№ას-942-900-2013 16 დეკემბერი, 2013 წელი
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „ს. რ-ა“
მოწინააღმდეგე მხარე – მ. ლ-ე
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 23 ივლისის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – მარჩენალის დაკარგვის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
2013 წლის 11 თებერვალს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა მ. ლ-ემ მოპასუხე სს „ს. რ-ის“ მიმართ.
მოსარჩელის მოთხოვნა:
1. სს „ს. რ-ის“ მოსარჩელე მ. ლ-ის სასარგებლოდ, 2013 წლის 1 თებერვლიდან, ყოველთვიური სარჩოს გადახდის დაკისრება 625 ლარის ოდენობით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის გათვალისწინებით.
2. დასახელებული მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ, სარჩოს მიუღებელი სხვაობის ერთობლივად გადახდის დაკისრება 14768.70 ლარის ოდენობით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 17 აპრილის გადაწყვეტილებით მ. ლ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა:
სს „ს. რ-ას“ მ. ლ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 2013 წლის 1 თებერვლიდან ყოველთვიური სარჩოს გადახდა 393.75 ლარის ოდენობით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით;
მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ ასევე დაეკისრა მიუღებელი სარჩოს ერთჯერადად გადახდა 7842.10 ლარის ოდენობით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო გდასახადის გათვალისწინებით.
ამავე გადაწყვეტილებით სს „ს. რ-ას“ მ. ლ-ის სასარგებლოდ დაევალა საადვოკატო მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურება 200 ლარის ოდენობით და სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის სახით 300 ლარის გადახდა.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს. რ-ამ“.
აპელანტის მოთხოვნა:
გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 23 ივლისის განჩინებით სს „ს. რ-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.
სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
მოსარჩელის მეუღლე, თეიმურაზ ლ-ე მუშაობდა მოპასუხე სს „ს. რ-ი” მემანქანედ.
თ. ლ-ემ, სს „ს. რ-ი” სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას, 1987 წლის 17 იანვარს მიიღო საწარმოო ტრავმა, რის გამოც მოპასუხისგან წლების განმავლობაში იღებდა ყოველთვიურ სარჩოს.
1987 წლის 17 იანვარს, თ. ლ-ის ზიანის მიყენებაში დადგინდა შერეული ბრალი: 90% – დამსაქმებლის, 10% – დასაქმებულის (დაზარალებულის). ბოლო გადამოწმების საფუძველზე, მოსარჩელის მეუღლე თ. ლ-ე, მოპასუხისგან იღებდა სარჩოს დაკარგული პროფესიული შრომის უნარის ოდენობის 70%-ის და მისი ბრალეულობის 10%-ის გათვალისწინებით.
მოსარჩელის მეუღლე თ. ლ-ე, მიღებული საწარმოო ტრავმის მიზეზით გარდაიცვალა 2011 წლის 5 დეკემბერს.
მოპასუხის – თბილისის სალოკომოტივო დეპოს დირექტორის 2002 წლის 23 აპრილის №23 ბრძანებით („მარჩენალის გარდაცვალებასთან დაკავშირებული ყოველთვიური სარჩოს დანიშვნის შესახებ”), მოსარჩელე მ. ლ-ეს, მარჩენალის გარდაცვალებასთან დაკავშირებით დაენიშნა ყოველთვიური სარჩო, 2001 წლის 5 დეკემბრიდან, ყოველთვიურად, მდგომარეობის შეცვლამდე, მოქმედი მემანქანის ხელფასის 70%-დან გარდაცვლილის (დაზარალებულის) 10% ბრალის შესაბამისი თანხის ოდენობის გამოკლებით მიღებული თანხის ნახევრის ოდენობით. კერძოდ, აღნიშნული ბრძანებით მ. ლ-ეს სარჩო დაენიშნა შემდეგი დაანგარიშებით: 222.82 ლარის 70% = 155.97 – 15.59 ლარი (155.97 ლარის 10% ბრალი) = 140.38 ლარი : 2 = 70.19 ლარი. შესაბამისად, მ. ლ-ეს, მარჩენალის გარდაცვალებასთან დაკავშირებით, მოპასუხის 2002 წლის 23 აპრილის ბრძანებით დაენიშნა სარჩო 70.19 ლარის ოდენობით.
მოპასუხე სს „ს. რ-ა” მოსარჩელეს მარჩენალის დაკარგვის გამო ყოველთვიურად უხდის სარჩოს, იგი მას 2010 წლის 1 თებერვლიდან დღემდე უხდის თვეში 105 ლარს.
მოპასუხე სს „ს. რ-ი” მემანქანის ხელფასი 2010 წლის თებერვლის თვიდან 2011 წლის თებერვლის ჩათვლით იყო 840 ლარი. მისი ოდენობა 2011 წლის მარტის თვეში შეადგენდა 1000 ლარს, ხოლო 2011 წლის აპრილის თვიდან 2012 წლის 15 ივლისის ჩათვლით პერიოდში, მემანქანის ყოველთვიური ხელფასი იყო 1100 ლარი. 2012 წლის 16 ივლისიდან დღემდე მოქმედი მემანქანის ხელფასი შეადგენს 1250 ლარს.
2010 წლის თებერვლის თვიდან 2011 წლის თებერვლის თვის ჩათვლით, მემანქანის ხელფასის – 840 ლარის გათვალისწინებით, ყოველთვიურად მოსარჩელეს უნდა მიეღო სარჩო: 264.60 ლარი (840 ლარის 70% = 588 ლარი - 58.80 ლარი (588 ლარის 10%) = 529.20 ლარი : 2), ნაცვლად 105 ლარისა.
2011 წლის მარტის თვეში, მემანქანის ხელფასის – 1000 ლარის გათვალისწინებით, მოსარჩელეს უნდა მიეღო სარჩო: 315 ლარი (1000 ლარის 70% = 700 ლარი - 70.0 ლარი(700 ლარის 70%) = 630 ლარი : 2), ნაცვლად 105 ლარისა.
2011 წლის აპრილის თვიდან 2010 წლის ივნისის თვის ჩათვლით პერიოდში, მემანქანის ხელფასის 1100 ლარის გათვალისწინებით, ყოველთვიურად მოსარჩელეს უნდა მიეღო სარჩო: 346.50 ლარი (1100 ლარის 70% = 770 ლარი - 77.0 ლარი (770 ლარის 10%) = 693 ლარი : 2), ნაცვლად 105 ლარისა.
2012 წლის ივლისის თვეში, მოსარჩელეს სარჩოს სახით უნდა მიეღო 370 ლარი (1100 ლარი : 31 დღეზე 15 დღეზე = 532.25 ლარი) + (1250 ლარი : 31 დღეზე 16 დღეზე = 645.16 ლარი) = 1177.41 ლარის 70% = 824,18 ლარი - 82,41 ლარი (824.18 ლარის 10%) = 741.77 ლარი : 2), ნაცვლად 105 ლარისა.
2012 წლის აგვისტოს თვიდან 2013 წლის იანვრის თვის ჩათვლით პერიოდში, მოსარჩელეს, მემანქანის ყოველთვიური ხელფასის – 1250 ლარის გათვალისწინებით, ყოველთვიურად სარჩოს სახით უნდა მიეღო 393.75 ლარი (1250 ლარის 70% = 875 ლარი - 87,50 ლარი (875 ლარის 10%) = 787.50 ლარი : 2), ნაცვლად 105 ლარისა.
2010 წლის თებერვლის თვიდან 2011 წლის თებერვლის თვის ჩათვლით პერიოდში, მოსარჩელის მიუღებელი სარჩოს ოდენობა შეადგენდა: 2074.80 ლარს (264.60 ლარი - 105 ლარი) = 159.60 ლარი X 13 თვეზე. 2011 წლის მარტის თვეში მოსარჩელის მიუღებელი სარჩოს ოდენობა შეადგენდა 210 ლარს (315 ლარი – 105 ლარი). 2011 წლის აპრილის თვიდან 2012 წლის ივნისის თვის ჩათვლით პერიოდში, მოსარჩელის მიუღებელი სარჩოს ოდენობა შეადგენდა 3622.50 ლარს (346.50 ლარი – 105 ლარი) = 241.50 ლარი X 15 თვეზე. 2012 წლის ივლისის თვეში მოსარჩელის მიუღებელი სარჩოს ოდენობა შეადგენდა 265 ლარს (370 ლარი - 105 ლარი). 2012 წლის აგვისტოს თვიდან 2013 წლის იანვრის თვის ჩათვლით პერიოდში, მოსარჩელის მიუღებელი სარჩოს ოდენობა შეადგენდა 1732.50 ლარს (393.75 ლარი – 105 ლარი) = 288.75 ლარი X 6 თვეზე. 2010 წლის თებერვლის თვიდან 2013 წლის იანვრის თვის ჩათვლით პერიოდში, მოსარჩელე მ. ლ-ის მიუღებელი სარჩოს ოდენობა შეადგედა 7904.80 ლარს (2077.80 ლარი + 210 ლარი + 3622.50 ლარი + 265 ლარი + 1732.50 ლარი), მაგრამ იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელემ სასამართლოს სარჩელით მიმართა 2013 წლის 11 თებერვალს, სარჩოს მიუღებელი სხვაობის გადახდის შესახებ მისი მოთხოვნა იყო ხანდაზმული 2010 წლის 1 თებერვლიდან 11 თებერვლამდე პერიოდის შესაბამისი მოთხოვნის ფარგლებში. სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე ვრცელდება ხანდაზმულობის ვადა. შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისთვის ვნების მიყენების შედეგად დამდგარი ზიანის ანაზღაურება პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებაა, რომლის ხანდაზმულობის ვადა, სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, სამი წელია.
ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სასამართლომ მიუღებელი სარჩოს საერთო ოდენობას გამოაკლო 2010 წლის 1-11 თებერვლის პერიოდის შესაბამისი მიუღებელი სარჩოს ოდენობა: 7904.80 ლარი – 62.70 ლარი (159.60 ლარი : 28 დღეზე X 11 დღეზე) = 784.10 ლარი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საბოლოოდ, მ. ლ-ის მიუღებელი სარჩოს სხვაობამ შეადგინა 7842.10 ლარი.
მოპასუხე სს „ს. რ-ას”, მოსარჩელის სასარგებლოდ, მის მიერ სარჩელის შეტანიდან, ე.ი. 2013 წლის თებერვლის თვიდან, უნდა გადახდენოდა სარჩოს სახით ყოველთვიურად 393.75 ლარი.
მოპასუხე შპს „ს. რ-ა” არამართლზომიერად არ ახდენდა მოსარჩელის სარჩოს ოდენობის გადაანგარიშებას, მემანქანის გაზრდილი ხელფასის ოდენობის გათვალისწინებით.
მოპასუხე სს „ს. რ-ის” მიერ მოსარჩელისათვის მისაცემი სარჩოს ოდენობაში მემანქანის ხელფასის გაზრდილი ოდენობის გაუთვალისწინებლობით, მოსარჩელე არასრულად იღებდა მისაღებ სარჩოს, რითაც მას ადგებოდა ზიანი.
სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის N53 დადგენილებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის’’, როგორც ძალადაკარგული ნორმატიული აქტის შესაბამისად, სარჩოს გადაანგარიშებასთან მიმართებით და აღნიშნა, რომ შრომითი მოვალეობის შესრულებისას თ. ლ-ეს ჯანმრთელობისათვის ვნების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მიზნით დახმარება დაენიშნა არა აპელანტის მიერ მითითებული ახალი ნორმატიული აქტით – 2013 წლის 1 მარტის N45 დადგენილებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებულის ჯანმრთელობისათვის ვნების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების დახმარების დანიშვნისა და გაცემის წესით“, რომლის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტის მიხედვით, „ამ წესის შესაბამისად დანიშნული დახმარება გადაანგარიშებას არ ექვემდებარება“, არამედ სარჩოს გადახდასთან დაკავშირებული მხარეთა ურთიერთობა წარმოიშვა და დარეგულირდა უფრო ადრე მოქმედი 1999 წლის 9 თებერვლის №48 ბრძანებულებით დამტკიცებული ,,შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესით”.
ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 6 თებერვლის №53 ბრძანებულებით ძალადაკარგულად გამოცხადდა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის №48 ბრძანებულებით დამტკიცებული ,,შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესი” და საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილებით განისაზღვრა შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესი. აღნიშნული წესის 1.1 მუხლის შესაბამისად, საწარმოში, დაწესებულებასა თუ ორგანიზაციაში, ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმის მიუხედავად, შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებულის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება ამ წესით, საქართველოს შრომის კოდექსითა და სამოქალაქო კოდექსით განსაზღვრულ შემთხვევებში. იგივე წესის 1.2 მუხლით, დამსაქმებელი ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, რომელიც მიადგა დასაქმებულის ჯანმრთელობას შრომითი მოვალეობის შესრულებისას, თუ ზიანი გამოწვეულია დამსაქმებლის ბრალეული მოქმედებით და შრომის კოდექსი და სამოქალაქო კოდექსი ითვალისწინებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას ასეთი მოქმედებისათვის. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილებით შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მიღებული ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებული საკითხის გადაწყვეტა სწორად განისაზღვრა შრომის კოდექსისა და სამოქალაქო კოდექსის საფუძველზე.
სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მართალია, სარჩოს გადაანგარიშების შესაძლებლობას საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილება არ ითვალისწინებდა, თუმცა, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღებას გაამახვილა თავად ზიანის ანაზღაურების მიზანზე, რომლის არსი სწორედ დაზარალებულისათვის მიყენებული ზიანის კომპენსირებაში მდგომარეობს, რისთვისაც მხედველობაშია მისაღები ის შემოსავალი, რომელიც დაზარალებულს გააჩნდა ზიანის დადგომამდე ორგანიზაციაში მუშაობისას და ზიანის დადგომის შემდგომი პერიოდი, როდესაც შრომის უნარის შეზღუდვის გამო დაზარალებული ვეღარ ახერხებს მუშაობას, რის გამოც მას უკვე არ აქვს უნარი, მიიღოს შემოსავალი ხელფასის სახით, რომელსაც იგი მიიღებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.
ზემოაღნიშნულის შესაბამისად სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ ყოველთვიური სარჩოს სახით ზიანის ანაზღაურების ოდენობის განსაზღვრის კრიტერიუმს სწორედ ხელფასის ის ოდენობა წარმოადგენდა, რასაც დაზარალებული დაწესებულებიდან ჯანმრთელობის დაზიანებამდე იღებდა და რასაც ის მიიღებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. რაც შეეხებოდა სარჩოს ანაზღაურების სამართლებრივ საფუძველს, აღნიშნულს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლი წარმოადგენდა, რომლის პირველი ნაწილის მიხედვითაც, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით.
აპელანტის მოსაზრებასთან მიმართებით, რომლის მიხედვითაც, სამოქალაქო კოდექსის 1006-ე მუხლის შესაბამისად, გარდაცვლილი პირი მარჩენლად ითვლება საპენსიო ასაკის მიღწევამდე, იქამდე ვიდრე იგი შრომისუნარიანად ითვლება, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა შემდეგი:
სამოქალაქო კოდექსის 1006-ე მუხლის თანახმად, დაზარალებულის გარდაცვალების შემთხვევაში ზიანის მიმყენებელმა სარჩოს დაწესებით უნდა აუნაზღაუროს ზიანი იმ პირებს, რომელთა რჩენაც დაზარალებულს ევალებოდა. ეს ვალდებულება ძალაშია, ვიდრე დაზარალებული ვალდებული იქნებოდა ეხადა სარჩო. სარჩოს სანაცვლოდ დაზარალებულს შეუძლია მოითხოვოს ერთჯერადი ანაზღაურება, თუკი არსებობს ამის მნიშვნელოვანი საფუძველი. დასახელებული მუხლის ანალიზი ცხადყოფს, რომ ნორმა სარჩოს მიღების უფლებას განსაზღვრავს და სარჩოს გადახდაზე ვალდებულ პირად მიიჩნევს ზიანის მიმყენებელს, ანუ პირს, რომლის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის არის მიზეზობრივი კავშირი. ნორმა ასევე განსაზღვრავს სარჩოს გადახდის ხანგრძლივობასაც, რომელიც ძალაშია ვიდრე დაზარალებული ვალდებული იქნებოდა ეხადა სარჩო. კანონმდებელი არ უთითებს იმის თაობაზე, რომ სარჩოს გადახდის ვალდებულება დაკავშირებულია დაზარალებულის საპენსიო ასაკის მიღწევასთან. აპელანტის მიერ შრომისუნარიანობის დაკარგვის თაობაზე მითითება კი შეფასებითი კატეგორიაა. მოხმობილი ნორმის მიზნებიდან გამომდინარე, რომელიც იცავს სარჩენი პირის ინტერესებს, სარჩოს გადახდის ვალდებულება არ უნდა დაუკავშირდეს მარჩენალის საპენსიო ასაკს, ვინაიდან ჯანმრთელობის მდგომარეობიდან გამომდინარე საამისო უნარის არსებობის შემთხვევაში, საპენსიო ასაკის მიღწევისთანავე არ ისპობა პირის შესაძლებლობა, მიიღოს შემოსავალი.
ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად განსაზღვრა მოსარჩელის სასარგებლოდ სს „ს. რ-ის“ დასაკისრებელი სარჩოს ოდენობა.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს. რ-ამ“.
კასატორის მოთხოვნა:
გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:
სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა. ამასთან, მართალია სასამართლომ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, მაგრამ არასწორად განმარტა იგი. სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების საკითხს სამოქალაქო კოდექსში არეგულირებს 408-ე მუხლის მე-2 და არა 1-ლი ნაწილი, რამდენადაც ამავე კოდექსის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილის მეორე წინადადების მიხედვით, ამ კოდექსით გათვალისწინებულ ზოგად და სპეციალურ ნორმებს შორის კოლიზიისას გამოიყენება სპეციალური ნორმები. 408-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მისი მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით. ამასთან, სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველ ნაწილზე დაყრდნობით პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის მოთხოვნა დაუსაბუთებელია იმ მოტივითაც, რომ სხეულის დასახიჩრების და ტრავმის მიღების შემთხვევაში, უბრალოდ შეუძლებელია პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა, განსხვავებით მატერიალური ზარალისაგან;
სს „ს. რ-ა“ წარმოადგენს დამოუკიდებელ ბიზნეს სუბიექტს. იმ პირობებში, როდესაც საწარმოს დებიტორად ჰყავს რამდენიმე ასული სხვადასხვა დროს საწარმოო ტრავმის შედეგად დაზარალებული პირი, რომელსაც კასატორი ისედაც უხდის ყოველთვიურ სარჩოს, მისთვის სარჩოს მოქმედი ხელფასის ზრდის პროპორციულად გადაანგარიშების დავალდებულება მნიშვნელოვნად უშლის ხელს საზოგადოების ბიზნეს აქტივობის ამაღლებას;
სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების დასაბუთებისას გამოიყენა საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესი“, რომელიც ასევე არასწორად განმარტა. კერძოდ, საგულისხმოა, რომ ხსენებული დადგენილება საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 1 მარტის №45 დადგენილებით ძალადაკარგულია 2013 წლის 1 მარტიდან. გასათვალისწინებელია ისიც, რომ საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 1 მარტის №45 დადგენილება, მართალია, პირდაპირ არ არეგულირებს კონკრეტულ შემთხვევას, მაგრამ ნათელს ხდის კანონმდებლის ხედვას სარჩოს გადაანგარიშებასთან დაკავშირებით. დადგენილების მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტის მიხედვით, ამ წესის შესაბამისად დანიშნული დახმარება გადაანგარიშებას არ ექვემდებარება. სასამართლოს ეს ხედვა უნდა გაეზიარებინა და განსახილველ საქმეზე უნდა გაევრცელებინა;
სამოქალაქო კოდექსის 1006-ე მუხლი სარჩოს გადაანგარიშების წესს არ ითვალისწინებს, იგი მხოლოდ სარჩოს მიღების უფლებას განსაზღვრავს. ამ მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, დაზარალებულის გარდაცვალების შემთხვევაში ზიანის მიმყენებელმა სარჩოს დაწესებით უნდა აუნაზღაუროს ზიანი იმ პირებს, რომელთა რჩენაც დაზარალებულს ევალდებოდა. ეს ვალდებულება ძალაშია, ვიდრე დაზარალებული ვალდებული იქნებოდა ეხადა სარჩო. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2010 წლის 11 იანვრის №4/ნ ბრძანებით დამტკიცებული „სახელმწიფო დახმარების ადმინისტრირების წესის“ მე-2 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის თანახმად, პირი შრომისუუნაროდ ითვლება, რომელიც არის შეზღუდული შესაძლებლობის ან საპენსიო ასაკის (ქალი – 60, მამაკაცი – 65 წელი) მქონე პირი. აღნიშნული მუხლებიდან გამომდინარე, გარდაცვლილი პირი მარჩენალად ითვლება და მისი სამოქალაქო ვალდებულება რჩენაზე გრძელდება მისი საპენსიო ასაკის მიღწევამდე, ვიდრე ის შრომისუნარიანად ითვლება. მოცემულ შემთხვევაში, გარდაცვლილი თ. ლ-ის სამოქალაქო ვალდებულება მეუღლის რჩენაზე გაგრძელდებოდა 65 წლის ასაკის მიღწევამდე.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (565.36 ლარი) 70% – 395.75 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. კასატორ სს „ს. რ-ას“ დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (565.36 ლარი, გადახდის თარიღი – 2013 წლის 29 აგვისტო, საგადახდო დავალება №718) 70% – 395.75 ლარი;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე პ. ქათამაძე
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
ბ. ალავიძე
