღვევებზე, რის შედეგადაც საქმის ფაქტობრივი გარემოებები არასწორად დადგინდა. განსაკუთრებით ეს ეხება მტკიცებულებათა არასწორად შეფასების საკითხს. განსახილველ შემთხვევაში კასატორმა ისარგებლა გარანტირებული შედავების უფლებით და დასაშვები პრეტენზია წარმოადგინა.

საკასაციო სასამართლომ შეამოწმა რა შედავების საფუძვლები, მიიჩნევს, რომ კასატორის პოზიცია გაზიარებული უნდა იქნეს.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოცემული დავის სწორად გადაწყვეტისათვის უნდა განისაზღვროს მხარეთა ვალდებულებები შრომის ხელშეკრულების მიხედვით და განიმარტოს, რა ჩაითვლება შეტყობინებად მოცემული ხელშეკრულების მიზნებისათვის.

2009 წლის 16 ნოემბრის შრომის ხელშეკრულების 12.1 მუხლის შესაბამისად, „შრომითი ხელშეკრულების ნებისმიერი მიზეზით შეწყვეტის, მათ შორის ვადის გასვლის შემთხვევაში, დამქირავებელს აქვს უფლება საკუთარი გადაწყვეტილებით და მოსამსახურისათვის წერილობითი შეტყობინების (დასაქმების სპეციალური პირობების“ შეტყობინების წერილი) გაგზავნის საფუძველზე შეუზღუდოს მოსამსახურეს უფლება იმუშაოს ფინანსურ სფეროში და/ან გაუწიოს საკონსულტაციო ან მსგავსი სერვისები (უშუალოდ ან მასთან დაკავშირებული პირების მეშვეობით) კონკრეტულ ფინანსურ ინსტიტუტებს იმ ქვეყანაში/ებში, სადაც ოპერირებს დამქირავებელი და/ან მისი შვილობილი კომპანია/კომპანიები შემდეგი პირობებით („დასაქმების სპეციალური პირობები“).“ ხელშეკრულებების 12.1.1 მუხლის თანახმად, „დასაქმების სპეციალური პირობების“ მოქმედების ხანგრძლივობა არ უნდა აღემატებოდეს 6 თვეს ხელშეკრულების შეწყვეტის დღიდან. ამავე ხელშეკრულების ხელშეკრულების 12.3 მუხლით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ „ხელშეკრულების ნებისმიერი მიზეზით შეწყვეტის შემთხვევაში მოსამსახურემ უნდა შეატყობინოს დამქირავებელს თავისი დასაქმების გეგმების და მათი ცვლილებების შესახებ მომდევნო 6 თვის განმავლობაში (მათ შორის მესამე მხარის წინაშე არსებული ნებისმიერი ვალდებულებების ჩათვლით). იმ შემთხვევაში, თუ ხსენებული დასაქმების გეგმები შეიცვლება ხელშეკრულების შეწყვეტიდან 6 თვის განმავლობაში, დამსაქმებელს ხელახლა წარმოეშვება ამ ხელშეკრულების 12.1 და 12.2 პუნქტებით მინიჭებული უფლებები.“ ხელშეკრულების 12.4 მუხლის თანახმად, მოსამსახურის მიერ ამ ხელშეკრულების მე-12 მუხლით გათვალისწინებული ვალდებულებების დარღვევის შემთხვევაში იგი ვალდებულია გადაუხადოს დამქირავებელს პირგასამტეხლო იმ ოდენობით, რაც ტოლია ხელშეკრულების შეწყვეტამდე 12 თვის განმავლობაში დამქირავებლის მიერ მოსამსახურისათვის გადახდილი ნებისმიერი სახის ანაზღაურების (ხელფასისა და სხვა კომპენსაციების ჩათვლით).

აღნიშნულიდან გამომდინარე, ხელშეკრულების 12.1 მუხლით განისაზღვრა დამსაქმებლის უფლება შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შემთხვევაში, დააწესოს გარკვეული შეზღუდვა, დასაქმებულის შემდგომ საქმიანობასთან დაკავშირებით, რის სანაცვლოდ, ბანკი იღებს ვალდებულებას, დასაქმებულს შრომის ანაზღაურება გადაუხადოს, ხოლო 12.3 მუხლი ითვალისწინებს დასაქმებულის ვალდებულებას, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტიდან 6 თვის განმავლობაში დამსაქმებელს მიაწოდოს ინფორმაცია დასაქმების გეგმებისა და მათი ცვლილების შესახებ. 12.4 მუხლით გათვალისწინებულია პირგასამტეხლო აღნიშნული ვალდებულების დარღვევისათვის. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ 12.1 მუხლით გათვალისწინებული უფლების რეალიზება ბანკის ნებაზეა დამოკიდებული და არ წარმოადგენს აუცილებელ მოქმედებას შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ეტაპზე, ამასთან, აღნიშნული უფლების გამოუყენებლობა არ ათავისუფლებს დასაქმებულს შეტყობინების ვალდებულებისაგან და გავლენას არ ახდენს პირგასამტეხლოს გადახდაზე, რაც ამ ვალდებულების დარღვევისთვისაა გათვალისწინებული. უფრო მეტიც, 12.4 მუხლის ბოლო წინადადებიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ 12.1 მუხლით გათვალისწინებული უფლება წარმოადგენს დასაქმებულის შეტყობინების შემხვედრ ღონისძიებას, ანუ ჯერ დასაქმებულს ეკისრება დასაქმების გეგმებისა და ამ გეგმების ცვლილების თაობაზე ინფორმირების ვალდებულება და შემდგომ ბანკი იღებს გადაწყვეტილებას, შეზღუდვის დაწესების თაობაზე, რაც ლოგიკურია, ვინაიდან, დასაქმების გეგმების შემდგომი ცვლილების თაობაზე, დასაქმებულის შეტყობინების გარეშე, ბანკს, სავარაუდოდ, ხელი არ მიუწვდება. სააპელაციო სასამართლომ კი, აღნიშნული გარემოებები არ გაითვალისწინა და არასწორად განმარტა, რომ, ვინაიდან მოსარჩელემ არ გამოიყენა 21.1 მუხლით გათვალისწინებული შესაძლებლობა, მას არ აქვს პირგასამტეხლოს მოთხოვნის უფლება. სააპელაციო სასამართლომ არც ის გარემოება გაითვალისწინა, რომ მოწმეთა ჩვენებების მიხედვით, როდესაც მოპასუხეებმა დამსაქმებელი წინასწარ გააფრთხილეს შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე, მათ აცნობეს, რომ სამუშაოდ გადადიოდნენ კინოპროექტში, ასევე მოპასუხეების კოლეგები, მოწმედ დაკითხული ლ. ბ-ე და ი. შ-ი ადასტურებენ, რომ მოპასუხეები თავდაპირველად კინოპროექტში უნდა გადასულიყვნენ და გეგმები შემდგომში შეეცვალათ. ამ გარემოების გათვალისწინებით, ვინაიდან დამსაქმებელს არ გააჩნდა ინფორმაცია მოპასუხეების სხვა საფინანსო დაწესებულებაში სამუშაოდ გადასვლის თაობაზე, მას არ ჰქონდა 12.1 მუხლით გათვალისწინებული შეზღუდვის გამოყენების ინტერესი.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ თ. ს-სა და ზ. გ-ეს სს „ს. ბ-ის“ უნდა ეცნობებინათ სს „ლ.ბ-ი“ სამუშაოდ გადასვლის თაობაზე.

სააპელაციო სასამართლომ მოწმეთა ჩვენებებზე დაყრდნობით, შინაგანი რწმენიდან გამომდინარე მიიჩნია, რომ დამსაქმებელი ინფორმირებული იყო მოპასუხეების სამუშაო გეგმების თაობაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

იმავე კოდექსის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით კი, სადავო გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით.

მოცემულ შემთხვევაში, გარემოება იმის თაობაზე, იყო თუ არა დამსაქმებელი ინფორმირებული სხვა საფინანსო დაწესებულებაში გადასვლის თაობაზე, მოწმეთა ჩვენების საფუძველზე დადგინდა.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ განსახილველ საქმეზე მოწმედ დაიკითხნენ თ. მ-ე და ნ. ი-ი - პერსონალური საბანკო მომსახურების დეპარტამენტის დირექტორი და დირექტორს მოადგილე, ანუ მოპასუხეთა უშუალო უფროსები, ასევე მოპასუხეთა კოლეგები (მათ ტოლფას თანამდებობაზე მომუშავე პირები). ნ. ი-ი უთითებს, რომ მოპასუხეებმა მას აცნობეს შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტისა და სამუშაოდ კინოპროექტში გადასვლის თაობაზე. სხვა ინფორმაცია მას მოპასუხეებისაგან არ მიუღია. რაც შეეხება თ. მ-ეს, მისი განმარტებით, იგი შვებულებაში იმყოფებოდა და ინფორმაცია თავისი მოადგილისაგან - ნ. ი-ნ მიიღო. მოპასუხეებს მასთან არ უსაუბრიათ.

მოწმედ დაკითხული ლ. ბ-ე და ი. შ-ი, მოპასუხეთა კოლეგები, ადასტურებენ, რომ თ. ს-ი და ზ. გ-ე თავდაპირველად კინოპროექტში უნდა გადასულიყვნენ სამუშაოდ და გეგმები შემდგომში შეეცვალათ, რის თაობაზეც მათთვის ცნობილი იყო.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ გადამწყვეტი ამ შემთხვევაში ის გარემოებაა, თუ ვინ შეიძლება ჩაითვალოს უფლებამოსილ პირად დამსაქმებლის მხრიდან მსგავსი შეტყობინების მიღებაზე.

საქართველოს შრომის კოდექსის მე-3 მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, დამსაქმებელი არის ფიზიკური ან იურიდიული პირი, ანდა პირთა გაერთიანება, რომლისთვისაც შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე სრულდება გარკვეული სამუშაო, ხოლო დასაქმებული არის ფიზიკური პირი, რომელიც შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე, დამსაქმებლისათვის ასრულებს გარკვეულ სამუშაოს.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მართალია, დამსაქმებლად განიხილება ორგანიზაცია, იურიდიული პირი მთლიანად, მაგრამ საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დასაქმებულთან შრომით ურთიერთობაში დამსაქმებელს შეიძლება, წარმოადგენდეს პირი, რომელიც აფორმებს მასთან შრომის ხელშეკრულებას, ანუ დასაქმების თაობაზე გადაწყვეტილების მიმღები პირი, ასევე დასაქმებულის უშუალო უფროსი, თანამდებობრივ იერარქიაში მისი ზემდგომი პირი (პირები), აგრეთვე, ნებისმიერი თანამდებობის პირი, ვის კომპეტენციასაც წარმოადგენს დასაქმებულის წახალისება ან მისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრება, ან ამგვარი შუამდგომლობით ზემდგომი თანამდებობის პირისათვის მიმართვის უფლებამოსილება, შესაბამისად, განსახილველ შემთხვევაში, სწორედ ასეთი პირის ინფორმირება შეიძლება ჩაითვალოს შრომის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შეტყობინების ვალდებულების შესრულებად და ამ საკითხის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობა არ აქვს, მოპასუხეებმა შემდგომი გეგმები განიხილეს თუ არა თავიანთ კოლეგებთან.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სს „ლ. ბ-ი“ სამუშაოდ გადასვლის თაობაზე მოპასუხეებს მინიმუმ მათი უშუალო უფროსებისათვის, თეონა მიქაძის ან ნათია იონათამიშვილისათვის, უნდა ეცნობებინათ. მოცემულ შემთხვევაში, არ დასტურდება მათი მხრიდან ამ ვალდებულების შესრულება.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, თეონა მიქაძის ჩვენების მიხედვით, მისთვის 2 თვის შემდგომ გახდა ცნობილი, რომ მოპასუხეები სს „ლ. ბ-ი“ მუშაობდნენ, შესაბამისად, ბანკს შეეძლო, გამოყენებინა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შეზღუდვა. აღნიშნულის საპირისპიროდ, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ამ დროისათვის მოპასუხეები სს „ლ. ბ-ი“ მუშაობდნენ ისე, რომ სს „ს. ბ-ის“ აღნიშნულის თაობაზე არ უცნობებიათ, შესაბამისად, არსებობდა შრომის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების დარღვევა, რაც მოსარჩელეს პირგასამტეხლოს მოთხოვნის უფლებას ანიჭებდა და არა 12.1 მუხლით გათვალისწინებული შეზღუდვის გამოყენების ვალდებულებას.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოწმეთა ჩვენებების არასწორი შეფასება საფუძვლად დაედო სააპელაციო სასამართლოს მცდარი შინაგანი რწმენის ჩამოყალიბებს, გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა შრომის ხელშეკრულების შესაბამისი მუხლები, რის შედეგადაც, საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა მიღებული.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში, დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები დადგენილია, ხოლო საქმეში წარმოდგენილი არ არის მტკიცებულება, რომელიც სასამართლოს არ შეუფასებია, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების მცდარობა კი მოწმეთა ჩვენების არასწორ შეფასებაში გამოიხატება, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თავად მიიღოს გადაწყვეტილება.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სს „საქართველოს ბანკის“ სასარჩელო მოთხოვნა თ. ს-სა და ზ. გ-ის პირგასამტეხლოს დაკისრების თაობაზე საფუძვლიანია. იმავდროულად, საკასაციო სასამართლო მხედველობაში იღებს იმ გარემოებას, რომ მოპასუხეთა მითითებით, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლო კაბალური იყო.

სამოქალაქო კოდექსის 420-ე მუხლის მიხედვით, სასამართლოს შეუძლია საქმის გარემოებათა გათვალისწინებით შეამციროს შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო. პირგასამტეხლოს ოდენობის შესაბამისობის გათვალისწინებისას, სასამართლომ მხედველობაში უნდა მიიღოს ვალდებულების დარღვევის ხასიათი, აღნიშნულით გამოწვეული ზიანი, მხარეთა ფინანსური მდგომარეობა, მოსარჩელის ეკონომიკური ინტერესი, აგრეთვე, სხვა ობიექტური გარემოებები.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ შრომის ხელშეკრულების მიხედვით, შეტყობინების ვალდებულება ხელშეკრულების შეწყვეტიდან 6 თვის განმავლობაში მოქმედებდა, გარდა ამისა, შეზღუდვის გამოყენების შემთხვევაში, ბანკს ასევე 6 თვის განმავლობაში ეკისრებოდა მოპასუხეთათვის შრომის ანაზღაურების გადახდის ვალდებულება, შესაბამისად, პირგასამტეხლოს სახით მთელი წლის განმავლობაში მიღებული ყოველგვარი ანაზღაურების გათვალისწინება დამსაქმებლის მხრიდან არაკეთილსინდისიერი ქმედებაა.

საკასაციო სასამართლო, მოქმედებს რა სამოქალაქო კოდექსის 420-ე მუხლით გათვალისწინებული დისკრეციის ფარგლებში და მხარის მითითების საფუძველზე მსჯელობს პირგასამტეხლოს ოდენობის სამართლიანობაზე, მხედველობაში იღებს შრომის ხელშეკრულების დარღვევის ხასიათს, აგრეთვე იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელეს დარღვევის შედეგად რაიმე ფინანსური ზარალი არ განუცდია, ასევე ითვალისწინებს იმ ფაქტსაც, რომ მოსარჩელე მისი ინტერესების სხვა სახის შელახვაზე (მაგ. კლიენტების გადაბირებაზე, ინფორმაციის გამჟღავნებაზე და ა.შ) არ მიუთითებს და მიიჩნევს, რომ პირგასამტეხლოს გონივრული, სამართლიანი ოდენობა თ. ს-ის შემთხვევაში 3000 ლარით უნდა განისაზღვროს, ხოლო ზ. გ-ის შემთხვევაში - 4000 ლარით.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც, ხოლო იმავე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი დაკმაყოფილებულია ნაწილობრივ, მაშინ მოსარჩელეს ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რაც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული.

განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან სს „ს. ბ-ის“ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და მოპასუხე თ. გ-ეს დაეკისრა სასარჩელო მოთხოვნის 16%-ის შესაბამისი პირგასამტეხლოს გადახდა, ხოლო ზ. გ-ეს - 20%-ის, შესაბამისად, თ. გ-ემ მოსარჩელეს უნდა აუნაზღაუროს სამივე ინსტანციაში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 4664,72 ლარის, 16% - 746.35 ლარი, ხოლო ზ. გ-ემ - 20% (933 ლარი).

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. სს „ს. ბ-ის“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 15 მაისის განჩინება და საქმეზე მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება:

3. სს „ს. ბ-ის“ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს:

4. თ. ს-ს სს „ს. ბ-ის“ სასარგებლოდ დაეკისროს პირგასამტეხლოს, 3000 ლარის, გადახდა;

5. ზ. გ-ეს სს „ს. ბ-ის“ სასარგებლოდ დაეკისროს პირგასამტეხლოს, 4000 ლარის, გადახდა;

6. თ. ს-ს სს „ს. ბ-ის“ სასარგებლოდ დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ სამივე ინსტანციაში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 4664,72 ლარის, 16%-ის - 746,35 ლარის ანაზღაურება;

7. ზ. გ-ეს სს „ს. ბ-ის“ სასარგებლოდ დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ სამივე ინსტანციაში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 4664,72 ლარის, 20%-ის -933 ლარის ანაზღაურება;

8. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ვ. როინიშვილი

მოსამართლეები ბ. ალავიძე

პ. სილაგაძე