№ას-864-822-2013 16 დეკემბერი, 2013 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – შპს „თ. ლ-ი“

მოწინააღმდეგე მხარე – დ. ა-ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 9 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელი მიმართა დ. ა-მა მოპასუხეების: შპს „თ. ლ-ის“, შპს „თ. მ-სა“ და ე. ჭ-ის მიმართ და მოითხოვა მოპასუხეებისათვის დ. ა-ის სასარგებლოდ ზიანის ასანაზღაურებლად 5478 ლარის დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 28 თებერვლის გადაწყვეტილებით დ. ა-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა:

1. შპს „თ. ლ-სა“ და ე. ჭ-ეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრათ 5478 ლარის გადახდა;

2. სარჩელი არ დაკმაყოფილდა შპს „თ. მ-ის“ მიმართ მოთხოვნის ნაწილში.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებულ ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს „თ. ლ-მა“, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით ზიანის ასანაზღაურებლად მოთხოვნილი თანხის მოპასუხე ე. ჭ-ის სრულად დაკისრება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 9 ივლისის განჩინებით შპს „თ. ლ-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2012 წლის 17 ივლისს, ე. ჭ-ე მოძრაობდა შპს „თ. ლ-ის“ ბალანსზე რიცხული სამგზავრო მიკროავტობუსით „ფორდ-ტრანზიტი ...“, სახელმწიფო ნომრით ...; მან უგულებელყო საგზაო მოძრაობის უსაფრთხოების წესები, რამაც გამოიწვია საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევა და შეეჯახა დ. ა-ის კუთვნილ ავტომობილს, მარკა-მოდელი „ტოიოტა რავ-4“, სახელმწიფო ნომრით ...;

მხარეთა შორის დადებული იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე, შპს „თ. ლ-ის“ კუთვნილი სამგზავრო მიკროავტობუსი „ფორდ-ტრანზიტი ...“, სახელმწიფო ნომრით ..., სარგებლობაში გადაცემული ჰქონდა ე. ჭ-ეს;

ავტომობილის, მარკა-მოდელი „ტოიოტა რავ-4“, სახელმწიფო ნომრით ..., აღდგენისათვის საჭირო თანხის ოდენობა შეადგენდა 5258 ლარს;

ავტომობილი მარკა-მოდელი „ტოიოტა რავ-4“, სახელმწიფო ნომრით ..., 2012 წლის 17 ივლისიდან 1 სექტემბრამდე იმყოფებოდა სპეციალურ ავტოსადგომზე. მომსახურებისათვის გადახდილი იყო 220 ლარი;

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე, რომლის თანახმად, თუ პირი სატრანსპორტო საშუალებას იყენებს მფლობელის ნებართვის გარეშე, იგი ვალდებულია, მფლობელის ნაცვლად აანაზღაუროს ზიანი. ამასთან, მფლობელი ვალდებულია, აანაზღაუროს მიყენებული ზიანი, თუ სატრანსპორტო საშუალების გამოყენება შესაძლებელი გახდა მისი ბრალის გამო. ამ ნაწილის პირველი წინადადება არ გამოიყენება, თუ მოსარგებლე მფლობელის მიერ დანიშნულია სატრანსპორტო საშუალების სამართავად ან, თუ ეს სატრანსპორტო საშუალება მას გადაცემული ჰქონდა მფლობელისაგან.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ აღნიშნული ნორმით ზიანის ანაზღაურებისათვის გასათვალისწინებელია ორი გარემოება, რომლის არსებობის შემთხვევაში პასუხისმგებლობა შეიძლება დაეკისროს სატრანსპორტო საშულების მფლობელს (მესაკუთრეს) და არა მოსარგებლეს, ანუ პირს, რომელიც მართავდა სატრანსპორტო საშუალებას. კერძოდ, ეს გარემოებებია: ა. მოსარგებლე მფლობელის მიერ დანიშნულია სატრანსპორტო საშუალების სამართავად; ბ. ეს სატრანსპორტო საშუალება მას გადაცემული ჰქონდა მფლობელისაგან. ორივე შემთხვევაში მოსარგებლის მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებლობა შეიძლება დაეკისროს სატრანსპორტო საშუალების მფლობელს და არა მოსარგებლეს. ასეთ დროს მნიშვნელობა ენიჭება მომეტებული საფრთხის წყაროთი მიყენებული ზიანის ინსტიტუტის თავისებურებას, რომლის შესაბამისად, სამოქალაქო პასუხისმგებლობა შეიძლება დაეკისროს პირს (მფლობელს), რომელიც არ წარმოადგენს ზიანის მიმყენებელს, ბრალი არ მიუძღვის ზიანის მიყენებაში. როგორც აღინიშნა, ეს პასუხისმგებლობა განსაკუთრებულად მკაცრი პასუხისმგებლობაა, რომელიც შეიძლება დადგეს ბრალის გარეშეც, მაგრამ აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ განსახილველი ნორმები არ ართმევენ დაზარალებულს უფლებას, ზიანის ანაზღაურება მოითხოვოს იმ პირისაგან, ვისაც უშუალოდ ბრალი მიუძღვის ზიანის მიყენებაში სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად.

კონკრეტულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა იმასთან დაკავშირებით, რომ ადგილი ჰქონდა მოვალეთა სიმრავლეს ვალდებულებაში, ვალდებულებათა ერთიანობას, როდესაც ყოველ მოვალეს თავისი საკუთარი ვალდებულება აკისრია კრედიტორის წინაშე, მაგრამ ისინი ერთმანეთთან ისეა დაკავშირებული, რომ ქმნის სოლიდარულ ვალდებულებას. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია აპელანტის ის მოსაზრება, რომ საგზაო-სატრანსორტო შემთხვევის შედეგად დამდგარი ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელ პირს წარმოადგენდა მხოლოდ სატრანსპორტო საშუალების მოსარგებელე – ე. ჭ-ე.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე შპს „თ. ლ-მა“ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება, რომლითაც მოპასუხე ე. ჭ-ეს სრულად დაეკისრება სარჩელით მოთხოვნილი ზიანის ანაზღაურება.

საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

მოცემულ შემთხვევაში, არსებითია ის, რომ ე. ჭ-ის მიერ სატრანსპორტო საშუალებით სარგებლობა ხდებოდა შპს „თ. ლ-ის“ მიერ მინიჭებულ ლეგიტიმურ საფუძველზე, იჯარის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე. ასეთ დროს, ზიანისათვის პასუხისმგებლობა ყოველთვის ეკისრება სატრანსპორტო საშუალების მფლობელს, მიუხედავად იმისა, თუ ვინ იყო ზიანის უშუალო მიმყენებელი, ვისი ბრალით დადგა ზიანი. პასუხისმგებლობის ამგვარი წესის განსაზღვრა და პასუხისმგებელ სუბიექტთა სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის მე-4 ნაწილით დადგენილი კლასიფიკაცია განპირობებულია იმ გარემოებით, რომ ავტოსატრანსპორტო საშუალება წარმოადგენს მომეტებული საფრთხის წყაროს, რა დროსაც ადამიანის მხრიდან მისი გამოყენების შემთხვევაში სრული და გარანტირებული კონტროლის განხორციელება შეუძლებელია და ექსპლოატაციისას ადამიანისა თუ ნივთისადმი რაიმე სახის ზიანის მიყენების გარკვეული შესაძლებლობა ყოველთვის არსებობს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 999-ე მუხლის გამოყენება სწორედ იმ შემთხვევაში ხდება, როდესაც ზიანი გამოწვეულია ნივთის იმ თვისებებით, რის გამოც იგი მომეტებული საფრთხის წყაროს განეკუთვნება, ე.ი. სატრანსპორტო საშუალების მფლობელს მხოლოდ მაშინ დაეკისრება პასუხისმგებლობა, თუკი დარღვეულია მისი ექსპლოატაციის წესები;

იმ საკითხის განსაზღვრისათვის, თუ რა შემთხვევაში გადადის მომეტებული საფრთხის წყაროს (ავტომანქანის) გადაცემის პირობებში ზიანის შედეგზე პასუხისმგებლობა მართლზომიერ მფლობელზე, ყურადღება უნდა მიექცეს იმ საფუძველს, რაც ასეთ ნივთზე მართლზომიერ მფლობელობას განაპირობებს. ამდენად, შესაფასებელია, მოსარგებლისათვის ყოველგვარი საფუძვლით ნივთის გადაცემა იწვევს თუ არა მფლობელის და არა მოსარგებლის პასუხისმგებლობას. აღნიშნულ საკითხზე მსჯელობისას გადამწყვეტია იმ სამართალურთიერთობის შინაარსი, რაც მფლობელსა და მოსარგებლეს შორის არსებობს, კერძოდ, გასარკვევია, მფლობელობის მოსარგებლეზე გადაცემის შემთხვევაში ავტსატრანსპორტო საშუალების ექსპლოატაციით განპირობებული რისკის ფარგლები;

პასუხისმგებლობის სუბიექტთა დიფერენცირება სწორედ სამართალურთიერთობის იურიდიული ელემენტების გათვალისწინებით უნდა მოხდეს, კერძოდ, იჯარის ხელშეკრულებისას ავტოსატრანსპორტო საშუალებით მიყენებული ზიანის შემთხვევაში პასუხისმგებლობა უნდა დაეკისროს მოიჯარეს, რამდენადაც იჯარის ხელშეკრულებით მოიჯარე მესაკუთრისამებრ ფლობს ნივთს, აღიჭურვება მესაკუთრის უფლებებში და რაც მნიშვნელოვანია, ასეთი ურთიერთობის ფარგლებში მისთვის გარანტირებულია (კანონის საფუძველზე) ნივთით სარგებლობის შედეგად მატერიალური სიკეთის მიღების შესაძლებლობა (სამოქალაქო კოდექსის 581-ე მუხლი). მსგავსი პოზიცია ასახულია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 5 იანვრის განჩინებაში, საქმეზე №2ბ/2465-09.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს „თ. ლ-ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ 15.07.2010წ., საქმე №ას-39-38-10, სუსგ 20.07.2010წ., საქმე №254-239-2010).

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას შპს „თ. ლ-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (307.90 ლარი) 70% – 215.53 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „თ. ლ-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ შპს „თ. ლ-ს“ დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (307.90 ლარი, გადახდის თარიღი – 2013 წლის 29 აგვისტო, საგადახდო დავალება №0) 70% – 215.53 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე