საქმე №ას-571-542-2013 2 დეკემბერი, 2013 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
თეიმურაზ თოდრია, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – რ. ვ-ი (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – სს „ე 21“, გ. ჩ-ი (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 28 მარტის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – საწარმოს ბრალით მუშაკისათვის მიყენებული მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურება, სარჩოს დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
რ. ვ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „ე 21-სა“ და გ. ჩ-ის მიმართ მოპასუხეთათვის სოლიდარულად მატერიალური ზიანის – 13532 ლარის, მორალური ზიანის – 87000 ლარისა და 2005 წლის მარტიდან სარჩოს სახით ყოველთვიურად 110 ლარის ანაზღაურების შესახებ.
მოსარჩელემ განმარტა, რომ 2004 წლის 27 დეკემბრიდან 2005 წლის 27 მარტამდე იგი მუშაობდა სს „ს. გ. ს. ე-ის“ ყაზბეგის მომსახურების ცენტრში მორიგე ელექტრიკოსის თანამდებობაზე. მისი გასამრჯელო შეადგენდა 110 ლარს.
2005 წლის 11 მაისს მოსარჩელემ მიიღო სხეულის მძიმე დაზიანება, რის შედეგად მნიშვნელოვნად დაკარგა შრომის უნარი და მიადგა ზიანი.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილებით რ. ვ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მან გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 28 მარტის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მითითება გ. ჩ-სა და სს „ე 21-ის“ მიმართ სარჩოს სახით ყოველთვიურად 110 ლარის ანაზღაურების თაობაზე რ. ვ-ის სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით.
სასამართლომ დაადგინა, რომ 2004 წლის 27 დეკემბრიდან 2005 წლის 27 მარტამდე რ. ვ-ი მუშაობდა სს „ს. გ. ს. ე-ის“ ყაზბეგის მომსახურების ცენტრში მორიგე ელექტრიკოსის თანამდებობაზე. მისი თვიური გასამრჯელო შეადგენდა 110 ლარს.
2005 წლის 11 მარტს საწარმოში მომხდარი უბედური შემთხვევის შედეგად რ. ვ-მა მიიღო სხეულის მძიმე დაზიანება – ზედა მარჯვენა კიდურის ამპუტაცია, მხარის ზ/ვ-ის დონეზე, ქვედა კიდურების ვენური უკმარისობა, რასაც შედეგად მოჰყვა შრომის უნარის მნიშვნელოვანი მყარი დაკარგვა ორ მესამედზე მეტით. საწარმოო ტრავმის შედეგად, რ. ვ-ს 2007 წლის 20 აპრილიდან დაუდგინდა მნიშვნელოვნად გამოხატული შესაძლებლობების შეზღუდვის სტატუსი უვადოდ.
2005 წლის 11 მარტის უბედური შემთხვევა გამოწვეული იყო საწარმოს ბრალით.
სასამართლოს 2007 წლის 5 ივნისის განაჩენით, გ. ჩ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სსკ-ის 2401 მუხლის პირველი ნაწილით (ელექტრო ან თბოენერგიის, გაზის, ნავთობის ან ნავთობპროდუქტების ობიექტის განლაგების, დაპროექტების, მშენებლობის ან ექსპლუატაციის დროს უსაფრთხოების წესების დარღვევა, რასაც მოჰყვა ჯანმრთელობის ნაკლებად მძიმე ან მძიმე დაზიანება ან რამაც მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია) გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის. განაჩენით დადგინდა, რომ გ. ჩ-მა უხეშად დაარღვია ელექტროსადგურებისა და ქსელების ტექნიკური უსაფრთხოების და უსაფრთხო ტექნიკის წესები.
სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 317-ე მუხლის თანახმად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში განსახილველი დავის წარმოშობის საფუძველს წარმოადგენს დელიქტი.
სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 992-ე, 997-ე მუხლებით, 128-ე მუხლის პირველი ნაწილითა და 144-ე მუხლის პირველი ნაწილით. პალატამ მიუთითა, რომ შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესი განსაზღვრულია საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილებით, რომლის პირველი მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, დამსაქმებელი ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, რომელიც მიადგა დასაქმებულის ჯანმრთელობას შრომითი მოვალეობის შესრულებისას, თუ ზიანი გამოწვეულია დამსაქმებლის ბრალეული მოქმედებით და შრომის კოდექსი და სამოქალაქო კოდექსი ითვალისწინებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას ასეთი მოქმედებისათვის და თუ არ არის გასული მოთხოვნის წარდგენის საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადა.
პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში არსებობს დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება. ამდენად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად ჩათვალა, რომ ამ მოთხოვნის მიმართ უნდა გავრცელებულიყო სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლით გათვალისწინებული სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა, რომელიც აითვლება იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ.
სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ხანდაზმულობის ვადა სს „ე 21-ის“ მიმართ უნდა აითვალოს 2005 წლის 25 აპრილიდან, როცა შედგა წარმოებაში მომხდარი უბედური შემთხვევის შესახებ აქტი და დადგინდა, რომ უბედური შემთხვევა გამოწვეული იყო საწარმოს ბრალით. ამდენად, რ. ვ-ს სს „ე-ან“ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება წარმოეშვა 2005 წლის 25 აპრილიდან.
პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მითითება სამოქალაქო კოდექსის 137-ე და 141-ე მუხლებზე და შესაბამისი დასკვნა, რომ 2005 წლის 8 აგვისტოს სს „გ. ს. ე-ის“’ მიერ შპს „...“ რ. ვ-ის გაწეული სამედიცინო მომსახურების – 10664,41 ლარის ანაზღაურებით შეწყდა ხანდაზმულობის ვადა და მისი ათვლა დაიწყო თავიდან – 2005 წლის 8 აგვისტოდან და ამოიწურა 2008 წლის 8 აგვისტოს.
სამოქალაქო კოდექსის 137-ე მუხლის თანახმად, პალატამ ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტის საფუძვლად არ ჩათვალა იმ გარემოებაზე მითითება, რომ კომპანიამ მოსარჩელეს სხვადასხვა დროს გადაუხადა დაახლოებით 28 000 ლარი, რომლის დამადასტურებელი მტკიცებულებები საქმეში ვერ იქნა წარმოდგენილი.
ამასთან, საქალაქო სასამართლომ მართებულად არ გაიზიარა მოსარჩელის განმარტება, რომ ხანდაზმულობის ვადის დენა უნდა ათვლილიყო 2007 წლის 5 ივნისიდან – გ. ჩ-ის წინააღმდეგ განაჩენის გამოტანის დღიდან, იმ მოტივით, რომ მოსარჩელისათვის 2005 წლის 24 აპრილიდან უკვე ცნობილი იყო როგორც ზიანის, ისე მის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ და იმ შემთხვევაშიც კი, რომც მიჩნეულიყო, ხანდაზმულობის ვადის ათვლის საწყისად 2007 წლის 5 ივნისი, 2010 წლის 7 ივნისს მოსარჩელის მიერ აღძრული სარჩელი არ გამოიწვევდა ხანდაზმულობის ვადის შეწყვეტას სამოქალაქო კოდექსის 140-ე მუხლის საფუძველზე, ვინაიდან, საქმეში წარმოდგენილი 2010 წლის 7 ივნისის რ. ვ-ის მიერ თბილისის საქალაქო სასამართლოში წარდგენილი სარჩელის პირველი გვერდით დასტურდებოდა, რომ რ. ვ-მა სარჩელი აღძრა სს „ე-ას“ და არა სს „ე 21-ის“ მიმართ, სს „ე. პ.ჯ-ა“ კი არ წარმოადგენდა სს „გ. ს. ე-ის“ უფლებამონაცვლეს, შესაბამისად, „ე. ჯ-ას“ წინააღმდეგ სარჩელის აღძვრა სს „ე 21-ის“ წინააღმდეგ არსებული მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის შეწყვეტის საფუძველს არ წარმოადგენდა.
პალატის მითითებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ გ. ჩ-ის მიმართ ასევე სწორად მიიჩნია სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულად იმ დასაბუთებით, რომ განაჩენი გ. ჩ-ის წინააღმდეგ გამოვიდა 2007 წლის 5 ივნისს, ხოლო, სარჩელი აღძრული იყო 2011 წლის 6 ივლისს, ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადის დარღვევით. ამასთან, სწორად არ გაიზიარა მოსარჩელის განმარტება, რომ 2010 წლის 7 ივნისს სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა შეწყდა სამოქალაქო კოდექსის 140-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, რადგან, სარჩელის განუხილველად დატოვებიდან – 2011 წლის 1 მარტიდან 6 თვის ვადაში, მოსარჩელემ კვლავ აღძრა სარჩელი გ. ჩ-ის წინააღმდეგ.
აღნიშნულთან მიმართებით სასამართლომ სწორად მიუთითა, რომ საქმის მასალებით დასტურდებოდა სასამართლოს 2011 წლის 1 მარტის განჩინებით სს „ე. ჯ-ას“ მიმართ რ. ვ-ის სარჩელის განუხილველად დატოვების ფაქტი და ის გარემოება, რომ გ. ჩ-ის წინააღმდეგ აღძრული სარჩელი განუხილველად დარჩა 2011 წლის 1 მარტს და მოსარჩელემ, ზემოთ მოყვანილი ნორმის შესაბამისად, კვლავ აღძრა მის წინააღმდეგ სარჩელი, რაც გამოიწვევდა ხანდაზმულობის ვადის შეწყვეტას, საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა.
პალატამ მიიჩნია, რომ ხანდაზმულია მოთხოვნა გ. ჩ-ის მიმართაც, რადგან განაჩენი გ. ჩ-ის წინააღმდეგ გამოტანილია 2007 წლის 5 ივნისს, ხოლო საქმეში წარმოდგენილ სარჩელში, რომელიც აღძრულია 2010 წლის 7 ივნისს, მოპასუხედ ასევე მითითებულია გ. ჩ-ი.
პალატამ აღნიშნა, რომ 2010 წლის 7 ივნისს გასული იყო ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა, თუმცა უნდა აღინიშნოს ის გარემოებაც, რომ რადგან 2010 წლის 7 ივნისს აღძრულ სარჩელთან დაკავშირებით საქმის მასალები სრულად არ არის წარმოდგენილი, სავარაუდოდ, მოსარჩელემ დააზუსტა მოპასუხეთა წრე, რადგან 2011 წლის 1 მარტს თბილისის საქალაქო სასამართლოში დანიშნულ სხდომაზე მოპასუხედ მითითებულია მხოლოდ სს „ე. პ. ჯ-ა“ და არა გ. ჩ-ი. შესაბამისად, პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება, რომ გ. ჩ-ის მიმართ მოსარჩელემ სარჩელით მიმართა 2011 წლის 6 ივლისს, რის გამოც სარჩელი გ. ჩ-ის მიმართაც იყო ხანდაზმული. აღნიშნულის საწინააღმდეგო მტკიცებულებები მოსარჩელეს საქმის განხილვის დროს არ წარმოუდგენია.
სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ როგორც 2010 წლის 7 ივნისს, ასევე 2011 წლის 6 ივლისს აღძრული სარჩელები მოპასუხე გ. ჩ-ის მიმართ იქნებოდა და არის ხანდაზმული.
პალატამ მიუთითა საქმეში წარმოდგენილ პროტეზირების ღირებულების – 3532.6 ლარის ინვოისზე (გაცემულია 2011 წლის 3 აგვისტოს), რომელიც თანხობრივად შედის მატერიალური ზიანის – 13 532 ლარის ოდენობაში. წარმოდგენილი ინვოისით დგინდება, რომ ინსვოისის მიმღებია საპროტეზო ორთოპედიული რეაბილიტაციის ქართული ფონდი. სასამართლომ სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში დამატებით გამოიკვლია პროტეზირებასთან მიმართებაში ხანდაზმულობის საკითხი, რაზეც თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატაში 2013 წლის 21 მარტს გამართულ სხდომაზე რ. ვ-ის წარმომადგენელმა ტ. ა-ამ განმარტა, რომ, რ. ვ-ის გადმოცემით, პროტეზირების ხარჯებს გაიღებს სახელმწიფო და ეს თანხა არ არის მხარეებთან დაკავშირებული.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება რ. ვ-მა გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:
მოცემულ შემთხვევაში არსებობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული განჩინების გაუქმების საფუძვლები.
სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მესამე ნაწილები, 105-ე მუხლის მეორე ნაწილი და როგორც საქმის გარემოებანი, ისე წარმოდგენილი მტკიცებულებები ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით სათანადოდ არ შეაფასა.
პალატამ არასწორად შეაფასა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების წარმოშობისა და ხანდაზმულობის საკითხი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლთან მიმართებით.
სასამართლომ ასევე არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 137-ე მუხლი, ვინაიდან აღნიშნული ნორმის დისპოზიციით გათვალისწინებული შემთხვევა სადავო ურთიერთობას არ ეხება. რ.ვ-ს თანხას გადასცემდნენ ხელზე, რასაც იგი ადასტურებდა ხელმოწერით და მითითებულის დამადასტურებელი დოკუმენტი, 10664,41 ლარის გარდა, არ გააჩნდა. მას სხვადასხვა დროს გადასცეს 28 000 ლარი.
რ.ვ-ს ხანდაზმულობის ვადა რომ არ დაურღვევია, დასტურდება სამოქალაქო კოდექსის არა მარტო 137-ე, არამედ 142-ე მუხლებით.
რაც შეეხება მოთხოვნას სარჩოსთან დაკავშირებით, სასამართლოს გადაწყვეტილება ამ ნაწილში უკანონოა. სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის თანახმად, სარჩოს გადახდა პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებაა. აღნიშნული ნორმის შესაბამისად, სასამართლოს მოპასუხისათვის უნდა დაეკისრებინა სარჩოს გადახდა უბედური შემთხვევის დადგომიდან რ.ვ-ის სიცოცხლის მთელ მანძილზე.
სააპელაციო პალატამ არ გაითვალისწინა, რომ მოსარჩელემ სასამართლოს მიმართა 2010 წლის 7 ივნისს და არა 2011 წლის 6 ივლისს. აღნიშნულ სარჩელში მოპასუხეები იყვნენ როგორც ენერგოკომპანია, ასევე გ. ჩ-ი.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 18 ივნისის განჩინებით რ. ვ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდა.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა რ. ვ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. რ. ვ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: თ. თოდრია
პ. ქათამაძე
