საქმე №ას-152-145-2013 10 დეკემბერი 2013 წელი,
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ვასილ როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები:
პაატა სილაგაძე, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა „...“ (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ლ. კ-ო (მოსარჩელეთა უფლებამონაცვლე), საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო, ბათუმის მერია
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 13 დეკემბრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მირებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – საცხოვრებელი ფართის სანაცვლოდ თანხის დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
დ. შ-მა, ს. კ-ომ, ვ. შ-ის მემკვიდრე - ს. კ-ომ და ე. შ-მა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის „...“, ბათუმის მერიისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიმართ 105 კვ.მ საცხოვრებელი ფართის საკომპენსაციოდ 52920 ლარის გადახდის მოთხოვნით.
სარჩელის მიხედვით, 1985 წლის 2 იანვარს ს. კ-ომ განცხადებით მიმართა ბათუმის სახალხო დეპუტატთა საბჭოს თავმჯდომარეს სამოთახიანი საცხოვრებელი ბინის მიღების თაობაზე.
ბათუმის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელმა კომიტეტმა 1985 წლის 29 მაისის №329 გადაწყვეტილებით ქ.ბათუმში, ლ-ის ქუჩის დასახლებაში გამოყო თავისუფალი მიწის ნაკვეთი ცხრასართულიანი საცხოვრებელი სახლის ...-ე კოოპერატიული ბინათმშენებლობისათვის.
ბათუმის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელმა კომიტეტმა 1989 წლის 18 ოქტომბრის №724 გადაწყვეტილებით დაკომპლექტთა №... საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივი, რომლის თანდართულ სიაში შევიდნენ მოსარჩელეებიც.
2007 წლის 28 დეკემბრის №162 განკარგულებით ექსპლუატაციაში მიღებულ იქნა ქ.ბათუმში, რ-ას ქ.№8-ში მდებარე N... კოოპერატიული მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლი.
მოსარჩელეებს №... კოოპერატივის წევრობაზე უარი არ განუცხადებიათ. მეტიც, ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 11 მარტს დაკმაყოფილდა ამავე მოსარჩელეთა მოთხოვნა და ისინი აღიარებულ იქნენ ბინათმესაკუთრეთა „...“ წევრებად. მოპასუხეს ნაკისრი ვალდებულება არ შეუსრულებია და 105 კვ.მ ბინა მოსარჩელეთათვის არ გადაუცია.
მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს. ქ.ბათუმის მერიისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს განმარტებით, ნაგებობის ექსპლუატაციაში მიღების შემდეგ ბინების განაწილება მათ კომპეტენციას არ განეკუთვნება.
მოპასუხე .... განმარტა, რომ ყოფილი კოოპერატივი „...“ შეიქმნა ბათუმის ყოფილი საქალაქო საბჭოს აღმასკომის მიერ და იგი უწევდა ორგანიზაციას კოოპერატიული სახლის მშენებლობისათვის. მის მიერ გახსნილ სახელმწიფო ბანკის ანგარიშზე კოოპერატივის ყოველ წევრს შეჰქონდა შენატანი სახლის მშენებლობისათვის, რომელსაც განკარგავდა ბათუმის ყოფილი საქალაქო საბჭოს აღმასკომს. ის ქირაობდა მენარდე მშენებელს და ა.შ. უნდა აშენებულიყო კეთილმოწყობილი საცხოვრებელი სახლი. 1991 წელს სახლის მშენებლობა შეჩერდა 4,3 სართულზე. პროექტით გათვალისწინებული იყო 9 სართული. სახლის მშენებლობა შეჩერდა ყოველგვარი კეთილმოწყობის გარეშე 4,3 სართულზე. ყოფილი საქალაქო საბჭოს აღმასკომმა სახლის მშენებლობა შეაჩერა პროექტიდან გათვალისწინებული 20%-ის დონეზე, რაც უდავო ფაქტობრივი გარემოებაა. 1993 წლიდან 1998 წლის ჩათვლით ამ სახლში შესახლდნენ ყოფილი კოოპერატივის უსახლკარო წევრები და საკუთარი ხარჯით ფართი გახადეს საცხოვრებლად ვარგისი. მშენებლობა შეჩერდა არა ამხანაგობის, არამედ სახელმწიფოს მხრიდან აღებული ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო. აღსანიშნავია, რომ მოსარჩელეთა სადავო შენატანი მყარი ვალუტით შეადგენდა 75 დოლარს.
ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 7 სექტემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელეებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 22 თებერვლის გადაწყვეტილებით დ. შ-ის, ს. კ-ოს, ვ. შ-ის მემკვიდრე ს. კ-სა და ე. შ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და დ. შ-ის, ს. კ-ოს, ვ. შ-ის მემკვიდრე - ს. კ-სა და ე. შ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; სასარჩელო მოთხოვნა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს და ქ. ბათუმის მერიის მიმართ არ დაკმაყოფილდა, ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის „...“ მოსარჩელეთა სასარგებლოდ დაეკისრა 2247,38 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა შემდეგ გარემოებათა გამო:
ბათუმის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელმა კომიტეტმა 1985 წლის 29 მაისის №329 გადაწყვეტილებით ბათუმში ლ-ის დასახლებაში გამოყო თავისუფალი მიწის ნაკვეთი 9-სართულიანი, 54-ბინიანი №... კოოპერატიული ბინათმშენებლობისათვის.
ბათუმის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელმა კომიტეტმა 1989 წლის 29 ივნისის №410 გადაწყვეტილებით დაამტკიცა №... საბინაო საამშენებლო კოოპერატივის წევრებად მოქალაქეები თანდართული სიის მიხედვით. აღმასკომის ამავე გადაწყვეტილების მე-2 ნაწილით დაევალა აღმასკომის განყოფილების გამგეებს, კოოპერატივის მთლიანად დაკომპლექტების მიზნით ერთი კვირის ვადაში საბინაო განყოფილებაში გასაწევრიანებლად რეალური კანდიდატურების წარდგენა.
ბათუმის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელმა კომიტეტმა 1989 წლის 18 ოქტომბერს განიხილა პედაგოგთა და აღმასკომის სპეცსამსახურების საუწყებო ... საბინაო საამშენებლო კოოპერატივის საბოლოო დაკომპლექტებისა და კოოპერატივის წევრთა საერთო კრების 1989 წლის 19 სექტემბრის სხდომის №4 ოქმის განხილვის საკითხი და აღმასკომის ამავე თარიღის №724 გადაწყვეტილებით დაადგინა კოოპერატივის საერთო კრებაზე ამხანაგობის თავმჯდომარე გ.თ-ემ განიხილოს აღნიშნული გადაწყვეტილება და ერთი კვირის ვადაში აცნობოს შედეგები აღმასკომს. სასამართლოს მითითებით, აღმასკომის აღნიშნულ გადაწყვეტილებას ახლავს №1 დანართი, ანუ სია აღმასკომის იმ თანამშრომლებისა, რომლებიც გაწევრიანებული უნდა იქნან ... საბინაო საამშენებლო კოოპერატივში. ამ დანართის სიაში რიგით მე-6 ნომრად მითითებული არიან მოსარჩელეები – დ. შ-ი, ს. კ-ო, ე. შ-ი და აწ გარდაცვლილი ვ. შ-ი.
აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის თვითმმართველი ქალაქის – ბათუმის საკრებულოს 2007 წლის 28 დეკემბრის №162 განკარგულებით მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება, სხვა სახლებთან ერთად, ბათუმში, რ-ას ქ.№8-ში მდებარე №... კოოპერატიული მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის ექსპლუატაციაში მიღების დაქვემდებარების შესახებ, რის შემდგომაც ქალაქ ბათუმის მერიის ზედამხედველობის სამსახურის 2008 წლის 3 ივლისის №01-01/21 ბრძანებით დადგინდა ბათუმში, რ-ას ქ.№8-ში მდებარე №... კოოპერატიული მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის (საერთო ფართით - 3779.2 კვ.მ, შენობის საერთო ფართი – 3248.41 კვ.მ, აივნების ფართი - 539.79 კვ.მ) ექსპლუატაციაში მიღება.
საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, ბათუმში, რ-ას ქ.№8-ში მდებარე უძრავი ქონების (მიწის ნაკვეთი და შენობა-ნაგებობების 3779,2 კვ.მ) მესაკუთრეა ბინათმესაკუთრეთა „...“ (ყოფილი №... კოოპერატივი). ამონაწერში უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტებად მითითებულია გადაწყვეტილება №329 29.05.1995 წ. ბრძანება საცხოვრებელი სახლის ექსპლუატაციაში მიღების შესახებ №1-01/21 03.07.2008წ.
ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა „...“ 2008 წლის 3 ოქტომბრის კრების №5 ოქმით დადგინდა ბინათმესაკუთრეთა „...“ საკუთრებაში არსებულ საცხოვრებელ სახლში ბინების ამხანაგობის წევრების სახელზე ერთეულებად რეგისტრაცია განაწილების სიის მიხედვით.
კანონიერ ძალაში შესული ბათუმის საქალაქო სასამარლოს 2011 წლის 11 მარტის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა დ. შ-ის, ს. კ-სა და ე. შ-ის სარჩელი და ისინი ცნობილ იქნენ ბინათმესაკუთრეთა „...“ წევრებად. საქმეში წარმოდგენილი ცნობით, ასევე იმის გათვალისწინებით, რომ ამ ფაქტობრივ გარემოებას სადავოდ არ ხდის მოწინააღმდეგე მხარე, პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეებმა 1990 წელს კოოპერატივ ... შეიტანეს 6200 რუსული რუბლი, ხოლო 1992 წელს – 7500 რუსული რუბლი.
კოოპერატივ ..., რომელიც ტრასფორმირდა „...“ მოსარჩელეთებმა შეიტანეს 13 700 რუსული რუბლი.
უდავოდ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებაა, რომ მოსარჩელეები, როგორც ამხანაგობის წევრები არ არიან ბინათმესაკუთრეთა „...“ საკუთრებაში არსებული ბინის მესაკუთრეები. მოსარჩელეებმა ამხანაგობაში შეიტანეს 13700 რუსული რუბლი, თუმცა აღნიშნულის გამო ნაცვალგება (ბინის მიღებით) მოსარჩელეებს არ მიუღიათ, რის გამოც პალატა უდავოდ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეებს მიადგათ ზიანი, რაც გამოიხატა მათი მიერ 13 700 რუსული რუბლის უშედეგოდ შეტანით.
საქმეში წარმოდგენილია საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის საქსტატის მიერ 2012 წლის 15 თებერვალს გაცემული ცნობა, რომელიც შეიცავს გაანგარიშებას და (ეროვნული ბანკის ოფიციალური მონაცემებით), 1990 წლის 29 იანვარს 1 აშშ დოლარის გაცვლით კურსს რუსულ რუბლთან მიმართებაში.
აღნიშნული ცნობით დადგენილია, რომ საქართველოს ეროვნული ბანკის ოფიციალური მონაცემებით, 1990 წლის 29 იანვარს 1 აშშ დოლარის გაცვლითი კურსი რუსულ რუბლთან მიმართებით შეადგენდა ოფიციალური კურსით – 0,6096 რუსულ რუბლს. სპეციალური კურსით კი – 6,0960 რუსულ რუბლს.
ამავე ცნობაში აღნიშნულია, რომ ოფიციალური კურსი გამოიყენებოდა აღრიცხვისა და ანგარიშწორებისათვის უცხოეთის სახელმწიფოებთან საკრედიტო და სავაჭრო შეთანხმებებში, ხოლო სპეციალური კურსი გამოიყენებოდა საწარმოებისა და ორგანიზაციების მიერ ამონაგები უცხოური ვალუტის ნაწილის სახელმწიფოსათვის სავალდებულო მიყიდვისათვის.
სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეთა მიერ მიღებული ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას (1 აშშ დოლარის გაცვლითი კურსის რუსულ რუბლთან მიმართებით გამოანგარიშებისას) გამოყენებული უნდა იქნეს ცნობაში მითითებული სპეციალური კურსი, რომლის მიხედვითაც ზიანის ოდენობა შეადგენს 2247,38 აშშ დოლარს (13 700 /6,0960=2247,38).
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის საფუძველზე საქმეში წარმოდგენილ სხვა მტკიცებულებებთან შეჯერებითა და ერთობლიობით პალატამ დაადგინა, რომ ზიანი, რომელიც მოსარჩელეებმა განიცადეს, შეადგენს 2247,38 აშშ დოლარს.
პალატამ არ გაიზიარა მოსაზრება, რომ მოსარჩელეებს 13 700 რუსული რუბლის შეტანით თავიანთი ვალდებულება ამხანაგობის წინაშე სრულად არ შეუსრულებიათ და მათი შენატანი უნდა ყოფილიყო მეტი, რადგან აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულება მოპასუხეს სასამართლოსათვის არ წარმოუდგენია.
დავის არსიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ განსახილველი დავის გადაწყვეტისას გამოყენებულ უნდა იქნეს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ვალდებულებითი სამართლით გათვალისწინებული სამართლებრივი ნორმები და „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ” საქართველოს კანონი.
სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის თანახმად, სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ გამოიყენება ეს ნორმატიული აქტები, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ურთიერთობის მონაწილეებს სურთ ერთმანეთს შორის ურთიერთობა ამ კოდექსით მოაწესრიგონ, ან, თუ სამოქალაქო კოდექსი უძრავი ნივთების შესახებ ახალ წესებს ითვალისწინებს.
ამავე კოდექსის 1512-ე მუხლის თანახმად: საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივები, როგორც იურიდიული პირები, ჩაითვალა გაუქმებულად 1997 წლის 25 ნოემბრიდან. მათ უფლებამონაცვლეებად მიჩნეულ იქნენ ბინის მესაკუთრეთა ამხანაგობები ამ კოდექსის 208-ე-232-ე მუხლების მიხედვით.
„ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ" საქართველოს კანონის მე-3, მე-19 მუხლების თანახმად და იმ უდავოდ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების გათვალისწინებით, რომ ბინის მიღებისათვის მოსარჩელეებს გადახდილი აქვთ თანხა, არსებობს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომლის თანახმადაც მოსარჩელეები ბინათმესაკუთრეთა „...“ წევრებად იქნენ აღიარებული, თუმცა მათ არანაირი სარგებელი ამ სამართლებრივი მდგომარეობით არ მიუღიათ, სასამართლომ ჩათვალა, რომ მოსარჩელეებს მიადგათ ზიანი (ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის მხრიდან), რაც უნდა ანაზღაურდეს.
სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე, 394-ე მუხლებით და მიიჩნია, რომ შენატანის განხორციელების შემდგომ მოსარჩელეებს საკუთრებაში ამხანაგობის ქონება ინდივიდუალურ საკუთრებაში არ გადასცემიათ, ამდენად, მათ მიადგათ ზიანი. სამოქალაქო კოდექსი ვალდებულების დარმღვევ მხარეს ავალდებულებს, რომ მან უნდა აანაზღაუროს ზიანი, ანუ უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.
პალატამ მიიჩნია, რომ ის მდგომარეობა, რომელიც მოსარჩელეებს გააჩნდათ ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების წარმოშობამდე არის ის თანხა – 13 700 რუსული რუბლი, რომელიც მათ ამხანაგობაში შენატანის სახით შეიტანეს. აპელანტის მიერ სასამართლოში წარმოდგენილ იქნა საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის საქსტატის მიერ 2012 წლის 15 თებერვალს გაცემული ცნობა, რომელიც შეიცავს ინფორმაციას აპელანტთა მიერ ფულადი შენატანის დროისათვის დოლარის გაცვლით კურსს რუსულ რუბლთან. აღნიშნული დოკუმენტის თანახმად, 1 დოლარის გაცვლითი კურსი რუსულ რუბლთან მიმართებით შეადგენს 6,0960 რუბლს.
ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ იგი სანდო სამართლებრივი ღირებულების მქონე მტკიცებულებაა, ვინაიდან იძლევა პასუხს იმაზე, თუ რას შეადგენს 1990 წლისათვის, ანუ ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების წარმოშობის დროისათვის, განხორციელებული შენატანი დღეისათვის მიმოქცევაში არსებულ აშშ დოლართან მიმართებით.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის თანახმად, საქმეში არსებულ მტკიცებულებათა შეფასებით პალატას ჩამოუყალიბდა რწმენა, რომ ზიანი, რომელიც ხელშეკრულების შეუსრულებლობით განიცადეს მოსარჩელეებმა არის შენატანის სახით განხორციელებული თანხა, ანუ 2277,38 აშშ დოლარი და არა 105 კვ.მ ფართის საბაზრო ღირებულება – 52 920 ლარი.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელეთა მოთხოვნა .... წინააღმდეგ ნაწილობრივ საფუძვლიანად მიიჩნია. რაც შეეხება მოთხოვნას საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და ქ.ბათუმის მერიის მიმართ, პალატის მოსაზრებით, ისინი აღნიშნულ დავაში არ წარმოადგენენ სათანადო მხარეებს, ანუ პირებს, ვინც პასუხი უნდა აგოს მოსარჩელეთა დარღვეული უფლების აღდგენაზე და მათ მიმართ სარჩელი უსაფუძვლოა.
საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება დ. შ-მა, ს. კ-ომ, ვ. შ-ის მემკვიდრე ს. კ-ომ და ე. შ-მა ნაწილობრივ გაასაჩივრეს საკასაციო წესით, მოითხოვეს მისი გაუქმება 52 920 ლარს გამოკლებული 2247,38 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლ.გან დარჩენილ ნაწილში სარჩელის დაუკმაყოფილებლობის ნაწილში და მოითხოვეს ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგ გარემოებათა გამო:
სასამართლომ გადაწყვეტილების სამართლებრივად შეფასებისას არ გამოიყენა და არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 1512-ე მუხლის მე-3 წინადადება და „ბინის მესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ“ მე-19 მუხლი, კერძოდ, სასამართლომ ფაქტობრივად არაერთგზის აღიარა კასატორი სადავო საცხოვრებელი ფართის მესაკუთრედ, მაგრამ არ გაითვალისწინა შესაბამისად საცხოვრებელი ფართის რეალური, დღეისათვის არსებული ღირებულება.
პალატამ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლიც და არ გამოიყენა ამავე კოდექსის 409-ე მუხლი. სასამართლომ ფაქტობრივად დაადგინა ზიანის ოდენობა – 13 700 რუსული რუბლი, მაშინ, როცა, სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მიხედვით, ყოველი შესრულება გულისხმობს ვალდებულების არსებობას, რომელიც უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას, ანუ მოსარჩელეები უნდა დაკმაყოფილებულიყვნენ 105 კვ.მ საცხოვრებელი ფართით, რაც არ განხორციელებულა.
სააპელაციო პალატამ არ გაითვალისწინა, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს არასათანადო მოპასუხედ ყოფნა სადავოდ არ გაუხდია, ხოლო ქ.ბათუმის მერიას საერთოდ არ მიუღია მონაწილეობა სააპელაციო დავაში და არ წარმოუდგენია სააპელაციო შესაგებელი, მაგრამ, მიუხედავად ყოველივე ზემოაღნიშნულისა, სასამართლო გადაწყვეტილებაში მიიჩნევს, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო და ქ.ბათუმის მერია დავაში არ წარმოადგენენ სათანადო მხარეს და სარჩელი მათ მიმართ უსაფუძვლოა მაშინ, როცა კასატორი აპელირებს სამოქალაქო კოდექსის 1512-ე მუხლზე, „სახელმწიფო ვალის შესახებ“ კანონის 48-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტზე, „საქართველოს საბიუჯეტო კოდექსი“ 30-ე მუხლსა და „ბინის მესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ“ კანონზე.
სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილებაში ასევე ვერ იქნა ასახული მოსაზრებები მტკიცებულებათა შეფასებისას შინაგან რწმენასთან დაკავშირებით.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 12 ოქტომბრის განჩინებით ლ. კ-ოს საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 22 თებერვლის გადაწყვეტილება დ. შ-ის, ს. კ-ოს, ვ. შ-ის მემკვიდრე ს. კ-სა და ე. შ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და საქმე ამ ნაწილში დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად.
საკასაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები, თუმცა მიიჩნია, რომ სასამართლომ ისინი არასწორად შეაფასა.
საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სააპელაციო პალატამ მოპასუხის ვალდებულება მოსარჩელის მიმართ განსაზღვრა არასწორად და საქმის ხელახლა განმხილველ სასამართლოს მიუთითა, რომ მოპასუხე „...“ დასაკისრებელი თანხა გამოეანგარიშებინა არა მოსარჩელეთა მხრიდან განხორციელებული შენატანის ადეკვატური თანხის იმდროინდელი კურსით აშშ დოლართან მიმართებით, არამედ მოსარჩელეთა მიერ გადახდილი თანხით აშენებული ფართის ღირებულების შესაბამისი თანხის ოდენობიდან. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, სწორედ აღნიშნული პრინციპით უნდა ეხელმძღვანელა სააპელაციო პალატას სადავო საკითხის გადაწყვეტისას.
საკასაციო სასამართლო არ გაიზიარა კასატორის მითითება, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 1512-ე მუხლის მესამე წინადადება. ხსენებული ნორმების მიხედვით, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივები, როგორც იურიდიული პირები, ჩაითვალონ გაუქმებულად 1997 წლის 25 ნოემბრიდან. მათ უფლებამონაცვლეებად მიჩნეულ იქნენ ბინის მესაკუთრეთა ამხანაგობები ამ კოდექსის 208-232-ე მუხლების მიხედვით. ამასთან, სახელმწიფოს ვალდებულებები ადრე შექმნილი საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების წინაშე ძალაში რჩება.
საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, კანონის აღნიშნულ დანაწესში იგულისხმება ის ვალდებულებები, რომლებიც სახელმწიფოს გააჩნდა საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის მიმართ. მოცემულ შემთხვევაში კი დავა ეხება არა სახელმწიფოს ვალდებულების არსებობას, არამედ ამხანაგობის მხრიდან მისი წევრის მიმართ შესასრულებელ მოვალეობებს.
ამდენად, საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი მუხლის პირველი წინადადების მიხედვით, საკასაციო საჩივრის ფარგლებში შეამოწმა გადაწყვეტილება (სააპელაციო სასამართლო გადაწყვეტილება მოპასუხისათვის 2247,38 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში არ გასაჩივრებულა) და მიიჩნია, რომ ლ. კ-ოს საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილებულიყო ნაწილობრივ და საქმე ამ ნაწილში დაუბრუნა იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 13 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ლ. კ-ოს სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. გაუქმდა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 7 სექტემბრის გადაწყვეტილება და მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება. ლ. კ-ოს სარჩელი დაკმაყოფილდა და ი.ბ.ა ... ლ. კ-ოს სასარგებლოდ დაეკისრა 25 956 ლარი.
სააპელაციო პალატის 2012 წლის 13 დეკემბრის გადაწყვეტილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება იდენტურია და შეესაბამება 2012 წლის 22 თებერვლის გადაწყვეტილების, როგორც ფაქტობრივ ისე სამართლებრივ მხარეს, იმ მნიშვნელოვანი განსხვავებებით, რაც მითითებული იქნა საკასაციო სასამართლოს 2012 წლის 12 ოქტომბრის განჩინებაში.
სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 13 დეკემბრის გადაწყვეტილებით საქმეზე დამატებით დადგენილი იქნა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
დ. შ-ს, ს. კ-ოს, ე. შ-ს საკუთრებაში უნდა გადასცემოდათ 105 კვ.მ საცხოვრებელი ფართი.
აჭარის რეგიონული ექსპერტიზის დეპარტამენტის მიერ 2011 წლის 18 მაისს შედგენილი დასკვნაზე დაყრდნობით სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქ. ბათუმში, რ-ას ქ. N8-ში მდებარე მშენებარე ობიექტის 1 კვ.მ. შავი კარკასის საცხოვრებელი ფართის საბაზრო ღირებულება საორიენტაციოდ შეადგენს 504.00 ლარს.
რეალურად აშენდა, ექსპლუატაციაში მიღებული იქნა და საჯარო რეესტრში ამხანაგობის სახელზე დარეგისტრირდა არა 9 სართულიანი, არამედ ოთხსართულნახევრიანი შენობა.
დ. შ-ის, ს. კ-ოს, ე. შ-ის მიერ ამხანაგობაში განხორციელებული 13700 რუსული რუბლის შენატანის ნაცვალგება (105 კვ.მ. ფართის ოდენობის ბინის მიღებით) მათ არ მიუღიათ, რის გამოც სააპელაციო პალატამ უდავოდ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს მიადგა ზიანი გადახდილი თანხით აშენებული ფართის ღირებულების შესაბამისი თანხის ოდენობით, რაც შეადგენს არა 105 კვ.მ. ფართის ღირებულების 52 920 ლარს, არამედ 55,2 კვ.მ ფართის ღირებულებას ე.ი 25 956 ლარს. (ე.ი. შენატანით აშენდა არა ის, რაც უნდა აშენებულიყო, ანუ 9 სართულიანი ბინა, არამედ მისი ნახევარი ე.ი. ოთხსართულნახევრიანი ბინა.)
სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 394-ე, 408-ე მუხლებით და დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწნებით განმარტა, რომ დ. შ-ს, ე. შ-ს, ს. კ-ოს, რომელთა უფლებამონაცვლეც არის ლ. კ-ო, მათ მიერ გადახდილი თანხით (13700 რუსული რუბლი) საკუთრებაში უნდა გადასცემოდათ 9 სართულიანი საცხოვრებელი სახლის აშენების შემთხვევაში 105 კვ.მ საცხოვრებელი ფართი. შესაბამისად, მიიჩნია, რომ ზიანის ოდენობა უნდა განსაზღვრულიყო მათ მიერ გადახდილი 13700 რუსული რუბლით, რეალურად აშენებული ფართის ღირებულების შესაბამისი თანხით, რაც პალატის მითითებით შეადგენს 25 956 ლარს.
სააპელაციო პალატის ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა ,,...’’, მოითხოვა გადაწყვეტილების გაუქმება სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილებით ლ. კ-ოს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
კასატორის მითითებით, სასამართლომ გადაწყვეტილება მიიღო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი 102-ე და 105-ე მუხლების იგნორირებით. არ გაიზიარა წარდგენილი აუდიტის დასკვნა, რომლითაც დადგენილია, რომ მოსარცელეებს ყოფილი კოოპერატივის მიმართ ფულადი ვალდებულება შესრულებული აქვთ ნაწილობრივ, კერძოდ 105 კვ.მ. ბინის მშენებლობისათვის შენატანი უნდა ყოფილიყო 18 000 რუსული რუბლი, მათ კი შეტანილი აქვთ ნაწილი - 13 700 რუსული რუბლის ოდენობით. ყოფილი კოოპერატივის წევრების მიერ განხორციელებული შენატანებით შესაძლებელი იყო საცხოვრებელი სახლის 9 სართული კარკასის აშენება და 1700 რუსული რუბლი რჩებოდა სხვა სამუშაოების შესასრულებლად. აღნიშნული მტკიცებულებით დასტურდება ის გარემოება, რომ ქ. ბათმის მერიამ, რომლის ანგარიშზეც განახორციელეს ყოფილი კოოპერატივის წევრებმა შენატანები, ვალდებულება შეასრულა სანახევროდ. სახელშეკრულებო ურთიერთობა საბინაო საბინაო სამშენებლო კოოპერატივის წევრებს ჰქონდათ ქალაქის საბჭოს აღმასკომთან, ანუ სახელმწიფოსთან. თუკი ერთის მხრივ სახელმწიფო ვალდებული იყო მშენებლობაზე, მეორეს მხრივ კოოპერატივის წევრები ვალდებული იყვნენ ფულადი შენატანების, პაის განხორციელებაზე. ქ.ბათუმში, რ-ას ქ.№8-ში მშენებარე სახლისათვის საბინაო სამშენებლო კოოპერატივის ... წევრებმა განახორციელეს შენატანები, რაც საკმარისი იყო, იმისათვის, რომ აშენებულიყო პროექტით გათვალისწინებული 9 სართული კონსტრუქცია. აღნიშნული დადასტურებულია საქმეში წარმოდგენილი აუდიტის დასკვნით, რაც სასამართლომ არ შეაფასა და არ გამოიყენა. სახელმწიფომ, კოოპერატივის წევრების მიერ შეტანილი თანხის პროპორციულად არ შეასრულა ვალდებულება, ნაცვლად 9 სართულისა, აშენებული 4.5 სართული კარკასი. ამდენად, სასამართლო ვალდებული იყო გაერკვია კოოპერატივის წევრების მიმართ ვისი ვალდებულება დარჩა შეუსრულებელი. სასამართლომ არასწორად განმარტა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1512-ე მუხლი და არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება, მასზედ, რომ წევრების მიმართ ვალდებულება შეუსრულებელი დატოვა ამხანაგობამ. ამიტომ, სასამართლოს უნდა გაერკვია საკითხი, კოოპერატივის წევრების მიმართ ვისი ვალდებულება დარჩა შეუსრულებელი, კოოპერატივის უფლებამონაცვლე ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობას, თუ სახელმწიფოს. კოოპერატივის წევრებს ერთმანეთის მიმართ არანაირი ვალდებულება არ გააჩნდათ, მათი ვალდებულება განისაზღვრებოდა მხოლოდ სახელმწიფოსთან - შეეტანათ შენატანი.სასამართლომ არ გაიზიარა მსგავსი მოსაზრებები და არ დააბალანსა საჯარო და კერძო ინტერესები, და ისედაც დაზარალებულ კოოპერატივის წევრების ერთ ნაწილს, კოოპერატივის სხვა წევრების მიმართ ზიანის ანაზღაურება დააკისრა. ანუ კოოპერატივის 25 წევრი, რომლებმაც სარგებლობაში მიიღო საცხოვრებელი ბინები და საკუთარი სახსრებით შექმნა ცხოვრების პირობები, ვალდებულები იქნებიან ინდივიდუალური ქონების გარეშე დარჩენილ 25 წევრს აუნაზღაუროს სახელმწიფოს უმოქმედობით მიყენებული ზიანი.
სასამართლოს დასკვნა, იმასთან მიმართებაში, რომ ბათუმის მერია და საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო წარმოადგენენ არასათანადო მოპასუხეებს არასწორია. ამხანაგობის პასუხისმგებლობა გაუმართლებელია, ვინაიდან აღსრულების დროს პასუხისმგებლობა დაეკისრებათ ამხანაგობის წევრებს. ამხანაგობა არ არის იურიდიული პირი და მას ფულადი სახსრები არ გააჩნია. სასამართლოს ამ პრაქტიკით ზიანი მიადგება არა მარტო ამხანაგობის იმ წევრებს, რომლებსაც აქვთ ინდივიდუალური საკუთრება, არამედ იმ წევრებსაც, რომლებსაც, მოსარჩელეების მსგავსად ინდივიდუალური საკუთრება არ გააჩნიათ.
სასამართლომ არ გამოიყენა კანონები რომლებიც უნდა გამოეყენებინა. კერძოდ, საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის 1992 წლის 16 ივლისის №744 დადგენილება და 1993 წლის 9 ოქტომბრის №983 დადგენილება. ამ დადგენილებებით დასტურდება, რომ სახელწიფო აღიარებს სამშენებლო კოოპერატივების მიმართ ვალდებულებას. 1984 წლის მდგომარეობით მშენებლობას ესაჭიროებოდა 155 მილიონი, 1992 წლის 1 იანვრისათვის საჭირო იქნებოდა 3 მილიარდი ანუ 19,4 ჯერ მეტი. მოსარჩელეებს 1989 წელს შეტანილი აქვთ 6200 რუბლი, მეორე შენატანი 1992 წლის აპრილში, ანუ მაშინ, როცა 19,4 ჯერ ნაკლები სამშენებლო პროდუქტი შეიქმნებოდა. მსგავს საკითხებზე სასამართლოს არ უმსჯელია. უზენაესის სასამართლოს მითითებით, კომპენსაციის დროს სააპელაციო სასამართლოს უნდა ემსჯელა არა დოლარის კურსთან მიმართებაში, არამედ გადახდილი თანხებით აშენებული ფართის ღირებულების შესაბამისი თანხის ოდენობიდან. შესაბამისად, რადგან ამ მხრივ წარმართა სააპელაციო სასამართლომ მსჯელობა უნდა გაეთვალისწინებინა ის, რომ 1992 წელს შეტანილი თანხით 19,4-ჯერ ნაკლები ფართები აშენდებოდა. აღნიშნული დადასტურებულია საქართველოს მთავრობის დადგენილებით და იგი სასამართლოს არ გამოუყენებია. მოსარჩელეებმა 1989 წელს შეიტანა მესამედი, რითაც უნდა აშენებულიყო 105 კვ.მ-ის მესამედი ანუ 35 კვ.მ.; სახელმწიფომ ვალდებულება სანახევროდ შეასრულა, რის გამოც სასამართლოს მსჯელობის გათვალისწინებით, ვალდებულება დარჩენილია 17,5 კვ.მ-ზე. 1992 წლის შენატანით, რომელიც 19,4-ჯერ ნაკლებს აშენებდა, აშენდებოდა 2,16 კვ.მ. ანუ სასამართლოს მსჯელობის მიხედვით წარმოებული გამოთვლების შესაბამისად, მოსარჩელეების მიერ შეტანილი თანხით აშენებული ფართი იქნებოდა 19,3 კვ.მ., რაც ფულად თანხაში შეადგენს 9727 ლარს, რის გამოც სასამართლოს უფლება ჰქონდა ემსჯელა მხოლოდ ამ თანხის ფარგლებში. თუკი სახელმწიფო შეასრულებდა ვალდებულებას, მოსარჩელეებს უნდა გადასცემოდათ 105 კვ.მ. რადგან ააშენა ნახევარი უნდა გადასცემოდათ ნახევარი 52.5 კვ.მ. ამდენად, იმ წევრებს რომლებსაც აქვთ ინდივიდუალური საკუთრება, გამოდის, რომ არაფერი არ უნდა მიეღოთ. ანუ, თუკი კოოპერატივის 52 წევრი გაინაწილებდა ფაქტიურად აშენებულ ფართს, თითოეულს შეხვდებოდა მისი მეოთხედი. ამდენად, მოსარჩელეებს შეხვდებოდათ არა 52.5 კვ.მ. არამედ 26.25 კვ.მ. სასამართლომ არც აღნიშნული საკითხი შეაფასა ობიექტურად.
უსაფუძვლოა სასამართლოს მსჯელობა, იმის შესახებ, რომ მოსარჩელეებს არ მიუღიათ შენატანების შესაბამისი ნაცვალგება. სასამართლო სხდომაბზე ამხანაგობას დადასტურებული აქვს, რომ მოსარჩელეები ამხანაგობის წევრებად მიღებული არიან ამხანაგობის საერთო საკუთრებაში არსებული 241,2 კვ.მ. არასაცხოვრებელი კომერციული ფართის მესაკუთრეებად. 241,2 კვ.მ. ფართის მესაკუთრეებად არიან მირებული ყოფილი კოოპერატივის ის წევრები, რომლებსაც ინდივიდუალური საკუთრება ბინის სახით არ გააჩნიათ. ინდივიდუალურ წილში თითოეულ მათგანს ეკუთვნის 9,2 კვ.მ. ამხანაგობას აღებული აქვს ვალდებულება, რომ ამ ფართის რეალიზაციის შედეგად ამონაგები თანხები გადასცეს მათ კომპენსაციის სანაცვლოდ. ეს გარემოებაც არასწორად წარმოადგინა სასამართლომ, ანუ გარემოებები დაადგინა საპროცესო კოდექსის ნორმათა დარღვევით.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა ,,...’’-ს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნას მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, აღნიშნულ საკითხზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი მყარი ერთგვაროვანი პრაქტიკა, რაც ასახული სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა ,,...’-ს საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. იმის გათვალისწინებით, რომ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული კასატორს - ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა ,,...’’-ს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ი. ბ-ის მიერ 2013 წლის 21 თებერვალს №267253 საგადახდო დავალებით სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 968 ლარის 70% - 677,6 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით, 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა ,,...“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა ,,...’’-ს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიში/სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ი. ბ-ის (პ/№...) მიერ 2013 წლის 21 თებერვალს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 968 ლარის 70% - 677,6 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ვ. როინიშვილი
მოსამართლეები: პ. სილაგაძე
ბ. ალავიძე
