საქმე №ას-554-527-2013 2 დეკემბერი, 2013 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
თეიმურაზ თოდრია, ვასილ როინიშვილი
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ს. უ. ს-ა (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ს. უ. კ-ი, შპს „ფ-ა“, შპს „დ-ი“, შპს „ც-ი“, შპს „ქ-ი“, შპს „ს-ე“, შპს „მ-ა“ (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 19 მარტის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოს სხვა შემადგენლობისათვის ხელახლა განსახილველად
დავის საგანი – სასამართლოს დადგენილების ბათილად ცნობა, მისგან გამომდინარე იურიდიული შედეგების გაუქმება, მესაკუთრედ აღიარება, ქონებრივი ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ს. უ. ს-ამ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ს. უ. კ-ის, შპს „ფ-ას“, შპს „დ-ის“, შპს „ც-ის“, შპს „ქ-ის“, შპს „ს-სა“ და შპს „მ-ას“ მიმართ და მოითხოვა:
ს. უ. კ-ის რეგისტრაციის შესახებ ისნის რაიონული სასამართლოს 1998 წლის 25 დეკემბრის №7/9-18 დადგენილების, „ს. უ. კ-ის“ „ს. უ. ს-ის“ სახელით დაფუძნებისა და მის სამართალმემკვიდრედ (უფლებამონაცვლედ) აღიარების ნაწილში ბათილად ცნობა, მისგან გამომდინარე იურიდიული შედეგების გაუქმება; 31.07-2003 წლის №1-2084, 15.09.2003 წლის №1-2711 სანოტარო აქტების (ნოტარიუსი რ. ფ-ა), 30.11-2004 წლის №1/9192 სანოტარო აქტის (ნოტარიუსი ნ. მ-ი), 09.12-2006 წლის №1-12087 სანოტარო აქტის (ნოტარიუსი ნ. მ-ი), 30.04-2008 წლის №1-1780 სანოტარო აქტის (ჟ. ტ-ი), 11.12-2008 წლის №6844/1 სანოტარო აქტის (ქ. ო-ე), 20.05.2009 წლის №090120262 სანოტარო აქტის (ქ. ო-ე), 19.06-2006 წლის №1-1771 სანოტარო აქტი (ჟ. ტ-ი), 25.02-2000 წლის №2-293 და 09.12.2004 წლის №1-4670 სანოტარო აქტები (ჟ. ტ-ი), 09.012-2007 წლის №1-427 სანოტარო აქტის (ჟ. ტ-ი), ბათილად ცნობა, ს. კ-ის საკუთრების უფლების ბათილად ცნობა კ-ის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე და მასზე ს. უ. ს-ის საკუთრების უფლების აღიარება, ს. კ-ის უკანონო მოქმედებებით მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის – 3 500 000 ლარის ანაზღაურება;
ქუთაისის რაიონული სასამართლოს 31.01.2006 წლის 2-85 გადაწყვეტილების, იმავე სასამართლოს 31.03-1998 წლის დადგენილების შესაბამისად, „ს/უ კ-ის“ შპს სსწ „ქ-ის“ საკუთრების უფლება მიტაცებულ 10010 კვადრატული მეტრი არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთსა და ქ. ქ-ში, პ-ის ქუჩა №1-ში მდებარე 192 კვ.მ ერთსართულიანი საცხოვრებელ შენობაზე ბათილად ცნობა და უძრავ ქონებაზე ს. უ. ს-ის საკუთრების უფლების აღიარება;
შპს ს. უ. კ-ის აჭარის შპს „ს-ის” (საიდ. კოდი №...) საკუთრების უფლების ქ.ბათუმში, გ-ის №67-ში არსებული 8762 კვ.მ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწასა და 4432,10 კვ.მ შენობა-ნაგებობებზე, შესაბამისად, აჭარის შპს „ს-სა“ და „თ. ბ-ს“ შორის 27.11.2010 წლის თარიღით დადებული №1050492-1 ხელშეკრულების (რეესტრში რეგისტრაციის №101188304, ნოტარიუსი ნ. ს-ე) ბათილად ცნობა და შპს „ს-ის“ ნაცვლად, „ს. უ. ს-ის“ აღიარება;
შპს „მ-ის“ საკუთრების უფლების ბათილად ცნობა კურორტ ც-ში არსებულ 548 კვ.მ დასასვენებელ სახლ ც-ზე, რომლის საბალანსო ღირებულება 1995 წლის მდგომარეობით შეადგენდა 27 787 ლარს და მითითებულ უძრავ ქონებაზე ს. უ. ს-ის საკუთრების უფლების ცნობა;
შპს სსწ „მ-ა“ აღიარებულ იქნეს „ს ს-ის“ დაფუძნებულად, შპს სსწ „მ-ას“ წარსულში „ს. ს-ის“ კანონიერ მფლობელობაში არსებული ქ.მ-ში, საგურამოს გასასვლელში არსებული 12000 კვ.მ დანიშნულების მიწის შპს სსწ „მ-ის“ მითითებული უძრავი ქონების „ს ს-ის“ კანონიერ მფლობელობაში დაბრუნება, რომელიც ამჟამად უკანონო მფლობელობაში აქვს „ს. კ-ს“;
საქმეში მესამე პირად დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით ჩაება ს. უ. კ-ის წევრთა ჯგუფი, რომლის წარმომადგენელმა (ს. კ-ის დროებითი გამგეობის თავმჯდომარე) ი. ფ-მა მოითხოვა ქ. თბილისის ისნის რაიონული სასამართლოს 1998 წლის 25 დეკემბრის №7/9-18 სარეგისტრაციო დადგენილების, „ს ს-ის“ სახელით „ს. კ-ის“ დაფუძნებისა და მისი „ს ს-ის“ უფლებამონაცვლედ (სამართალმემკვიდრედ) რეგისტრაციის ნაწილში ბათილად ცნობა, მათგან გამომდინარე, იურიდიული შედეგების ბათილად ცნობა, „ს. ს-ის“ კუთვნილ, „ს. კ-ის“ მიერ მიტაცებულ ქონებაზე „ს. ს-სა“ და ს-ის წევრ უ. თანასაკუთრების (წილადი საკუთრების) უფლების აღიარება.
მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილებით როგორც ძირითადი, ისე მესამე პირის სასარჩელო მოთხოვნები არ დაკმაყოფილდა, რაც მათ გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 19 მარტის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 1997 წლის 15 მაისს ჩატარდა ს. უ. ს-ის მე-11 ყრილობა, რომელზეც განიხილეს და გადაწყდა სხვადასხვა საკითხები, მათ შორის, არჩეულ იქნა ს-ის გამგეობისა და პრეზიდიუმის ახალი წევრები.
თბილისის ისნის რაიონული სასამართლოს 1997 წლის 24 ივლისის გადაწყვეტილებით გაუქმდა ს. უ. ს-ის 1997 წლის 15 მაისის ყრილობის დადგენილება არჩევნების ჩატარების ნაწილში და, შესაბამისად, გაუქმდა არჩევნების შედეგები იმ საფუძვლით, რომ ფარულის ნაცვლად, არჩევნები ჩატარდა ღია კენჭისყრით. ასევე გაუქმდა 1997 წლის 15 მაისის ყრილობაზე არჩეული პრეზიდიუმის 1997 წლის 20 მაისის დადგენილება, ამავე გადაწყვეტილებით კ-ის ადმინისტრაციას დაევალა კ-ის წესდების მოთხოვნათა დაცვით გამგეობისა და პრეზიდიუმის თავმჯდომარის არჩევნების ჩატარების უზრუნველყოფა.
1997 წლის 5 აგვისტოს ჩატარდა ს. უ. კ-ის მე-12 ყრილობა, რომელზეც ფარული კენჭისყრით აირჩიეს გამგეობის წევრები.
აღნიშნული ყრილობის ჩატარებისა და მასზე მიღებული გადაწყვეტილების კანონიერება წარმოადგენდა სხვადასხვა ინსტანციის სასამართლოთა განხილვის საგანს და, საბოლოოდ, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2004 წლის 4 თებერვლის განჩინებით ზემოაღნიშნული რიგგარეშე ყრილობის ჩატარება მიჩნეული იქნა კანონიერად. საკასაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს 1997 წლის 24 ივლისის გადაწყვეტილება გასაჩივრდა საკასაციო წესით და ვიდრე იგი შევიდოდა კანონიერ ძალაში, 1997 წლის 5 აგვისტოს ჩატარდა ს. უ. კ-ის რიგგარეშე მე-12 ყრილობა. ამასთან, საკასაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ დადგენილ გარემოებაზე, რომ სასამართლოს მიერ არ ყოფილა გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება – მოპასუხისათვის გარკვეული მოქმედების შესრულების აკრძალვა, შესაბამისად, ვიდრე გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევიდოდა, ის ხარვეზი, რაც წინა ყრილობაზე გამგეობის არჩევისას იქნა დაშვებული (არჩევნების ჩატარება ღია კენჭისყრით, ნაცვლად ფარულისა), რიგგარეშე მე-12 ყრილობაზე ჩატარებული ხელახალი არჩევნებისას მოპასუხე ს. უ. კ-მა გამოასწორა.
საკასაციო სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ ს-ის მართვის ორგანოებს არ ჰქონდა აკრძალული რაიმე მოქმედების (მათ შორის ყრილობის მოწვევა) შესრულება, რის გამოც რიგგარეშე ყრილობის ჩატარება კანონიერია. ამასთან, რიგგარეშე ყრილობამ სასამართლო გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე გაითვალისწინა და შეასრულა ის, რაც გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილით დაევალა ს-ის მართვის ორგანოებს – რიგგარეშე ყრილობაზე ჩატარებულმა ახალმა არჩევნებმა გააუქმა წინა არჩევნების შედეგები (სწორედ ამას ითვალისწინებდა სასამართლოს 1997 წლის 24 ივლისის გადაწყვეტილება); აქედან გამომდინარე, სასამართლომ მიუთითა, რომ გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მისი აღსრულება შეუძლებელია, რადგან მე-11 ყრილობის შედეგები უკვე აღარ არსებობს.
საქმის მასალებით ასევე დადგენილია ის გარემოება, რომ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით იხილებოდა დავა აღმასრულებლის მიერ შედგენილი 2003 წლის 16 სექტემბრის ოქმის მიმართ. ამ ოქმის მიხედვით, განხორციელდა ისნის რაიონული სასამართლოს 1997 წლის 24 ივლისის გადაწყვეტილების აღსრულება, მოსარჩელე ს. უ. კ-ის მოთხოვნას წარმოადგენდა შემდეგი წინადადების ოქმიდან ამორიცხვა: „დღეისათვის აღიდგინა რა თავისი უფლებამოსილება ა. ქ-ამ“.
თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 6 თებერვლის განჩინებით ს. უ. კ-ის მოთხოვნა დაკმაყოფილდა და აღმასრულებლის მიერ შედგენილი 2003 წლის 16 სექტემბრის ოქმიდან ამოირიცხა ზემოაღნიშნული წინადადება იმ საფუძვლით, რომ აღსასრულებელ გადაწყვეტილებაში ა. ქ-ას უფლებამოსილების აღდგენაზე მითითებული არ ყოფილა, ამასთან, ამ გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ დავა წლების განმავლობაში იხილებოდა სხვადასხვა ინსტანციის სასამართლოებში, არსებობდა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება სამუშაოზე აღდგენის შესახებ ა. ქ-ას სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე, ასევე არსებობდა სასამართლოს გადაწყვეტილება ს-ის მე-12 ყრილობისა და მე-15 ყრილობის ბათილად ცნობაზე უარის თქმის შესახებ.
ისანი–სამგორის რაიონული სასამართლოს აღნიშნული განჩინება ძალაში დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2005 წლის 5 იანვრის განჩინებით.
ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ა. ქ-ას „უფლებამოსილების აღდგენა“ არ დარეგისტრირებულა მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციულ) იურიდიულ პირთა რეესტრში.
ზემოაღნიშნული დადგენილი გარემოებებიდან გამომდინარე, არასწორი და უსაფუძვლოა აპელანტების განმარტება, რომ ისნის რაიონული სასამართლოს 1997 წლის 24 ივლისის გადაწყვეტილების აღსრულების გაჭიანურებით ისარგებლა მოპასუხე მხარემ და უ. ს-ის იმ ადმინისტრაციას, რომლის მოთხოვნითაც სასამართლომ რეგისტრაციაში გაატარა აღნიშნული კ-ი, თბილისის ისნის სასამართლოს 1997 წლის 24 ივლისის N2/854-97 გადაწყვეტილებით, არ გააჩნდა შესაბამისი უფლებამოსილება.
სააპელაციო სასამართლომ მოცემული დავის სწორად გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონედ ჩათვალა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ აპელანტები არ წარმოადგენენ 1926 წელს შექმნილი ს. უ. ს-ის სამართალმემკვიდრეს.
1997 წლის 25 ნოემბრიდან ამოქმედდა საქართველოს ახალი სამოქალაქო კოდექსი. კოდექსის ამოქმედებასთან ერთად დღის წესრიგში დადგა კოდექსის მიღებამდე „მოქალაქეთა ს-რივი გაერთიანებების შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის კანონის საფუძველზე შექმნილი არაკომერციული იურიდიული პირების ხელახალი რეგისტრაციის საკითხი.
სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 1510-ე მუხლის იმ დროისათვის მოქმედი რედაქციით, 1511-ე მუხლით, 1511-ე მუხლის მე-3 და მე-4 ნაწილებით და მიიჩნია, რომ საქართველოს იუსტიცის მინისტრის 2002 წლის 26 მარტის №171 ბრძანებით, სამოქალაქო კოდექსის 1511-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად, გაუქმდა იმ არაკომერციული იურიდიული პირების რეგისტრაცია, რომლებსაც საქართველოს იუსტიციის სამინისტროში ან სასამართლოში სავალდებულო ხელახალი რეგისტრაცია გავლილი არ ჰქონდათ.
საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ს. უ. ს-ა დაფუძნდა და ამ სახელწოდებით საქმიანობდა 1926 წლიდან. სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების შემდეგ, ზემოაღნიშნული ნორმებით გათვალისწინებული მოთხოვნების შესრულების მიზნით, ს. უ. ს-ამ გაიარა ხელახალი რეგისტრაცია, კერძოდ, საქმის მასალებით სასამართლომ დაადგინა, რომ თბილისის ისნის რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 25 დეკემბრის დადგენილებით განხორცილდა კ-ის რეგისტრაცია შემდეგი ჩანაწერით:
„ს. უ. კ-ი წარმოადგენს ს. უ. ს-ის სამართალმემკვიდრეს, რომელიც შექმნილია 1926 წელს და ბოლო რეგისტრაცია გაიარა საქართველოს რესპუბლიკის იუსტიციის სამინისტროში 1992 წლის 22 მაისს კოლეგიის №19/15 დადგენილებით“. ამავე დადგენილებაში აღნიშნულია, რომ კ-ის წესდება მიღებულია ს. უ. ს-ის მე-12 მოწვევის მე-3 პლენუმის მიერ 1998 წლის 10 დეკემბერს.
საქმის მასალებით ასევე დადასტურებულია, რომ ს. უ. ს-ის არასამეწარმეო, არაკომერციული ორგანიზაცია დაფუძნებულია 2009 წლის 6 მაისს, როგორც ახალი არასამეწარმეო სუბიექტი. აქვე სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქმეში წარმოდგენილ ს. უ. ს-ის დაფუძნების თაობაზე 2009 წლის 6 აპრილის №1ოქმზე, რომლის მიხედვით ასევე ცალსახაა, რომ აღნიშნული ს-ა დაფუძნდა ახალი არასამეწარმეო სუბიექტის სახით (ამ გარემოებაზე მითითებული კრების ოქმში აღნიშნა ა. ჯ-ძემ, რომელიც ამავე კრებაზე არჩეულ იქნა ს-ის პრეზიდიუმის თავმჯდომარედ).
ზემოაღნიშნულ გარემოებებთან ერთად, სააპელაციო სასამართლომ ასევე სრულად გაიზიარა მოწინააღმდეგე მხარის პოზიცია, რომ იმ შემთხვევაში, თუ ს. უ. ს-ა არ გაივლიდა სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებულ სავალდებულო ხელახალ რეგისტრაციას, იგი, ამ კოდექსისა და საქართველოს იუსტიცის მინისტრის 2002 წლის 26 მარტის №171 ბრძანების შესაბამისად, ჩაითვლებოდა გაუქმებულად.
აღნიშნულიდან გამომდინარე პალატამ მიიჩნია, რომ 2009 წლის 6 მაისს დაფუძნებული ს. უ. ს-ის არასამეწარმეო, არაკომერციული ორგანიზაცია, რომელიც ახალი არასამეწარმეო სუბიექტია, არ წარმოადგენს 1926 წელს შექმნილი ს. უ. ს-ის სამართალმემკვიდრეს.
პალატის მოსაზრებით, მოსარჩელისა და მესამე პირის (დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით) მიერ აღძრული სარჩელი „ს. უ. კ-ის“ „ს. უ. ს-ის“ სახელით დაფუძნებისა და მის სამართალმემკვიდრედ (უფლებამონაცვლედ) აღიარების ნაწილში, ისნის რაიონული სასამართლოს 1998 წლის 25 დეკემბრის №7/9-18 დადგენილების ბათილად ცნობის შესახებ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლით განსაზღვრული აღიარებითი მოთხოვნაა, რომლის განხილვა-გადაწყვეტისათვის აუცილებელია, დადგინდეს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლით განსაზღვრული იურიდიული ინტერესის არსებობა სასამართლო გადაწყვეტილებით ასეთ აღიარებასთან მიმართებით.
სახელდობრ, ზემოხსენებული ნორმის დანაწესის შესაბამისად, აღიარებითი სარჩელი შეიძლება, აღიძრას უფლებისა და სამართლებრივი ურთიერთობების არსებობა-არარსებობის დადგენის, დოკუმენტების ნამდვილობის აღიარების ან დოკუმენტების სიყალბის დადგენის შესახებ, თუ მოსარჩელეს აქვს ამის იურიდიული ინტერესი. ამასთან, იგი აუცილებლად მიღწევადი უნდა იყოს. ამდენად, იურიდიული ინტერესი არ განისაზღვრება მხოლოდ პირის სუბიექტური დამოკიდებულებით, ანუ მხოლოდ მისი სურვილით, არამედ, აუცილებელია მისი ობიექტური მხარეც. იურიდიული ინტერესების მიღწევადობის აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს ის გარემოება, თუ სამართლებრივად რამდენად დაცულია შედეგები, რომელთა დადგომაც სურს მოსარჩელეს.
მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეს და მესამე პირს დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით სურდათ, „ს. უ. კ-ის“ „ს. უ. ს-ის“ სახელით დაფუძნებისა და მის სამართალმემკვიდრედ (უფლებამონაცვლედ) აღიარების ნაწილში ისნის რაიონული სასამართლოს 1998 წლის 25 დეკემბრის №7/9-18 დადგენილების ბათილობის გზით საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით განსაზღვრული უფლების გამოყენება.
როგორც აღინიშნა, დადასტურებულია, რომ ს. უ. ს-ა შექმნილია 2009 წლის 6 მაისს, როგორც ახალი არასამეწარმეო სუბიექტი.
სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 25-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, იურიდიული პირის უფლებაუნარიანობა წარმოიშობა მისი რეგისტრაციის მომენტიდან. რადგან 2009 წლის 6 მაისამდე მხარის უფლებაუნარიანობა არ არსებობდა, შესაბამისად, 1998 წელს განხორციელებული ს. უ. კ-ის რეგისტრაციით ვერ დაირღვეოდა მისი უფლებები. ასევე, დადგენილია, რომ როგორც ს. უ. ს-ის, ასევე მესამე პირისათვის, „ს. უ. კ-ის“ „ს. უ. ს-ის“ სახელით დაფუძნებისა და მის სამართალმემკვიდრედ (უფლებამონაცვლედ) აღიარების ნაწილში სასამართლო დადგენილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში ვერ მიიღწევა ის მიზანი, რაც მოსარჩელეებს გააჩნიათ, კერძოდ, სადავო ქონებაზე თანასაკუთრების უფლების აღდგენა. იურიდიული ინტერესის არარსებობა კი, აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ს. უ. ს-ამ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოს სხვა შემადგენლობისათვის ხელახლა განსახილველად შემდეგი საფუძვლებით:
საქმე განიხილა მოსამართლეთა იმ შემადგენლობამ, რომელთაც ადრე ჰქონდათ მიღებული მონაწილეობა საქმის განხილვაში და უფლება აღარ გააჩნდათ, მონაწილეობა მიეღოთ 2013 წლის 19 მარტს სააპელაციო საჩივრის განხილვაში, კერძოდ, მომხსენებელ მოსამართლე ხ.არევაძისა და ა.ო-ის მიერ მიღებულ იქნა 2011 წლის 25 მარტის განჩინება, რომლითაც გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 14 დეკემბრის განჩინება სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ. ამასთან, საჩივრის გადაწყვეტისას სააპელაციო სასამართლო გასცდა თავისი უფლებამოსილების ფარგლებს და განჩინებით იმსჯელა არა მარტო გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიების თაობაზე, არამედ სარჩელის უსაფუძვლობაზეც და განჩინებაში პირდაპირ მიუთითა, რომ სარჩელი სამართლებრივად იყო უსაფუძვლო და დაუშვებელი. ფაქტობრივად, სასამართლომ საქმე არსებად განიხილა და ასეთი გადაწყვეტილებით ზეგავლენის ქვეშ მოაქცია საქმის განმხილველი პირველი ინსტანციის სასამართლო, რომელმაც შემდგომში თავი ვეღარ დააღწია ამ ზეგავლენას და გამოიტანა უკანონო, დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება. მოსამართლე ხ.არევაძისა და ალ.იოსელიანის მიერ სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებასთან დაკ-ებით გადაწყვეტილების მიღებისას მათ უკვე მიღებული ჰქონდათ მონაწილეობა პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოცემული საქმის განხილვაში და გამოთქვეს მოსაზრება სარჩელის უსაფუძვლობის შესახებ. აღნიშნულის გამო, სააპელაციო სასამართლოში საქმის არსებითად განხილვისას კასატორმა მოითხოვა ხსენებული მოსამართლეების აცილება, რაზეც დაუსაბუთებლად უარი ეთქვა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 29-ე მუხლის პირველი და 31-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ პუნქტის უხეში დარღვევით. სასამართლომ მოწინააღმდეგე მხარის მიმართ დაუფარავად გამოამჟღავნა მიკერძოება.
სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვის წესებში არ მოიძებნება არც ერთი ნორმა, რომელიც პაექრობას, როგორც საქმის არსებითად განხილვის უმნიშვნელოვანეს ეტაპს უგულებელყოფს და არასავალდებლოდ მიიჩნევს. კასატორმა მოითხოვა საპაექრო სიტყვის გამოქვეყნებით სააპელაციო პრეტენზიების დასაბუთება, მაგრამ მომხსენებელი მოსამართლე იყო მიკერძოებული მოწინააღმდეგე მხარის მიმართ და ისე დატოვა სასამართლო დარბაზი, რომ არ მისცა საპაექტრო სიტყვის წარმოთქმის შესაძლებლობა.
სასამართლომ დაბეჯითებით მიუთითა, რომ 1997 წლის 24 ივლისის გადაწყვეტილებით კ-ის ადმინისტრაციას დაევალა არჩევნების ჩატარება, რაც აშკარა სიცრუეა. იმავე ს-ის პირვანდელ, უფლებამოსილ მე-10 მოწვევის ადმინისტრაციას (ჭ-ეს, ქ-ას და ჯ-ას) დაევალა რიგგარეშე არჩევნების ჩატარება და არა მე-11, არაუფლებამოსილ კანონგარეშედ ცნობილ ადმინისტრაციას (გ-ძე, ლ-ძე, მ-ძე).
სასამართლომ შეცდომით მიუთითა, რომ 1997 წლის 5 აგვისტოს ჩატარდა საქართველოს უ. კ-ის მე-12 რიგგარეშე ყრილობა. მე-12 რიგგარეშე ყრილობა ს. უ. კ-ის მიერ ვერ ჩატარდებოდა, რადგან 1997 წლის 5 აგვისტოს ს/უ კ-ი ფიზიკურად არ არსებობდა.
პალატამ არ გაითვალისწინა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2005 წლის 11 ოქტომბრის განჩინება, რომლითაც საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს. აღნიშნული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილში მითითებულია, რომ სააპელაციო სასამართლომ უნდა იმსჯელოს 1997 წლის 24 ივლისის გადაწყვეტილებისა და 1997 წლის 5 აგვისტოს განჩინების აღსრულებაზე.
უსაფუძვლოა მოსაზრება 1997 წლის 5 აგვისტოს განჩინების აღსრულების საკითხთან მიმართებით, რადგან სასამართლომ ჩათვალა, რომ უშუალოდ ა.ქ-ას უფლებამოსილება არ აღდგენია, რაც დასტურდება სააღსრულებო ფურცელში სასამართლოს მიერ შეტანილი ცვლილებით.
საბოლოოდ, 1997 წლის 24 ივლისის გადაწყვეტილება და 1997 წლის 5 აგვისტოს განჩინება აღსრულდა 2006 წლის 6 აპრილს ა.ქ-სა და მ.ჯ-ას მიერ. ვინაიდან არსებობს ს. ს-ის მიერ რეგისტრაციის დროულად გაუვლელობის მიზეზი, სამოქალაქო კოდექსის 1511-ე მუხლისა და ამავე მუხლის კომენტარის შესაბამისად, იგი უნდა ჩაითვალოს 1926 წელს დაარსებული ს. ს-ის სამართალმემკვიდრედ. ის, რომ ს. კ-ს მითვისებული აქვს ს-ის საიდენტიფიკაციო კოდი, სულაც არ ნიშნავს, რომ იგი არის 1926 წელს დაარსებული ს-ის უფლებამონაცვლე.
სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ჩათვალა, რომ ს. ს-ამ, სამოქალაქო კოდექსის 1511-ე მუხლის თანახმად, გაიარა ხელახალი რეგისტრაცია, რის შემდეგაც შეეცვალა სამართლებრივ-ორგანიზაციული ფორმა და ეწოდა ს. კ-ი. იგი 1926 წელს დაარსებული ს. ს-ის სამართალმემკვიდრეა.
აღნიშნული მოსაზრება მცდარია, რადგან ისანი-სამგორის რაიონულმა სასამართლომ სარეგისტრაციო დადგენილებით ხელახალ რეგისტრაციაში კი არ გაატარა ს. ს-ა, არამედ მისი სახელით დააფუძნა სხვა ახალი ორგანიზაცია კ-ის ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმით, სახელწოდებით „ს/უ კ-ი“. რაც დასტურდება იმით, რომ არ განხორციელებულა სათანადო ცვლილებები ს. ს-ის სარეგისტრაციო მონაცემებში 1511-ე მუხლის შესაბამისად.
აღსანიშნავია ის გარემოებაც, რომ ს-ის წევრებს – იმ ფიზიკურ პირებს, რომელთაც დააფუძნეს ახალი ორგანიზაცია, არ გააჩნდათ უფლებამოსილება, ემოქმედათ ს. ს-ის სახელით, დაეფუძნებინათ და რეგისტრაციაში გაეტარებინათ ახალი ორგანიზაცია, როგორც ს. ს-ის სამართალმემკვიდრე, იმის გამო, რომ ისინი არ იყვნენ აღრიცხული სარეგისტრაციო მონაცემებში ს. ს-ის წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილების მქონე პირებად.
ისანი-სამგორის რაიონულმა სასამართლომ არ გადაამოწმა და სათანადოდ არ გამოიკვლია კ-ის სარეგისტრაციო დოკუმენტაციის წარმდგენ ფიზიკურ პირთა – ს.გ-სა და დ.ლ-ის ს. ს-ის წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილება, არ გამოითხოვა ს-ის სარეგისტრაციო დოკუმენტები, არ შეამოწმა წარდგენილი სარეგისტრაციო დოკუმენტაცია, არ გაატარა რეგისტრაციაში ახალი იურიდიული პირი ს. კ-ი, როგორც ს. ს-ის სამართალმემკვიდრე, რაც აღნიშნული დადგენილების გაუქმების საფუძველი იყო და არის.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის მეორე ნაწილის საფუძველზე საკასაციო პალატამ უნდა იმსჯელოს სააპელაციო სასამართლოს იმ განჩინების კანონიერებაზე, რომლებითაც აპელანტ მხარეს დაუსაბუთებლად ეთქვა უარი მომხსენებელი მოსამართლის – ხ.არევაძისა და იმავე პალატის წევრი მოსამართლე ა.იოსელიანის აცილების თაობაზე. ასევე იმ განჩინების კანონიერებასა და დასაბუთებულობაზე, რომლითაც მოსარჩელე მხარეს უარი ეთქვა წერილობით მტკიცებულებათა წარდგენისა და დოკუმენტის სიყალბის შესახებ განცხადების დაკმაყოფილებაზე, რომელიც შეეხებოდა მოპასუხის მიერ წერილობითი მტკიცებულების სახით წარმოდგენილი არასამეწარმეო იურიდიული პირის სახელმწიფო და საგადასახადო რეგისტრაციის მოწმობის სერია №002491-ს.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 30 მაისის განჩინებით ს. უ. ს-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდა.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ს. უ. ს-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ს. უ. ს-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: თ. თოდრია
ვ. როინიშვილი
