საქმე №ას-623-586-2012 25 დეკემბერი, 2013 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ვასილ როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

პაატა სილაგაძე, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - სს „ს. ბ-ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ნ. ზ-ის უფლებამონაცვლე ნ. და თ. მ-ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 28 თებერვლის წინასწარი გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - ვალდებულების დარღვევით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ნ. ზ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „ს. ბ-სა“ და ქ.თბილისის მერიის მიმართ, ზიანის - 70000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის მოპასუხეებისათვის სოლიდარულად დაკისრების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოსარჩელე 1974 წლიდან მოყოლებული მუშაობდა ქ.თბილისის საავიაციო გაერთიანებაში და ოჯახის სამ წევრთან ერთად მიღებული ჰქონდა ერთოთახიანი საუწყებო ბინა, იგი ამავე ორგანიზაციიდან გავიდა პენსიაში და ამავდროულად, საბინაო პირობების გაუმჯობესების მიზნით, აღრიცხული იყო ბინის მიმღებთა რიგში. 1993 წლის 4 თებერვლის N135 განკარგულებით ქ.თბილისის მერიამ დააკმაყოფილა „ს-ის“, ხოლო 1993 წლის 5 მარტის N137 განკარგულებით - თბილისის საავიაციო გაერთიანების შუამდგომლობა და შეცვლის სახით ნ.ზ-ს დაევალა, ჩაებარებინა მისთვის გადაცემული ბინა, სანაცვლოდ მიიღებდა „ბ-ის“ მიერ ქ.თბილისში, ვ-ის დასახლებაში მშენებარე საუწყებო სახლში ბინას, რომელიც ეკუთვნოდა ქ.თბილისის მერიას, ამავე დადგენილებით მოსარჩელის სახელზე გაიცა ბინის ორდერი. ნ.ზ-ამ შეასრულა ბინის ჩაბარების ვალდებულება და საცხოვრებლად გადავიდა ქირით, რადგანაც ვ-ი მდებარე კორპუსის მშენებლობა დასრულებული არ იყო. 1994 წელს „ბ-ი“ გარდაიქმნა სს „ს. ბ-ად“ და სწორედ ეს უკანასკნელი წარმოადგენს უფლებამონაცვლე მხარეს, ამავდროულად განხორციელდა პრივატიზაცია და საპრივატიზაციო გეგმაში შეტანილ იქნა ვ-ის დასახლებაში მდებარე მშენებარე კორპუსი მოსარჩელის კუთვნილ ბინასთან ერთად. მოგვიანებით მოსარჩელისათვის ცნობილი გახდა, რომ სს „ს. ბ-მა“ გაასხვისა კორპუსი სხვა პირებზე მოსარჩელის სახელზე განაწილებულ ბინასთან ერთად. მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, ვინაიდან შემძენი პირები ითვლებიან კეთილსინდისიერად, მოსარჩელემ მოითხოვა ზიანის ანაზღაურების მოპასუხეებისათვის დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 20 იანვრის განჩინებით ადმინისტრაციული საქმიდან ცალკე წარმოებად გამოიყო ნ. ზ-ის მოთხოვნა მოპასუხე სს „ს. ბ-ის“ მიმართ და ამ ნაწილში სარჩელი განსჯადობით განსახილველად გადაეცა უფლებამოსილ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას.

სს „ს. ბ-მა“ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით მოითხოვა:

ნ. ზ-ი სარჩელშივე აღნიშნავს, რომ მუშაობდა საავიაციო ქარხანაში, რომელმაც უშუამდგომლა მერიასთან საცხოვრებელი პირობების გაუმჯობესების თაობაზე, ხოლო მერიამ ნ.ზ-ის სახელზე გასცა ორდერი. აღნიშნულის გათვალისწინებით, რაიმე სამართლებრივი კავშირი მოსარჩელის მოთხოვნას მოპასუხესთან არ შეიძლება გააჩნდეს, რაც სს „ს. ბ-ის“ არასათანადო მოპასუხედ მიჩნევის წინაპირობაა.

„ს-მა“, რომელიც საკავშირო „ბ-ის“ ერთ-ერთი შემადგენელი ნაწილი იყო, საკავშირო ბანკიდან მიღებული სახსრებით დაიწყო ქ.თბილისში, ვ-ის დასახლებაში საცხოვრებელი სახლის მშენებლობა, თბილისის სახალხო დეპუტატთა საბჭოს აღმასკომის 1989 წლის 1 ივნისის N656 განკარგულებით, სსრკ „ბ-ის“ მოთხოვნის საფუძველზე ვ-ის მე-2 ზონაში დაუმაგრდა მიწის ნაკვეთი 9-სართულიანი, 54-ბინიანი N3 საცხოვრებელი კორპუსის ასაშენებლად. „ბ-ის“ თხოვნის საფუძველზე, საქალაქო საბჭოს აღმასკომის 1990 წლის 18 იანვრის N55 განკარგულებით გაუქმდა N656 განკარგულება და ბანკს დაუმაგრდა ვ-ის მე-3 „ა“ ზონაში მიწის ნაკვეთი 72-ბინიანი N2 საცხოვრებელი სახლის ასაშენებლად, სადაც 101,82 კვ.მ ფართი ეკუთვნოდა ქალაქის მერიას და სწორედ მერია იყო უფლებამოსილი გაენაწილებინა აღნიშნული ბინები.

„ს-მა“ გამოყოფილი თანხებით ააშენა კორპუსის ნაწილი და 90-იან წლებში განვითარებული მოვლენების გამო, მისი დასრულება ვერ მოხერხდა, „ს-ს“ შეუწყდა დაფინანსება საკავშირო „ბ-ან“. მშენებლობის დროისათვის „ს-ი“ სახელმწიფო დაწესებულებას წარმოადგენდა და მას მიწის ნაკვეთი საკუთრებაში არ გადასცემია, მას მხოლოდ მშენებლობის ნება დაერთო საუწყებო სახლის ასაშენებლად. იმ დროს მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 290-ე მუხლის შესაბამისად კი, ორდერის მფლობელები, წარმოადგენდნენ ბინის დამქირავებლებს და არა მესაკუთრეებს. ორდერი ადასტურებდა ქირავნობის ხელშეკრულების გაფორმებას მოქალაქესა და სახელმწიფოს შორის და ის ბინის საკუთრებაში გადაცემის წინაპირობა არ ყოფილა.

საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1994 წლის 26 აგვისტოს N277 ბრძანებულების საფუძველზე „ბ-ი“ გარდაიქმნა „ს. ბ-ად“, პრივატიზაციის პროცესში სახელმწიფომ უარი განაცხადა საცხოვრებელ კორპუსზე და „ბ-ის“ ბალანსზე რიცხული მთლიანი ქონება, მათ შორის სადავო სახლი, მიქცეულ იქნა პრივატიზაციის გეგმაში. აღნიშნული უსაფუძვლოს ხდის მოსარჩელის მოთხოვნას სს „ს. ბ-ის“ მიმართ ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, რადგანაც მოსარჩელის სახელზე გაცემული ორდერის მხარეები არიან ნ.ზ-ი და სამგორის რაიონის გამგეობა. სადავო ურთიერთობაში ბანკის მონაწილეობა მხოლოდ ბინის აშენებითა და მერიისათვის გადაცემით იყო განსაზღვრული, ხოლო მერიისათვის გადაცემული ფართის ფარგლებში უფლებამოსილ მხარეს წარმოადგენს ორდერის გამცემი, თავის მხრივ, პრივატიზაციის ფარგლებში, ბანკი წარმოადგენს ქონების კეთილსინდისიერ შემძენს, რომელმაც საკუთრება შეიძინა ამ ქონების განკარგვაზე უფლებამოსილი პირის - სახელმწიფოსაგან.

ნ. ზ-ის მიერ ერთოთახიანი ბინის ჩაბარების ფაქტთან დაკავშირებით მოპასუხემ განმარტა, რომ ეს ბინა არც „ბ-სა“ და არც „ს. ბ-ს“ არ ჩაბარებია, გარდა ზემოაღნიშნულისა, მოპასუხემ ასევე მიუთითა მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 10 ივნისის გადაწყვეტილებით ნ. ზ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 246-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, 2012 წლის 28 თებერვალს მიიღო წინასწარი (შუალედური) გადაწყვეტილება, რომლითაც ნ. ზ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 10 ივნისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა წინასწარი (შუალედური) გადაწყვეტილება, რომლითაც დადგინდა სს „ს. ბ-ის“ ნ. ზ-ის სასარგებლოდ თანხის დაკისრებისათვის ფაქტობრივი საფუძვლების არსებობა, დასაკისრებელი თანხის ოდენობის განსაზღვრა კი, წინასწარი (შუალედური) გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ განხორციელდებოდა. სააპელაციო პალატამ შუალედური გადაწყვეტილება დაამყარა შემდეგ ფაქტობრივ-სამართლებრივ საფუძვლებს:

სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ ხანდაზმულობის საკითხის გადაწყვეტისას არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 130-ე, 139-ე, 1008-ე მუხლები და მათ ნაცვლად გამოიყენა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 75-ე და 80-ე მუხლები, რაც არასწორი იყო. პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ მოცემული დავის საგანი ზიანის ანაზღაურება იყო, რაც იმაში გამოიხატებოდა, რომ პირის უფლებით (დადგენილების, განკარგულებისა და ორდერის საფუძველზე) დატვირთული უძრავი ნივთი მოპასუხემ (მოწინააღმდეგე მხარემ) გაასხვისა, რის შედეგადაც მოსარჩელე ვეღარ მიიღებდა უძრავი ნივთს გასხვისებულ შენობაში. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად, სასამართლოს მოსაზრებით, უნდა იქნეს მიჩნეული არა 1994 წელი, როგორც ეს პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიუთითა, არამედ 2004 წლის 22 იანვარი, როდესაც გასხვისდა უძრავი ნივთი. მართალია, 1994 წელს „ს-ი“ გარდაიქმნა „ს. ბ-ად“, მაგრამ მის მიერ პრივატიზაციის გეგმით მიღებული სადავო უძრავი ნივთი ორდერის საფუძველზე დატვირთული იყო ნ.ზ-ის მიმართ არსებული ვალდებულებით და სანამ ნივთი ბანკის საკუთრებაში იყო ნ.ზ-ის მოთხოვნა ვერ წარმოიშობოდა.

მოცემული სარჩელი ბანკის მიმართ სასამართლოში წარდგენილ იქნა 2008 წლის 21 იანვარს. მიუხედავად ამისა, საქმის მასალებში მოიპოვებოდა მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებენ, რომ ხანდაზმულობის 1008-ე მუხლით განსაზღვრული სამწლიანი ვადა არ ყოფილა გაშვებული, კერძოდ, საქმეში წარმოდგენილი თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 7 ივნისის საოქმო განჩინებით ნ.ზ-ის სარჩელი, სს „ს. ბ-ის“ მიმართ, ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, გადაეგზავნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას. ამდენად, ზიანის ანაზღაურების თაობაზე სარჩელი სასამართლოში წარდგენილ იქნა 2006 წლის 7 ივნისამდე ანუ 2004 წლის 22 იანვრიდან ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადის გასვლამდე. აღნიშნული გარემოება, სამოქალაქო კოდექსის 138-ე და 140-ე მუხლებით სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის დაცვაზე მიუთითებდა. ამ კუთხით სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა საქმეში წარმოდგენილ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 2 აპრილის განჩინებაზე, რომლითაც სარჩელი განუხილველად იქნა დატოვებული, რაც უცვლელად დატოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ 2007 წლის ოქტომბრის განჩინებით. გამომდინარე იქიდან, რომ ახალი სარჩელი წარდგენილ იქნა 2008 წლის 21 იანვარს, მაშინ, როცა საბოლოო გადაწყვეტილება განუხილველად დატოვებულ პირველ სარჩელზე 2007 წლის ოქტომბერში იქნა მიღებული, სასამართლომ დაასკვნა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 140-ე მუხლით განსაზღვრული ექვსთვიანი ვადა გასული არ ყოფილა, შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადის ათვლა თავდაპირველი სარჩელის წარდგენის მომენტიდან უნდა დაწყებულიყო.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით ასევე არასწორად იყო განმარტებული სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლი, როდესაც ბანკი კეთილსინდისიერ შემძენად იქნა მიჩნეული და დადგინდა, რომ ნივთის (დაუმთავრებელი მშენებლობის სახით) შეძენისას ბანკს არ შეუძენია მისი აშენების ვალდებულება. პალატის განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლი, სასამართლო პრაქტიკით, ასევე ვრცელდება სანივთო უფლებებიდან გამომდინარე სამართლებრივ ურთიერთობებზე. საქმეში წარმოდგენილი თბილისის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1989 წლის №55-ე და №656 განკარგულებებით სსრკ „ს-ის“ საქართველოს რესპუბლიკურ ბანკის დაუმაგრდა 3600მ² და 3100მ² მიწის ნაკვეთები 72 აგური ტიპის საცხოვრებელი სახლისა და 54-ბინიანი ვეძისის ტიპის საცხოვრებელი კორპუსის მშენებლობისათვის. მართალია, სასამართლოს შეფასებით, ზემოხსენებულ განკარგულებებში სიტყვა „დავალება“ ან „დავალდებულება“ პირდაპირ არაა აღნიშნული, მაგრამ განკარგულებების იმპერტიული შინაარსი იძლეოდა დასკვნის საშუალებას, რომ მიწის გადაცემის სანაცვლოდ ბანკს დაევალა - ა) უზრუნველეყო კაპიტალური მშენებლობის სამმართველოს საპროექტო სამუშაოები, ბ) მიეღო წილობრივი მონაწილეობა შესაბამისი ზონის გარე ფასადისა და კეთილმოწყობის სამუშაოებში გ) უზრუნველეყო საქალაქო საბჭოს აღმსაკომისათვის 28% ბინების გამოყოფა. ამდენად, მიწის ნაკვეთების დამაგრების სანაცვლოდ ბანკის უფლებრივმა წინამორბედმა მთელი რიგი ვალდებულებები მიიღო, მათ შორის აშენებულ სახლში ბინების 28%-ის გადაცემა საქალაქო საბჭოს აღმასკომისათვის. გამოყოფილი ბინები კი ადგილობრივი მმართველობის ორგანომ თავისი შეხედულებისამებრ გაანაწილა, კერძოდ, გამოსცა შესაბამისი ადმინისტრაციული აქტები ნ.ზ-ის ნივთის გადაცემის შესახებ. საგულისხმოა ისიც, რომ ზემოხსენებული ადმინისტრაციული აქტები არ გასაჩივრებულა, არ გაუქმებულა და არც ძალადაკარგულად გამოცხადებულა.

პალატის მოსაზრებით, მართალია, ბანკმა უძრავი ნივთი პრივატიზაციის შედეგად მიიღო, მაგრამ პრივატიზაციის საკითხი წესრიგდებოდა რა შესაბამისი ნორმატიული აქტებით, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 14 აპრილის „სახელმწიფო საწარმოების სახელმწიფო საწარმოთა გაერთიანებების სააქციო საზოგადოებებად გარდაქმის ორგანიზაციული ღონისძიებების შესახებ“ №288 დადგენილებით დამტკიცებული დებულების „სახელმწიფო საწარმოთა სააქციო საზოგადოებებად გარდაქმნის შესახებ“ მე-10 პუნქტით ცხადი ხდება, რომ „ს. ბ-ე“ გადავიდა „ს-ის“ მიერ ნაკისრი ვალდებულებებიც, მათ შორის ისიც, რომ უზრუნველეყო საქალაქო საბჭოს აღმსაკომისათვის 28% ბინების გამოყოფა. გარდა ამისა, თავად ზემოხსენებულ განკარგულებებში აღნიშნულია ის გარემოება, რომ განკარგულებები გამოიცა თვით ბანკის უფლებრივ წინამორბედის წერილების საფუძველზე, რის გამოც სასამართლომ შეუძლებლად მიიჩნია ბანკს არ სცოდნოდა, რომ ასაშენებელ სახლებში ბინების ნაწილი ადმინისტრაციულ ორგანოს ეკუთვნოდა. ამავე დროს, საქმეში არსებული 1993 წლის 4 მარტის ქ.თბილისის მერიის №135-ე განკარგულებით დაკმაყოფილდა „ს-ის“ 1993 წლის 23 თებერვლის №04/10 თხოვნა და ნება დაერთო, მას საბინაო კანონმდებლობის დაცვით გაენაწილებინა კუთვნილი საცხოვრებელი ფართობი, ხოლო მერიისათვის კუთვნილ პროცენტში უნდა გადაეცა ორი 50,66მ² ბინა. ვინაიდან ეს განკარგულება სს „ს. ბ-ის“ უფლებრივი წინამორბედის თხოვნის საფუძველზეა გამოცემული, სასამართლომ ჩათვალა, რომ ბანკმა მისი შინაარსი იცოდა. ამდენად, ბანკისათვის ცნობილ იყო, რომ აშენებულ სახლებში ბინების ნაწილი მერიისათვის უნდა გადაეცა. რაც შეეხება იმ გარემოებას, იცოდა თუ არა ბანკმა კონკრეტულად ნ.ზ-ის უფლების (ორდერის) შესახებ ერთ ბინაზე, საქმეში ამის დამადასტურებელი კონკრეტული მტკიცებულებები არ მოიპოვება, თუმცა საქმეში წარმოდგენილი ყველა მასალის (დადგენილებები, განკარგულებები და ა.შ, მათი შინაარსი და სხვა) ერთობლივად შეჯერების შედეგად სასამართლომ დაასკვნა, რომ ბანკისათვის ან მისი უფლებრივი წინამორბედისათვის ცნობილი იყო ან ცნობილი უნდა ყოფილიყო ამ უფლების შესახებ. პალატამ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლზე და განმარტა, რომ ეს ზოგადი ნორმა არ უნდა იქნეს გაგებული ისე, რომ იგი მხარეს აკისრებდეს იმაზე მეტის მტკიცების ტვირთს, ვიდრე იგი შეძლებდა დაემტკიცებინა, რაც განმტკიცებულია ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკაშიც, კერძოდ, პალატამ მიუთითა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 2005 წლის 9 ივნისის №55723/00 გადაწყვეტილებაზე „ფადეევა რუსეთის წინააღმდეგ“ (აბზაცი 79) და ჩათვალა, რომ საქმეში არსებული ყველა მასალა ერთობლიობაში იძლეოდა იმ დასკვნის საშუალებას, რომ ადგილი ჰქონდა საკმარისად მყარ, მკაფიო და თანმხვედრ ვარაუდებს ან მსგავს გაუბათილებელ პრეზუმფციებს იმ ფაქტთან დაკავშირებით, რომ ბანკისთვის ან მისი უფლებრივი წინამორბედისთვის ცნობილი იყო, ან ცნობილ უნდა ყოფილიყო ნივთზე ნ.ზ-ის უფლების შესახებ.

არ იქნა გაზიარებული პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ ნ.ზ-ი მესაკუთრე არ იყო. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მართალია, უფლება არ იყო რეგისტრირებული დადგენილი წესით, მაგრამ საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის მთელი რიგი დადგენილებებით, მოგვიანებით კი პრეზიდენტის ბრძანებულებით მოწესრიგდა სახელმწიფო საბინაო ფონდში არსებული ბინების პრივატიზაციის საკითხი, რომლებიც ფიზიკურ პირებს უსასყიდლოდ გადაეცათ საკუთრების უფლებით. ზემოხსენებული ნორმატიული აქტებით ნ.ზ-ი უნდა ჩათვლილიყო პოტენციურ მესაკუთრედ, რომელიც უძრავი ნივთის მისთვის გადაცემის შემთხვევაში, ნორმატიული აქტების საფუძველზე, ნივთზე საკუთრების უფლების მოპოვებას შეძლებდა.

იმის გათვალისწინებით, 2004 წელს უძრავი ნივთის გასხვისებამ გამოიწვია მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენება, სასამართლომ ჩათვალა, რომ გამოყენებული უნდა ყოფილიყო 1997 წლის 25 ნოემბერს ამოქმედებული სამოქალაქო კოდექსის ნორმები, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 408-ე და 409-ე მუხლები. გამომდინარე იქიდან, რომ უძრავი ნივთი გასხვისებულია (მიუხედავად იმისა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებაში ნივთის სახეობა და კონკრეტული მისამართი არაა აღნიშნული) და უფლებრივად დატვირთულია, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა პალატამ შეუძლებლად მიიჩნია, რაც ნ.ზ-ის ფულადი ანაზღაურების მოთხოვნას ამართლებდა.

სააპელაციო სასამართლოს წინასწარი გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს. ბ-მა“, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის, 394-ე მუხლის „ე“ და „ე¹“ ქვეპუნქტების დარღვევით, რაც გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია. სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლი და არ გამოიყენა 1507-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილები. მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა 1964 წლის საქართველოს სსრ სამოქალაქო კოდექსის 75-ე მუხლი და მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად უნდა მიეჩნია მოსარჩელისათვის ორდერის ხელზე გადაცემის მომენტი, ანუ 1993 წელი, რომლის შემდგომაც მას წარმოეშვა ბინაში შესახლების უფლება. სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი და მოთხოვნა ასევე ხანდაზმულად უნდა მიეჩნია, რადგან საქმეში არსებობდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 2 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომლითაც დადგენილი იყო სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ფაქტი. სასამართლომ სრულიად უსაფუძვლოდ მიიჩნია ხანდაზმულობის ათვლის წერტილად 2004 წლის 22 იანვარი, როდესაც ბანკმა გაასხვისა შენობა და გამოიყენა საქმეში არარსებული მტკიცებულებები, კერძოდ, 2007 წლის 2 აპრილის განჩინება, რომლითაც ზ-ის სარჩელი განუხილველად იქნა დატოვებული. კასატორის განმარტებით, აღნიშნული მტკიცებულება საქმის განხილვის არც ერთ ეტაპზე არ ყოფილა მოსარჩელის მიერ წარდგენილი. ამ მოქმედებით სასამართლომ დაარღვია შეჯიბრებითობის პრინციპი და დაეყრდნო ისეთ მტკიცებულებას, რომელიც საქმის განხილვის არც ერთ ეტაპზე არ ყოფილა წარდგენილი. სასამართლომ არ გამოიყენა 1964 წლის საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 75-ე მუხლი, რომლის თანახმად, საერთო ვადა უფლების დაცვისა იმ პირის სარჩელით, რომლის უფლებაც დარღვეულია (სასარჩელო ხანდაზმულობა), განისაზღვრება 3 წლით. ამავე კოდექსის მე-80 მუხლით, სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა იწყება სარჩელის უფლების წარმოშობის დღიდან. სარჩელის უფლება წარმოიშობა იმ დღეს, როდესაც პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლების დარღვევა. მოსარჩელეს, ორდერიდან გამომდინარე მოთხოვნის უფლება წარმოეშვა უშუალოდ ორდერის მიღების დღიდან. შესახლების ორდერის საფუძველზე, რაიონის გამგეობა ვალდებული იყო, გადაეცა მოსარჩელისათვის საცხოვრებელი ბინა. შესაბამისად, როდესაც ბინის გაუცემლობით დაირღვა დამქირავებლის უფლებები, რაც იმას ნიშნავს, რომ დამქირავებელს მოთხოვნის უფლება წარმოეშვა ორდერების მიღებისთანავე. ორდერების მიღებიდან სარჩელის შეტანის დრომდე კი გასულია 3 წელზე მეტი ვადა. გარდა ამისა, საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსის 58-ე მუხლის თანახმად, ორდერი საცხოვრებელ სადგომზე შეიძლება ბათილად იქნეს ცნობილი სასამართლო წესით იმ შემთხვევებში, როცა დარღვეულია მოქალაქეთა ან ორგანიზაციათა უფლებები ორდერში აღნიშნულ საცხოვრებელ სადგომზე. მოსარჩელეს არც აღნიშნული უფლება არ გამოუყენებია, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოთხოვნა ამ კუთხითაც ხანდაზმულია. სასამართლომ ასევე არ გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 79-ე მუხლი, კანონების ზემოხსენებული ნორმების გამოუყენებლობა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე და 394-ე მუხლის „ე“ და „ე¹“ ქვეპუნქტების შესაბამისად, გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია.

სააპელაციო სასამართლომ „ს. ბ-ი“ არ მიიჩნია კეთილსინდისიერ შემძენად და არასწორად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლი, ასევე არასწორად იხელმძღვანელა ამავე კოდექსის 408-ე და 409-ე მუხლებით. საქმეში წარმოდგენილი არც ერთი მტკიცებულებით არ დასტურდება, რომ სს „ს. ბ-მა“ რაიმე ზიანი მიაყენა ნ. ზ-ს, მათ შორის არასდროს დადებულა ხელშეკრულება და არც რაიმე ცალმხრივი ვალდებულება უკისრია ბანკს მოსარჩელის მიმართ, შესაბამისად, არ არსებობს რაიმე ზიანი. სახელმწიფოს სადავოდ არ გაუხდია არც პრივატიზაციის ხელშეკრულება და არც მშენებლობასთან დაკავშირებული რაიმე ვალდებულებები. სახელმწიფომ გაასხვისა ის ქონება, რომელიც მის საკუთრებას წარმოადგენდა, დატვირთული იყო ვალდებულებით და პირველ რიგში გამყიდველი (სახელმწიფო) იყო ვალდებული, ეს გარემოება გაეთვალისწინებინა, რადგან სწორედ სახელმწიფო იყო მთელი საბინაო ფონდის განმკარგველი.

მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლოს უნდა ემსჯელა, ვინ და რა სახის ზიანი მიაყენა ნ. ზ-ს, სახელშეკრულებო იყო თუ კანონისმიერი ეს ზიანი. სასამართლომ სრულიად უსაფუძვლოდ, სხვადასხვა ნორმატიულ აქტებზე დაყრდნობით აღწერა პრივატიზების შედეგად საცხოვრებელი კორპუსის ბანკის საკუთრებაში გადასვლისა და სამართალმემკვიდრეობის საკითხები და დაადგინა, რომ, მართალია, საქმეში არ მოიპოვებოდა მტკიცებულება, იცოდა თუ არა ბანკმა ზ-ის უფლების (ორდერის) შესახებ, მაგრამ მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ ბანკისათვის ცნობილი უნდა ყოფილიყო ამ უფლების შესახებ, რაც უსაფუძვლო და მცდარია. მოცემულ შემთხვევაში სასამართლო გასცდა უფლებამოსილების ფარგლებს და დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლი, რადგან მსგავსი გარემოების დასადასტურებლად მხოლოდ კონკრეტულ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით უნდა დაესკვნა სასამართლოს, იცოდა თუ არა ბანკმა ზ-ის უფლების (ორდერის) შესახებ. ასეთი მტკიცებულება საქმეში არ მოიპოვება. ბანკისათვის ნ. ზ-ის ორდერის შესახებ არ იყო ცნობილი და ვერც იქნებოდა, რადგან ქ.თბილისის მერიის 1993 წლის 4 მარტის განკარგულებაში არათუ ნ. ზ-ის, არც ერთი სხვა პირის გვარი არ ყოფილა მითითებული, ხოლო ყველა სხვა ადმინისტრაციული აქტი, რომლებიც საქმეშია და შეეხება ნ. ზ-ს, არ იყო ცნობილი ბანკისათვის.

სააპელაციო სასამართლო დასკვნით, მართალია, ნ. ზ-ი არ იყო მესაკუთრე და მისი ორდერიდან გამომდინარე უფლება არ იყო რეგისტრირებული დადგენილი წესით, მაგრამ იგი პოტენციურ მესაკუთრედ უნდა ჩაითვალოს, აღნიშნული მსჯელობა უსაფუძვლოა, რადგანაც არ არსებობს ნორმა, რომელიც განსაზღვრავს პოტენციური მესაკუთრის ცნებას. ამ შემთხვევაში სასამართლო წინააღმდეგობაში მოდის მის მიერ გამოყენებულ სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლთან, რომლის თანახმად, საკუთრება მხოლოდ საჯარო რეესტრში უნდა იყოს რეგისტრირებული.

სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლი, რომლის შესაბამისად, მას უნდა გამოეყენებინა 1964 წლის საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსი და დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლი, როდესაც არ დაეყრდნო თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 2 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებას. ამ გადაწყვეტილების თანახმად, ნ. ზ-ის ბინის ორდერი წარმოადგენდა სახელმწიფოსაგან ბინის ქირავნობის ხელშეკრულებას და არა ბინაზე საკუთრების დამადასტურებელ მოწმობას. ამავე გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ ნ. ზ-ის არც მერიასა და არც რაიონის გამგეობას არ მიუყენებია რაიმე ზიანი.

ბინის ორდერთან მიმართებით საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ ჩამოყალიბებულია ერთგვაროვანი პრაქტიკა, ორდერი განიხილება ქირავნობის ხელშეკრულებად და არა საკუთრების უფლების წარმოშობის დამადასტურებელ დოკუმენტად. სასამართლო ვალდებული იყო, გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე, 317-ე, 394-ე, 408-ე, 170-ე, 198-ე და 415-ე მუხლები.

სასამართლო დაეყრდნო 1989 წლის №55 და №656 განკარგულებებს, არ გამოიყენა საქმეში არსებული ქ.თბილისის მერიის 1993 წლის №137 განკარგულება და თბილისის სამგორის რაიონის გამგეობის 1993 წლის №20-289/03 გადაწყვეტილება. ხსენებული აქტების თანახმად, თბილისის საავიაციო გაერთიანების შუამდგომლობის საფუძველზე ნ. ზ-ს გამოეყო საცხოვრებელი ბინა. არც ერთ ამ დოკუმენტში „ბ-ი“ ნახსენები არ ყოფილა და არც რაიმე ვალდებულება ეკისრებოდა ბანკს ზ-ის მიმართ. ვალდებულებები ზ-ის მიმართ იკისრეს ქალაქის მერიამ და რაიონის გამგეობამ. ნ.ზ-მა მერიას ჩააბარა ძველი საცხოვრებელი ბინა, ანუ მერიამ მიიღო სამართლებრივი სიკეთე ზ-ან და სანაცვლოდ გასცა შესახლების ორდერი, რაც ნიშნავს ვალდებულებისა და ამ ვალდებულების არაჯეროვნად შესრულებისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წინაპირობების არსებობას. საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის №288 დადგენილების მე-10 პუნქტის თანახმად, სააქციო საზოგადოებების რეგისტრაციის მომენტიდან საწარმოს ქვედანაყოფის აქტივები და პასივები მიიღება სააქციო საზოგადოების მიერ, იგი ხდება გარდაქმნილი საწარმოს უფლებებისა და მოვალეობების მემკვიდრე. პრივატიზაციის პროცესში, სახელმწიფო (გამყიდველი) ვალდებული იყო, გამოეკვლია იმ ქონების უფლებრივად დატვირთვის საკითხი, რომლის პრივატიზებასაც, ანუ გასხვისებასაც აპირებდა და თუ აღმოჩნდებოდა, რომ ქონება დატვირთული იყო რაიმე ვალდებულებით, ამის თაობაზე უნდა ეცნობებინა მყიდველისათვის და პრივატიზაციის განხორციელების ეტაპზე ეს საკითხი გაეთვალისწინებინა. მოცემულ შემთხვევაში პრივატიზაციასთან დაკავშირებულ არც ერთ დოკუმენტში ნ. ზ-ის ორდერთან დაკავშირებული რაიმე ვალდებულების გადაცემა ან/და გაყიდვა არ მომხდარა და ეს ვალდებულება ისევ დარჩა სახელმწიფოს. მოსარჩელეს შეეძლო, თავისი უფლება დაერეგისტრირებინა ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროში, ან საჯარო რეესტრში (ახალი სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების შემდგომ), რაც არ განახორციელა. ისეთ ვითარებაში, როდესაც ქონება უფლებრივად დატვირთულად არ უნდა ჩაითვალოს, რადგან „ს. ბ-სა“ და სახელმწიფოს შორის არ გაფორმებულა ნ. ზ-ის მოთხოვნასთან ან/და უფლებასთან დაკავშირებული რაიმე ხელშეკრულება, ამასთან, არც პრივატიზაციის დოკუმენტაციაში ასახულა რაიმე დოკუმენტი ნ. ზ-ის მოთხოვნასთან ან/და უფლებასთან დაკავშირებით.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 22 აპრილის განჩინებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, სს „ს. ბ-ის“ საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად და საქმის განხილვა დაინიშნა ზეპირი მოსმენის გარეშე, თანახმად ამავე კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა, ამასთან, ამავე პალატის 2013 წლის 7 სექტემბრის განჩინებით ნ. ზ-ის უფლებამონაცვლედ ჩაბმულ იქნენ ნ. და თ. მ-ი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობისა და გასაჩივრებული შუალედური გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „ს.ბ-ის“ საკასაციო საჩივარი საფუძვლიანია და უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

მოცემულ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა და გასაჩივრებული წინასწარი (შუალედური) გადაწყვეტილებით გაზიარებულ იქნა, რომ სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1990 წლის 18 იანვრის №55 განკარგულებით დაკმაყოფილდა სსრკ „ბ-ის“ თხოვნა და მას მიწის ნაკვეთი დაუმაგრდა ვ-ის მე-3 „ა“ ზონაში 73-ბინიანი №2 აგურის საცხოვრებელი სახლის მშენებლობისათვის და ძალადაკარგულად ჩაითვალა 1989 წლის 1 ივნისის N656 განკარგულება, რომლითაც სსრკ „ბ-ს“ ვ-ის მე-2 ზონაში უნდა აეშენებინა 54-ბინიანი ვეძისის ტიპის სახლი;

ქ.თბილისის მთავარი არქიტექტორის 1991 წლის 31 დეკემბრის №1339 ბრძანებით შეთანხმებულად ჩაითვალა ქ.თბილისში, ვ-ის მე-3 „ა“ ზონაში სსრკ „ბ-ის“ საქართველოს რესპუბლიკური ბანკისათვის გამოყოფილ მიწის ნაკვეთზე №2 და №3 კორპუსების მშენებლობის პროექტი;

ქ.თბილისის მერიის 1993 წლის 4 მარტის №135 განკარგულებით დაკმაყოფილდა „ს-ის“ 1993 წლის 23 თებერვლის N40/10 თხოვნა და ნება დაერთო, ვ-ის დასახლების მე-3 „ა“ ზონის №2 მშენებარე საუწყებო სახლში გაენაწილებინა კუთვნილი საცხოვრებელი ფართები. განკარგულების თანახმად, ქ.თბილისის მერიას კუთვნილ პროცენტში უნდა გადასცემოდა 101.32 კვ.მ ორი სამოთახიანი ბინა, თანახმად ამავე განკარგულების დანართისა;

ქ.თბილისის მერიის 1993 წლის 5 მარტის №137 განკარგულებით დაკმაყოფილდა თბილისის საავიაციო საწარმოო გაერთიანების 1992 წლის 14 სექტემბრისა და 1993 წლის 1 მარტის თხოვნა და შეცვლის სახით გამოეყო 50.7 კვ.მ სამოთახიანი ბინა ვ-ის დასახლების მე-3 „ა“ ზონის №2 „ს-ის“ საუწყებო მშენებარე სახლის პირველი სადარბაზოს მე-7 სართულზე. სანაცვლოდ საავიაციო საწარმოო გაერთიანებამ მერიას გადასცა ტოლფასი ბინა ქ-ის ქუჩის ბოლოს უქსოვადი მასალების ფაბრიკისა და საქჰიდროენერგომშენის საწარმოო კომბინატს შორის გამოყოფილ ტერიტორიაზე ასაშენებელი საუწყებო სახლის მე-5 სართულზე;

თბილისის სამგორის რაიონის გამგეობის 1993 წლის 8 დეკემბრის №20-289/03 გადაწყვეტილებით ნ. ზ-ს გადაეცა ქ.თბილისში, ვ-ის დასახლებაში, მე-3 „ა“ ზონაში, მე-2 კორპუსის, პირველ სადარბაზოში მე-7 სართულზე მდებარე №13 სამოთახიანი ბინა;

თბილისის სამგორის რაიონის გამგეობის 1993 წლის 8 დეკემბრის გადაწყვეტილების საფუძველზე, ნ.ზ-ის სახელზე, იმავე წელს გაიცა ბინის ორდერი;

საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1994 წლის 26 აგვისტოს №277 ბრძანებულებით საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის წინადადების საფუძველზე, „ს-ი“ გარდაიქმნა სააქციო-კომერციულ ბანკ „ს. ბ-ად“, თანახმად საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 14 აპრილის N288 დადგენილებისა. ბრძანებულების მე-3 პუნქტის თანახმად, „ს-ის“ პრივატიზირებისას უნდა გავრცელებულიყო საქართველოს სახელმწიფოს მეთაურის 1994 წლის 29 მაისის N178 ბრძანებულებით გათვალისწინებული შეღავათები, ხოლო მე-5 პუნქტით საქართველოს რესპუბლიკის ეროვნულ ბანკს დაევალა, უზრუნველეყო დადგენილი წესით ახლად დაფუძნებული სააქციო-კომერციული ბანკის „ს. ბ-ის“ რეგისტრაცია საბანკო ოპერაციების წარმოებაზე გენერალური ლიცენზიის გაცემა;

საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს კოლეგიის 1994 წლის 22 სექტემბერის №16.14.195 დადგენილებით დამტკიცდა სახელმწიფო-კომერციული „ს-ის“ პრივატიზების სამუშაო კომისიის მიერ „ს-ის“ ქონების შეფასების აქტი;

საპრივატიზაციო გეგმაში შეყვანილ იქნა ვ-ის მე-3 „ა“ ზონაში მდებარე საცხოვრებელი სახლიც, რომელიც პრივატიზაციის შემდეგ (მათ შორის, ნ. ზ-ის სახელზე ორდერით დამაგრებული ბინა), გადაეცა სს „ს. ბ-ს“;

საქმეში წარმოდგენილი საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს წერილის თანახმად, 1996 წლის 17 ივნისის მდგომარეობით სახელმწიფოს ხელში სს „ს. ბ-ის“ არც ერთი ცალი აქცია არ არის დარჩენილი;

საქართველოს ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტროს 2003 წლის 23 დეკემბრის N01/02-05/141 წერილის თანახმად კი, ქ.თბილისში, ვ-ის მე-3 „ა“ ზონაში მშენებარე მრვალსართულიანი საცხოვრებელი ორი კორპუსი სს „ს. ბ-ის“ საკუთრებაა. იგი შესულია საპრივატიზაციო გეგმაში 2.13.1 ნომრად და წარმოადგენს სს „ს. ბ-ის“ კაპიტალის შემადგენელ ნაწილს;

საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, 2004 წლის 12 იანვრის მდგომარეობით ქ.თბილისში, ვ-ი, მე-3 „ა“ ზონაში მდებარე მიწის ნაკვეთსა და შენობა-ნაგებობებზე (მშენებარე), რეგისტრირებული იყო სს „ს. ბ-ის“ საკუთრების უფლება;

საქმეში ასევე წარმოდგენილია მტკიცებულება, რომლის თანახმადაც 2004 წლის 22 თებერვალს სს „ს. ბ-ა“ სადავო უძრავი ქონება მიჰყიდა ლერი გაგოშაშვილს, როსტომ ცაცუასა და რომან ქუთათელაძეს;

ამ დროიდან მოყოლებული ქონებაზე სს „ს. ბ-ის“ საკუთრების უფლება რეგისტრირებული აღარ არის.

წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით სს „ს. ბ-ს“ სასამართლოს მიერ დადგენილი ზემოაღნიშნული გარემოებები სადავოდ არ გაუხდია, რის გამოც დადგენილად მიჩნეულ ამ გარემოებებს წინამდებარე გადაწყვეტილებაზე საკასაციო სასამართლოსათვის სავალდებულო ძალა გააჩნიათ, რამდენადაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული შუალედური (წინასწარი) გადაწყვეტილებით დაადგინა მოპასუხისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების ფაქტობრივი საფუძვლის არსებობა, რაც პალატამ დაამყარა შემდეგს:

„ბ-ის“ უფლებამონაცვლე სს „ს. ბ-ი“ არ წარმოადგენს სადავო უძრავი ქონების კეთილსინდისიერ შემძენს. სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლის საწინააღმდეგოდ, ბანკს უნდა სცოდნოდა შეძენილ ქონებაზე ნ.ზ-ის უფლების არსებობის თაობაზე. საქმეში წარმოდგენილი თბილისის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1989 წლის №55 და №656 განკარგულებებით სსრკ ს-ის საქართველოს რესპუბლიკურ ბანკს დაუმაგრდა 3600მ² და 3100მ² მიწის ნაკვეთები 72-ბინიანი აგურის ტიპის საცხოვრებელი სახლისა და 54-ბინიანი ვ-ის ტიპის საცხოვრებელი კორპუსის მშენებლობისათვის. პალატის შეფასებით, მართალია, ზემოხსენებულ განკარგულებებში სიტყვა „დავალება“ ან „დავალდებულება“ პირდაპირ არაა აღნიშნული, მაგრამ განკარგულებების იმპერატიული შინაარსი იძლევა იმის დასკვნის საშუალებას, რომ მიწის გადაცემის სანაცვლოდ ბანკს დაევალა: ა) უზრუნველეყო კაპიტალური მშენებლობის სამმართველოს საპროექტო სამუშაოები; ბ) მიეღო წილობრივი მონაწილეობა შესაბამისი ზონის გარე ფასადისა და კეთილმოწყობის სამუშაოებში; გ) უზრუნველეყო საქალაქო საბჭოს აღმასკომისათვის 28% ბინების გამოყოფა.

მიწის ნაკვეთების დამაგრების სანაცვლოდ ბანკის უფლებრივმა წინამორბედმა მთელი რიგი ვალდებულებები მიიღო, მათ შორის აშენებულ სახლში ბინების 28%-ის გადაცემა საქალაქო საბჭოს აღმასკომისათვის. გამოყოფილი ბინები კი ადგილობრივი მმართველობის ორგანომ თავისი შეხედულებისამებრ გაანაწილა, კერძოდ, გამოსცა შესაბამისი ადმინისტრაციული აქტები ნ.ზ-ის ნივთის გადაცემის შესახებ. ადმინისტრაციული აქტები არ გასაჩივრებულა, არ გაუქმებულა და არც ძალადაკარგულად გამოცხადებულა.

კასატორი არ ეთანხმება შუალედური გადაწყვეტილების ამ დასკვნებს და მიიჩნევს, რომ სასამართლოს შეფასება საქმის მასალების სწორ ანალიზს არ ემყარება, კერძოდ, სს „ს. ბ-ს“ ნ. ზ-ის რაიმე ზიანი არ მიუყენებია, მათ შორის არასდროს დადებულა ხელშეკრულება და მოსარჩელის მიმართ არც რაიმე ცალმხრივი ვალდებულება უკისრია ბანკს. სახელმწიფოს სადავოდ არ გაუხდია არც პრივატიზაციის ხელშეკრულება და არც მშენებლობასთან დაკავშირებული რაიმე ვალდებულებები. პრივატიზაციის გზით უძრავი ნივთის იმდროინდელმა მესაკუთრემ გაასხვისა ქონება და თუ ეს ქონება დატვირთული იყო მოსარჩელის უფლებით, სწორედ გამყიდველი (სახელმწიფო) იყო ვალდებული, ეს გარემოება გაეთვალისწინებინა, რადგან სახელმწიფო იყო მთელი საბინაო ფონდის განმკარგველი. სასამართლოს უნდა ემსჯელა, ვინ და რა სახის ზიანი მიაყენა ნ. ზ-ს, თავად ეს ზიანი სახელშეკრულებო იყო თუ კანონისმიერი.

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ სრულიად უსაფუძვლოდ, სხვადასხვა ნორმატიულ აქტებზე დაყრდნობით აღწერა პრივატიზების შედეგად საცხოვრებელი კორპუსის ბანკის საკუთრებაში გადასვლისა და სამართალმემკვიდრეობის საკითხები და არასწორად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ ბანკისათვის ცნობილი უნდა ყოფილიყო მოსარჩელის უფლების შესახებ. ქ.თბილისის მერიის 1993 წლის 4 მარტის განკარგულებაში არა თუ ნ. ზ-ის, არც ერთი სხვა პირის გვარი არ ყოფილა მითითებული, ხოლო ყველა სხვა ადმინისტრაციული აქტი, რომლებიც საქმეშია და შეეხება ნ. ზ-ს, არ იყო ცნობილი ბანკისათვის. კასატორის მტკიცებით, არასწორია სასამართლოს დასკვნა ზიანის ანაზღაურების დავალდებულების ფაქტობრივი საფუძვლის არსებობის თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სს „ს. ბ-ის“ ზემოაღნიშნულ არგუმენტებს და მიიჩნევს, რომ ისინი შინაარსობრივად დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის შემცველია, რადგანაც საქმეში არ არის წარმოდგენილი დოკუმენტი, რომელიც დაადასტურებდა რაიმე ფორმით „ბ-ის“, მისი უფლებამონაცვლე „ს. ბ-სა“ და მოსარჩელის სამართლებრივ ურთიერთობაში ყოფნის ფაქტს. უდავოა ის გარემოება, რომ უძრავი ქონების გადაცემის ვალდებულება ნ.ზ-ის მიმართ იკისრა სახელწიფომ შესაბამისი ორგანოების მიერ გაცემული ადმინისტრაციული აქტების საფუძველზე. საქმეში წარმოდგენილი „ბ-ის“ უფლებამოსილების განმსაზღვრელი ნორმატიული აქტები არ შეიცავენ რაიმე პირდაპირ ან არაპირდაპირ მითითებას სადავო ქონებასთან მიმართებაში და არც ვალდებულების არსიდან გამომდინარეობს მესამე პირის უფლებამოსილება, ბანკისაგან მოითხოვოს ვალდებულების შესრულება, ასევე არ იკვეთება ფაქტობრივი გარემოება, რომ სახელმწიფოსა და მოპასუხეს შორის დადებული გარიგებით უფლებას მესამე პირი შეიძენდა. ის გარემოება, რომ ვაშლიჯვრის მე-3 „ა“ ზონაში ასაშენებელი კორპუსიდან 2 ბინის გადაცემის ვალდებულება ჰქონდა კასატორს, საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, არ შეიძლება მოსარჩელის მოთხოვნის მიმართ მისი პასუხისმგებლობის განმსაზღვრელი გარემოება გახდეს, რადგანაც ამ გარიგებით პირდაპირაა გათვალისწინებული „ბ-ის“ ვალდებულება ქ.თბილისის მერიის მიმართ. ამდენად, პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდება სამოქალაქო კოდექსის 316-ე, 317-ე, 349-ე და 350-ე მუხლებით განსაზღვრული მოთხოვნის წარმოშობის წინაპირობების არსებობა.

საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს ნ. ზ-ის სარჩელის ფაქტობრივ საფუძველზე. მოსარჩელე ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნას ამყარებს იმ გარემოებას, რომ მოპასუხე „ბ-ის“ უფლებამონაცვლეა, რომელსაც ჰქონდა ვალდებულება, მოსარჩელისათვის გადაეცა უძრავი ქონება. პალატა იზიარებს გასაჩივრებული შუალედური გადაწყვეტილების დასკვნას (რომელიც წინამდებარე საქმის გადაწყვეტისათვის სავალდებულო ძალის მქონეა, რადგანაც ეს დასკვნა კასატორს სადავოდ არ გაუხდია), რომ სს „ს. ბ-ი“ წარმოადგენს „ბ-ის“ სამართალმემკვიდრეს, თუმცა უფლებამონაცვლის პასუხისმგებლობის სწორად განსაზღვრის მიზნით განმარტავს, რომ უფლებამონაცვლეობის დროს უფლებები და მოვალეობები, როგორც წესი, უფლებამონაცვლეს გადაეცემა იმავე სახით, რა სახითაც ის ეკისრებოდა უფლებრივ წინამორბედს, თუმცა, როგორც უკვე აღინიშნა, საქმეში წარმოდგენილი დოკუმენტებით არ დასტურდება „ბ-ის“ მიმართ ნ.ზ-ს მოთხოვნის უფლების არსებობა.

სამართალმემკვიდრეობის საკითხთან დაკავშირებით ასევე მნიშვნელოვანია სს „ს. ბ-ის“ მიერ ქონების მიღების ფაქტის სამართლებრივი შეფასება. დადგენილია და მხარეთა შორის დავას არ იწვევს ის გარემოება, რომ „ბ-ის“ სამართალმემკვიდრემ პრივატიზაციის გზით მიიღო გარკვეული ქონება, მათ შორის სადავო უძრავი ნივთიც. „ბ-ის“ გარდაქმნა სახელმწიფოს მეთაურის ბრძანებულებით განხორციელდა, სადაც ხაზგასმითაა მითითებული ამ გარდაქმნის ორგანიზაციული და სამართლებრივი საფუძვლები, ანუ სახელმწიფოს ნება. „ბ-ის“ გარდაქმნის მარეგულირებელი ზემოაღნიშნული ნორმატიული აქტი მიუთითებს საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 14 აპრილის N288 დადგენილებაზე. ამ უკანასკნელი აქტით დამტკიცებული დებულების პირველი ნაწილის მე-10 პუნქტით კი რეგლამენტირებულია შემდეგი: სააქციო საზოგადოებების რეგისტრაციის მომენტიდან საწარმოო ქვეგანაყოფის პასივები და აქტივები მიიღება სააქციო საზოგადოების მიერ. იგი ხდება გარდაქმნილი საწარმოს უფლებების და მოვალეობების მემკვიდრე. ქვეგანაყოფების გარდაქმნით შექმნილი სააქციო საზოგადოებების უფლებამემკვიდრეობის საზღვრები დგინდება საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს ან მისი შესაბამისი ტერიტორიული ორგანოს გადაწყვეტილებით.

მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით არ დასტურდება და არც სააპელაციო პალატას დაუდგენია ნორმის ზემოაღნიშნული შემადგენლობა, კერძოდ, გარდაქმნის შედეგად წარმოქმნილი სუბიექტის უფლებამემეკვიდრეობის ფარგლები, სადაც განსაზღვრული იქნებოდა ბანკის ვალდებულება, შესრულება განახორციელოს მესამე პირის სასარგებლოდ, რაც ზიანის ანაზღაურების ფაქტობრივი საფუძვლის დადგენის წინაპირობა გახდებოდა, შესაბამისად, უსაფუძვლოა გასაჩივრებული შუალედური გადაწყვეტილების დასკვნა, რომ სს „ს. ბ-ის“ უფლებრივ წინამორბედს სახელმწიფოსგან მიწის ნაკვეთის გადაცემით წარმოეშვა ვალდებულება მოსარჩელის წინაშე, ეს დასკვნა, არ გამომდინარეობს საქმის მასალების სწორი სამართლებრივი შეფასებიდან.

საკასაციო სასამართლო ასევე ვერ გაიზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას, რომ ნ.ზ-ი წარმოადგენდა ორდერში მითითებული ბინის მესაკუთრეს. სააპელაციო პალატამ, ერთი მხრივ, ჩათვალა, რომ, მართალია, ნ. ზ-ის უფლება არ იყო რეგისტრირებული დადგენილი წესით, მაგრამ საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის მთელი რიგი დადგენილებებით, მოგვიანებით კი, პრეზიდენტის ბრძანებულებით მოწესრიგდა სახელმწიფო საბინაო ფონდში არსებული ბინების პრივატიზაციის საკითხი, რომლებიც ფიზიკურ პირებს უსასყიდლოდ გადაეცათ საკუთრების უფლებით. ზემოხსენებული ნორმატიული აქტებით ნ.ზ-ი უნდა ჩაითვალოს პოტენციური მესაკუთრედ, რომელიც უძრავი ნივთის მისთვის გადაცემის შემთხვევაში, ნორმატიული აქტების საფუძველზე, ნივთზე საკუთრების უფლების მოპოვებას შეძლებდა. პირველ ყოვლისა, უნდა აღინიშნოს, რომ „პოტენციური მესაკუთრის“ ცნებას მოქმედი კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს, შესაბამისად, ამგვარი უფლება არც კანონით დაცულ სამართლებრივ სიკეთეს წარმოადგენს. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებიდან მოყოლებული ურთიერთობებისათვის უძრავ ნივთზე დაკავშირებული უფლება (მათ შორის სამომავლო უფლება) რეგისტრაციუნარიანად განიხილება და საკუთრების არსებობა სწორედ ამ უფლების რეგისტრაციის გზით დასტურდება, თანახმად სამოქალაქო კოდექსის 185-ე და 312-ე მუხლებისა, ამასთანავე, გარდამავალი პერიოდისათვის კანონი ითვალისწინებდა რეესტრის ჩანაწერთან ტექბიუროს ჩანაწერის გათანაბრებას (სკ 1514-ე მუხლი), რაც, მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით არ არის დადასტურებული, რაც შეეხება ორდერის გაცემის დროისათვის არსებულ ვითარებას, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსის მე-12 მუხლზე, რომლის მე-2 აბზაცის თანახმადაც, საცხოვრებელი სადგომები სახელმწიფო და საზოგადოებრივი საბინაო ფონდის სახლებში, აგრეთვე საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების სახლებში მოქალაქეებს ეძლევათ უვადო სარგებლობაში, ამავე კოდექსის 57-ე მუხლით კი განმტკიცებულია, რომ სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი საბინაო ფონდის სახლებში საცხოვრებელი სადგომის მიცემის გადაწყვეტილების საფუძველზე სახალხო დეპუტატთა რაიონული, საქალაქო, ქალაქის რაიონული, სადაბო, სასოფლო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტი მოქალაქეს აძლევს ორდერს, რომელიც მიცემულ საცხოვრებელ სადგომში შესახლების ერთადერთი საფუძველი, თავის მხრივ, სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 290-ე მუხლით განმარტებული იყო, რომ სახელმწიფო და საზოგადოებრივი საბინაო ფონდის სახლებში საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობა ხორციელდება საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულების შესაბამისად, რომელიც იდება გამქირავებელს - საბინაო-საექსპლუატაციო ორგანიზაციასა და (თუ ასეთი არ არის - შესაბამის საწარმოს, დაწესებულებას, ორგანიზაციასა) და დამქირავებელს - მოქალაქეს შორის, რომლის სახელზეც გაცემულია ორდერი. ზემოაღნიშნული ნორმების ანალიზი ცხადყოფს, რომ უფლებამოსილი ორგანიზაციის მიერ გაცემული ორდერი წარმოშობდა ნივთით სარგებლობის უფლებას და არა ნივთზე საკუთრებას, ამასთანავე, ორდერის საკუთრების უფლებასთან გათანაბრებით სააპელაციო პალატამ უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული განმარტების საწინააღმდეგო დასკვნა გააკეთა, რის თაობაზეც სავსებით სამართლიანად მიუთითებს კასატორი. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატამ 2000 წლის 29 თებერვლის N3კ/451-99 განჩინებით მსგავს საქმესთან დაკავშირებით განმარტა შემდეგი: „მოსარჩელეს გამოწერილი აქვს რა ორდერი აღნიშნულ მისამართზე, ამ ორდერის საფუძველზე მას აქვს ბინის დამქირავებლის უფლებით სარგებლობის და არა საკუთრების უფლება... კასატორის მოთხოვნა, რომ მოპასუხემ საკუთრებაში შეუძინოს ბინა ან გადაუხადოს ბინის ღირებულება არაკანონიერია, რადგან დამქირავებელს არ აქვს უფლება მესაკუთრეს წაუყენოს აღნიშნული მოთხოვნა“. ამდენად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობა პოტენციური მესაკუთრის უფლების დაცვაზე სამართლებრივ საფუძველს მოკლებულია.

საკასაციო სასამართლო დაუსაბუთებლად მიიჩნევს გასაჩივრებული წინასწარი გადაწყვეტილების მსჯელობას პრივატიზაციის განმახორცილებელი ნორმატიული აქტების საფუძველზე ბანკის არაკეთილსინდიერად მიჩნევის თაობაზეც. განსახილველი დავის საგანს წარმოადგენს უფლებამონაცვლის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობა და ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ სს „ს. ბ-ის“ ქონების პრივატიზაციის გზით გადაცემის აქტები მხარეებს დადგენილი წესით არ გაუსაჩივრებიათ, ასეთ ვითარებაში კი, ქონების შემძენის სუბიექტური დამოკიდებულების (კეთილსინდისიერება) კვლევის საჭიროება სასამართლოს არ წარმოეშობა. თავად ამ ფაქტის დადგენა სარჩელის საფუძვლიანობასთან მიმართებაში არაარსებითია. პალატის მოსაზრებით, პირის არაკეთილსინდისიერებას დავის სწორად გადაწყვეტაზე გავლენა მხოლოდ იმ შემთხვეაში შეიძლება მოეხდინა, თუ თავად პრივატიზაციის კანონიერება იქნებოდა შედავებული მოსარჩელის მიერ, რაც მოცემული დავის ფარგლებს სცდება.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები.

იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ სააპელაციო პალატამ შუალედური გადაწყვტილებით სწორად დაადგინა საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები, რომელთაც სს „ს. ბ-ი“ სადავოდ არ ხდის, საქმის ქვემდგომი სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების წინაპირობები არ დასტურდება. არსებული მოცემულობის გათვალისწინებით კი, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ უფლებამოსილია თავად მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე.

სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმადაც, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. მოცემულ შემთხვევაში, როგორც უკვე აღინიშნა, საქმეზე დადგენილი გარემოებებით არ დასტურდება რა სს „ს. ბ-ის“ ვალდებულება მოსარჩელის სასარგებლოდ აანაზღაუროს ზიანი (არ დასტურდება თანხის დაკისრების ფაქტობრივი საფუძველი), საკასაციო პალატა თვლის, რომ ნ.ზ-ის (უფლებამონაცვლე ნ. და თ. მ-ი) სარჩელი უსაფუძვლოა და არ არსებობს მისი დაკმაყოფილების წინაპირობა.

იმ გარემოების მხედველობაში მიღებით კი, რომ მოცემულ შემთხვევაში, დადასტურებულია სარჩელის უსაფუძვლობა, საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგნად ვეღარ გახდება გასაჩივრებული შუალედური გადაწყვეტილების დასკვნა და მის თაობაზე სს „ს. ბ-ის“ მიერ წარდგენილი პრეტენზია, რომელიც ნ.ზ-ის მოთხოვნის წარმოშობის დროსა და სასარჩელო ხანდაზმულობის საკითხს შეეხება.

სასამართლო ხარჯებთან დაკავშირებით პალატა ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ წინამდებარე საკასაციო საჩივარი წარდგენილია სააპელაციო პალატის შუალედურ გადაწყვეტილებაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 55-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ ორივე მხარე განთავისუფლებულია სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან, მაშინ სასამართლოს მიერ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით გაწეულ ხარჯებს გაიღებს სახელმწიფო.

მოცემულ შემთხვევაში, ამავე კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის ძალით, წინასწარი (შუალედური) გადაწყვეტილების გასაჩივრების გამო, სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან მხარეები გათავისუფლებული არიან, ამდენად, სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სასამართლო ხარჯების განაწილების წინაპირობა არ არსებობს, ამასთანავე, ვინაიდან მოპასუხეს საქმის განხილვასთან დაკავშირებით ხარჯები არ გაუწევია, ამ ხარჯების არც მხარეთა შორის განაწილების წინაპირობაა სახეზე (სსსკ 53-ე მუხლი).

პალატა მიუთითებს საქმეში წარმოდგენილ საგადახდო დავალებაზე, რომლითაც ირკვევა, რომ საერთო სასამართლოების სადეპოზიტო ანგარიშზე, სახელმწიფო ბაჟის სახით, კასატორმა საკუთარი ინიციატივით გადაიხადა 300 ლარი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი თანხა, ამასთანავე, ვინაიდან არ არსებობს მსგავსი ურთიერთობის მარეგულირებელი ნორმა, პალატა თვლის, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-7 მუხლის მე-2 ნაწილისა და 42-ე მუხლის საფუძველზე სადავო ურთიერთობის მოწესრიგება დასაშვებია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. სს „ს. ბ-ის“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 28 თებერვლის წინასწარი (შუალედური) გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება.

3. ნ. ზ-ის (უფლებამონაცვლე ნ. და თ. მ-ი) სარჩელი სს „ს. ბ-ის“ მიმართ ვალდებულების დარღვევით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს უსაფუძვლობის გამო.

4. წინასწარი (შუალედური) გადაწყვეტილების საკასაციო წესით გასაჩივრების გამო, მხარეები საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებული არიან.

5. სს „ს. ბ-ს“ საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს საერთო სასამართლოების დეპარტამენტის საგირავნო-სადეპოზიტო ანგარიშიდან დაუბრუნდეს (სს ბანკი „რესპუბლიკა“ ბანკის BIC კოდი: REPLGE22, მიმღების IBAN ანგარიშის №GE79 BR00 0000 0033 0500 01.) მის მიერ 2012 წლის 4 ივნისს №472 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარი.

6. საკასაციო პალატის გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ვ. როინიშვილი

მოსამართლეები: პ. სილაგაძე

პ. ქათამაძე