№ას-632-601-2013 5 დეკემბერი, 2013 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – გ. ლ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე – ა. კ-ე, თ. კ-ე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის ააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 24 აპრილის განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

გ. ლ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ა. და თ. კ-ის წინააღმდეგ და მოითხოვა ა. კ-სა და თ. კ-ის უკანონო მფლობელობიდან, თბილისში, ო-ოს ქ. #3, მ-ის 5/7-ში მშენებარე მრავალბინიან სახლში, მესამე სართულზე მდებარე 120 კვ.მ ბინის გამოთხოვა და მოსარჩელისათვის გადაცემა.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილებით გ.ი ლ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩვრა გ. ლ-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 24 აპრილის განჩინებით გ. ლ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 629.1-ე მუხლზე მითითებით, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა მასზე, რომ გ.ი ლ-სა და ამხანაგობა მ-ე 3/5-ს თავმჯდომარე ფ. გ-ს შორის, ასევე ა. კ-სა და ამხანაგობა მ-ე 3/5-ს თავმჯდომარე ფ. გ-ს შორის დადებული ხელშეკრულებები თავისი არსით წარმოადგენდა ნარდობის ხელშეკრულებებს, რომლის თანახმადაც, მენარდემ იკისრა ვალდებულება გარკვეული საზღაურის გადახდის სანაცვლოდ, აეშენებინა და გადაეცა საკუთრებაში მოსარჩელისა და მოპასუხისათვის საცხოვრებელი ბინა ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ მდგომარეობაში (კარკასულ მდგომარეობაში, ცენტრალური კომუნალური გაყვანილობით და სხვა).

პალატის შეხედულებით, გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მართებულადაა აღნიშნული, რომ ა. კ-სა და გ. ლ-ის ქმედებები ხელშეკრულების მეორე მხარესთან (ამხანაგობასთან) მიმართებაში ვერ განიხილებოდა ერთობლივ საქმიანობად, ვინაიდან სამოქალაქო კოდექსის 930-ე მუხლის შესაბამისად, შექმნილი ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა უპირველეს ყოვლისა არის მოგებაზე ორიენტირებული ამხანაგობა. პირებს, რომელთაც ეს მიზანი არ ამოძრავებთ, ისინი არ შეიძლება მიჩნეული იქნან ერთობლივი საქმიანობის თანამონაწილეებად. მოცემულ შემთხვევაში, ა. კ-ე და გ. ლ-ი არ იყვნენ ერთობლივი საქმიანობის მთელი პროცესის მონაწილეები, მათ განხორციელებული შენატანის სანაცვლოდ, მრავალბინიანი სახლის აშენების შემდგომ უნდა მიეღოთ ზუსტად განხორციელებული გადახდის შესაბამისი, ეკვივალენტური ფართი, რის გამოც, მათთან დადებული ხელშეკრულებები შეიძლება შეფასდეს ნარდობის ხელშეკრულებებად.

პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 162-ე, 160-ე, 159-ე მუხლებზე და მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის შესახებ გ. ლ-ის მოთხოვნის საფუძვლიანობის შესაფასებლად, უნდა დადგინილიყო: მოსარჩელის მფლობელობის საფუძველი, ფაქტი მასზე, რომ მოპასუხე ფლობს ნივთს და მოპასუხის მფლობელობის საფუძველი (ასეთის არსებობა ან არარსებობა). საქმის მასალებით დგინდება, რომ 16.10.2003წ. ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა ”რ-ის” თავმჯდომარეს ფ. გ-სა და გ. ლ-ს შორის გაფორმდა ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ამხანაგობა ”რ.” ამხანაგობის წევრს გ. ლ-ს ბინათმშენებლობის დამავრებისთანავე გადასცემს 120 კვ.მ. ფართს. ამხანაგობის მიერ ჩასაბარებელი ფართი უნდა იყოს კარკასულ მდგომარეობაში III-IV საცხოვრებელ სართულზე (ტ. I, ს.ფ. 51-63). 05.01.2010წ. ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობაში წილის გასხვისების შესახებ ხელშეკრულებით, ფ. გ-მა გ. ლ-ს მიჰყიდა მის კუთვნილ წილზე უფლება ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა ”მ-ე 3/5-ის” კუთვნილ თბილისში, მ-ის ქ. #3 და #7 მდებარე მშენებარე კორპუსში. ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა თბილისში, მ-ის ქ. #3 და #7 მდებარე მშენებარე კორპუსში, მე-3 სართულზე, მ-ის ქუჩის მხარეს ასასვლელი კიბიდან მარჯვენა ბინა ფართით 120 კვ.მ. (ტ. I, ს.ფ. 41-45).

ამდენად, პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 16.10.2003წ. ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა ”რ-ის” თავმჯდომარეს ფ. გ-სა და გ. ლ-ს შორის გაფორმებული გარიგებით არ იყო კონკრეტულად განსაზღვრული და იდენტიფიცირებული ხელშეკრულების საგანი. კერძოდ, 2003 წლის 16 ოქტომბერის ხეშეკრულებაში გ. ლ-ან დადებულ ხელშეკრულებაში გადასაცემი ბინის სართული მითითებული იყო ზოგადად III-IV. ხელშეკრულების საგნის მახასიათებელი დაზუსტდა მხოლოდ 2010 წლის 5 იანვრის ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობაში წილის გასხვისების შესახებ ხელშეკრულებით. კერძოდ, 05.01.2010წ. ხელშეკრულებით განისაზღვრა, რომ გ. ლ-ს უნდა მიეღო თბილისში, მ-ის ქ. #3 და #7 მდებარე მშენებარე კორპუსში, მე-3 სართულზე, მ-ის ქუჩის მხარეს ასასვლელი კიბიდან მარჯვენა ბინა ფართით 120 კვ.მ. 17.06.2006წ. ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „რ–ის“ წევრთა საერთო კრების №52 ოქმის თანახმად, თანხმობა მიეცა ა. კ-ეს ბინათმშენებლობის ხელშეკრულებით ამხანაგობა „რ–ში“ გაწევრიანებისა, როგორც მესაკუთრეს და საკუთრების უფლებით გადაეცა მშენებარე საცხოვრებელ სახლში მდებარე თბილისი, მ-ის №3-5–ში III სართულზე ბინა №9 ქუჩის მხარეს 90 კვ.მ. და ავტოფარეხი, ამავე პირობებით გაფორმდა 2006 წლის 17 ივნისს ცალკე ხელშეკრულება ა. კ-სა და ამხანაგობის სახელით ფ. გ-ს შორის (იხ.: კრების ოქმი, ტ.I, ს.ფ.95,96; ხელშეკრულება ტ.I, ს.ფ. 97-99). ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა ”მ-ე 3/5-ის“ 21.09.2009წ. №35 კრების ოქმის თანახმად, ა. კ-ე გაწევრიანდა ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა ”მ-ე 3/5–ში“ და მის მიერ გადახდილი თანხის სანაცვლოდ გამოეყო 90 კვ.მ. საცხოვრებელი ფართი მიწიდან III სართულზე, სადარბაზოდან მარჯვნივ მ-ის ქუჩის მხარეს, ერთ ავტოსადგომთან ერთად სამომავლოდ საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის უფლებით (ტ. I, ს.ფ. 92-94). ამდენად, დადგინდა, რომ ა. კ-ან, როგორც 2006 წელს, ასევე 2009 წლის გაფორმებულ ხელშეკრულებებში გარიგების საგანი კონკრეტულად იყო განსაზღვრული და იდენტიფიცირებული. კერძოდ, ა. კ-ეს უნდა გადასცემოდა თბილისი, მ-ის №3-5–ში III სართულზე მდებარე ბინა №9, ქუჩის მხარეს, 90 კვ.მ. და ავტოფარეხი.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ კონკრეტულად განსაზღვრულ და იდენტიფიცირებულ ბინაზე ნარდობის ხელშეკრულება უფრო ადრე დაიდო ა. კ-ან. როგორც 2006 წელს, ასევე 2009 წლის გაფორმებულ ხელშეკრულებებში გარიგების საგანი კონკრეტულად იყო განსაზღვრული და იდენტიფიცირებული, ხოლო რაც შეეხება გ. ლ-ს, მასთან გაფორმებული ხელშეკრულების საგნის მახასიათებელი დაზუსტდა მხოლოდ 2010 წლის 5 იანვრის ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობაში წილის გასხვისების შესახებ ხელშეკრულებით. მფლობელობის მართლზომიერების საკითხის შეფასების მიზნით, სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ პრაქტიკაზე (იხ.: სუსგ, ას-1274-1512-05, 26.01.2006წ.; ას-719-678-2011 03.01.2012წ.), სადაც დავის გადასაწყვეტად გამოყენებული იქნა სამოქალაქო კოდექსის 485-ე მუხლი, რომლის მიხედვით, თუ გამყიდველმა ერთი და იგივე საქონელი რამდენიმე პირს მიჰყიდა, უპირატესობა ეძლევა იმ მყიდველს, რომლის მფლობელობაშიც პირველად გადავიდა იგი, ხოლო, თუ საქონელი არც ერთს არ გადასცემია, მაშინ - მას, ვისთანაც ხელშეკრულება უფრო ადრე დაიდო. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მოსარჩელეს ფაქტობრივ მფლობელობაში სადავო ბინა გადაცემული არ ჰქონია და ბინა იმთავითვე იმყოფებოდა ა. კ-ის მფლობელობაში. ამასთან, რაც განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, დადგენილია, რომ კონკრეტულად განსაზღვრულ და იდენტიფიცირებულ ბინაზე ნარდობის ხელშეკრულება უფრო ადრე გააფორმა ა. კ-ემ.

პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 185-ე, 312-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში საკითხი ეხება ამხანაგობის თავმჯდომარის ფ. გ-ის მიერ დადებულ ხელშეკრულებებს, რომელთა თანახმადაც, ამ უკანასკნელმა მხარეებთან გააფორმა ნარდობის ხელშეკრულებები და იკისრა საცხოვრებელი სახლის მშენებლობისა და შემკვეთისათვის ხელშეკრულებით განსაზღვრული მდგომარეობით საკუთრებაში გადაცემის ვალდებულება. ა. კ-ეს ნარდობის ხელშეკრულების დადებისას წარმოეშვა სადავო ბინაზე საკუთრების უფლების მოპოვების ლეგიტიმური მოლოდინი და, შესაბამისად, ამხანაგობის რეგისტრირებული საკუთრების უფლება შეიზღუდა. რეესტრში რეგისტრირებული მესაკუთრის (ამხანაგობა მ-ე 3/5) უფლებების ნაკლთან მიმართებაში, გ. ლ-ის დამოკიდებულების თაობაზე, თბილისის საქალაქო სასამართლომ მართებულად აღნიშნა, რომ მოსარჩელე ამ ფაქტის მიმართ არ იყო კეთილსინდისიერი და მისი მოქმედება ვერ შეფასდებოდა გონივრული წინდახედულობის ფარგლებში განხორცილებულ ქმედებად. ის ფაქტი, რომ ჯერ კიდევ 2008 წელში, ხელშეკრულების დადებამდე, მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო რომ ა. კ-ე ფაქტობივად იყო დაუფლებული ბინას და აცხადებდა პრეტენზიას ბინის კუთვნილებაზე, ადასტურებს, რომ მან იცოდა ა. კ-ის მიერ საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული მესაკუთრის („ამხანაგობა მ-ე 3/5–ის“) საკუთრების უფლების შეცილების და შესაბამისად რეესტრში არსებული ჩანაწერის უზუსტობის შესახებ. საგულისხმოა ის გარემოებაც, რომ როგორც თავად მოსარჩელე მხარე ადასტურებს, გ. ლ-ი დაზარალებულადაა ცნობილი ფ. გ-ის მიმართ აღძრულ სისხლის სამართლის საქმეზე (იხ.: 19.11.2012წ. სხდომის ოქმი CD დისკზე 11:14:16-11:14:20).

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხეთა მიერ სადავო ბინის მფლობელობას გააჩნდა მართლზომიერი საფუძველი, რაც გამორიცხავდა გ. ლ-ის მიერ აღძრული სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 24 აპრილის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა გ. ლ-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით: კასატორის განმარტებით, მართლზომიერ მფლობელობასთან დაკავშირებით, სასამართლომ საერთოდ არ შეაფასა გ. ლ-ის უფლებას უძრავ ქონებაზე, რომელიც სამართლებრივად დაკავშირებულია მის მიერ ჯერ 2006 წლის 16 ოქტომბერს, ხოლო შემდეგ 2010 წლის 5 იანვარს გაფორმებულ ხელშეკრულებასთან. კასატორის აზრით, განჩინებაში არასწორადაა აპელაირება ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ 2003 წლის 16 ოქტომბერს ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „რ-ის“ თავმჯდომარეს ფ.გ-სა და კასატორ გ. ლ-ს შორის გაფორმებული გარიგებით არ იყო კონკრეტულად განსაზღვრული და იდენტიფიცირებული ხელშეკრულების საგანი. კასატორის აზრით, გასაჩივრებულ განჩინებაში დაუსაბუთებელია, რომ თითქოსდა თ. კ-ის სს „თ-ი“ აბონენტად აღრიცხვა, სხვა ფაქტობრივ გარემოებებთან ერთად ასაბუთებს კ-ის ოჯახის წევრთა ფაქტობრივ მფლობელობას სადავო ბინაზე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 10 ივლისის განჩინებით გ. ლ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ გ. ლ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას გ. ლ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. გ.ი ლ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორს გ. ლ-ს დაუბრუნდეს მის მიერ 2013 წლის 5 ივნისსა და 2013 წლის 1 ივლისს საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (200 +100 ლარი), სულ 300 ლარის 70% – 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე თ. თოდრია

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე