საქმე №ას-959-917-2013 9 დეკემბერი, 2013 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

თეიმურაზ თოდრია, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – მ. ყ-ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ. ხ-ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – სამკვიდროს თანამესაკუთრედ აღიარება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ. ყ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ნ. ხ-ის მიმართ და მოითხოვა ყაზბეგის რაიონის დაბა ს-ი მდებარე 794 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთისა და მასზე არსებული №1 შენობა-ნაგებობების (საკადასტრო კოდი ..) ¼ წილის მესაკუთრედ აღიარება.

მოსარჩელის განმარტებით, სადავო ქონება არის 2010 წლის 24 დეკემბერს გარდაცვლილი ვ. ხ-ის სამკვიდრო. მოსარჩელის დედა ნ. ყ-ი გარდაიცვალა 2006 წლის 3 თებერვალს, რის გამოც მის შვილს სამკვიდროდან ეკუთვნოდა ნ. ყ-ის კუთვნილი წილი. მ. ყ-ის კანონიერმა წარმომადგენელმა ფაქტობრივი ფლობით მიიღო სამკვიდრო, კერძოდ გ. ყ-ი ვ. ხ-ის გარდაცვალების შემდეგ ამუშავებდა მიწის ნაკვეთს, ზამთრობით ახდენდა სახლის გადმოთოვლას და უვლიდა კარ-მიდამოს.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ გარდაცვლილი დედის – ვ. ხ-ის დანაშთ ქონებაზე პირველი რიგის მემკვიდრეებს წარმოადგენდნენ თვითონ, თავისი დები – თ. ხ-ი, ნ. გ-ე და გარდაცვლილი დის – ნ. ყ-ის შვილი – მ. ყ-ი. სამკვიდრო ქონება ფაქტობრივი ფლობით მიიღო მხოლოდ მან, ვინაიდან როგორც დედის გარდაცვალებამდე, ისე გარდაცვალების შემდეგაც მხოლოდ იგი დაეუფლა, უვლიდა და ყურადღებას აქცევდა სახლს. მან მოუარა დედას, გაიღო დაკრძალვის ხარჯები. სხვა დედმამიშვილები სამკვიდრო ქონებას არ დაუფლებიან. მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 4 დეკემბრის გადაწყვეტილებით დადგინდა ვ. ხ-ის სამემკვიდრეო ურთიერთობები, კერძოდ, ამ გადაწყვეტილებით მთელი სამკვიდრო მიეკუთვნა ნ. ხ-ს.

მცხეთის რაიონული სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 2 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, ყაზბეგის რაიონის დაბა ს-ი მდებარე 794 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთისა და მასზე არსებულ №1 შენობის (საკადასტრო კოდი ...) ¼ წილის მესაკუთრედ აღიარებული იქნა მ. ყ-ი.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება ნ. ხ-მა გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილებით ნ. ხ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და მ. ყ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

მამკვიდრებელი ვ. ხ-ი გარდაიცვალა 2010 წლის 24 დეკემბერს. გარდაცვალების შემდეგ დარჩა ოთხი პირველი რიგის მემკვიდრე – ნ. ხ-ი, ნ. გ-ე (გ-ს გვარი მიიღო ქორწინების შემდეგ), თ.ხ-ი (შვილები) და მ. ყ-ი (შვილიშვილი). ვ. ხ-ის სახელზე გარდაცვალების დროისათვის ირიცხებოდა უძრავი ქონება – 794 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი და მასზე არსებული საცხოვრებელი სახლი ყაზბეგის რაიონის დაბა ს-ი.

ამასთან, დადგინდა და მხარეთა მიერ სადავოდ არ გამხდარა ის გარემოება, რომ ვ. ხ-ის მემკვიდრეებს მისი გარდაცვალებიდან 6 თვის განმავლობაში ნოტარიუსისათვის სამკვიდროს მიღების შესახებ განცხადებით არ მიუმართავთ.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ნ. ხ-ი ფაქტობრივად დაუფლებული იყო დაბა ს-ი მდებარე 794 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთსა და მასზე არსებულ საცხოვრებელ სახლს (საკადასტრო კოდი ...). ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მხარეთა შორის სადავო გარემოებას წარმოადგენდა ნ. ყ-ის შვილის –მ. ყ-ის მიერ ფაქტობრივი მფლობელობით სამკვიდროს მიღების გარემოება.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლის თანახმად, მტკიცების ტვირთი იმ გარემოების შესახებ, რომ ვ. ხ-ის სამკვიდრო ფაქტობრივი მფლობელობით დაუფლების გზით მიიღო მ. ყ-მა, ცალსახად ეკისრებოდა მოსარჩელე მხარეს, რაც ვერ დაადასტურეს სასამართლო სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხულმა პირებმა. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სხვა შესაბამისი მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა სადავო გარემოებას, საქმეში წარმოდგენილი არ იყო.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელემ სასამართლო სხდომაზე ნ. ვ-ის (მეზობელი) გამოცხადება ვერ უზრუნველყო, შესაბამისად, სარჩელზე თანდართული ნ. ვ-ის სანოტარო წესით დამოწმებული ახსნა-განმარტება მოწმის ჩვენებად არ მიიჩნია და განმარტა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის XVIII თავის საფუძველზე, მოწმეების ჩვენებები მტკიცებულებად მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება ჩაითვალოს, თუ ისინი სასამართლო სხდომაზე დაიკითხნენ.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოსარჩელემ ვერ უზრუნველყო იმ გარემოების დადასტურება, რომ მან, კანონიერი წარმომადგენლის – გ.ყ-ის (მამა) მეშვეობით, ფაქტობრივი მფლობელობის გზით მიიღო ვ. ხ-ის სამკვიდრო და განმარტა, რომ სამკვიდროს ფლობაში ან მართვაში იგულისხმებოდა მემკვიდრის მიერ ისეთი მოქმედებების განხორციელება, რომლებიც მიუთითებენ სამკვიდროს მიღების სურვილზე, რომლითაც ვლინდება მისი ნება, გახდეს სამკვიდრო ქონების მესაკუთრე, რაც მოცემულ შემთხვევაში არ იქნა დადგენილი.

სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 1306-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 1336-ე მუხლით და მიიჩნია, რომ სამკვიდროს გახსნის დროისათვის არსებობდნენ მამკვიდრებელ ვ. ხ-ის პირველი რიგის მემკვიდრეები – ნ. ხ-ი, ნ. გ-ე (გ-ის გვარი მიიღო ქორწინების შემდეგ), თ. ხ-ი (შვილები) და მ. ყ-ი (შვილიშვილი), რომელიც სამკვიდროს გახსნის მომენტისათვის იყო არასრულწლოვანი.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე, 1422-ე, 1424-ე, 1443-ე მუხლებზე და არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ მ. ყ-ს მემკვიდრეობის უფლება არ დაუკარგავს იმის გამო, რომ ფაქტობრივი ფლობით არ მიიღო ვ. ხ-ის სამკვიდრო და რომ შეზღუდული ქმედუნარიანობის მქონე და ქმედუუნარო პირების მიერ სამკვიდროს მიღების წესი სამოქალაქო კოდექსით განსხვავებულად იყო მოწესრიგებული. ძირითადი თავისებურება, რაც შეზღუდული ქმედუნარიანობის მქონე პირის მიერ სამკვიდროს მიღების უფლებისთვისაა დამახასიათებელი არის ის გარემოება, რომ არასრულწლოვნების (მცირეწლოვნების) მიერ სამკვიდროს მიღება უნდა განხორციელდეს მათი კანონიერი წარმომადგენლის მეშვეობით, ხოლო სამკვიდროს მიღების ის წესი, რაც დადგენილია სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე, 1424-ე მუხლებით, საერთო და სავალდებულო იყო ყველა კატეგორიის პირისათვის, მათ შორის, შეზღუდულქმედუნარიანი პირებისთვის, რომელთა უფლებაც სამკვიდროს მიღებაზე უნდა განხორციელდეს კანონიერი წარმომადგენლის მეშვეობით. ანუ კანონიერი წარმომადგენლის მეშვეობით სამკვიდრო მიღებული უნდა იქნეს იმავე გზებით და იმავე ვადაში, რაც დადგენილია ზემოაღნიშნული ნორმებით. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ, ვინაიდან მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა მის მიერ მითითებული გარემოება სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების შესახებ, არ არსებობდა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების წინაპირობები.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მ. ყ-მა გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო პალატამ გადაწყვეტილება დაასაბუთა სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე, 1422-ე, 1423-ე და 1424-ე მუხლებით, თუმცა ყურადღება არ მიაქცია იმ გარემოებას, რომ მ. ყ-ი არასრულწლოვანი, შეზღუდული ქმედუნარიანობის მქონე პირი იყო. მას არ შეეძლო დამოუკიდებლად თავისი უფლებების დაცვა. სააპელაციო სასამართლომ ვერ დაასაბუთა, რომ მისმა კანონიერმა წარმომადგენელმა კანონით დადგენილი წესით ვერ მიიღო სამკვიდრო ქონება.

დაუსაბუთებელია სასამართლოს დასკვნა, რომ ნ. ხ-მა სამკვიდრო მიიღო. პალატამ უგულებელყო არასრულწლოვანის უფლება, მიიღოს დედის სამკვიდრო.

სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ ნ. ხ-ის სასარჩელო განცხადება სამკვიდრო ქონების მიღების შესახებ კანონიერ ძალაში არ იყო შესული და მისი განხილვა მიმდინარეობდა სააპელაციო სასამართლოში.

სააპელაციო პალატამ უკანონოდ დააკისრა მ.ყ-ს საპროცესო ხარჯების გადახდა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 30 სექტემბრის განჩინებით მ. ყ-ის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლითა და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა მ. ყ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნას შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ. ყ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: თ. თოდრია

პ. ქათამაძე