საქმე №ას-534-508-2013 27 დეკემბერი, 2013 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ვასილ როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ბესარიონ ალავიძე, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - ა. მ-ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ს. მ-ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 27 მარტის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწვეტილების გაუქმება და საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება

დავის საგანი - სამკვიდრო ქონების 1/2-ის მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ს. მ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ა. მ-ის მიმართ ნ. მ-ის სახელზე რეგისტრირებული 28,26 კვ.მ უნებართვო N4 საცხოვრებელი ოთახის 1/2-ის მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოსარჩელე და მოპასუხე არიან ძმები და ცხოვრობენ ქ.თბილისში, ფ-ის შესახვევის N18^ა-ში. სახლთმფლობელობა ეკუთვნოდა მათ გარდაცვლილ მამას - ნ. მ-ს. ნ. მ-ი გარდაიცვალა 1982 წლის 16 ივნისს. მოსარჩელემ მემკვიდრეობის გზით მამისგან მიიღო ანაბარი, რაც, სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის თანახმად, მის მიერ სამკვიდროს მიღებას ადასტურებს. ა. მ-მა კი, ანდერძისმიერი სამკვიდრო მოწმობით მიიღო ზემოაღნიშნულ მისამართზე მდებარე უძრავი ქონება. ანდერძის გარეთ დარჩენილია სადავო N4 ოთახი, რომლის 1/2-1/2 ნაწილებსაც ფაქტობრივად ფლობენ მხარეები, თუმცა მოსარჩელე ქონებაზე საკუთრების უფლების აღრიცხვას ვერ ახერხებს მოპასუხის წინააღმდეგობის გამო. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2012 წლის წერილის თანახმად, სადავო ფართი ტექ.აღრიცხვის არქივში რეგისტრირებულია ნ. მ-ის სახელზე. მოპასუხე, როგორც ანდერძისმიერი მემკვიდრე, ირიცხება სადავო მისამართზე მდებარე უძრავი ქონების 1/2-ის მესაკუთრედ, ხოლო N4 ოთახი 1985 წლის 23 მარტის აღმასკომის გადაწყვეტილების საფუძველზე აღრიცხულია ნ.მ-ის სახელზე. ამდენად, სადავო ოთახი სამკვიდროს გახსნის დროისათვის სამკვიდროში არ შედიოდა. სადავო ქონება არც საჯარო რეესტრშია რეგისტრირებული. საყურადღებოა, რომ ქონებაზე საკუთრების უფლებას ვერც მოპასუხე ირეგისტრირებს, რადგანაც საჯარო რეესტრის ინფორმაციით საჯარო რეესტრსა და ტექ.ბიუროს არქივში არსებულ მონაცემებში წილობრივი მონაცემები განსხვავებულია.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა იმ საფუძვლით ითხოვა, რომ მოსარჩელე პრეტენზიას აცხადებდა ქონებაზე, რომელიც მამკვიდრებელმა მოპასუხეს უანდერძა. ა. მ-ი სამკვიდრო ქონების მესაკუთრედ ქ.თბილისის ტექინვენტარიზაციის ბიუროში 1983 წლის 12 თებერვალს 1982 წლის 24 დეკემბერს გაცემული ანდერძისმიერი სამემკვიდრეო მოწმობის საფუძველზე აღირიცხა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 29 ნოემბრის გადაწვეტილებით ს. მ-ის სარჩელი ა. მ-ის მიმართ, მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 27 მარტის გადაწყვეტილებით ს. მ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ს. მ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ს. მ-ი ცნობილ იქნა ქ.თბილისში, ფ-ის შესახვევის N18^ა-ში მდებარე, ნ. მ-ის სახელზე რეგისტრირებული 28.26 კვ.მ N4 ოთახის 1/2-ზე საკუთრების აღრიცხვის უფლების მქონე პირად შემდეგი საფუძვლებით:

პალატამ დადგენილად ცნო, რომ მამკვიდრებელი ნ. მ-ი გარდაიცვალა 1982 წლის 16 ივნისს. ს. მ-ი და ა. მ-ი არიან ნ. მ-ის პირველი რიგის მემკვიდრეები, შვილები. ნ. მ-მა 1982 წლის 12 ივნისს შეადგინა ანდერძი, რომლითაც მის საკუთრებაში არსებული სახლი, მდებარე - ქ.თბილისში, ფ-ის შესახვევ №18^ა-ში, უანდერძა შვილს - ა. მ-ს. 1982 წლის 18 დეკემბრის კანონისმიერი სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე ს. მ-მა მიიღო მამის სამკვიდრო, კერძოდ, ანაბარი. 1982 წლის 24 დეკემბრის ანდერძისმიერი სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე (რ№12მ-239, ნოტ-დ-ე) ა. მ-მა 1982 წლის 12 ივნისს შედგენილი ანდერძის საფუძველზე მიიღო მამის, ნ. მ-ის სამკვიდრო ქონება. სამკვიდრო ქონებას წარმოადგენდა მთელი არასაცხოვრებელი ლიტ „ა“ სახლის 1/2 ნაწილი, მდებარე ქ.თბილსში, ფ-ის შესახვევი №18^ა-ში.

პალატამ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო 28,26 კვ.მ №4 ნაგებობა, იმთავითვე წარმოადგენდა უნებართვო ნაგებობას და სადავო ნაგებობის სტატუსი მამკვიდრებლის გარდაცვალებისა და ანდერძის შედგენის მომენტშიც იყო „უნებართვო“.

ნ. მ-ი წარმოადგენდა ქ.თბილისში, ფ-ის შესახვევ №18^ა-ში მდებარე უძრავი ქონების (შემდგარი ოთხი ოთახისა და დამხმარე სათავსებისაგან), 1/2-ის მესაკუთრეს. რეალურად, იგი შეადგენდა ორ კანონიერ ნაგებობას - 14, 55კვ.მ №3 ოთახს და 9, 95კვ.მ №4 ოთახს, ასევე №5 და №6 დამხმარე სათავსებს.

1971 წლამდე ნ. მ-მა დაანგრია №4 ოთახი და მის ნაცვლად უნებართვოდ ააგო 28,26 კვ.მ N4 ოთახი.

რაისაბჭოს აღმასკომის 1972 წლის 21 ივნისის №394 გადაწყვეტილებით, ნ. მ-ის შვილის, ს. მ-ის, განცხადების საფუძველზე, 28,26 კვ.მ N4 ოთახი ჩაირიცხა კომუნალურ ფონდში და ბინის ძირითად დამქირავებლად გაფორმდა არასრულწლოვანი ს. მ-ი. მიუხედავად იმისა, რომ ბინა კომუნალურ ფონდში ჩაირიცხა 1972 წელს, მასზე საბინაო-საექსპლუატაციო კანტორაში შეტყობინება არ მისულა, არც კომუნალური გადასახადი გადაუხდიათ. 1976 წელს ნ. მ-მა სახლს კვლავ მიაშენა უნებართვოდ ერთი ოთახი, სადაც საცხოვრებლად გადაიყვანა დაოჯახებული ს. მ-ი, ხოლო 28,26კვ.მ №4 ოთახი დაიტოვა თავისი და უმცროსი ვაჟის, ა. მ-ის ოჯახების სარგებლობაში.

26 კომისრის რაიონის სახალხო სასამართლოს 1984 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა ა. მ-ის სადავო ოთახიდან გამოსახლების თაობაზე სარჩელი. დადგინდა, რომ აღმასკომის ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილებით შეილახა მესაკუთრე ა. მ-ის ინტერესები. რაისაბჭოს აღმასკომის 1985 წლის 27 მარტის გადაწყვეტილებით გაუქმდა რაისაბჭოს აღმასკომის 1972 წლის 21 ივნისის №394 გადაწყვეტილება ფ-ის შესახვევის N18^ა-ში მდებარე 28 კვ.მ N4 ოთახის კომუნალურ ფონდში ჩარიცხვის შესახებ, როგორც კანონსაწინააღმდეგო და აღნიშნული ოთახი ამოირიცხა კომუნალური ფონდიდან. კომუნალური ფონდიდან ამორიცხული ოთახი კვლავ დარჩა უნებართვო ნაგებობად აწ გარდაცვლილი ნ. მ. ძე მ-ის სახელზე. თვით ს. ნ. ძე მ-ი თავისი ოჯახის წევრებით ჩაწერილი დარჩა ამავე მისამართით ფ-ის შესახვევის N18^ა-ში არსებულ საბინაო წიგნში.

სასამართლოს შეფასებით, მართალია, რაისაბჭოს აღმასკომის 1985 წლის 27 მარტის გადაწყვეტილებით გაუქმდა რაისაბჭოს აღმასკომის 1972 წლის 21 ივნისის №394 გადაწყვეტილება ფ-ის შესახვევის N18^ა-ში მდებარე 28 კვ.მ N4 ოთახის კომუნალურ ფონდში ჩარიცხვის შესახებ, თუმცა აღნიშნული გადაწყვეტილებით ნაგებობის სტატუსი - „უნებართვო“ არ შეცვლილა და კომუნალური ფონდიდან ამორიცხული N4 ოთახი კვლავ დარჩა უნებართვო ნაგებობად აწ გარდაცვლილი ნ. მ. ძე მ-ის სახელზე. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, პალატამ დადგენილად ცნო, რომ სადავო №4 ნაგებობა, იმთავითვე წარმოადგენდა უნებართვო ნაგებობას და სადავო ნაგებობის სტატუსი მამკვიდრებლის გარდაცვალების მომენტშიც იყო - „უნებართვო“. ის გარემოება, რომ 28,26 კვ.მ №4 ნაგებობა მამკვიდრებლის გარდაცვალების დროისათვის წარმოადგენდა უნებართვო ნაგებობას, დადგენილად იქნა მიჩნეული საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებითაც და სააპელაციო საჩივრით სადავოდ არ გამხდარა.

სარჩელით სადავოდ გამხდარი 28,26 კვ.მ N4 ნაგებობის სტატუსი, კვლავაც უცვლელია - საჯარო რეესტრის ტექნიკური აღრიცხვის მონაცემების შესაბამისად ნაგებობა კვლავ ირიცხება როგორც „უნებართვო“. საჯარო რეესტრის ტექნიკური აღრიცხვის მონაცემების თანახმად, ქ.თბილისში, ფ-ის შესახვევ №18^ა-ში მდებარე უძრავი ნივთის სააღრიცხვო ბარათის შესაბამის ჩანაწერებში ქვემოაღნიშნული დოკუმენტების საფუძველზე მითითებულნი არიან:

1. თ. ქ-ე - ლიტა „ა“ (პირობითად ლიტ.„ა-ა1-ა2“, საცხოვრებელი ფართით 81.91 კვ.მ.)-დან 1/2 ნაწილი, საფუძველი 1972 წლის 8 ივლისის ნასყიდობის ხელშეკრულება N12-1920.

2. ა. მ-ი - ლიტ „ა“ (პირობითად ლიტ.“ა-ა1-ა2“, საცხოვრებელი ფართით 81.91 კვ.მ.)-დან ½ ნაწილი, საფუძველი 1982 წლის 24 დეკემბრის ანდერძისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობა N12მ-239/ნოტ.დ-ე/.

3. ნ. მ-ი - უნებართვო 28,26 კვ.მ (იგივე ლიტ ა1“, საფუძველი: ქ.თბილისის 26 კომისრის რაიონის აღმასკომის 1984 წლის 27 მარტის N06.19.335 გადაწყვეტილება).

უფლების დამადასტურებელი საბუთით არსებული მთლიანი სახლთმფლობელობის ფართი: ლიტ „ა-ს“ საერთო ფართით 93.95 კვ.მ საცხოვრებელი ფართით - 53.65 კვ.მ დამხმარე ფართით 40,30 კვ.მ.

უფლების დამადასტურებელი საბუთის გარეშე არსებული მთლიანი სახლთმფლობელობის ფართი: ლიტ. „ა1“ საერთო ფართით - 28.26 კვ.მ, საცხოვრებელი ფართი -28.26 კვ.მ. (ზემოაღნიშნული უნებართვო ოთახი).

უფლების დამადასტურებელი საბუთის გარეშე არსებული მთლიანი სახლთმფლობელობის ფართი: ლიტ. „ა2“ საერთო ფართით - 22.72 კვ.მ.

აღნიშნული სახლთმფლობელობა განლაგებულია 326 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე. ამავე დროს, ქ.თბილისში, ფ-ის შესახვევის N18^ა (18)-ში მდებარე უძრავი ნივთის სააღრიცხვო ბარათის ჩანაწერების შესაბამისად, ლიტ. „ა“ (პირობითად ლიტ. „ა-ა1-ა2“ ერთ სართულიანი საცხოვრებელი სახლის ოთხი ოთახიდან, ფართით 81,91 კვ.მ, ერთ-ერთ ოთახს წარმოადგენს „უნებართვო“ N4 ოთახი ფართით 28,26 კვ.მ. (იგივე ლიტ.“ა1“).

დადგენილი გარემოებების გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 1504-ე მუხლით და განმარტა, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, სარჩელით სადავოს წარმოადგენდა 1982 წლის 16 ივნისს გარდაცვლილი ნ. მ-ის სამკვიდრო ქონებაში ქ.თბილისში, ფ-ის შესახვევის N18^ა-ში მდებარე სადავო N4 ნაგებობის შესვლის ფაქტი. ვინაიდან მამკვიდრებლის სამკვიდრო გაიხსნა ახალი სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებამდე, სამკვიდროს მიღებასთან დაკავშირებული სადავო საკითხები, სასამართლოს მოსაზრებით, უნდა მოწესრიგდეს სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის დროს მოქმედი საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) შესაბამისი ნორმებით. ამასთან, მხარეები სამოქალაქო კოდექსის გამოყენებაზე არ შეთანხმებულან.

პალატამ მიუთითა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 540-ე, 539-ე, 544-ე, 546-ე მუხლებზე, ასევე დადგენილად მიჩნეულ იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ ნ. მ-მა 1982 წლის 12 ივნისს შეადგინა ანდერძი, რომლითაც მის საკუთრებაში არსებული სახლი, უანდერძა ა. მ-ს. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 89-ე მუხლით განმარტებული იყო მესაკუთრის უფლება, ქონების მფლობელობის, სარგებლობისა და განკარგვის თაობაზე კანონით დადგენილ ფარგლებში. ამავე კოდექსის 103-ე მუხლის შესაბამისად, პირად საკუთრებაში შეიძლებოდა ყოფილიყო საყოფაცხოვრებო, პირადი მოხმარების, კეთილმოწყობისა და დამხმარე საოჯახო მეურნეობის საგნები, საცხოვრებელი სახლი და შრომითი დანაზოგი. ამავე კოდექსის 107-ე მუხლის თანახმად, მოქალაქეს, რომელმაც სათანადო ნებართვის ან დადგენილი წესით დამტკიცებული პროექტის გარეშე, ანდა პროექტისაგან არსებითი გადახვევის გარეშე, ანდა პროექტისაგან არსებითი გადახვევით, ან ძირითადი სამშენებლო ნორმებისა და წესების უხეში დარღვევით აიშენა საცხოვრებელი სახლი (აგარაკი) ან სახლის (აგარაკის) ნაწილი, უფლება არ აქვს განკარგოს ეს სახლი (აგარაკი), ან სახლის (აგარაკის) ნაწილი - გაყიდოს, გააჩუქოს, გააქირავოს და ა.შ.

სასამართლოს განმარტებით, სადავო პერიოდში მოქმედი ნორმატიული ბაზა სათანადო ნებართვის ან დადგენილი წესით დამტკიცებული პროექტის გარეშე, ანდა პროექტისაგან არსებითი გადახვევის გარეშე, ანდა პროექტისაგან არსებითი გადახვევით, ან ძირითადი სამშენებლო ნორმებისა და წესების უხეში დარღვევით აშენებულ საცხოვრებელი ფართს არ მიიჩნევდა სამოქალაქო ბრუნვის ობიექტად და მოქალაქეს ეკრძალებოდა უნებართვოდ აშენებული ფართის განკარგვა - გაყიდვა, გაჩუქება, გაქირავება და ა.შ. ზემოაღნიშნული ნორმით განკარგვის ფორმების ჩამონათვალი ამომწურავი არ იყო და ნორმა მაგალითისთვის განკარგვის რამდენიმე ფორმაზე უთითებდა, რაც ასევე გულისხმობდა განკარგვის სხვა ფორმების - მაგალითად, ანდერძით ქონების განკარგვის აკრძალვასაც. მითითებული ნორმა აფართოვებდა კლასიკური ფორმით „განკარგვის“ ცნებას და ასევე კრძალავდა უნებართვოდ აშენებული ფართის გაქირავებასაც კი.

განსახილველ შემთხვევაში, სადავო 28,26 კვ.მ №4 ნაგებობა იმთავითვე წარმოადგენდა უნებართვო ნაგებობას და ნაგებობის სტატუსი მამკვიდრებლის გარდაცვალებისა და ანდერძის შედგენის მომენტშიც იყო - „უნებართვო“, ხოლო სადავო პერიოდში მოქმედი ნორმატიული ბაზა კრძალავდა უნებართვოდ აშენებული უძრავი ნივთის ნებისმიერ ფორმითა განკარგვას, რის გამოც სასამართლომ ჩათვალა, რომ ქ.თბილისში, ფ-ის შესახვევის N18^ა (18)-ში მდებარე სადავო N4 ნაგებობა, როგორც „უნებართვო“, ვერ განიკარგებოდა ნ. მ-ის მიერ 1982 წლის 12 ივნისს შედგენილი ანდერძით, ამდენად, წინამდებარე სარჩელით 28,26კვ.მ სადავო №4 ნაგებობა, რომელიც ტექბიუროს ჩანაწერებით, როგორც უნებართვო, აღრიცხული იყო ნ. მ-ის საკუთრებაში, არ წარმოადგენდა ნ. მ-ის სამკვიდრო მასაში შემავალ იმ ქონებას, რომელიც ნ. მ-ის გარდაცვალების შემდეგ, 1982 წლის 24 დეკემბრის ანდერძისმიერი სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე გადავიდა შვილის - ა. მ-ის საკუთრებაში. პალატამ ჩათვალა, რომ ქ.თბილისში, ფ-ის შესახვევის N18^ა-ში მდებარე სადავო N4 ოთახი, მიჩნეული უნდა ყოფილიყო ანდერძის გარეთ დარჩენილ ქონებად.

სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 157–ე მუხლის თანახმად, პალატამ განმარტა, რომ დღეს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსი, ძველი კოდექსისაგან განსხვავებით, სამკვიდროს განმარტავს როგორც მამკვიდრებლის ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობად, ამდენად, ქ.თბილისში, ფ-ის შესახვევის N18^ა-ში მდებარე სადავო N4 ოთახზე, საკუთრების უფლების აღრიცხვის უფლების მქონე პირებად მიჩნეული უნდა ყოფილიყვნენ ნ. მ-ის პირველი რიგის მემკვიდრეები: ს. მ-ი და ა. მ-ი თანაბარ წილად. ს. მ-ის სარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენს სადავო ოთახის 1/2-ის მესაკუთრედ ცნობა. იმის გათვალისწინებით, რომ სადავო ნაგებობა კვლავ რეგისტრირდებოდა როგორც უნებართვო, უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე, პალატამ მიიჩნია, რომ სარჩელი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილებულიყო და ს. მ-ი ცნობილი უნდა ყოფილიყო ქ.თბილისში, ფ-ის შესახვევის N18^ა-ში მდებარე სადავო N4 ოთახის 1/2 ნაწილზე არა მესაკუთრედ, არამედ საკუთრების უფლების აღრიცხვის უფლების მქონე პირად, რადგანაც ეს უფლება მასზე, როგორც მემკვიდრეზე, გადავიდა იმ სახით, როგორი სახითაც იგი მამკვიდრებელს ჰქონდა.

სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ა. მ-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის იმავე სასამართლოსათის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება გამოტანილია საქმეში არსებული მტკიცებულებების არასწორი შეფასების საფუძველზე და სამართლის ნორმების უხეში დარღვევით. სახეზეა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლით და 394-ე მუხლის „ე“ და „ე¹“ პუნქტებით გათვალისწინებული სასამართლო გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძვლები.

ანდერძისმიერი მემკვიდრეობის მოწმობის საფუძველზე, მოპასუხე ა. მ-ის მიერ ჯერ კიდევ 1982 წელს მიღებული და ქ.თბილისის ტექინვენტარიზაციის ბიუროში თანასაკუთრების უფლებით აღრიცხული კანონიერი 4-ოთახიანი სახლის (საცხოვრებელი ფართი 81,91 კვ.მ) შემადგენლობაში შემავალი №4 ოთახი (ფართი 28.26 კვ.მ.) თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით მიჩნეულ იქნა 1972 წლიდან „უკანონო“ ნაგებობად და მის 1/2 ნაწილზე საკუთრების აღრიცხვის უფლების მქონე პირად ცნო მოსარჩელე ს. მ-ი, მაშინ, როდესაც ა. მ-ის სახელზე 1982 წელს 24 დეკემბერს გაცემული და ტექინვენტარიზაციის ბიუროში 1983 წლის 12 თებერვალს რეგისტრირებული ანდერძისმიერი მემკვიდრეობის მოწმობა ბათილად არავის უცვნია და არც გაუქმებულა. 1957 წელს, აწ გარდაცვლილმა ნ. მ-მა შეიძინა ქ.თბილისში, ფ-ის შესახვევის №18^ა-ში (იგივე №18) მდებარე ერთსართულიანი და 4-ოთახიანი 63 კვ.მ. საერთო საცხოვრებელი ფართის მქონე სახლის (ლიტერი „ა“-ს) 1/2 ნაწილი. მართალია, ნასყიდობა გაფორმდა სახლის იდეალურ ნაწილზე, მაგრამ ნ. მ-ს ფაქტიურად გადაეცა №3 (14,55 კვ.მ) და №4 (9 კვ.მ) ოთახები დამხმარე ფართით, ხოლო №1 (19,95 კვ.მ) და №2 (19,15 კვ.მ) ოთახები ასევე დამხმარე ფართით დაიტოვა გამყიდველმა ო. ო-ამ. 1971-72 წლებში, ნ. მ-მა მის მფლობელობაში არსებული 9 კვ.მ. ოთახი დაანგრია და მის ადგილზე ააშენა 28,26 კვ.მ ოთახი. ამას შედეგად მოჰყვა ის, რომ ფ-ის შესახვევის №18-ში მდებარე სახლის ოთახების რაოდენობა დარჩა უცვლელი, ასევე უცვლელი დარჩა №1, №2 და №3 ოთახების ფართები, მაგრამ, №4 ოთახის გამო, საერთო საცხოვრებელი ფართი 81,91 კვ. მეტრამდე გაიზარდა. იმის კატეგორიული ფორმით მტკიცება, ჰქონდა თუ არა აწ გარდაცვლილ ნ. მ-ს მშენებლობის ნებართვა, თუ მან შემდეგ დაიკანონა 28,26 კვ.მ ოთახი, დღეისათვის შეუძლებელია, მაგრამ საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ქ.თბილისის ტექინვენტარიზაციის ბიუროს მონაცემებით, 1972 წლის 8 ივლისიდან, ფ-ის შესახვევის №18^ა-ში მდებარე 4-ოთახიანი სახლი, 81,91 კვ.მ საცხოვრებელი ფართითა და მისი ყველა ოთახი, მათ შორის 28,26 კვ.მ №4 ოთახი აღრიცხული იყო როგორც კანონიერ ნაგებობად. აღნიშნული უდავოდ დასტურდება თუნდაც 1972 წლის 8 ივილისის სანოტარო წესით გაფორმებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულებით. საქმეში არსებული ტექინვენტარიზაციის ყველა ცნობითა და დოკუმენტით დასტურდება, რომ თ. ქ-ე 1972 წლის 8 ივლისის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, მაშინ დარეგისტრირდა ფ-ის შესახვევის №18^ა-ში მდებარე 81,91 კვ.მ საცხოვრებელი ფართის 4-ოთახიანი სახლის თანამესაკუთრედ. ნ. მ-ის მიერ 1971-72 წლებში გაფართოებული №4 ოთახი უნებართვო და უკანონო რომ ყოფილიყო, მისი მონაცემები 1972 წლის სახლის ნასყიდობის ხელშეკრულებაში ვერ აისახებოდა და ასეთი ვერც ტექინვენტარიზაციის ბიუროში დარეგისტრირდებოდა კანონიერი ნაგებობის სტატუსით. უკანონო ნაგებობის სტატუსით №4 ოთახის არსებობის შემთხვევაში, თ. ქ-ე შეიძენდა არა 4, არამედ 3-ოთახიანი სახლის 1/2 ნაწილს.

1982 წლის 16 ივნისს გარდაიცვალა ნ. მ-ი, რომელმაც ფ-ის შესახვევის №18^ა-ში მდებარე სახლი 1982 წლის 12 ივნისს სანოტარო წესით დამოწმებული ანდერძით სრულად უანდერძა უმცროს შვილს - ა. მ-ს. 1982 წლის 24 დეკემბერს ქ.თბილისის ნოტარიუს მ.დ-ის მიერ ა. მ-ზე გაცემული ანდერძისმიერი მემკვიდრეობის მოწმობითა და მასზე მოხსენიებული ტექინვენტარიზაციის ბიუროს 1982 წლის 17 დეკემბრის №მ/842 ცნობის მიხედვით, ასევე დასტურდება, რომ ნ. მ-ის დანაშთ სამკვიდროს შეადგენდა ფ-ის შესახვევის №18ა-ში მდებარე საერთო საცხოვრებელი ფართით 81,91 კვ.მ 4-ოთახიანი სახლის 1/2 ნაწილი.

1982 წლის 24 დეკემბრის ანდერძისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობა ა. მ-მა 1983 წლის 12 თებერვალს აღრიცხა ქ.თბილისის ტექინვენტარიზაციის ბიუროში და, შესაბამისად, იგი თ. ქ-ან ერთად დარეგისტირდა ფ-ის შესახვევის №18^ა-ში მდებარე 4-ოთახიანი სახლის 1/2 ნაწილის თანამესაკუთრედ.

ა. მ-ის მიერ 1982 წლის 24 დეკემბერს ანდერძისმიერი მემკვიდრეობის მოწმობის აღებამდე, ს. მ-მა მოახერხა და 6 დღით ადრე – 1982 წლის 18 დეკემბერს სხვა კანონისმიერი მემკვიდრეებისაგან, მათ შორის, ა. მ-ან ფარულად, სხვა სანოტარო უბნის ნოტარიუსისგან აიღო კანონისმიერი მემკვიდრეობის მოწმობა. ნ. მ-ის გარდაცვალებიდან 2 წლის შემდეგ – 1984 წელს, ყოფილი 26 კომისრის სახელმწიფო რაიაღმასკომის მოხელეებმა ამავე რაიაღმასკომის 1972 წლის 21 ივნისის უკანონო და ტექბიუროში დაურეგისტრირებელ-აღუსრულებელი გადაწყვეტილების საფუძველზე ა. მ-ის №4 ოთახიდან გამოსახლება და მასში ს. მ-ის შესახლება მოინდომეს. მას შემდეგ, რაც 26 კომისრის რაიონის სახალხო სასამართლომ 1984 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილებით ამავე რაიონის აღმასკომის საბინაო-საექსპლოატაციო ტრესტის უსაფუძვლო და უკანონო სარჩელი არ დააკმაყოფილა, არასწორად დააკმაყოფილა ს. მ-ის ინტერესი. რაიაღმასკომის 1972 წლის უკანონო გადაწყვეტილებას მის გაუქმებამდე არანაირი სამართლებრივი შედეგები არ მოყოლია და ფ-ის შესახვევის №18-ში მდებარე სახლი მისი შემადგენლობაში არსებული 4-ოთახი კანონიერი ნაგებობის სტატუსით აღრიცხული იყო ჯერ ნ. მ-სა და თ. ქ-ის, ხოლო 1982 წლიდან ა. მ-სა და თ. ქ-ის თანასაკუთრებად. ამასთან, 1985 წლის გადაწყვეტილება მე-2 პუნქტით რაიაღმასკომმა ახალი უკანონობა ჩაიდინა და №4 ოთახი უნებართვო და უკანონო ნაგებობის სტატუსით მიაკუთვნა გარდაცვლილ ნ. მ-ს.

26 კომისრის რაიაღმასკომის 1985 წლის 27 მარტის გადაწყვეტილება ისე გადაიგზავნა და აღირიცხა ქ.თბილისის ტექინვენტარიზაციის ბიუროში, რომ მის შესახებ ფ-ის შესახვევის №18-ში მდებარე სახლთმფლობელობის თანამესაკუთრე ა. მ-სა და თ. ქ-ის არაფერი უკითხავთ და არც რაიმე უცნობებიათ

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 29 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ს. მ-ს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე იმ მოტივით, რომ სადავო ოთახი №4 წარმოადგენდა ა. მ-ის მიერ 1982 წელს ანდერძით მიღებული უძრავი ქონების შემადგენელ ნაწილს. №4 ოთახი (29,26 კვ.მ) აშენების მომენტიდან – 1972 წლიდან წარმოადგენდა უკანონო ნაგებობას, რაც ბუნებრივია რეალობას არ შეესაბამება. შედეგიდან გამომდინარე, მოპაუხე მხარეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 29 ნოემბრის გადაწყვეტილება არ გაუსაჩივრებია. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით №4 ოთახი (28,26 კვ.მ) ასევე არასწორად იქნა მიჩნეული უკანონო ნაგებობად 1972 წლიდან და თუნდაც ასეთ შემთხვევაში, ნაცვლად იმისა, რომ უკანონო უძრავი ნივთის თანამესაკუთრედ ცნობის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე ეთქვა უარი, სააპელაციო პალატამ მოსარჩელე ს. მ-ი ცნო მოპასუხე ა. მ-ის მიერ ჯერ კიდევ 1982 წელს ანდერძით მიღებული და თანასაკუთრების უფლებით აღრიცხული №4 ოთახის (28,26 კვ.მ.) 1/2 ნაწილზე საკუთრების აღრიცხვის უფლების მქონე პირად, მაშინ როდესაც მოსარჩელე ს. მ-ს ასეთი რამ არ მოუთხოვია.

სასამართლომ დავის განხილვისას გამოიყენა 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 107-ე მუხლი და მიუთითა, რომ უნებართვო, ანუ უკანონო ნაგებობის ან მისი ნაწილის განკარგვა – გაყიდვა, გაქირავება და ა.შ არ შეიძლებოდა და, შესაბამისად, ასევე უძრავი ნივთი ა. მ-ს ანდერძისმიერი მემკვიდრეობის უფლებით ვერ გადაეცემოდა, აქედან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე და 157-ე მუხლებით და დაადგინა, რომ მფლობელობა მემკვიდრეებზე გადადის იმავე სახით, რა სახითაც იგი არსებობდა მამკვიდრებელთან, ამიტომ არსებობდა სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების საფუძველი.

პალატამ ფაქტობრივი გარემოებების დადგენისას ძირითადად იხელმძღვანელა 26 კომისრის რაიონის სახალხო სასამართლოს 1985 წლის გადაწყვეტილებით, რომელიც არსებითად ძირითადად სწორად ასახავს საქმის ვითარებას, მაგრამ მასში გამოთქმულია ეჭვები მის დაკანონებასთან დაკავშირებით. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 1106-ე მუხლის დანაწესიდან გამომდინარე, ჯერ ერთი, მითითებულ გადაწყვეტილებას არ შეიძლებოდა პრეიუდიციული მნიშვნელობა მინიჭებოდა, ვინაიდან მასში იგივე მხარეები არ მონაწილეობენ და მეორეც, ამავე გადაწყვეტილებით უდავოდაა დადგენილი, რომ 26 კომისრის რაიაღმასკომის 1972 წლის უკანონო გადაწყვეტილების აღსრულება რეალურად არ მომხდარა და №4 ოთახზე ცალკე ბარათი არ გახსნილა. თავად 26 კომისრის რაიაღმასკომის 1985 წლის გადაწყვეტილების მეორე გვერდზე გარკვევით წერია, რომ სადავო №4 ოთახი 1972 წლიდან 1982 წლამდე კომუნალურ ფონდში არ აღრიცხულა. იმის გათვალისწინებით, რომ ტექინვეტარიზაციის ბიუროს მონაცემებით 1972-1985 წლებში, №4 ოთახი წარმოადგენდა თანასაკუთრების კანონიერი ობიექტის შემადგენელ ნაწილს და სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილის, 1515-ე მუხლის და 311-312-ე მუხლების იმპერატიული დანაწესის შესაბამისად, უდავოდ დადგენილად გარემოებას წარმოადგენს ნივთის კომუნალურ ფონდში ჩაურიცხაობა. 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 107-ე მუხლში ასე აღნიშნულია, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილების გარეშე არავის აქვს უფლება, მოქალაქეს ჩამოართვას, ან დაუნგრიოს თუნდაც უკანონო ნაგებობა. მოცემულ შემთხვევაში, ნ. მ-სა და თ. ქ-ის თანასაკუთრებაში არსებული კანონიერი ნაგებობა – 4-ოთახიანი სახლის, საცხოვრებელი ფართით 81,91 კვ.მ შემადგენლობაში შემავალი №4 ოთახი, 26 კომისრის რაიაღმასკომის 1985 წლის აბსურდული გადაწყვეტილებით ისე იქნა 3 წლით ადრე გარდაცვლილი ნ. მ-ის სახელზე აღრიცხული, რომ უძრავი ქონების თანამესაკუთრეებისთვის არც აზრი უკითხავთ და არც რაიმე უცნობებიათ.

მოცემული სამოქალაქო დავა განხილული იქნა ფ-ის შესახვევის №18^ა-ში მდებარე სახლის 1/2 იდეალური ნაწილის თანამესაკუთრე თ. ქ-ის მონაწილეობის გარეშე და მისი აზრის გაუთვალისწინებლად. ეს იმ დროს, როდესაც მისი თანასაკუთრებიდან უკანონოდ გამოსულ უძრავ ნივთზე - №4 ოთახზე დავა პირდაპირ და უშუალოდ შეეხება თ. ქ-ის უფლებებსა და კანონიერ ინტერესებს. პირველი ინსტანციის სასამართლომ თ. ქ-ის მხარედ ჩართვაზე უარი განაცხადა, ხოლო სააპელაციო პალატას მის მხარედ ჩართვაზე არც უმსჯელია.

სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიკვლია და არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა იმ გარემოებას, რომ ფ-ის შესახვევის №18^ა-ში მდებარე სადავო №4 ოთახი არასწორად იქნა მიჩნეული უკანონო ნაგებობად 1972 წლიდან და საქმეზე მიღებულ იქნა უკანონო გადაწყვეტილება. სასამართლომ არასწორად იმსჯელა და მოსარჩელე ს. მ-ი იმ უძრავი ნივთის 1/2 ნაწილზე ცნო საკუთრების აღრიცხის უფლების მქონე პირად, თანაც კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლების საფუძველზე, რომელიც 1982 წლიდან წარმოადგენდა თ. ქ-ის და მოპასუხე ა. მ-ის თანასაკუთრებას 1985წლის 27 მარტამდე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 27 მაისის განჩინებით ა. მ-ის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლითა და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ა. მ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნას მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას ა. მ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ ა. მ-ს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს ნ. კ-ის მიერ 2013 წლის 10 მაისის N1 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 364 ლარის 70% - 254,8 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით, 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ა. მ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ ა. მ-ს (პ/N...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ნ. კ-ის მიერ 2013 წლის 10 მაისის N1 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 364 ლარის 70% - 254,8 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ვ. როინიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

პ. ქათამაძე