№ ას-472-448-2013 5 დეკემბერი, 2013 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები – 1. ი. კ-ე (მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელის მოპასუხე)

2. ნ. ა-ე ( მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 13 მარტის გადაწყვეტილება

კასატორ ი. კ-ის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

კასატორ ნ. ა-ის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – სხვა პირის ქონებაზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურება (ძირითადი სარჩელით), თანხის დაკისრება (შეგებებული სარჩელით)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ი. კ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ნ. ა-ის წინააღმდეგ და მოითხოვა მოპასუხისათვის, მოსარჩელის სასარგებლოდ, 15 059.21 ლარის გადახდის დაკისრება შემდეგი საფუძვლებით: სარჩელის თანახმად, ი. კ-ე 1990 წლიდან ოჯახთან ერთად ცხოვრობს ქ. თბილისში, მ-ის ქ. №26-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის სარდაფის სართულზე არსებულ ფართში, რომელიც „თბილმეტრომშენის” ადმინისტრაციამ, მოსარჩელის მეუღლეს, როგორც ორგანიზაციის თანამშრომელს, გამოუყო. მიუხედავად იმისა, რომ ზემოაღნიშნულ ფართს მოსარჩელე ფლობდა უკანასკნელ მომენტამდე და 2006 წლის 29 დეკემბრამდე აღნიშნულ მფლობელობას სადავოდ არავინ ხდიდა, მასზე არ გავრცელდა ”საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ” საქართველოს კანონით დადგენილი გარანტიები და უძრავი ქონების მესაკუთრის მიერ აღძრული სარჩელის საფუძველზე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის მიერ 2007 წლის 18 დეკემბერს გამოტანილი გადაწყვეტილებით მას შეუწყდა მფლობელობა ზემოხსენებულ მისამართზე დაკავებულ ფართზე. გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში. ქ. თბილისის გლდანი-ნაძალადევის სამმართველოს პოლიციის შესაბამისი განყოფილების ინსპექტორის მიერ 2011 წლის 1 დეკემბერს გამოცემული წერილობითი გაფრთხილებით დაევალა ზემოხსენებული ფართის გამოთავისუფლება. იმის გათვალისწინებით, რომ ზემოაღნიშნულ ფართს მოსარჩელე ფლობდა წლების განმავლობაში და აღნიშნულის თაობაზე მას არავინ ედავებოდა, დაკავებულ ფართში მეუღლესთან ერთად განახორციელა მნიშვნელოვანი სარეკონსტრუქციო და სარემონტო სამუშაოები, რამაც არსებითად შეცვალა ფართის, როგორც კონსტრუქცია, ისე ფუნქცია. ამის ერთ-ერთ გამოხატულებას წარმოადგენს ის გარემოება, რომ ხსენებული ფართი თავიდან წარმოადგენდა სარდაფის დანიშნულების მქონე ობიექტს, ხოლო რეკონსტრუქციის შედეგად იქცა საცხოვრებელ ფართად, რამაც არსებითად პოზიტიური გახადა მისი ფუნქციური დანიშნულება და, შესაბამისად, გაიზარდა ქონების საბაზრო ღირებულება. მოსარჩელის მიერ ჩატარებული სარემონტო სამუშაოების ღირებულება შეადგენს 15 059.21 ლარს.

მოპასუხე ნ. ა-ემ სარჩელი არ ცნო იმ მოტივით, რომ მოსარჩელეს ოჯახთან ერთად თვითნებურად ჰქონდა დაკავებული ქ. თბილისში, მ-ის ქუჩა 2/6-ში მდებარე, კ. ა-ის საკუთრებაში არსებული სახლის სარდაფის სართული. ვინაიდან მოსარჩელეები ნებაყოფლობით არ ტოვებდნენ ბინას, სარჩელის შეტანის გზით დაკმაყოფილდა მისი მოთხოვნა. სახლი დღესაც ისეთივეა, როგორც თავდაპირველად, მასზე რაიმე სახის რეკონსტრუქცია, რაც შიდა ფართის მოცულობას გაზრდიდა არ ჩატარებულა. მოპასუხის განმარტებით, ფართზე რაიმე ისეთი სახის სარემონტო სამუშაო, რაც მისი ღირებულების გაზრდასა და მესაკუთრის უსაფუძვლო გამდიდრებას გამოიწვევდა, არ შესრულებულა. ამასთან, ნ. ა-ემ ი. კ-ის მიმართ აღძრა შეგებებული სარჩელი, რომლითაც მოითხოვა ი. კ-ის, მის სასარგებლოდ, 11 640 ლარისა და 90.88 ლარის გადახდის დაკისრება შემდეგი საფუძვლებით: ი. კ-ეს რამდენიმე წელი თვითნებურად ჰქონდა დაკავებული ნ. ა-ის საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთი, 2006 წლის 1 დეკემბრიდან 2011 წლის 1 დეკემბრამდე მესაკუთრე ვერ სარგებლობდა კუთვნილი უძრავი ქონებით, ამ პერიოდში მისაღები სარგებელია 11 640 ლარი, ამასთან, ი. კ-ემ გადაუხდელი დატოვა მის მიერ მოხმარებული ბუნებრივი აირის საფასური, რომელიც შეადგენს 80.48 ლარს, მიერთების საფასურია 10.4 ლარი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ი. კ-ის სარჩელი, მოპასუხე ნ. ა-ის მიმართ ქონების გასაუმჯობესებლად გაღებული ხარჯის ანაზღაურების შესახებ, დაკმაყოფილდა, ნ. ა-ეს, ი. კ-ის სასარგებლოდ, დაეკისრა 15 059.21 ლარის გადახდა. მოპასუხე ნ. ა-ეს მოსარჩელე ი. კ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 452 ლარის გადახდა სარჩელზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად; მოპასუხე ნ. ა-ეს, მოსარჩელე ი. კ-ის სასარგებლოდ, დაეკისრა 843.30 ლარის გადახდა მოსარჩელის მიერ ექსპერტიზის მომსახურების ხარჯის ასანაზღაურებლად; ნ. ა-ის შეგებებული სარჩელი, მოპასუხე ი. კ-ის მიმართ, თანხის დაკისრების შესახებ დაკმაყოფილდა, მოპასუხე ი. კ-ეს მოსარჩელე ნ. ა-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 11 640 ლარისა და 90.88 ლარის გადახდა. მოპასუხე ი. კ-ეს, მოსარჩელე ნ. ა-ის სასარგებლოდ, დაეკისრა 352 ლარის გადახდა სარჩელზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად. მოპასუხე ი. კ-ეს, მოსარჩელე ნ. ა-ის სასარგებლოდ, დაეკისრა 177 ლარის გადახდა სასამართლოსგარეშე ხარჯის ასანაზღაურებლად.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ.

ი. კ-ემ სააპელაციო საჩივრით მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

ნ. ა-ემ სააპელაციო საჩივრით მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 13 მარტის გადაწყვეტილებით ნ. ა-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ი. კ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 22.10.2012 წლის გადაწყვეტილება ი. კ-ის, ნ. ა-ის სასარგებლოდ, 11 640 ლარის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, შეგებებულ სარჩელში მოპასუხე ი. კ-ეს, ნ. ა-ის სასარგებლოდ, დაეკისრა 6 984 ლარის ანაზღაურება, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილება დანარჩენ ნაწილში დარჩა უცვლელი; ნ. ა-ეს ი. კ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ნაწილის – 186.24 ლარის ანაზღაურება.

პალატამ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ქ. თბილისში, მ-ის ქუჩა №2/6-ში მდებარე №2 შენობიდან სარდაფის სართულს 1990 წლიდან 2011 წლის დეკემბრამდე ფლობდა მოსარჩელე ი. კ-ე (სარჩელი, ტ. I, ს.ფ. 31-39, შეგებებული სარჩელი, ტ.I, ს.ფ.199-211; გადაწყვეტილებები, ტ. I, ს.ფ. 52-57; გაფრთხილება ტ.I, ს.ფ.58), რაც მხარეთა შორის სადავო არ გამხდარა და საქმის მასალებითაც დადასტურდა;

2011 წლის დეკემბერშივე ი. კ-ემ მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს (ტ.I, ს.ფ.31);

ქ. თბილისში, მ-ის ქუჩა №2/6-ში მდებარე №2 შენობიდან სარდაფის სართული საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით ირიცხება ნ. ა-ის სახელზე (ტ. I, ს.ფ. 19,20);

ი. კ-ის მიერ ნ. ა-ის კუთვნილი სარდაფის სართულზე ჩატარებული სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოების შედეგად გაიზარდა ქონების ღირებულება;

ი. კ-ე სარჩელით ითხოვს ნ. ა-ის იმ თანხის დაკისრებას, რითიც გაიზარდა მოპასუხის სახელზე რიცხული ქონების ღირებულება მოსარჩელის მიერ ამ ქონების გასაუმჯობესებლად შესრულებული სამუშაოების ჩატარების შედეგად, შესაბამისად, პალატის აზრით, სარჩელი კონდიქციური ხასიათისაა. ი. კ-ე კონდიქციური მოთხოვნის ოდენობას განსაზღვრავს სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 23.12.2011 წლის დასკვნის საფუძველზე 15059.21 ლარით, ნ. ა-ე კი, ეყრდნობა თავად მის მიერვე წარმოდგენილ შპს „კ-ის“ 02.05.2012 წლის დასკვნას, რომლითაც შესრულებული სამუშაოების საორიენტაციო სახარჯთაღრიცხვო ღირებულება განსაზღვრულია 10 420.24 ლარით.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ კონდიქციური ვალდებულების ოდენობის განსაზღვრისას თბილისის საქალაქო სასამართლო მართებულად დაეყრდნო ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 23.12.2011წლის დასკვნას, რომელიც ზუსტად, სრულყოფილად და დასაბუთებულად პასუხობდა ექსპერტის წინაშე დასმულ შეკითხვას საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტთან დაკავშირებით და ამასთან, აღნიშნული დასკვნისა და მოწმეთა ჩვენებების საფუძველზე, მართებულად მიიჩნია დადგენილად, რომ ი. კ-ის მიერ ფართში განხორციელებული სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოების შედეგად შეიცვალა ფართის კონსტრუქცია, მისი ფუნქცია და, შესაბამისად, გაიზარდა ქონების ღირებულება. ამდენად, პალატის მოსაზრებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მართებულად დაკმაყოფილდა ი. კ-ის სარჩელი ნ. ა-ის მიმართ კონდიქციური ვალდებულების (უსაფუძვლო გამდიდრებიდან წარმოშობილი ვალდებულების) - 15059.21 ლარის დაკისრების თაობაზე.

პალატამ მიიჩნია, რომ უსაფუძვლო იყო ნ. ა-ის მითითება ი. კ-ის მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე. აღნიშნულთან მიმართებით პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 979-ე, 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და აღნიშნა, რომ გადაწყვეტილება, რომლითაც დადგინდა, რომ ი. კ-ეს არ ჰქონდა ფართის ფლობის უფლება და დაკმაყოფილდა მოთხოვნა მის გამოსახლებასთან დაკავშირებით, კანონიერ ძალაში შევიდა 25.07.2011წელს, ხოლო გამოასახლეს მხოლოდ 2011წლის დეკემბერში და დეკემბერშივე აღიძრა სარჩელი კონდიქციური მოთხოვნით, რაც ცხადყოფდა, რომ მისი სარჩელი ხანდაზმული არ იყო.

პალატის მითითებით, ნ. ა-ე შეგებებული სარჩელით ითხოვს ი. კ-ის 2006 წლის 1 დეკემბრიდან სადავო უძრავი ნივთის მფლობელობის შეწყვეტამდე პერიოდში მისი კუთვნილი უძრავი ქონებით სარგებლობის შეუძლებლობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას. ი. კ-ე გამოასახლეს და მან სარჩელი სასამართლოში წარადგინა 2011 წლის დეკემბერში. შეგებებული სარჩელის მოსარჩელის განმარტებით, ი. კ-ე უკანონოდ ფლობდა მის საკუთრებას, რითიც მას მოესპო ქონებით შემოსავლის მიღების - გაქირავების, შესაძლებლობა. იმ ფაქტს, რომ ი. კ-ე სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე (ანუ მართლსაწინააღმდეგოდ) და ბრალეულად ფლობდა სადავო უძრავ ქონებას, ადასტურებს თბილისის საქალაქო სასამართლოს 18.12.2007წ. გადაწყვეტილება (ტ,I, ს.ფ.52-64). იკვეთება მიზეზობრივი კავშირი (ფართის გაუქირავებლობით შემოსავლის მიუღებლობა) და ზიანი. ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას მოსარჩელე ეყრდნობა შპს „კ-ის“ 02.05.2012წ. აუდიტორული დასკვნას, რომლითაც 2006 წლის 1 დეკემბრიდან 2011 წლის 1 დეკემბრამდე პერიოდში ქ. თბილისში, მ-ის ქუჩა №2/6-ში მდებარე სადავო უძრავი ქონების გაქირავების შემთხვევაში სავარაუდო შემოსავალი განსაზღვრულია 11 640 ლარით, შესაბამისად, ერთი თვის საიჯარო ქირად მითითებულია 194 ლარი (ტ.I, ს.ფ. 166,167; 168-195). რაიმე სხვა მტკიცებულება, რაც სადავო უძრავი ქონების ერთი თვის საიჯარო ქირის ოდენობას განსაზღვრავდა, საქმეში წარმოდგენილი არ არის. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ზიანის ოდენოbა უნდა განსაზღვრულიყო შპს „კ-ის“ დასკვნისა და უძრავი ქონების საიჯარო ქირის განსაზღვრის ანგარიშის მიხედვით.

პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე და აღნიშნა, რომქ ვინაიდან თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილებით დასტურდებოდა, რომ სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრე კ. ა-ე (სწორედ მისი უფლებამონაცვლეა ამჟამინდელი მესაკუთრე ნ. ა-ე, რომელიც იმავე საქმეში იყო ჩაბმული უფლებამონაცვლედ) ვერ სარგებლობდა კუთვნილი ფართით წლების მანძილზე, რადგან ი. კ-ე შეჭრილი იყო ფართში სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე (ტ,I, ს.ფ.52-64). შესაბამისად, მან იცოდა როგორც ზიანის, ისე, ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 144-ე მუხლზე მითითებით, პალატამ აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის სადავო არ იყო და საქმის მასალებითაც დგინდებოდა, რომ ი. კ-ემ გადაუხდელი დატოვა მის მიერ მოხმარებული ბუნებრივი აირის საფასური, რამაც შეადგინა 80.48 ლარი. დავალიანების გამო ბუნებრივი აირის მიწოდება შეწყდა და მიერთების საფასურმა შეადგინა 10.4 ლარი (იხ: აბონენტის ბრუნვის ისტორია, ტ.I, ს.ფ.258, 259). შესაბამისად, პალატის მოსაზრებით, არსებობდა მისი მხრიდან ნ. ა-ის სასარგებლოდ 90.88 ლარის გადახდის საფუძველი და ამ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დატოვებას ექვემდებარებოდა.

სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე, 317-ე, 987-ე, 991-ე, 979-ე მუხლებით და იმ დადგენილი გარემოების გათვალისწინებით, რომ ი. კ-ის მიერ ნ. ა-ის კუთვნილი სარდაფის სართულზე ჩატარებული, 15 059.21 ლარად ღირებული სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოების შედეგად, გაიზარდა ქონების ფასი, პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად დააკმაყოფილა ი. კ-ის სარჩელი სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრისთვის 15 059.21 ლარის დაკისრების თაობაზე და არ არსებობდა ნ. ა-ის სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი.

სააპელაციო პალატამ სამოქალაქო კოდექსის 992-ე, 408.1-ე, 411-ე, 412-ე მუხლებზე მითითებით, მიაჩნია, რომ, ვინაიდან მოპასუხეს 1990 წლიდან 2011 წლის დეკემბრამდე საფუძვლის გარეშე, მოსარჩელის ნების საწინააღმდეგოდ ეკავა ნ. ა-ის საკუთრება, აღნიშნულით მოსარჩელეს მიადგა ზიანი, რაც გამოიხატება, მისი საკუთრების გამოყენების ხელშეშლის გამო, მიუღებელ შემოსავალში. ამასთან, მოპასუხეს, რომელიც მესაკუთრის ნებართვის გარეშე აგრძელებდა ნივთით სარგებლობას, უნდა გაეთვალისწინებინა, რომ მოსარჩელე ვერ ისარგებლებდა მის საკუთრებაში არსებული ფართით და მისი გაქირავებით (იჯარით გაცემით) შემოსავალს ვერ მიიღებდა. ზიანი, რაც გამოიხატება, ქონების გამოუყენებლობის გამო, მიუღებელ შემოსავალში, ზიანის მიმყენებლისათვის წინასწარ სავარაუდო იყო. მოსარჩელისთვის ზიანის მიყენება გამოწვეულია მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ბრალეული ქმედებით.

ვინაიდან დადგენილი იყო, რომ ნ. ა-ის შეგებებულ სარჩელზე უნდა გავრცელებულიყო ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა და შეგებებული სარჩელი უნდა დაკმაყოფილებულიყო მხოლოდ სამი წლის მიუღებელი შემოსავლის ნაწილში, პალატამ მიიჩნია, რომ ი. კ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილებას ექვემდებარებოდა, კერძოდ, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 19.11.2012 წლის გადაწყვეტილება უნდა გაუქმებულიყო ი. კ-ის ნ. ა-ის სასარგებლოდ 11 640 ლარის დაკისრების ნაწილში და ი. კ-ეს ნ. ა-ის სასარგებლოდ უნდა დაეკისრებოდა 6 984 ლარის ანაზღაურება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 13 მარტის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ.

ი. კ-ემ საკასაციო საჩივრით მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით ნ. ა-ის შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორის აზრით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი უსწორობა განსაკუთრებით იკვეთება იმ ნაწილში, რომლითაც, მართალია, ნ. ა-ის შეგებებული სარჩელი ნაწილობრივ უარყოფილ იქნა და მოთხოვნა მხოლოდ ი. კ-ის გამოსახლებამდე განვლილი სამი წლის ფარგლებში დაკმაყოფილდა, მაგრამ, სააპელაციო სასამართლომ ეს სამწლიანი პერიოდიც არასწორად გამოთვალა, კერძოდ, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ი. კ-ე გამოსახლდა 2011 წლის დეკემბერში და ნ. ა-ის მოთხოვნაც სწორედ 2011 წლის 1 დეკემბრამდე პერიოდს მოიცავდა, თუმცა მან შეგებებული სარჩელი 2012 წლის ივნისში აღძრა, ანუ გამოსახლებიდან 6 თვის შემდეგ, მაშინ, როდესაც შეგებებული სარჩელის შინაარსიდან გამომდინარე, ნ. ა-ე მიყენებული ზიანის გამომწვევ ერთადერთ მიზეზად სადავო ბინაში ი. კ-ის უკანონოდ ცხოვრების ფაქტს მიიჩნევდა. ამდენად, იმ პირობებში, როდესაც ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება 2011 წლის დეკემბერში უკვე აღარ არსებობდა და, შესაბამისად, ნ. ა-ის მოთხოვნაც 2011 წლის 1 დეკემბრამდე განვლილ დროს მოიცავდა, ხოლო შეგებებული სარჩელი 2012 წლის ივნისში აღიძრა, სააპელაციო სასამართლოს ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა სწორედ სარჩელის აღძვრის მომენტამდე განვლილი პერიოდის ფარგლებში უნდა გამოეთვალა, ანუ ხანდაზმულობის ვადის ათვლის მომენტი 2009 წლის ივნისიდან უნდა განსაზღვრულიყო.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა შეგებებული სარჩელის აღძვრის მომენტი, რამაც ხანდაზმულობის ვადის ათვლის საწყისი არამართებულად განსაზღვრა, კერძოდ, სასამართლომ მიიჩნია, რომ სარჩელი აღიძრა 2011 წლის დეკემბერში, თუმცა აღნიშნულ ეტაპზე ი. კ-ემ აღძრა სარჩელი და არა ნ. ა-ემ, რომელმაც შეგებებული სარჩელი 2012 წლის ივნისში წარადგინა, სასამართლომ კი, ნ. ა-ის მოთხოვნის შეფასებისას შეცდომით ი. კ-ის სარჩელის აღძვრის მომენტი გამოიყენა.

ნ. ა-ემ საკასაციო საჩივრით მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე და 172-ე მუხლები, მაგრამ არასწორად განმარტა ისინი. სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიანიჭა უპირატესობა სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 23.12.2011 წლის დასკვნას და არ გაიზიარა შპს „კ-ის“ 02.05.2012 წლის დასკვნა. სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ დასკვნა არ ადასტურებს ქონების ღირებულების გაზრდის ფაქტს. დასკვნის მიხედვით, შეფასებულია ობიექტში არსებული სარემონტო სამუშაოების ღირებულება 2011 წლის IV კვარტლის ფასებით. დადგენილია, რომ ამ პერიოდში რაიმე რემონტი არ ჩატარებულა (მოწინააღმდეგე მხარის მოწმეებმა დაადასტურეს, რომ რემონტი 10 წლის წინ ჩატარდა). ამის გამო სასამართლოს არ უნდა გაეზიარებინა ექსპერტიზის დასკვნა. არსებითად სხვა საკითხია უსაფუძვლო გამდიდრება და ასეთ შემთხვევაში სხვა სახის ექსპერტიზა უნდა ჩატარებულიყო, კერძოდ, ექსპერტისთვის უნდა დასმულიყო კითხვა, 10 წლის წინ ჩატარებული რემონტის გამო, უძრავი ნივთის გადაცემის მომენტში რამდენად გაიზარდა ნივთის ღირებულება, რაც არ განხორციელებულა. შპს „კ-ის“ დასკვნა ზუსტად ასახავდა რემონტის ღირებულებას ჩატარების დროის მითითებით.

კასატორის აზრით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 987-ე და 991-ე მუხლები. სასამართლომ ი. კ-ეს მიაკუთვნა იმაზე მეტი, ვიდრე მან ქონებაზე გაწია. ამდენად, არსებობს ნ. ა-ის გამდიდრების ფაქტი, რაც 15 059.21 ლარით განისაზღვრა. ამდენი ეღირებოდა ახალი რემონტი 2011 წელს, მაგრამ ი. კ-ემ გამოსახლების მერე შელახული რემონტი დატოვა, რომელიც მან 10 წლის წინ ჩაატარა.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლო არასწორად იყენებს სამოქალაქო კოდექსის 979-ე მუხლს. მოცემული საქმე არ არის უსაფუძვლო გამდიდრების შემთხვევა, რადგან არ იკვეთება სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლით განსაზღვრული სათანადო წინაპირობები. მხარის მოთხოვნა პირველი ინსტანციის სასამართლოზე ფორმულირებული იყო, როგორც გაწეული სარემონტო ხარჯების ანაზღაურება. სწორედ ამის გამო მიეთითა შესაგებელში და შემდგომ სააპელაციო საჩივარში, რომ, რემონტის შესრულებიდან გამომდინარე, მოთხოვნა იყო ხანდაზმული.

სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. დადგენილია, რომ ი. კ-ე ოჯახთან ერთად 1990 წლიდან ცხოვრობდა კ.ა-ის სახლში, თბილისში, მ-ის ქ.№26–ში მას შემდეგ, რაც იგი ნებაყოფლობით არ ტოვებდა სახლს, 2006 წელს დაიწყო სასამართლო პროცესი უძრავი ნივთზე საკუთრების ხელყოფისა და სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნით. ნივთის დაბრუნება 2011 წლის დეკემბერში მოხერხდა. მოწმეების მითითებით, მან რემონტი 10 წლის წინ ჩაატარა. რემონტი მიზნად ისახავდა მისი საყოფაცხოვრებო პირობების გაუმჯობესებას და არა ვინმესათვის სარგებლის მოტანას. აქედან გამომდინარე, მისი შესრულება ზნეობრივ ნორმებს შეესაბამება და დანახარჯების მოთხოვნა დაუშვებელია, ასევე, გასულია ყოველგვარი ხანდაზმულობის ვადა რემონტის შესრულებიდან – 10 წელი.

კასატორის აზრით, სააპელაციო სასამართლო არასწორად იყენებს სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე და 144-ე მუხლებს და ნ. ა-ის სარჩელს ზიანის ანაზღაურების ნაწილში აკმაყოფილებს მხოლოდ 3 წელზე, ხოლო დანარჩენ პერიოდზე აუქმებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებას. უნდა აღინიშნოს, რომ ხანდაზმულობა არის ფაქტობრივი გარემოება და ამის შესახებ შეგებებულ სარჩელზე წარმოდგენილი შესაგებლით მოპასუხეს (ი. კ-ეს) არ მიუთითებია. გარდა ამისა, ზიანი მოთხოვნილ იქნა სწორედ 2006 წლიდან, როდესაც დაიწყო სასამართლო დავა გამოსახლებაზე და არა 1990 წლიდან, რა პერიოდიდანაც უნებართვოდ ცხოვრობდა მოწინააღმდეგე მხარე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ. ა-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო ი. კ-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 13 მარტის გადაწყვეტილება ი. კ-ის, ნ. ა-ის სასარგებლოდ 6984 ლარის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

ისმის კითხვები: შეუძლია თუ არა მოითხოვოს მესაკუთრემ (ნ. ა-ემ) ი. კ-ან ზიანის ანაზღაურება? შეუძლია თუ არა ი. კ-ემ ნ. ა-ან მოითხოვოს ამ უკანასკნელის საკუთრებაზე გაწული სარემონტო ხარჯის ანაზღაურება?

პირველ კითხვას უნდა გავცეთ დადებითი პასუხი.

ი. კ-ის საკასაციო საჩივარი ეხება მხოლოდ სამი წლის ფარგლებში ნ. ა-ის მოთხოვნის დაკმაყოფილების მართებულობას, კერძოდ, საკასაციო საჩივარში აღნიშნულია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიანგარიშა ეს სამი წელი, მაგრამ კასაცია არ შეიცავს ნ. ა-ის მოთხოვნის დაკამაყოფილების გამომრიცხავ პრეტენზიას. საპირისპიროდ ამისა, ნ. ა-ის საკასაციო პრეტენზიაში აღნიშნულია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია, რომ მისი მოთხოვნა უნდა დაკმაყოფილდეს მხოლოდ სამი წლის განმავლობაში.

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს ნ. ა-ის მოთხოვნაზე, კერძოდ, ნ. ა-ემ მოითხოვა ი. კ-ის 2006 წლის 1 დეკემბრიდან სადავო უძრავი ნივთის მფლობელობის შეწყვეტამდე პერიოდში მისი კუთვნილი უძრავი ქონებით სარგებლობის შეუძლებლობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. მოთხოვნის საფუძვლად მითითებულია ის გარემოება, რომ ი. კ-ე უკანონოდ ფლობდა მის საკუთრებას, რითიც მას მოესპო ქონებით შემოსავლის მიღება-გაქირავების შესაძლებლობა. ფაქტობრივად ნ. ა-ე ი. კ-ან ითხოვს ზიანის ანაზღაურებას ამ უკანასკნელის ამ ფართში ცხოვრების გამო. მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით არ შეიძლება გაზიარებულ იქნეს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ ნ. ა-ის შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა დელიქტური ხასიათისაა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის მიხედვით. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაზე არ ვრცელდება დელიქტური ვალდებულებების ინსტიტუტი, რადგან ი. კ-ის მიერ უკანონო მფლობელობის პერიოდში ბინის გამოყენებას ნ. ა-ის (მესაკუთრეს) ფაქტობრივი ქონებრივი დანაკლისის სახით რაიმე ზიანი არ მიუყენებია. ამ შემთხვევაში მნიშვნელობა ენიჭება იმას, რომ უკანონო მფლობელობით ამ უკანასკნელის ქონება არ შემცირებულა, რასაც გულისხმობს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლი, კერძოდ, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი, შესაბამისად, ი. კ-ის სადავო ბინაში სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ცხოვრებით ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისი მესაკუთრეს არ მიუღია.

ზემომითითებული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, იმის გამო, რომ ნ. ა-ის მოთხოვნა უკავშირდება ი. კ-ის მიერ სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე მფლობელობას, სადავო შემთხვევაზე უნდა გავავრცელოთ ხელყოფის კონდიქციის სპეციალური წესი, რომელიც მოცემულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 982-ე მუხლით, კერძოდ, განსახილველი მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პირი, რომელიც ხელყოფს მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების ან სხვა საშუალებით, მოვალეა აუნაზღაუროს უფლებამოსილ პირს ამით მიყენებული ზიანი.

განსახილველი ნორმით გათვალისწინებული „ზიანი“ წარმოადგენს არა ზიანის ანაზღაურების შემთხვევას, არამედ, საქმე გვაქვს გამდიდრების გათანაბრებასთან. ამ შემთხვევაში ყურადსაღებია, რომ განსახილველი ნორმა მოცემულია უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტით, რაც მიგვითითებს ამ ნორმით გათვალისწინებული ზიანის გათანაბრებაზე უსაფუძვლო გამდიდრებასთან, ანუ როგორც ხელყოფის კონდიქციისათვის არის დამახასიათებელი, ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი არის ის, რომ ხელმყოფმა უნდა გაუთანაბროს უფლების მქონე პირს მის უფლებაში ჩარევა.

აქედან გამომდინარე, ამ ნორმაში მითითებულ ზიანში იგულისხმება მიღებულის დაბრუნების შეუძლებლობის შემთხვევაში მისი ღირებულების ანაზღაურება, ანუ საქმე გვაქვს არა ზიანის ანაზღაურებასთან, არამედ გამდიდრების გათანაბრების შემთხვევასთან. ამდენად, სადავო ფაქტობრივი სიტუაცია არ ითვალისწინებს ზიანის ინსტიტუტს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის მიხედვით.

იმის გათვალისწინებით, რომ ი. კ-ის მიერ ნ. ა-ის საკუთრებაში არსებული ბინის უკანონო მფლობელობის გამო, ამ უკანასკნელმა დაკარგა გარკვეული სიკეთის მიღების შესაძლებლობა, მას უფლებას აძლევს, ამოიღოს ეს ქონება ხელმყოფისაგან. აღნიშნული ქონებრივი წონასწორობის აღდგენას ემსახურება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 982-ე მუხლი, რომლის თანახმად, ხელმყოფმა უნდა გაუთანაბროს უფლების მქონე პირს მის უფლებაში ჩარევა.

ამ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია გათანაბრების ოდენობის განსაზღვრის საკითხი. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ამ მხრივ საყურადღებოა შესრულების კონდიქციის რეგულირების მექანიზმი, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 979-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, უკან დაბრუნების მოთხოვნა ვრცელდება შეძენილზე, მიღებულ სარგებელზე, ასევე სხვა ყველაფერზე, რაც მიმღებმა შეიძინა მიღებული საგნის განადგურების, დაზიანების ან ჩამორთმევის სანაცვლო ანაზღაურების სახით. იმის გათვალისწინებით, რომ „შესრულების დაბრუნება“ (ი. კ-ის მიერ უკანონო სარგებლობით მიღებული სიკეთე) შეუძლებელია, ზემომითითებული ნორმის მე-2 ნაწილის თანახმად, უფლების მქონე პირმა (ნ. ა-ემ) შეიძლება, გამოიყენოს ღირებულების ანაზღაურების მოთხოვნა, რაც შეიძლება დადგინდეს მსგავსი ბინის ქირის ოდენობით. კონკრეტულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას ნ. ა-ე ეყრდნობა შპს „კ-ის“ 02.05.2012წ. აუდიტორულ დასკვნას, რომლითაც 2006 წლის 1 დეკემბრიდან 2011 წლის 01 დეკემბრამდე პერიოდში ქ. თბილისში, მ-ის ქუჩა №2/6-ში მდებარე სადავო უძრავი ქონების გაქირავების შემთხვევაში სავარაუდო შემოსავალი განსაზღვრულია 11 640 ლარით, შესაბამისად, ერთი თვის საიჯარო ქირად მითითებულია 194 ლარი (ტ.I, ს.ფ. 166,167; 168-195).

ზემომითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივ შეფასებისას, ინტერესს იწვევს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 164-ე მუხლი, რომლის თანახმად, არაკეთილსინდისიერმა მფლობელმა უფლებამოსილ პირს უნდა დაუბრუნოს, როგორც ნივთი, ასევე, მიღებული სარგებელი, ნივთის ან უფლების ნაყოფი.

ამასთან ერთად, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ნ. ა-ის მოთხოვნასთან მიმართებით არ იკვეთება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 164-ე მუხლის გამოყენების უპირატესობა, რადგან „მიღებული სარგებლის“ დაბრუნება შეუძლებელია, რადგან ამ შემთხვევაში „მიღებულ სარგებელს“ წარმოადგენს ამ ფართით სარგებლობა, რაც შესაძლებელია გამდიდრების გათანაბრების ოდენობასთან დაკავშირებული სამართლებრივი დანაწესების გამოყენებით, რომლის თაობაზეც ზემოთ უკვე აღინიშნა.

ამასთან ერთად, საკასაციო პალატა იზიარებს ნ. ა-ის საკასაციო პრეტენზიას იმ ნაწილში, რომლითაც იგი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მისი მოთხოვნა არასწორად დააკმაყოფილა მხოლოდ ბოლო სამი წლის პერიოდის ფარგლებში.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაში აღნიშნულია, რომ ნ. ა-ის შეგებებულ სარჩელზე უნდა გავრცელდეს ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა და შეგებებული სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს მხოლოდ სამი წლის ნაწილში, რადგან შეგებებული სარჩელის ავტორი ითხოვს ზიანს მიუღებელი შემოსავლის სახით. ამასთან ერთად სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლი.

საკასაციო პალატა არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მითითებულ მოსაზრებას.

ზემოთ უკვე აღინიშნა, რომ ამ ურთიერთობაზე ვრცელდება არა დელიქტური ვალდებულებების, არამედ - უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტი. ამდენად, ამ ურთიერთობაზე გამოყენებულ უნდა იქნას ხანდაზმულობის საერთო ვადა - 10 წელი. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ხანდაზმულობის საერთო ვადა შეადგენს ათ წელს. ეს ვადა დადგენილია ყველა იმ ურთიერთობებისათვის, რომელიც არ ითვალისწინებენ სპეციალურ ვადას, მაგალითად, უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტი. საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ დასძენს, რომ ი. კ-ის მიერ ნ. ა-ის საკუთრებაში არსებულ ბინაში ცხოვრებით ამ უკანასკნელმა არ მიიღო ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისი, ამდენად, ამ ურთიერთობაზე არ გავრცელდება 992-1008-ე მუხლები, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრების 2006 წლიდან ხანდაზმულობის ვადის ათვლასთან დაკავშირებით, გაზიარების შემთხვევაშიც 10- წლიანი ვადა ჯერ არ არის გასული (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლი).

ამდენად, საკასაციო პალატა არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებით, რომ ნ. ა-ის შეგებებული სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს მხოლოდ სამი წლის მიუღებელი შემოსავლის ნაწილში. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე და 411-ე მუხლების გამოყენების შემთხვევაშიც ნ. ა-ის მოთხოვნა სრულად უნდა დაკმაყოფილდეს.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებიდან არ ირკვევა შეგებებული სარჩელის მხოლოდ სამი წლის მიუღებელი შემოსავლის ნაწილში დაკმაყოფილების განპირობებული სამართლებრივი საფუძვლები. უნდა ვივარაუდოთ, რომ სააპელაციო სასამართლოს მხედველობაში ჰქონდა პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულების ხანდაზმულობის ინსტიტუტი.

გასათვალისწინებელია, რომ 1990 წლიდან 2011 წლამდე ი. კ-ე სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფლობდა ნ. ა-ის საკუთრებაში არსებულ ფართს. უდავო ფაქტს წარმოადგენს, რომ ნ. ა-ემ ი. კ-ის უკანონო ფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის პროცესი დაიწყო 2006 წელს. ი. კ-ის გამოსახლება განხორციელდა მხოლოდ 2011 წლის დეკემბერში, შესაბამისად, ნ. ა-ის უფლების დარღვევა გრძელდებოდა 2011 წლამდე. ამ შემთხვევაში მნიშვნელობა ენიჭება არა მარტო იმას თუ, როდის შეიტყო ნ. ა-ემ თავისი უფლების დარღვევის თაობაზე, არამედ, ასევე იმას, თუ როდის დასრულდა მისი უფლების დარღვევა, რამაც შემდეგ განაპირობა ამით დაკარგული სარგებლის მოთხოვნის დაყენება.

გასათვალისწინებელია, რომ ნ. ა-ის მოთხოვნა (ი. კ-ის 2006 წლის 1 დეკემბრიდან სადავო უძრავი ნივთის მფლობელობის შეწყვეტამდე პერიოდში მისი კუთვნილი უძრავი ქონებით სარგებლობის შეუძლებლობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას) უკავშირდება მის მოთხოვნას ი. კ-ის უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვას (კანონიერ ძალაში შესული თბილისის საქალაქო სასამართლოს 18.12.2007 წლის გადაწყვეტილება). შესაბამისად, ნ. ა-ის მიერ თავისი საკუთრების, როგორც აბსოლუტურ უფლების დაცვაზე ხანდაზმულობის ინსტიტუტი არ ვრცელდება. ხოლო მიუღებელი სარგებელის თაობაზე მოთხოვნის წარმოშობა და მოცულობა განპირობებულია საკუთრების უკანონო ხელშეშლის ხანგრძლივობით. ხანდაზმულობა წარმოადგენს ვადას, რომლის განმავლობაში უფლებადარღვეულ პირს ეძლევა შესაძლებლობა მოითხოვოს თავისი უფლების იძულებით განხორციელება ან დაცვა (კონკრეტულ დავაში ხელმყოფისაგან უფლების მქონე პირისათვის მის უფლებაში ჩარევის გათანაბრების მოთხოვნა). შესაბამისად, ი. კ-ეს მიერ 2011 წლამდე სხვისი საკუთრების უკანონო ხელშეშლის ფაქტის გამო წარმოშობილი ვალდებულება არ შეიძლება, შეფასდეს, როგორც პერიოდულ შესასრულებელი ვალდებულება (პერიოდულად შესასრულებელ ვალდებულებას წარმოდგენს ვალდებულება, რომელიც კანონით ან ხელშეკრულებით გარკვეული დროის მონაკვეთში უნდა შესრულდეს განსაზღვრული პერიოდულობით, რა დროსაც თითოეული დარღვევა ცალ-ცალკე წარმოშობს მოთხოვნის უფლებას). განსახილველ სადავო ურთიერთობის გათვალისწინებით საკუთრების უფლების ხელყოფის შედეგად დაკარგულმა სიკეთემ წარმოშო არა პერიოდულად შესასრულებელი, არამედ ერთიანი ვალდებულების შესრულება, ხოლო მიუღებელი ქირა წარმოადგენს მოთხოვნის ოდენობის განსაზღვრის კრიტერიუმს.

აქედან გამომდინარე საკასაციო პალატა არ იზიარებს ი. კ-ის საკასაციო საჩივრის მოტივებს, ხოლო ნ. ა-ის საკასაციო პრეტენზიას ამ ნაწილში იზიარებს და ასკვნის, რომ ნ. ა-ის მოთხოვნა უნდა დაკმაყოფილდეს სრულად.

ამასთან ერთად, საკასაციო პალატა არ იზიარებს ნ. ა-ის საკასაციო პრეტენზიას ი. კ-ის მოთხოვნის დაკმაყოფილების ნაწილში.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ წინამდებარე გადაწყვეტილებაში დასმული მეორე კითხვასთან დაკავშირებით (შეუძლია თუ არა ი. კ-ემ ნ. ა-ან მოითხოვოს ამ უკანასკნელის საკუთრებაზე გაწული სარემონტო ხარჯის ანაზღაურება?) უნდა გავცეთ დადებითი პასუხი.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ი. კ-ის მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლების შემოწმებასთან მიმართებით წარმოიშობა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 987-ე და 164-ე მუხლებს შორის კონკურენცია.

სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 987-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის თანახმად, პირს, რომელმაც შეგნებულად ან შეცდომით ხარჯები გასწია მეორე პირის ქონებაზე, შეუძლია მისგან მოითხოვოს თავისი დანახარჯების ანაზღაურება, თუ მეორე პირი ამით გამდიდრდა.

განსახილველი ნორმა წარმოადგენს ე.წ დანახარჯების კონდიქციას, რომლითაც განისაზღვრება იმ პირის უფლებები ვინც სხვის ქონებაზე გასწია ხარჯები, მაგრამ ამ ნორმის გამოყენებისას მნიშვნელობა ენიჭება განსახილველ ფაქტობრივ სიტუაციას, რომლის თანახმად, არა მარტო ი. კ-ემ შეგნებულად თუ შეცდომით სხვის ქონებაზე გაწია ხარჯი, არამედ თავის მხრივ ნივთის უკანონო მფლობელობით სარგებელი მიიღო. ამ ფაქტობრივ სიტუაციაზე საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 987-ე მუხლის პირველი ნაწილის გამოყენებას გამორიცხავს ამავე კოდექსის 984-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, რომლის თანახმად, ხელმყოფი პირის მიერ გამოყენებული სიკეთის მიმართ გაწეული ხარჯები არ ამცირებს მისი გამდიდრების ოდენობას. ჩარევის კონდიქციის განსახილველი ნორმიდან გამომდინარე, თუ ხელმყოფი პირი გამდიდრდა გამოყენებული სიკეთით, ამ გამდიდრების ოდენობა ვერ შემცირდება მის (ხელმყოფი პირი) მიერ გამოყენებული სიკეთის მიმართ გაწეული ხარჯებით, ანუ განსახილველი ნორმა ითვალისწინებს არა მარტო იმ შემთხვევას, როდესაც სხვისი სიკეთის მიმართ ხდება ხარჯების გაწევა, არამედ, ასევე შემთხვევას, როდესაც ამით ხელმყოფი პირი მდიდრდება.

ამდენად, ჩვენ მიერ განსახილველი ურთიერთობის გათვალისწინებით ი. კ-ის მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს არა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 987-ე, არამედ 164-ე მუხლი.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტი სუბსიდიარული ხასიათისაა, რაც მიუთითებს იმაზე, რომ ამ ინსტიტუტის გამოყენება შესაძლებელია იმ შემთხვევაში თუ არ არსებობს ურთიერთობის სპეციალური მომწესრიგებელი ნორმა, როდესაც იკვეთება უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის გამოყენების უპირატესობა.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ი. კ-ის მოთხოვნასთან მიმართებით იკვეთება სანივთო-სამართლებრივი ინსტიტუტის გამოყენება, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 164-ე მუხლის თანახმად, არაკეთილსინდისიერმა მფლობელმა უფლებამოსილ პირს უნდა დაუბრუნოს როგორც ნივთი, ასევე მიღებული სარგებელი, ნივთის ან უფლების ნაყოფი. მფლობელი ვალდებულია, აანაზღაუროს ის ნაყოფი, რომელიც მან ბრალეულად არ მიიღო. ნივთზე გაწეული ხარჯები და გაუმჯობესებანი მას შეუძლია, მხოლოდ მაშინ მოითხოვოს, თუ მათ ნივთის უკან დაბრუნების მომენტისათვის უფლებამოსილი პირის გამდიდრება მოჰყვა შედეგად. სხვა მოთხოვნები არაკეთილსინდისიერი მფლობელის მიმართ უცვლელი რჩება.

განსახილველი ნორმის გამოყენების წინაპირობას წარმოადგენს ის, რომ ნივთის მფლობელი, რომელმაც გასწია ხარჯები და გაუმჯობესებანი, უნდა იყოს არაუფლებამოსილი და არაკეთილსინდისიერი ნივთის მფლობელობის მიმართ (არაუფლებამოსილი, მაგრამ კეთილსინდისიერი მფლობელის მიმართ გამოიყენება 163-ე მუხლი, რაც 164-ე მუხლისაგან განსხვავებულ წესებს ითვალისწინებს).

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომლის თანახმად, იმ ფაქტს, რომ ი. კ-ე სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე (ანუ მართლსაწინააღმდეგოდ) და ბრალეულად ფლობდა სადავო უძრავ ქონებას, ადასტურებს თბილისის საქალაქო სასამართლოს 18.12.2007 წლის გადაწყვეტილება (ტ,I, ს.ფ.52-64). ამ ფაქტის საწინააღმდეგო პრეტენზია ი. კ-ეს არ წარმოუდგენია, საკასაციო საჩივარი მოიცავს მხოლოდ ხანდაზმულობის საკითხის განხილვას, რაც ზემოთ იქნა განხილული. ამდენად, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ეს ფაქტების სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის.

აღნიშნული ფაქტები მიუთითებენ იმაზე, რომ ი. კ-ე წარმოადგენდა არაკეთილსინდისიერ მფლობელს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 164-ე მუხლის მიხედვით. განსახილველი ნორმის თანახმად უფლებამოსილი პირისაგან ნივთზე გაწეული ხარჯები და გაუმჯობესებანი არაკეთილსინდისიერმა მფლობელმა შეუძლია მხოლოდ მაშინ მოითხოვოს, თუ მათ ნივთის უკან დაბრუნების მომენტისათვის უფლებამოსილი პირის გამდიდრება მოჰყვა შედეგად, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ ი. კ-ე კონდიქციური მოთხოვნის ოდენობას განსაზღვრავს სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 23.12.2011წ. დასკვნის საფუძველზე 15059.21 ლარით, ნ. ა-ე კი ეყრდნობა თავად მის მიერვე წარმოდგენილ შპს „კ-ის“ 02.05.2012 წლის დასკვნას, რომლითაც შესრულებული სამუშაოების საორიენტაციო სახარჯთაღრიცხვო ღირებულება განსაზღვრულია 10 420.24 ლარით.

ამის საწინააღმდეგოდ კასატორი ნ. ა-ე უთითებს იმაზე, რომ სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 23.12.2011 წლის დასკვნით არ დასტურდება ქონების გაზრდის ფაქტი. კასატორი აღნიშნავს, რომ დასკვნიდან არ ირკვევა 10 წლის წინ ჩატარებული რემონტის შემდეგ, უძრავი ქონების გადაცემის მომენტში რამდენად გაიზარდა მისი ღირებულება, რომლის თაობაზე ინფორმაცია აისახა შპს „კ-ის“ 02.05.2012წ. დასკვნაში.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ზემოაღნიშნული პრეტენზია დაუსაბუთებელია.

ზემოაღნიშნული ფაქტებთან მიმართებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ წარმოდგენილი არ არის დასაბუთებული პრეტენზია. კონკრეტულ შემთხვევაში დასაშვებ და დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს, რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა.

გასათვალისწინებელია სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, რომლის საწინააღმდეგოდ კასატორის მიერ არ არის წარმოდგენილი დასაბუთებული პრეტენზია, კერძოდ, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ექსპერტიზის წინაშე დასმული კითხვები, ექსპერტიზის დასკვნის კვლევითი ნაწილი და, შესაბამისად, დასკვნა შინაარსობრივად მოწმობს, მისი ღირებულების გაზრდას.

ექსპერტის დასკვნის მიხედვით ქ. თბილისში, მ-ის ქ. N2/6-ში დამკვეთის მიერ მითითებული ფართი არის 55.36 კვ.მ, ნაცვლად წარმოდგენილ საინვენტარიზაციო გეგმაში დაფიქსირებული 40.22 კვ.მ-ისა.

ქ. თბილისში, მ-ის ქ. N2/6-ში ჩატარებულია სხვადასხვა სახის სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოები, ასევე შეყვანილია ცენტრალური საკომუნიკაციო სისტემა.

ქ. თბილისში, მ-ის ქ. N2/6-ში განმცხადებლის მიერ მითითებული შესრულებული სამუშაოების საორიენტაციო სახარჯთაღრიცხვო ღირებულება სამშენებლო ნორმებისა და წესების გამოყენებით, სამშენებლო რესურსების ფასების 2011 წლის IV კვარტლის მონაცემების მიხედვით და სათანადო ნორმატიული დარიცხვებით შეადგენს 15059.21 ლარს (ტ.I, ს.ფ. 40-45).

აღნიშნული დასკვნა გამომდინარეობდა ექსპერტისათვის დასმულ კითხვებიდან, კერძოდ, რა სახის სარეკონსტრუქციო სამუშაოებია ჩატარებული ქ. თბილისში, მ-ის ქ. N2/6-ში მდებარე სახლის ნახევარსარდაფის სართულზე არსებულ საცხოვრებელ ფართში, მათ შორის, საკომუნიკაციო ქსელების აღდგენითი სამუშაოები და აღნიშნული სამუშაოების განხორცილების შედეგად შეიცვალა თუ არა არქიტექტურა აღნიშნულ ფართში 1990 წლამდე არსებულ მდგომარეობასთან შედარებით და თუ შეიცვალა რანაირად (შედარებისთვის განცხადებას ერთვის ტექნიკური ინვენტარიზაციის საარქივო დოკუმენტაცია).

ქ. თბილისში, მ-ის ქ. N2/6-ში მდებარე სახლის ნახევარსარდაფის სართულზე არსებულ საცხოვრებელ ფართში რა სახის სარემონტო სამუშაოები შესრულდა.

რას შეადგენს ზემოაღნიშნული სარეკონსტრუქციო და სარემონტო სამუშაოების საბაზრო ღირებულება (ტ.I, ს.ფ. 40).

რაც შეეხება შპს „კ-ის“ 02.05.2012 წლის აუდიტორული დასკვნას სააპელაციო სასამართლომ მართებულად დაადგინა, რომ აუდიტორული დასკვნით დგინდება, რომ შეფასების პროცესში შემფასებელს არ ევალებოდა და არ ჩაუტარებია შესრულებული სამუშაოების ექსპერტიზა და ეყრდნობოდა დამკვეთის მიერ მოწოდებულ ინფორმაციას (დამკვეთის განცხადება ანგარიშს თან ერთვის) ჩატარებული სარემონტო სამუშაოების მოცულობის შესახებ. ამდენად, შპს „კ-ის“ 02.05.2012 წლის აუდიტორული დასკვნა არ აქარწყლებს სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 23.12.2011წლის დასკვნას.

საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ ნ. ა-ეს არა აქვს წარმოდგენილი რაიმე მტკიცებულება, რაც უტყუარად დაადასტურებდა ამ სამუშაოების ჩატარებას ი. კ-ის ფართის გადაცემამდე. ამ ფაქტზე არც კასაციაში არ უთითებს.

ამასთან ერთად, მნიშვნელოვანია ის, რომ ნ. ა-ე არ უთითებს ისეთ გარემოებებზე, რომლითაც გამოირიცხებოდა მისი, როგორც მესაკუთრის ინტერესები ამ გაუმჯობესებების მიმართ. არ შეიძლება გაზიარებულ იქნეს ნ. ა-ის მოსაზრება ი. კ-ის მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ი. კ-ის მოთხოვნაზეც ვრცელდება ხანდაზმულობის 10 წლიანი ვადა (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილი). ეს ვადა უნდა აითვალოს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის მიხედვით მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ.

როგორც უკვე აღინიშნა ი. კ-ის მოთხოვნას წარმოადგენს ნ. ა-ის საკუთრებაზე გაწული სარემონტო ხარჯის ანაზღაურება. სასამართლოს გადაწყვეტილებით ი. კ-ე გამოასახლეს 2011 წლის დეკემბერში. შესაბამისად, გამოთავისუფლებული ფართი მასზე განხორციელებული გაუმჯობესებებით, მითითებულ პერიოდში გადაეცა მესაკუთრეს (ნ. ა-ეს). საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 164-ე მუხლის მიხედვით, არაკეთილსინდისიერ მფლობელს, მის მიერ ნივთზე გაწეული ხარჯებთან და გაუმჯობესებებთან მოთხოვნის უფლება წარმოეშობა მხოლოდ მაშინ თუ ამ ხარჯებმა და გაუმჯობესებებმა ნივთის უკან დაბრუნების მომენტისათვის უფლებამოსილი პირის გამდიდრება გამოიწვიეს.

ამ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია, რომ ნ. ა-ემ მიიღო გაუმჯობესებული ფართი. საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ დასძენს, რომ ნ. ა-ის საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს დასაბუთებულ პრეტენზიას იმის თაობაზე, რომ ეს ხარჯები არ გაღებულა ანდა ის, რომ მესაკუთრის ინტერესებით არ იყო გათვალისწინებული ეს გაუმჯობესებები. შესაბამისად, ამ გაუმჯობესებებით ფართის მიღება მიუთითებს მესაკუთრის გამდიდრებაზე. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ი. კ-ის მოთხოვნა წარმოიშვა 2011 წლის დეკემბერში, საიდანაც იწყება ხანდაზმულობის 10- წლიანი ვადა.

არ შეიძლება, ასევე გაზიარებულ იქნეს კასატორ ნ. ა-ის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ ი. კ-ის მიერ ნივთზე გაწეული გაუმჯობესებანი შეესაბამებოდა ზნეობრივ ნორმებს და ამდენად, მისი უკან დაბრუნება გამორიცხულია. ამ მოსაზრების დასასაბუთებლად კასატორი უთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტზე.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ განსახილველი სიტუაცია (ი. კ-ის მოთხოვნასთან დაკავშირებით) არ შეიძლება, შეფასდეს, უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტით. როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა უსაფუძვლო გამდიდრების ხელყოფის კონდიქციასა და სანივთოსამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელ ნორმებს შორის კონკურენციისას, საკასაციო პალატამ სადავო ურთიერთობაზე გაავრცელა ეს უკანასკნელი ინსტიტუტი. რაც შეეხება კასატორის მიერ მითითებულ ნორმას, იგი წარმოადგენს შესრულების კონდიქციას, რომელიც მიუთითებს შეგნებულად და მიზანმიმართულად განხორციელებულ მოქმედებას, რაც იწვევს შესრულების მიმღების „ვითომ კრედიტორის“ მიერ ქონებრივი შეღავათის მიღებას (გამდიდრებას). იმ შემთხვევაში, თუ ეს მოქმედებები არ არის გააზრებული და მიზანმიმართული (ანუ, როდესაც ეს მოქმედებები შეგნებულად და მიზანმიმართულად არ ხორციელდება „ვითომ კრედიტორის“ მიმართ), მაშინ შესრულების კონდიქცია არ იარსებებს და, ამდენად, არ გამოიყენება მითითებული ნორმა. მოცემულ შემთხვევაში ი. კ-ემ ეს ხარჯი გასწია არა ნ. ა-ის, არამედ სათავისოდ, რაც გამორიცხავს შესრულების კონდიქციის ინსტიტუტს, შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის გამოყენებას. ზუსტად ამიტომ ნორმათა შორის კონკურენცია წარმოიშვა არა შესრულების, არამედ ხელყოფის კონდიქციის (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 987-ე მუხლი) და სანივთოსამართლებრივი (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 164-ე მუხლი) ნორმებს შორის, რაზეც ზემოთ იყო ნამსჯელი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე ი. კ-ის მოთხოვნა სრულად უნდა დაკმაყოფილდეს.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 39-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა საკასაციო საჩივრისათვის შეადგენს სადავო საგნის ღირებულების 5%-ს, მაგრამ არანაკლებ 300 ლარისა.

მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან ნ. ა-ე საკასაციო საჩივრით ასაჩივრებდა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას, როგორც მისთვის, ი. კ-ის სასარგებლოდ დაკისრებულ 15059 ლარის, ისე ი. კ-ის, თავის სასარგებლოდ 4656 ლარის არდაკისრების ნაწილში, შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის საგნის ღირებულება შეადგენდა 15059,21 + 4656 = 19715.21 ლარს, რის გამოც სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა განისაზღვრება აღნიშნული თანხის 5%-ით _ 985.77 ლარით. ნ. ა-ემ კი, საკასაციო საჩივარზე გადაიხადა მხოლოდ 753 ლარი, შესაბამისად, ვინაიდან ნ. ა-ეს შეგებებულ სარჩელზე სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი აქვს 352 ლარი, ხოლო საკასაციო საჩივარზე დაკმაყოფილებულ ნაწილში სახელმწიფო ბაჟი გადახდილი არ არის, შესაბამისად, მოწინააღმდეგე მხარე ი. კ-ეს, ნ. ა-ის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს 352 ლარის გადახდა, ხოლო სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ – (985.77 -753=232.77) ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. ნ. ა-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. შეიცვალოს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 13 მარტის გადაწყვეტილება ი. კ-ის, ნ. ა-ის სასარგებლოდ 6984 ლარის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება;

3. ნ. ა-ის შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდეს;

4. ი. კ-ეს, ნ. ა-ის სასარგებლოდ, დაეკისროს 11 640 ლარისა და 90.88 ლარის გადახდა;

5. ი. კ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 13 მარტის გადაწყვეტილება დანარჩენ ნაწილში დარჩეს უცვლელად;

7. ი. კ-ეს ნ. ა-ის სასარგებლოდ, დაეკისროს შეგბებულ სარჩელზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 352 ლარის გადახდა;

8. ი. კ-ეს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისროს 232.77 ლარის გადახდა;

9. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე თ. თოდრია

მოსამართლეები: პ.ქათამაძე

ბ. ალავიძე