საქმე N:ას-398-377-2012

№ას-398-377-2012 13 დეკემბერი, 2013 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ვასილ როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, პაატა სილაგაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – მ. ბ-ი (მოპასუხე ქ. ტ-სა და ს. ა-ის სარჩელზე, შეგებებული სარჩელის ავტორი)

მოწინააღმდეგე მხარე – ქ. ტ-ე (მოსარჩელე, მოპასუხე მ. ბ-ის შეგებებულ სარჩელზე), ს. ა-ი (მესამე პირი, მოსარჩელე, მოპასუხე მ. ბ-ის შეგებებულ სარჩელზე), ნ. ხ-ა (მოპასუხე მ. ბ-ის შეგებებულ სარჩელზე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 17 იანვრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება ქ. ტ-სა და ს. ა-ის სარჩელების დაკმაყოფილებისა და მ. ბ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილებით მ. ბ-ის სარჩელის დაკმაყოფილება, ხოლო ქ. ტ-სა და ს. ა-ის სარჩელების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – საკუთრების მინდობის შესახებ სანოტარო აქტისა და ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, სამკვიდრო ქონების გამოთხოვა მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან და მოსარჩელის საკუთრებაში გადაცემა (ქ. ტ-ის სარჩელის მიხედვით), საკუთრების მინდობის შესახებ სანოტარო აქტისა და ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა (ს. ა-ის სარჩელის მიხედვით), ანდერძების ბათილად ცნობა (მ. ბ-ის სარჩელის მიხედვით)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ქ. ტ-ემ მ. ბ-სა და ნოტარიუს ქ. ჩ-ის მიმართ წარდგენილი სარჩელით მოითხოვა: 1. ბათილად იქნეს ცნობილი საკუთრების მინდობის შესახებ 2009 წლის 16 აპრილის სანოტარო აქტი, რომლითაც გ. ხ-მა მ. ბ-ს მინიჭა კუთვნილი მოძრავი ქონების მართვისა და განკარგვის უფლებამოსილება, 2) ბათილად იქნეს ცნობილი 2009 წლის 16 აპრილის მინდობილობის საფუძველზე მ. ბ-ის მიერ 2009 წლის 22 აპრილს გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულება, 3. გამოთხოვილ იქნეს მ. ბ-ის მფლობელობიდან გ. ხ-ის სამკვიდრო მასაში შემავალი მოძრავი ნივთები, რომლებით ანდერძით გადაეცა ქ. ტ-ეს (ტომი 1, ს.ფ. 144-157).

ს. ა-მა მ. ბ-სა და ნოტარიუს ქ. ჩ-ის მიმართ წარდგენილი სარჩელით მოითხოვა: 1. ბათილად იქნეს ცნობილი საკუთრების მინდობის შესახებ 2009 წლის 16 აპრილის სანოტარო აქტი, რომლითაც გ. ხ-მა მ. ბ-ს მინიჭა კუთვნილი უძრავი ქონების მართვისა და განკარგვის უფლებამოსილება, 2) ბათილად იქნეს ცნობილი 2009 წლის 16 აპრილის მინდობილობის საფუძველზე მ. ბ-ის მიერ 2009 წლის 22 აპრილს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება (ტომი 2, ს.ფ. 2-12).

მოსარჩელეთა მითითებით, მ. ბ-მა გ. ხ-ს 2009 წლის 16 აპრილის სანოტარო აქტზე ნდობის ბოროტად გამოყენებით, მოტყუებით მოაწერინა ხელი. გ. ხ-მა გააცნობიერა რა დასახელებული დოკუმენტის მნიშვნელობა, კუთვნილი ქონების გადარჩენის მიზნით 2009 წლის 21 აპრილს შეადგინა ანდერძი, რომლითაც თავის მემკვიდრეებად ს. ა-ი და ქ. ტ-ე დაასახელა. 2009 წლის 27 აპრილს გ. ხ-მა გააუქმა 2009 წლის 16 აპრილის სანოტარო აქტი, თუმცა ამ დროისთვის მ. ბ-ს მინდობილობის საფუძველზე 2009 წლის 22 აპრილის ხელშეკრულებებით უკვე თავის საკუთრებად ჰქონდა გადაფორმებული გ. ხ-ის კუთვნილი მოძრავი და უძრავი ქონება. მ. ბ-ი ვალდებული იყო, მინდობილობით მინიჭებული უფლებამოსილება განეხორციელებინა საკუთრების მიმნდობის ინტერესების შესაბამისად, კეთილსინდისიერად, ასევე საკუთრების მიმნდობიასთვის მიეწოდებინა ცნობები ქონების განკარგვის შესახებ. აღნიშნული ვალდებულებები მის მიერ შესრულებული არ ყოფილა. ამგვარად, მ. ბ-მა ზნეობის საწინააღმდეგო ხელშეკრულებებით მიისაკუთრა გ. ხ-ის ქონება.

ქ. ტ-სა და ს. ა-ის სარჩელები მ. ბ-მა არ ცნო და მათ მიმართ წარადგინა შეგებებული სარჩელები, რომლებითაც მოითხოვა გ. ხ-ის მიერ 2009 წლის 21 აპრილს შედგენილი ანდერძების ბათილად ცნობა (ტომი 1, ს.ფ. 247-260, ტომი 2, ს.ფ. 86-98). მ. ბ-ის მითითებით, ანდერძის შედგენისას გ. ხ-ს არ შეეძლო, განეგო თავისი მოქმედებები და ანდერძის შინაარსი არ შეესაბამება გ. ხ-ის ნამდვილ ნებას.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 18 მაისის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა არცერთი მხარის სასარჩელო მოთხოვნები (ტომი 3, ს.ფ. 81-89).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ქ. ტ-ემ, ს. ა-მა და მ. ბ-მა (ტომი 3, ს.ფ. 103-117, ტომი 4, ს.ფ. 53-63).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 17 იანვრის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ქ. ტ-სა და ს. ა-ის სააპელაციო საჩივარი, ასევე მ. ბ-ის შეგებებული სააპელაციო და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება შემდეგი სახით: ქ. ტ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, ბათილად იქნა ცნობილი გ. ხ-სა (წარმომადგენელი 2009 წლის 16 აპრილის საკუთრების მინდობის სანოტარო აქტით – მ. ბ-ი) და მ. ბ-ს შორის 2009 წლის 22 აპრილს დადებული მოძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულება (რეესტრში რეგისტრაციის №090058035) და გ. ხ-ის დანაშთი მოძრავი ნივთები გამოთხოვილ იქნა მ. ბ-ის მფლობელობიდან ანდერძისმიერი მემკვიდრის – ქ. ტ-ის სასარგებლოდ, ს. ა-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და ბათილად იქნა ცნობილი გ. ხ-სა (წარმომადგენელი 2009 წლის 16 აპრილის საკუთრების მინდობის სანოტარო აქტით – მ. ბ-ი) და მ. ბ-ს შორის 2009 წლის 22 აპრილს დადებული უძრავი ქონების (მდებარე თბილისში, ჭ-ის ქ.№4, ბინა №7) ნასყიდობის ხელშეკრულება, არ დაკმაყოფილდა ს. ა-სა და ქ. ტ-ის სარჩელები 2009 წლის 16 აპრილის სანოტარო აქტის ბათილად ცნობის მოთხოვნის ნაწილში, ისევე როგორც არ დაკმაყოფილდა მ. ბ-ის შეგებებული სარჩელები გ. ხ-ის 2009 წლის 21 აპრილის ანდერძების ბათილად ცნობის თაობაზე.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

1. საკუთრების მინდობის შესახებ 2009 წლის 16 აპრილის ხელშეკრულებით (სანოტარო აქტი №090052397) გ. ხ-მა მ. ბ-ს მართვისა და განკარგვის უფლებით მიანდო მთელი თავისი უძრავ-მოძრავი ქონება. ამავე ხელშეკრულების პირველი პუნქტის მიხედვით, განკარგვაში იგულისხმება მინდობილი ქონების გასხვისება ნებისმიერი ფორმით (ჩუქება, გაცვალა, გაყიდვა), მათ შორის, თავის თავზე გადაფორმების უფლებით. ხელშეკრულების მე-5 პუნქტში მითითებულია, რომ წინამდებარე აქტით დადგენილი უფლებამოსილების ფარგლებში მინდობილი მესაკუთრე უფლებამოსილია, დადოს გარიგებები საკუთრების მიმნდობის სახელითა და ხარჯით, მათ შორის დადოს გარიგება საკუთარ თავთან (მინდობილი მესაკუთრე ერთდროულად წარმოადგენს საკუთარ თავსაც და მიმნდობსაც);

2. 2009 წლის 21 აპრილს ნოტარიუსმა ნ. ხ-ამ კლინიკა „მედულაში“ ტექნიკური საშუალების გამოყენებით, მოწმეების თანდასწრებით გ. ხ-ის თხოვნით შეადგინა ანდერძი (ანდერძის შედგენის დრო - 10.30 საათიდან 11.30 საათამდე). იმავე დღეს, 13.00 საათიდან 13.45 საათამდე დროის მონაკვეთში, იმავე ნოტარიუსის მონაწილეობით შედგა დამატებით ახალი საანდერძო განკარგულება ქ. ტ-სა და ს. ა-ის სასარგებლოდ. ამ შემთხვევაში მოანდერძის თხოვნით მის ნაცვლად ანდერძზე ხელი მოაწერა მკურნალმა ექიმმა ლ. ა-ამ;

3. 2009 წლის 22 აპრილს გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე გ. ხ-მა, როგორც მჩუქებელმა, რომელსაც 2009 წლის 16 აპრილს გაფორმებული საკუთრების მინდობის ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოადგენდა მ. ბ-ი, მოძრავი ქონება – ფერწერული და გრაფიკული ნამუშევრები აჩუქა მ. ბ-ს;

4. 2009 წლის 22 აპრილს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე გ. ხ-მა, როგორც გამყიდველმა, რომელსაც 2009 წლის 16 აპრილს გაფორმებული მინდობილობის საფუძველზე წარმოადგენდა მ. ბ-ი, მ. ბ-ს მიჰყიდა უძრავი ქონება - თბილისში, ჭ-ის ქუჩა №4-ში მდებარე ბინა №7;

5. 2009 წლის 27 აპრილის სანოტარო აქტის თანახმად, ნოტარიუსი ნ. ხ-ა გამოცხადდა კლინიკა „მედულაში“ და გ. ხ-ის თხოვნით, მოწმეების - მ. ვ-ას, მ. ყ-სა და მ. მ-ის თანდასწრებით, ლ. ა-ას ხელმოწერით (ვინაიდან გ. ხ-ს ედგა გადასხმის სისტემა და არ შეეძლო ხელის მოწერა), გააუქმა 2009 წლის 16 აპრილს ნოტარიუს ქ. ჩ-ის მიერ გაცემული საკუთრების მინდობის ხელშეკრულება №090052397;

6. გ. ხ-ი გარდაიცვალა 2009 წლის 1 მაისს;

7. 2009 წლის 5 მაისს ნოტარიუს ნ. ხ-ას ქ. ტ-ემ წარუდგინა 2009 წლის 1 მაისს გარდაცვლილი გ. ხ-ის გარდაცვალების მოწმობა და 2009 წლის 21 აპრილს მის მიერ გაცემული ორივე ანდერძის დედანი, რაც გამოქვეყნდა და შედგა შესაბამისი სანოტარო აქტი;

8. სამკვიდროს გახსნის დროისათვის – 2009 წლის 1 მაისის მდგომარეობით ანდერძში მითითებული ქონება გასხვისებული იყო და იგი აღარ წარმოადგენდა სამკვიდრო მასაში შემავალ ქონებას;

9. გ. ხ-ს 2009 წლის 21 აპრილს, სადავო ანდერძების შედგენის მომენტში, ჯანმრთელობის მდგომარეობიდან გამომდინარე ჰქონდა უნარი შეეგნო თავისი მოქმედებების მნიშვნელობა და ეხელმძღვანელა მისთვის. სასამართლოს მითითებით, სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2010 წლის 30 ივლისის №7214 დასკვნის თანახმად, გ. ხ-ს ანდერძის შედგენის დროს რაიმე ფსიქოზური აშლილობა არ აღენიშნებოდა. მას შეეძლო, შეეგნო თავისი მოქმედების მნიშვნელობა და განეგო იგი. მოწმე მ. მ-ის (კლინიკა „მედულას“ კონსულტანტ-ნევროლოგი) განმარტებით, საანდერძო განკარგულების შედგენამდე გ. ხ-ს ჩაუტარდა ნევროლოგიური შემოწმება და იგი იყო კონტაქტური, ცნობიერება ჰქონდა ნათელი, დროსა და ადგილში ორიენტირებული, ასევე შემოწმდა მისი მგრძნობელობა, საკოორდინაციო სისტემა, რეფლექსები და ა.შ. ანდერძის შედგენის დროს გ. ხ-ი იყო აბსოლუტურად მშვიდი და არანაირ ძალდატანებას ადგილი არ ქონია. მოწმე ლ. ა-ას (კლინიკა „მედულას“ ონკოლოგი, გ. ხ-ის მკურნალი ექიმი) განმარტებით, ქალბატონ გ.ს ჰქონდა სიმსივნე თეძოს ფრთაში, რაც მის აზროვნებაზე ვერანაირ გავლენას ვერ მოახდენდა და ვერც ტკივილგამაყუჩებელი პრეპარატები მის გონებრივ შესაძლებლობებზე ვერ იქონიებდა გავლენას;

10. მამკვიდრებელ გ. ხ-ის მიერ გამოვლენილი ნება, გარდაცვალების შემდეგ მისი კუთვნილი უძრავი ქონება გადასულიყო ს. ა-ზე, ხოლო მოძრავი ნივთები (წიგნები, არქივი, ჩანახატები, სურათები...) - ქ. ტ-ე, ასევე საავტორო უფლება და მისგან გამომდინარე ყველა უფლება-მოვალეობები თანაბარი უფლებით გადასცემოდა ს. ა-ს და ქ. ტ-ეს, შეესაბამებოდა მის ნამდვილ ნებას. აღნიშნულ დასკვნამდე პალატა მივიდა მოწმეების - ლ. ა-ას, მ. ვ-ას, მ. ყ-სა და მ. მ-ის ჩვენებების შეფასების შედეგად;

11. პალატამ არ მიიჩნია დადასტურებულად ის გარემოება, რომ 2009 წლის 16 აპრილის საკუთრების მინდობის შესახებ ხელშეკრულების დადებისას ადგილი ჰქონდა მ. ბ-ის მიერ საკუთრების მიმნდობის – გ. ბ-ის მოტყუებას.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ 2009 წლის 16 აპრილის საკუთრების მინდობის ხელშეკრულების მე-7 პუნქტის მიხედვით, მინდობილი მესაკუთრე ვალდებულია, დაიცვას საკუთრების მიმნდობის ინტერესები არა მხოლოდ სასამართლო ორგანოებში, არამედ ნებისმიერ ფიზიკურ და იურიდიულ პირებთან, სახელმწიფო ორგანოებთან ურთიერთობისას, ხოლო მე-8 პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, მინდობილი მესაკუთრე ვალდებულია, საკუთრების მიმნდობს მიაწოდოს ცნობები ქონების მართვისა და განკარგვის შესახებ. პალატამ მიუთითა ასევე სამოქალაქო კოდექსის 724-ე, 114-ე, მე-8, 361-ე, 54-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ მ. ბ-ს მინდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უფლებები უნდა განეხორციელებინა კეთილსინდისიერად, მინდობილი მესაკუთრისათვის საჭირო გულისხმიერებით, საკუთრების მიმნდობის ინტერესების შესაბამისად და საკუთარ თავთან გარიგებების დადებისას, საკუთრების მიმნდობისათვის მიეწოდებინა ცნობები ქონების ამგვარი მართვისა და განკარგვის შესახებ. როგორც პალატამ მიიჩნია, მოცემულ შემთხვევაში დასახელებული ვალდებულებები მ. ბ-ს არ შეუსრულებია, ასევე არ გადაუცია ნასყიდობის თანხა გ. ხ-ის. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, ცხადია, რომ მინდობილი მესაკუთრე – მ. ბ-ი მოქმედებდა არა მარწმუნებლის ინტერესების გათვალისწინებით, არამედ მხოლოდ თავისი ინტერესებიდან გამომდინარე. მან მატერიალური სარგებლის მიღების მიზნით დაარღვია როგორც ხელშეკრულებით, ასევე კანონმდებლობით გათვალისწინებული კეთილსინდისიერების პრინციპი. ასეთ შემთხვევაში მარწმუნებელს (მესაკუთრეს) თუნდაც ვერ მოესწრო, გაეუქმებინა 2009 წლის 16 აპრილის საკუთრების მინდობის ხელშეკრულება, სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის მიხედვით, 2009 წლის 22 აპრილის ჩუქებისა და ნასყიდობის სადავო ხელშეკრულებები წარმოადგენენ ბათილ გარიგებებს, რადგან მინდობილი მესაკუთრის მოქმედება ეწინააღმდეგება ზნეობის ნორმებს. ამასთან, მითითებული გარიგებები ეწინააღმდეგებოდა სამოქალაქო კოდექსის 724–ე მუხლისა და საკუთრების მინდობის შესახებ 2009 წლის 16 აპრილის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ მოთხოვნებს.

ანდერძის ბათილად ცნობის თაობაზე მოთხოვნასთან დაკავშირებით პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 1403-ე მუხლით, რომლის მიხედვით, ანდერძი ბათილად ჩაითვლება იმ პირობების არსებობისას, რომლებიც იწვევენ გარიგების ბათილობას საერთოდ. ანდერძი სასამართლოს მიერ შეიძლება ბათილად იქნეს ცნობილი, თუ იგი შედგენილია კანონით დადგენილი წესების დარღვევით, ასევე ისეთ მდგომარეობაში, როცა პირს არ შეეძლო შეეგნო თავისი მოქმედების მნიშვნელობა და წარემართა იგი. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, დასახელებული ნორმის სამართლებრივი ანალიზი ცხადყოფს, რომ ანდერძი შეიძლება ბათილად იქნეს ცნობილი, თუკი იგი შედგენილია კანონით დადგენილი იმ წესების დარღვევით, რომლებიც ბუნდოვანს ხდის ან ეჭვის ქვეშ აყენებს მოანდერძის ნებას, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. ანდერძის შედგენის ფაქტობრივი გარემოებები საინტერესო იყო იმ კუთხით, ხომ არ ჰქონდა ადგილი ზემოქმედებას მოანდერძის ნებაზე და შეძლო თუ არა მან თავისი სურვილის შესაბამისად ნების გამოხატვა. ანდერძის იურიდიული ბუნებიდან გამომდინარე, ანდერძის ბათილობისას უპირატესი მნიშვნელობა ენიჭება მამკვიდრებლის ნების ნამდვილობას. დადგინდა, რომ ანდერძის შედგენის დროს მამკვიდრებელზე რაიმე ძალადობას ან იძულებას ადგილი არ ჰქონია. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ არ არსებობდა 2009 წლის 21 აპრილის ანდერძების ბათილად ცნობის საფუძველი.

იმ გარემოებების გათვალისწინებით, რომ ბათილად ცნობას ექვემდებარებოდა გ. ხ-სა (წარმომადგენელი 2009 წლის 16 აპრილის მინდობილობით – მ. ბ-ი) და მ. ბ-ს შორის 2009 წლის 22 აპრილს დადებული მოძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულება, ამასთან, არ არსებობდა 2009 წლის 21 აპრილის ანდერძების ბათილად ცნობის საფუძველი, სამოქალაქო კოდექსის 170-ე და 172-ე მუხლების საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საფუძვლიანი იყო ქ. ტ-ის სარჩელი სამკვიდრო ქონების (მოძრავი ნივთების) მ. ბ-ის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვისა და ქ. ტ-ის გადაცემის თაობაზე.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მ. ბ-მა და ქ. ჩ-ემ, მოითხოვეს ამ გადაწყვეტილების გაუქმება ქ. ტ-სა და ს. ა-ის სარჩელების დაკმაყოფილებისა და მ. ბ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილებით მ. ბ-ის სარჩელის დაკმაყოფილება, ხოლო ქ. ტ-სა და ს. ა-ის სარჩელების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (ტომი 4, ს.ფ. 140-156).

საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგ არგუმენტებს:

ჩუქებისა და ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილობასთან დაკავშირებით გადაწყვეტილების მიღებისას სასამართლომ მიიჩნია, რომ მ. ბ-მა დაარღვია საკუთრების მინდობის ხელშეკრულებით განსაზღვრული ვალდებულებები საკუთრების მიმნდობის ინტერესების დაცვასა და მისთვის მინდობილი საკუთრების განკარგვის თაობაზე ინფორმაციის მიწოდებასთან დაკავშირებით, თუმცა არ ირკვევა, რომელი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების შედეგად მივიდა სასამართლო ამგვარ დასკვნამდე;

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქმის მასალებით ასევე დასტურდება ის გარემოება, რომ სადავო უძრავი ქონების ნასყიდობის თანხა საერთოდ არ გადასცემია გ. ხ-ს. სააპელაციო სასამართლოს არც ამ შემთხვევაში მიუთითებია, კონკრეტულად რომელ მტკიცებულებაზე დაყრდნობით მივიდა ასეთ დასკვნამდე. უძრავი ქონების ნასყიდობის შესახებ 2009 წლის 22 აპრილის ხელშეკრულების პირველი პუნქტის თანახმად, გამყიდველს წარმოადგენს გ. ხ-ი, წარმოდგენილი მ. ბ-ის სახით, ხოლო მყიდველს - მ. ბ-ი. ამავე ხელშეკრულების მე-4 პუნქტის თანახმად, მხარეთა განცხადებით, ნასყიდობის საგანი გაიყიდა 20000 ლარად, ხოლო მე-5 პუნქტის თანახმად, მყიდველი ვალდებულია გამყიდველს ნასყიდობის ფასი სრულად გადაუხადოს ამ ხელშეკრულების სანოტარო წესით დამოწმებისთანავე, გამყიდველი კი ვალდებულია მიიღოს ნასყიდობის ფასი. საგულისხმოა ერთი დეტალი – უძრავი ქონების მყიდველი მ. ბ-ი ადასტურებს, რომ ნასყიდობის თანხა სრულად გადასცა გამყიდველს, ამასთან, გამყიდველის წარმომადგენელი მ. ბ-ი ადასტურებს, რომ ნასყიდობის თანხა სრულად მიიღო ხელშეკრულების სანოტარო წესით დამოწმებისთანავე. სამოქალაქო კოდექსის 104-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, იმ გარიგებით, რომელსაც წარმომადგენელი დებს თავისი უფლებამოსილების ფარგლებში და იმ პირის სახელით, რომელსაც იგი წარმოადგენს, უფლებები და მოვალეობები წარმოეშობა მხოლოდ წარმოდგენილ პირს. ამავე კოდექსის 729-ე, 716-ე მუხლებიდან გამომდინარე, ქონება, რომელიც რწმუნებულმა დავალებული მოქმედების შესრულებისას შეიძინა მარწმუნებლის ხარჯზე და საკუთარი სახელით, ან მარწმუნებელმა გადასცა მას დავალებული მოქმედების შესასრულებლად, კრედიტორებთან რწმუნებულის ურთიერთობაში ჩაითვლება მარწმუნებლის ქონებად. დასახელებული ნორმებიდან გამომდინარე იგულისხმება, რომ გამყიდველმა მიიღო ნასყიდობის თანხა. იმ შემთხვევას, როდესაც წარმომადგენელი მარწმუნებელს თანხას არ გადასცემს, არეგულირებს სამოქალაქო კოდექსის 715-ე მუხლი. ამ მუხლის მიხედვით, რწმუნებული მოვალეა დაუბრუნოს მარწმუნებელს ყველაფერი, რაც მან მიიღო მინდობილი მოქმედების შესრულებასთან დაკავშირებით. ყურადსაღებია, რომ მარწმუნებელსა და რწმუნებულს შორის წარმოშობილი ურთიერთობები გავლენას ვერ მოახდენენ მარწმუნებლის სახელით დადებული გარიგების ნამდვილობაზე;

კასატორები ყურადღებას მიაქცევენ 2009 წლის 16 აპრილის „საკუთრების მინდობის“ ხელშეკრულებაზე. აღნიშნული ხელშეკრულების პირველი პუნქტის თანახმად, საკუთრების მიმნდობმა მინდობილ მესაკუთრეს მართვისა და განკარგვის უფლებით მიანდო მთელი თავისი უძრავ-მოძრავი ქონება (შენობა-ნაგებობები, მიწა, აქციები და სხცა ფასიანი ქაღალდები, წილები სამეწარმეო საზოგადოების საწესდებო კაპიტალში). მინდობილ ქონებაში იგულისხმება ყველა ის ქონებრივი და არაქონებრივი სიკეთე, რომელიც მოცემული აქტის შედგენისას არის ან მომავალში იქნება საკუთრების მიმნდობის საკუთრებაში, სარგებლობასა და/ან მფლობელობაში. მართვაში იგულისხმება ყველა ის მოქმედება, რაც აუცილებელია მინდობილი ქონების ჯეროვანი მოვლისა და დაცვისათვის, ან სასარგებლოა საკუთრების მიმნდობისათვის ნაყოფის მიღების (შემოსავლის) თვალსაზრისით (გაქირავება, იჯარა, აღნაგობა, უზუფრუქტი). განკარგვაში იგულისხმება მინდობილი ქონების გასხვისება ნებისმიერი ფორმით (ჩუქება, გაცვლა, გაყიდვა), მათ შორის, თავის თავზე გადაფორმების უფლებით. ამავე ხელშეკრულების მე-5 პუნქტის მიხედვით, წინამდებარე აქტით დადგენილი უფლებამოსილების ფარგლებში მინდობილი მესაკუთრე უფლებამოსილია დადოს გარიგებები საკუთრების მიმნდობის სახელითა და ხარჯით, მათ შორის, დადოს გარიგება საკუთარ თავთან (მინდობილი მესაკუთრე ერთდროულად წარმოადგენს საკუთარ თავსაც და საკუთრების მიმნდობსაც). ამავე ხელშკრულების მე-9 პუნქტის თანახმად, მინდობილი მესაკუთრე ვალდებულია: ა. წინამდებარე აქტით მინიჭებული უფლებამოსილება განახორციელოს კეთილსინდისიერად და გულისხმიერებით, ბ. საკუთრების მიმნდობს მიაწოდოს ცნობები ქონების მართვის ან/და განკარგვის შესახებ. სამოქალაქო კოდექსის 114-ე მუხლის თანახმად, თუ თანხმობით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული, წარმომადგენელს არ შეუძლია წარმოდგენილი პირის სახელით საკუთარ თავთან თავისი სახელით, ან, როგორც მესამე პირის წარმომადგენელმა, დადოს გარიგება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა გარიგება უკვე არსებობს რაიმე ვალდებულების შესასრულებლად. ამავე კოდექსის 713-ე მუხლის მიხედვით, რწმუნებული მოვალეა მისცეს მარწმუნებელს ინფორმაცია, ხოლო მისი მოთხოვნით – მიაწოდოს ცნობები დავალების შესრულების მიმდინარეობის შესახებ, შესრულების შემდეგ კი ჩააბაროს მას ანგარიში. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკუთრების მინდობის შესახებ ხელშეკრულებიდან და კანონის ზემოთ მოყვანილი ნორმებიდან გამომდინარე კასატორებს მიაჩნიათ, რომ მ. ბ-ს სრული უფლება ჰქონდა დაედო ჩუქებისა და ნასყიდობის ხელშეკრულებები, მისი ქმედებები არ ეწინააღმდეგება არც ხელშეკრულების არსს, არც კანონის მოთხოვნებს და არც ზნეობის ნორმებს. ეს ქმედებები პირდაპირ და ზუსტად ასახავდნენ გ. ხ-ის ნამდვილ ნებას;

კასატორების მითითებით, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს 2005 წლის 22 დეკემბრის №2359 ბრძანებით დამტკიცდა ინსტრუქცია სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ, რომლის 21-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის თანახმად, სანოტარო აქტს ტექსტის ბოლოს ხელი უნდა მოაწეროს სანოტარო მოქმედების ყველა მონაწილემ. ხელმოწერა უნდა შეიცავდეს ხელმომწერის სახელსა და გვარს, სახელი და გვარი უნდა დაიწეროს სრულად და გარკვევით. მოცემულ შემთხვევაში სადავო ანდერძზე გ. ხ-ის სახელი მითითებულია არასწორად, დაფიქსირებულია სახელი „გ.“, ხოლო გვარი საერთოდ არ იკითხება. კასატორთა მოსაზრებით, იმ შემთხვევაში, თუ გ. ხ-ი ნამდვილად იყო საღ გონებაზე და სურდა ანდერძის შედგენა მოსარჩელეების სასარგებლოდ, მას არ გაუჭირდებოდა სახელისა და გვარის სწორად დაწერა. აქედან გამომდინარე ირკვევა, რომ მას არ სურდა ანდერძის შედგენა და ყველანაირად ცდილობდა ხელი მოეწერა გაურკვევლად, ბუნდოვნად, არასწორად;

კასატორების მითითებით, სამოქალაქო კოდექსის 1358-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მოანდერძის სიტყვებით ნოტარიუსის მიერ ჩაწერილი ანდერძი უნდა წაიკითხოს მოანდერძემ და ნოტარიუსის თანდასწრებით მოაწეროს ხელი. სადავო ანდერძში არ არსებობს იმის მინიშნება, რომ ნოტარიუსმა შეასრულა კანონის მოთხოვნა – ანდერძი მიაწოდა გ. ხ-ს, რომელმაც წაიკითხა ანდერძი ნოტარიუსისა და მოწმეების თანდასწრებით. საგულისხმოა, რომ არც ერთმა მოწმემ არ დაადასტურა ეს გარემოება. აღნიშნულის გათვალისწინებით, კასატორების მოსაზრებით, ხსენებული ანდერძი ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი;

საკასაციო საჩივრის მიხედვით, სამოქალაქო კოდექსის 1360-ე მუხლის შესაბამისად, თუ მოანდერძე რაიმე მიზეზით თვითონ ვერ მოაწერს ხელს ანდერძს, მას შეიძლება ხელი მოაწეროს სხვა პირმა, ამასთან, უნდა აღინიშნოს მიზეზი, რის გამოც მოანდერძემ ხელი ვერ მოაწერა. კონკრეტულ შემთხვევაში, სადავო ანდერძში გაკეთებულია შემდეგი ჩანაწერი: „ვინაიდან მოანდერძე ვეღარ ახერხებს ხელის მოწერას, რადგანაც მას უყენია სპეციალური გადასხმის სისტემა, მისი თხოვნით ანდერძს ხელს მოაწერს ლ. ა-ა“. აღნიშნულ ჩანაწერს ეწინააღმდეგება ნოტარიუს ნ. ხ-ას ჩვენება 2010 წლის 16 მარტის სხდომაზე, რომლის მიხედვით, გ. ხ-ს არ აუხსნია ხელის მოწერის შეუძლებლობის მიზეზი. ამავე სხდომაზე მოწმე მანანა ვადაჭკორიამ განმარტა, რომ ანდერძის შედგენისას გ. ხ-ს ხელზე ეკეთა წვეთოვანი, გაუჭირდა, მაგრამ ანდერძს ხელი მოაწერა, ხოლო რაც შეეხება მეორე ანდერძს, მასზე ხელმოწერა უნდოდა, თუმცა ვერ შეძლო და დასვა ჯვარი. იგივე დაადასტურა მოწმე მ. ყ-მა. ამდენად, გ. ხ-ს უარი არ უთქვამს ანდერძის ხელმოწერაზე. ამასთან, საქმეში არსებულ მეორე ანდერძზე არ არის მოანდერძის მიერ დასმული ჯვარი. შესაბამისად, საქმეში არსებული ანდერძი არ წარმოადგენს გ. ხ-ის მიერ შედგენილ ანდერძს;

საკასაციო საჩივრის მიხედვით, სამოქალაქო კოდექსის 1403-ე მუხლის თანახმად, ანდერძი ბათილად ჩაითვლება იმ პირობების არსებობისას, რომლებიც იწვევენ გარიგების ბათილობას საერთოდ. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ანდერძი სასამართლოს მიერ შეიძლება ბათილად იქნეს ცნობილი, თუ იგი შედგენილია კანონით დადგენილი წესების დარღვევით. აღნიშნული ნორმებიდან გამომდინარე, ნოტარიუს ნ. ხ-ას მიერ შედგენილი სანოტარო აქტები ეწინააღმდეგება კანონს, არ არის შედგენილი კანონით დადგენილი მოთხოვნების დაცვით, რის გამოც შეუძლებელია მოანდერძის ნების დადგენა. აქვე გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ ანდერძი სამართლებრივ შედეგს იძენს სამკვიდრო მასის გახსნის დღიდან და იგი ვრცელდება მხოლოდ იმ ქონებაზე, რომელიც წარმოადგენდა მოანდერძის საკუთრებას გარდაცვალების მომენტისათვის.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 2 აპრილის განჩინებით ქ. ჩ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩა განუხილველად კასატორის მიერ ხარვეზის შეუვსებლობის გამო. ამავე სასამართლოს 2012 წლის 6 აპრილის განჩინებით მ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად, 2012 წლის 11 ივნისის განჩინებით კი მითითებული საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი და დადგინდა საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ განიხილა საკასაციო საჩივარი, შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთებულობა და მიიჩნევს, რომ მ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებების შესაბამისად:

1. საკუთრების მინდობის შესახებ 2009 წლის 16 აპრილის ხელშეკრულებით (სანოტარო აქტი №090052397) გ. ხ-მა მ. ბ-ს მართვისა და განკარგვის უფლებით მიანდო მთელი თავისი უძრავ-მოძრავი ქონება. დასახელებული ხელშეკრულების პირველი პუნქტის მიხედვით, განკარგვაში იგულისხმება მინდობილი ქონების გასხვისება ნებისმიერი ფორმით (ჩუქება, გაცვალა, გაყიდვა), მათ შორის, თავის თავზე გადაფორმების უფლებით. ხელშეკრულების მე-5 პუნქტში მითითებულია, რომ წინამდებარე აქტით დადგენილი უფლებამოსილების ფარგლებში მინდობილი მესაკუთრე უფლებამოსილია, დადოს გარიგებები საკუთრების მიმნდობის სახელითა და ხარჯით, მათ შორის დადოს გარიგება საკუთარ თავთან (მინდობილი მესაკუთრე ერთდროულად წარმოადგენს საკუთარ თავსაც და მიმნდობსაც);

2. 2009 წლის 21 აპრილს ნოტარიუსმა ნ. ხ-ამ კლინიკა „მედულაში“ ტექნიკური საშუალების გამოყენებით, მოწმეების თანდასწრებით გ. ხ-ის თხოვნით შეადგინა ანდერძი (ანდერძის შედგენის დრო - 10.30 საათიდან 11.30 საათამდე). იმავე დღეს, 13.00 საათიდან 13.45 საათამდე დროის მონაკვეთში, იმავე ნოტარიუსის თანდასწრებით შედგა დამატებით ახალი საანდერძო განკარგულება ქ. ტ-სა და ს. ა-ის სასარგებლოდ. ამ შემთხვევაში მოანდერძის თხოვნით მის ნაცვლად ანდერძზე ხელი მოაწერა მკურნალმა ექიმმა ლ. ა-ამ;

5. 2009 წლის 27 აპრილის სანოტარო აქტის თანახმად, ნოტარიუსი ნ. ხ-ა გამოცხადდა კლინიკა „მედულაში“ და გ. ხ-ის თხოვნით, მოწმეების - მ. ვ-ას, მ. ყ-სა და მ. მ-ის თანდასწრებით, ლ. ა-ას ხელმოწერით (ვინაიდან გ. ხ-ს ედგა გადასხმის სისტემა და არ შეეძლო ხელის მოწერა) გააუქმა 2009 წლის 16 აპრილს ნოტარიუს ქ. ჩ-ის მიერ გაცემული საკუთრების მინდობის ხელშეკრულება №090052397;

6. გ. ხ-ი გარდაიცვალა 2009 წლის 1 მაისს;

7. ვერ იქნა დადასტურებული ის გარემოება, რომ 2009 წლის 16 აპრილის საკუთრების მინდობის შესახებ ხელშეკრულების დადებისას ადგილი ჰქონდა მ. ბ-ის მიერ საკუთრების მიმნდობის – გ. ბ-ის მოტყუებას.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). განსახილველ შემთხვევაში, ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ, რაც სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, დასაბუთებული პრეტენზია წამოყენებული არ არის.

დადგენილი გარემოებების მხედველობაში მიღებით საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები, რომელთა შესაბამისად, სადავო ჩუქებისა და ნასყიდობის ხელშეკრულებები წარმოადგენს ზნეობისა და კანონის საწინააღმდეგო გარიგებებს, ვინაიდან არ შეესაბამება ამ ხელშეკრულებებით განკარგული ქონების მესაკუთრის ნებასა და მის ინტერესებს.

გამომდინარე იქედან, რომ 2009 წლის 22 აპრილის ჩუქებისა და ნასყიდობის ხელშეკრულებებით ქონების განკარგვა განხორციელდა მესაკუთრის - გ. ხ-ის მიერ გაცემული საკუთრების მინდობის შესახებ სანოტარო აქტის საფუძველზე, მათთან მიმართებით მესაკუთრის ნება სწორედ დასახელებული სანოტარო აქტის შინაარსიდან, იურიდიული მნიშვნელობიდან გამომდინარე უნდა შეფასდეს.

სამოქალაქო კოდექსის 103-ე მუხლის შესაბამისად, გარიგება შეიძლება დაიდოს წარმომადგენლის მეშვეობითაც. წარმომადგენლის უფლებამოსილება ან კანონიდან გამომდინარეობს ანდა წარმოიშობა დავალების (მინდობილობის) საფუძველზე. სამოქალაქო კოდექსის 107-ე მუხლის მიხედვით, უფლებამოსილების (რწმუნებულების) მიცემა ხდება რწმუნებულის ან იმ მესამე პირის მიმართ ნების გამოვლენით, რომელთანაც უნდა შედგეს წარმომადგენლობა. სამოქალაქო კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, იმ გარიგებით, რომელსაც წარმომადგენელი დებს თავისი უფლებამოსილების ფარგლებში, და იმ პირის სახელით, რომელსაც იგი წარმოადგენს, უფლებები და მოვალეობები წარმოეშობა მხოლოდ წარმოდგენილ პირს.

სამოქალაქო კოდექსის 709-ე მუხლის შესაბამისად, დავალების ხელშეკრულებით რწმუნებული ვალდებულია, შეასრულოს მისთვის დავალებული (მინდობილი) ერთი ან რამდენიმე მოქმედება მარწმუნებლის სახელითა და ხარჯზე.

სამოქალაქო კოდექსის 724-ე მუხლის მიხედვით, საკუთრების მინდობის ხელშეკრულებით საკუთრების მიმნდობი გადასცემს ქონებას მინდობილ მესაკუთრეს, რომელიც იღებს და მართავს მას საკუთრების მიმნდობის ინტერესების შესაბამისად. ამავე კოდექსის 725-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მინდობილი მესაკუთრე მოვალეა, მართოს მინდობილი საკუთრება თავისი სახელით, მაგრამ საკუთრების მიმნდობის რისკითა და ხარჯით.

დასახელებული ნორმების შესაბამისად, ხელშეკრულებიდან გამომდინარე წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება შეიძლება არსებობდეს დავალების ან საკუთრების მინდობის საფუძველზე ან მათ გარეშე. საკუთრების მინდობა, თავისი კლასიკური არსითა და დანიშნულებით, გულისხმობს მინდობილი პირის უფლებასა და ვალდებულებას, მართოს მინდობილი ქონება თავისი სახელით, თუმცა, მინდობილი მესაკუთრის ინტერესების შესაბამისად. საკუთრების მინდობა დავალების ხელშეკრულების ერთ-ერთი სახესხვაობაა იმ თავისებურებით, რომ საკუთრების მინდობის დროს დავალების არსი მდგომარეობს მინდობილი ქონების მართვაში. დავალების ხელშეკრულება კი მიეკუთვნება იმ ხელშეკრულებათა ტიპს, რომელიც დაკავშირებულია სამუშაოს შესრულებასთან. დავალებისა და საკუთრების მინდობის ხელშეკრულება ხასიათდება ერთი მთავარი საერთო თავისებურებით, კერძოდ, სამართალურთიერთობის სუბიექტი სხვა მესამე პირი არ არის. სამართალურთიერთობა ყალიბდება ერთ შემთხვევაში საკუთრების მიმნდობსა და მინდობილ მესაკუთრეს შორის, ხოლო მეორე შემთხვევაში - მარწმუნებელსა და რწმუნებულს შორის. მოცემულ შემთხვევაში, გ. ხ-მა 2009 წლის 16 აპრილის სანოტარო აქტით ცალმხრივად გამოხატა ნება, მ. ბ-ის მიენიჭებინა კუთვნილი უძრავი ქონების მართვისა და განკარგვის უფლებამოსილება. აღნიშნული მინდობილობის სიტყვა-სიტყვითი, ლოგიკური და შინაარსობრივი განმარტების შედეგად, სახეზეა შერეული ტიპის გარიგება, რომელიც ქონების მართვის უფლებამოსილების მინიჭების ნაწილში წარმოადგენს საკუთრების მინდობას და შესაბამისად, ამ ნაწილის შესაბამისად განხორციელებული ქმედებები უნდა იქნეს დარეგულირებული სამოქალაქო კოდექსის 724-729-ე მუხლებით. თუმცა მოცემულ შემთხვევაში სადავო სამართალურთიერთობა ეხება არა ქონების მართვის ნაწილში განხორციელებულ მოქმედებას, არამედ ქონების განკარგვასთან მიმართებით დადებული გარიგებების ნამდვილობას. შესაბამისად, წარმოშობილი სადავო სამართალურთიერთობის კანონის შესაბამისად მოწესრიგების მიზნებისათვის მნიშვნელოვანია, ქონების გასხვისების უფლებამოსილების მინიჭების ნაწილში სამართალურთიერთობის სწორად კვალიფიკაცია. ამ მხრივ მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული დავალების ხელშეკრულებისა და მინდობილობის თავისებურებანი. დავალების ხელშეკრულებისაგან განსხვავებით მინდობილობა მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის უზრუნველყოფად წარმოდგენილსა და მესამე პირს შორის და ემსახურება წარმომადგენლის უფლებამოსილების დადასტურებას. წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მინიჭება და დავალების ხელშეკრულების დადება – ეს ორი ერთმანეთისაგან დამოუკიდებელი სამართალურთიერთობაა. დავალების ხელშეკრულების საფუძველზე ცალკეული მოქმედების შესასრულებლად შეიძლება გაიცეს მინდობილობა. შეიძლება არ დაიდოს დავალების ხელშეკრულება და გაიცეს მინდობილობა, ან პირიქით - დაიდოს დავალების ხელშეკრულება და არ გაიცეს მინდობილობა. ამდენად, მინდობილობას შეიძლება საფუძვლად დაედოს ან არ დაედოს დავალების ხელშეკრულება. სამოქალაქო კოდექსის 709-723-ე მუხლებით განსაზღვრული ნორმებიდან გამომდინარე, დავალების ხელშეკრულება ითვალისწინებს მარწმუნებელსა და რწმუნებულს შორის ორმხრივი უფლებებისა და ვალდებულებების წარმოშობას. მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა მარწმუნებლის მიერ ცალმხრივად გამოხატული ნება, რომელიც მიმართულია, მესამე პირთა წინაშე დაადასტუროს რწმუნებულის უფლებამოსილება. შესაბამისად, ადგილი აქვს მინდობილობის საფუძველზე წარმოშობილ სამართლაურთიერთობას, რომელიც წესრიგდება სამოქალაქო კოდექსის 103-114-ე მუხლებით. დასახელებული ნორმების შესაბამისად, მარწმუნებლის მიერ გამოხატული ნება, წარმომადგენელმა მისი სახელით განახორციელოს გარკვეული ქმედება, წარმოშობს წარმომადგენლის შესაბამის უფლებამოსილებას.

საქმეზე დადგენილი გარემოებების მიხედვით, 2009 წლის 16 აპრილის სანოტარო აქტში ნათლად არის გადმოცემული გ. ხ-ის ნება, რომლის შესაბამისად, მან მ. ბ-ს მიანიაჭა კუთვნილი ქონების ნებისმიერი ფორმით განკარგვის, მათ შორის, თავის თავზე გადაფორმების უფლებამოსილება. ამგვარად ჩამოყალიბებული ნების შინაარსიდან გამომდინარე, წარმომადგენლის უფლებამოსილება ქონების განკარგვასთან დაკავშირებით შეუზღუდავია და ვერ იქნება მიჩნეული დამოკიდებულად რაიმე სახის პირობაზე. უფლებამოსილების მინიჭების ინტერესი შეიძლება გამომდინარეობდეს მარწმუნებელსა და წარმომადგენელს შორის არსებული როგორც პირადი, ასევე სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან, რომლის დადგენა არ წარმოადგენს არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტორს მინდობილობიდან გამომდინარე უფლებამოსილების შეფასებისას. არამედ არსებითია მარწმუნებლის ნების ნამდვილობა, რომლის არსებობის პირობებში ივარაუდება, რომ წარმომადგენლის მიერ თავისი უფლებამოსილების ფარგლებში განხორციელებული მოქმედებები შეესაბამება მარწმუნებლის ინტერესებს. სწორედ ამგვარი პრეზუმფცია გამომდინარეობს კანონიდან, რომელიც თითქმის გაუბათილებელია და უზრუნველყოფს სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობას. მარწმუნებლის ინტერესების შესაბამისად განხორციელებული კანონით აუკრძალავი ქმედების ამორალურად მიჩნევაზე პრეტენზია კი დაუსაბუთებელია და ვერ იქნება გაზიარებული.

როგორც განიმარტა, მინდობილობის გაცემასთან დაკავშირებული სამართლურთიერთობა დამოუკიდებელია მარწმუნებელსა და რწმუნებულს შორის არსებული სახელშეკრულებო ურთიერთობისაგან. მინდობილობა თუ ადასტურებს წარმომადგენლის უფლებამოსილებას, მარწმუნებლის სახელით განახორციელოს გარკვეული ქმედება, დავალება არეგულირებს ურთიერთობას მარწმუნებელსა და რწმუნებულს შორის. მოცემულ შემთხვევაში 2009 წლის 16 აპრილის სანოტარო აქტის სახით სახეზეა სხვადასხვა ტიპის გარიგებების სინთეზი, რომელიც საკუთრების განკარგვის უფლებამოსილების მინიჭების ნაწილში მინდობილობაა და არ ითვალისწინებს მარწმუნებელსა და რწმუნებულს შორის კონკრეტული სახის დავალებასთან არსებული სამართალურთიერთობის არსებობას. ასეთის არსებობის შემთხვევაში რწმუნებულის მხრიდან მარწმუნებულის მიმართ არსებული ვალდებულების დარღვევა გავლენას ვერ მოახდენდა მინდობილობით განსაზღვრული უფლებამოსილების ნამდვილობაზე. ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების დარღვევა კრედიტორს ანიჭებს მისგან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნას, რაც არ წარმოადგენს წინამდებარე დავის საგანს.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე პალატა თვლის, რომ არ არსებობს 2009 წლის 16 აპრილის მინდობილობით განსაზღვრული უფლებამოსილების საფუძველზე 2009 წლის 22 აპრილს გაფორმებული ჩუქებისა და ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის საფუძველი, რის გამოც შესაბამის ნაწილში უნდა დაკმაყოფილდეს მ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი, გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და ქ. ტ-სა და ს. ა-ს უარი ეთქვათ სარჩელების დაკმაყოფილებაზე.

2009 წლის 22 აპრილის ხელშეკრულებების ნამდვილობის პირობებში მ. ბ-ს არ გააჩნია გ. ხ-ის 2009 წლის 21 აპრილის ანდერძის ბათილობის მოთხოვნის მიმართ ინტერესი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლის შესაბამისად, აღიარებით სარჩელის დასაბუთებულობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ რა შედეგის მოტანა შეუძლია მას მოსარჩელისათვის. მოცემულ შემთხვევაში სადავო ანდერძი გავლენას არ ახდენს მ. ბ-ის უფლებრივ მდგომარეობაზე. ამდენად, არ არსებობს ანდერძის ბათილად ცნობის თაობაზე კასატორის მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თავად მიიღოს გადაწყვეტილება, ვინაიდან საქმეში არ არის მტკიცებულება, რომელიც სააპელაციო სასამართლოს არ შეუფასებია, ასევე ფაქტობრივი გარემოებები დადგენას არ საჭიროებს.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს მოთხოვნის დაკმაყოფილებული ნაწილის პროპორციულად. აღნიშნული დანაწესიდან გამომდინარე, იმის გათვალისწინებით, რომ მ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა 2009 წლის 22 აპრილის ჩუქებისა და ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობაზე უარის თქმის მოთხოვნის ნაწილში, და დასახელებული მოთხოვნის ღირებულების - 40 000 ლარის შესაბამისად მ. ბ-ის მიერ ბაჟი გადახდილია საკასაციო საჩივრისათვის 2000 ლარის ოდენობით (ტომი 4, ს.ფ. 160-162 - განჩინება, ტომი 4, ს.ფ. 176-179 - საგადახდო დავალება, სალაროს შემოსავლის ორდერი), მოწინააღმდეგე მხარეებს მ. ბ-ის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროთ 2000 ლარის ანაზღაურება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. მ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 17 იანვრის გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც დაკმაყოფილდა ქ. ტ-ის სარჩელი გ. ხ-სა (წარმოდგენილი მ. ბ-ის მიერ 2009 წლის 16 აპრილის სანოტარო აქტის საფუძველზე) და მ. ბ-ს შორის 2009 წლის 22 აპრილს დადებული მოძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულების (რეესტრში რეგისტრაციის #090058035) ბათილად ცნობისა და მ. ბ-ის მფლობელობიდან მოძრავი ნივთების გამოთხოვის თაობაზე (მე-3, მე-4 და მე-5 პუნქტები), ასევე ს. ა-ის სარჩელი გ. ხ-სა (წარმოდგენილი მ. ბ-ის მიერ 2009 წლის 16 აპრილის სანოტარო აქტის საფუძველზე) და მ. ბ-ს შორის 2009 წლის 22 აპრილს დადებული უძრავი ქონების (საკადასტრო ნომერი ...) ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე (მე-6 და მე-7 პუნქტები) და ამ ნაწილში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. ქ. ტ-ის სარჩელი გ. ხ-სა (წარმოდგენილი მ. ბ-ის მიერ 2009 წლის 16 აპრილის სანოტარო აქტის საფუძველზე) და მ. ბ-ს შორის 2009 წლის 22 აპრილს დადებული მოძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულების (რეესტრში რეგისტრაციის #090058035) ბათილად ცნობისა და მ. ბ-ის მფლობელობიდან მოძრავი ნივთების გამოთხოვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს;

4. ს. ა-ის სარჩელი გ. ხ-სა (წარმოდგენილი მ. ბ-ის მიერ 2009 წლის 16 აპრილის სანოტარო აქტის საფუძველზე) და მ. ბ-ს შორის 2009 წლის 22 აპრილს დადებული უძრავი ქონების (საკადასტრო ნომერი ...) ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს;

5. დანარჩენ ნაწილში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 17 იანვრის გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად;

6. ქ. ტ-სა და ს. ა-ს მ. ბ-ის სასარგებლოდ დაეკისროთ ამ უკანასკნელის საკასაციო საჩივრისათვის გადახდილი ბაჟის ანაზღურება 2000 ლარის ოდენობით;

7. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ვ. როინიშვილი

მოსამართლეები ბ. ალავიძე

პ. სილაგაძე