№ას-531-505-2013 9 დეკემბერი, 2013 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ვასილ როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, პაატა სილაგაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - ჯ. ჯ-ე (მოსარჩელე, მოპასუხე შეგებებულ და მესამე პირის სარჩელში)

მოწინააღმდეგე მხარე - ი. ჯ-ე (მესამე პირი დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით)

თავდაპირველი მოპასუხე - ნ. ჯ-ე (კანონიერი წარმომადგენელი ი. ჯ-ე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 11 აპრილის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მესამე პირის სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში გაუქმება

დავის საგანი - სამკვიდროდან წილის მიკუთვნება (ძირითად სარჩელში), სავალდებულო წილის მიკუთვნება (შეგებებულ სარჩელში), მეუღლეთა თანასაკუთრებიდან წილის მიკუთვენება (მესამე პირის სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ჯ. ჯ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ნ. ჯ-ის კანონიერი წარმომადგენლის - ი. ჯ-ის მიმართ შპს „ხ-ი“ 25%-იანი წილის მესაკუთრედ ცნობისა და სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადის გაშვების საპატიოდ ცნობის, გაგრძელებულად მიჩნევის მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

ჯ. ჯ-ის ძმა - მ. ჯ-ე გარდაიცვალა 2005 წლის 5 თებერვალს. მის მიერ 2004 წლის 25 დეკემბერს შედგენილი ანდეძის არსებობის შესახებ ცნობილი გახდა 2012 წელს, რომლის თანახმადაც, მ. ჯ-ემ შპს „ხ-ი“ 25%-იანი წილი უანდერძა ჯ. ჯ-ეს. 2006 წლის 19 დეკემბერს სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის 2007 წლის 23 მარტის ბრძანებით შპს „ხ-ას“ რეგისტრირებულ მონაცემებში ცვლილება შევიდა და მ. ჯ-ის კუთვნილი 25%-იანი წილის მესაკუთრედ აღირიცხა შვილი - ნ. ჯ-ე. 2012 წლის 19 აპრილს ნოტარიუს ე. ყ-ის მიერ განხორციელდა სანოტარო მოქმედება - „ანდერძის გამოქვეყნების ოქმის შედგენის შესახებ“, რომლითაც მ. ჯ-ის მიერ 2004 წლის 25 დეკემბერს შედგენილი ანდერძი ოფიციალურად გამოქვეყნდა.

ნ. ჯ-ის კანონიერმა წარმომადგენელმა ი. ჯ-ემ შეგებებული სარჩელი აღძრა სასამართლოში ჯ. ჯ-ის მიმართ სავალდებულო წილის - შპს „ხ-ი“ მამკვიდრებლის საკუთრებაში რიცხული წილის 1/2-ის მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

ნ. ჯ-ემ მამის - მ. ჯ-ის გარდაცვალების შემდეგ სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე აღირიცხა მამკვიდრებლის საკუთრებაში რიცხული შპს „ხ-ას“ 25%-იანი წილის მესაკუთრედ. როგორც მოგვიანებით გახდა ცნობილი, 2004 წლის 25 დეკემბრის ანდერძით, რომლის არსებობა ადრე ცნობილი არ ყოფილა, შპს „ხ-ას“ 25%-იანი წილი მ. ჯ-ეს უანდერძებია ძმისთვის - ჯ. ჯ-ის, რომელმაც სარჩელი აღძრა სასამართლოში ზემოაღნიშნული ქონების სრულად მიღების მოთხოვნით. ნ. ჯ-ეს, როგორც მ. ჯ-ის პირველი რიგის მემკვიდრეს, ანდერძის შინაარსის მიუხედავად, მამკვიდრებლის ქონებიდან სავალდებულო წილი ეკუთვნის.

ი. ჯ-ემ - მესამე პირმა დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით მიმართა სასამართლოს ჯ. ჯ-ის წინააღმდეგ, შპს „ხ-ი“ მ. ჯ-ის კუთვნილი წილის ½-ის მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

ი. ჯ-ე და მ. ჯ-ე 1990 წლის 30 იანვრიდან 2004 წლის 15 სექტემბრამდე რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ. 2005 წლის 7 თებერვალს მ. ჯ-ე გარდაიცვალა. მეუღლეთა ერთად ცხოვრების პერიოდში, 2004 წლის 21 აგვისტოს, მეუღლეებმა - ი. და მ. ჯ-მა შეიძინეს შპს „ხ-ას“ 25%-იანი წილი, რაც აღირიცხა მ. ჯ-ის სახელზე. მამის გარდაცვალების შემდეგ, ზემოაღნიშნული ქონება მემკვიდრეობით მიიღო შვილმა - ნ. ჯ-ემ. მოგვიანებით ცნობილი გახდა, რომ 2004 წლის 25 დეკემბრის ანდერძით შპს „ხ-ას“ 25%-იანი წილი მ. ჯ-ეს უანდერძებია ძმისთვის - ჯ. ჯ-ის.

სადავო ქონება - შპს „ხ-ის“ 25%-იანი წილი შეძენილია მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში და წარმოადგენს მათ თანასაკუთრებას (საერთო ქონებას). მეუღლეთა საერთო ქონების გაყოფა შესაძლებელია, როგორც ქორწინების განმავლობაში, ისე, მისი შეწყვეტის შემდეგ. ი. ჯ-ეს საერთო ქონების გაყოფის საკითხი არ დაუყენებია იმის გამო, რომ სამკვიდრო ქონება მიიღო მისმა მცირეწლოვანმა შვილმა - ნ. ჯ-ემ.

ძირითად სარჩელში მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლით:

მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრეებისათვის - ნ. და ი. ჯ-ის ანდერძის თაობაზე ცნობილი არ ყოფილა. სადავო ქონება წარმოადგენს მეუღლეთა თანასაკუთრებას. ამასთან, სამკვიდრო მასიდან ნ. ჯ-ეს ეკუთვნის სავალდებულო წილი.

ჯ. ჯ-ემ შეგებებული სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლით:

ნ. ჯ-ე წარმოადგენს როგორც სავალდებულო წილის მიღების უფლების მქონე პირს, ასევე, ანდერძით მემკვიდრესაც. ასეთ შემთხვევაში, მან უნდა მიიღოს ანდერძით გათვალისწინებული ქონება, რადგან სავალდებულო წილის მიღების საკითხი დგება იმ შემთხვევაში, როდესაც მემკვიდრე ანდერძით არ არის გათვალისწინებული ან ანდერძით იმაზე ნაკლები ქონება იქნა გათვალისწინებული, რასაც იგი სავალდებულო წილის სახით მიიღებდა. ვინაიდან, მოცემულ შემთხვევაში არც ერთი ზემოაღნიშნული გარემოება არ არსებობს, ნ. ჯ-ეს სადავო ქონებიდან სავალდებულო წილის მოთხოვნის უფლება არ გააჩნია.

ჯ. ჯ-ემ მესამე პირის სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მოთხოვნა ხანდაზმულია. ი. ჯ-ეს როგორც ქორწინების პერიოდში, ისე განქორწინებიდან სამი წლის განმავლობაში შეეძლო თავისი ქონებრივი უფლების რეალიზაცია, რაც არ განუხორციელებია.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 8 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ჯ. ჯ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ჯ. ჯ-ის ძმის - 2005 წლის 5 თებერვალს გარდაცვლილი მ. ჯ-ის სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვება ცნობილ იქნა საპატიო მიზეზით გაშვებულად და ჩაითვალა გაგრძელებულად; ჯ. ჯ-ე ცნობილ იქნა შპს „ხ-ას“ (საიდენტიფიკაციო კოდი: №...) ნ. ჯ-ის საკუთრებაში რიცხული 25%-იანი წილის მესაკუთრედ. ნ. ჯ-ის კანონიერი წარმომადგენლის - ი. ჯ-ის შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა; მესამე პირის ი. ჯ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

აღნიშნული გადაწყევტილება ნ. ჯ-ემ (კანონიერი წარმომადგენელი ი. ჯ-ე) და ი. ჯ-ემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2013 წლის 11 აპრილის გადაწყვეტილებით ნ. ჯ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; ი. ჯ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, ცვლილება შევიდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 8 ნოემბრის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის 1.2-ე და მე-3 პუნქტებში, ჯ. ჯ-ე ცნობილ იქნა შპს „ხ-ას“ (საიდენტიფიკაციო კოდი: №...) ნ. ჯ-ის საკუთრებაში რიცხული 25%-იანი წილიდან 12,5 %-იანი წილის მესაკუთრედ. ი. ჯ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ი. ჯ-ე ცნობილ იქნა შპს „ხ-ას“ (საიდენტიფიკაციო კოდი: №...) ნ. ჯ-ის საკუთრებაში რიცხული 25%-იანი წილიდან 12,5%-იანი წილის მესაკუთრედ. დანარჩენ ნაწილში უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 8 ნოემბრის გადაწყვეტილება შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მამკვიდრებელი მ. ჯ-ე გარდაიცვალა 2005 წლის 5 თებერვალს. ნ. ჯ-ე არის მ. ჯ-ის შვილი. ჯ. ჯ-ე - მ. ჯ-ის ძმა. მამკვიდრებლის გარდაცვალებისას მის საკუთრებაში ირიცხებოდა შპს „ხ-ი“ 25%-იანი წილი. 2004 წლის 25 დეკემბერს მ. ჯ-ემ სანოტარო წესით შედგენილ ანდერძში გამოავლინა უკანასკნელი ნება და შპს „ხ-ი“ კუთვნილი წილი უანდერძა ძმას - ჯ. ჯ-ეს, ხოლო შვილ ნ. ჯ-ეს - ქ. მოსკოვში, ლ-ის გამზ. № 137-ის I კორპუსში მდებარე ბინა №4 და ქ. გელენჯიკში მდებარე პანსიონატ „ჰ-ის“ აქციები, დანარჩენი ქონება კი, გადანაწილდა მოანდერძის ყოფილ მეუღლე ი. ჯ-სა და დედა ლ. ჟ-ს შორის. მ. ჯ-ემ ანდერძს პირადად მოაწერა ხელი ორი მოწმის თანდასწრებით. 2006 წლის 19 დეკემბერს ნოტარიუს დ. გ-ის მიერ მ. ჯ-ის სამკვიდრო ქონებაზე - შპს „ხ-ი“ 25%-იან წილზე გაცემულ იქნა სამკვიდრო მოწმობა შვილის - ნ. ჯ-ის სასარგებლოდ, რომლის საფუძველზეც იგი დარეგისტრირდა ამ ქონების მესაკუთრედ მეწარმეთა რეესტრში, ასევე განხორციელდა შესაბამისი ცვლილებები შპს „ხ-ას“ სახელმწიფო და საგადასახადო რეგისტრაციის მონაცემებში. ი. ჯ-ე და მ. ჯ-ე რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ 1990 წლის 1 თებერვლიდან 2004 წლის 14 სექტემბრამდე.

სააპელაციო სასამართლოს უდავოდ და საქმის მასალებით დადასტურებულად მიიჩნია, რომ შპს „ხ-ი“ წილი მ.ჯ-ემ შეიძინა ი. ჯ-ან რეგისტრირებული ქორწინების განმავლობაში - 2003 წლის 21 აგვისტოს. 2012 წლის 28 თებერვალს ჯ. ჯ-ემ განცხადებით მიმართა ნოტარიუს ე. ყ-ს ანდერძის თაობაზე ინფორმაციის მიღებისა და ანდერძის საფუძველზე სამკვიდროს მიღების შესახებ. 2012 წლის 28 მარტს ჯ. ჯ-ეს განემარტა, რომ ანდერძის გამოქვეყნება შესაძლებელია მხოლოდ მამკვიდრებლის გარდაცვალების მოწმობის წარდგენის შემთხვევაში, რის შემდეგაც დაინიშნება ანდერძის გამოქვეყნების დღე, მოწვეული იქნებიან დაინტერესებული პირები და გადაეცემათ ანდერძის დამოწმებული ასლი. 2012 წლის 19 აპრილს ნოტარიუს ე. ყ-ის სანოტარო ბიუროში გამოქვეყნდა მ. ჯ-ის 2004 წლის 25 დეკემბრის ანდერძი, ი. და ჯ. ჯ-ის წარმომადგენლთა თანდასწრებით. სააპელაციო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ 2012 წლის იანვრის ბოლომდე ჯ. ჯ-ის ანდერძის თაობაზე არ იყო ცნობილი. ჯ. ჯ-ემ პირველად სასამართლოს სარჩელით მიმართა 2012 წლის აპრილის დასაწყისში, რა დროსაც სარჩელი არ იქნა მიღებული წარმოებაში. მეორედ მან სარჩელი აღძრა 2012 წლის 7 ივნისს.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა ფაქტობრივი გარემოება, რომ იმ ქონების ღირებულება, რომელიც მამკვიდრებლის შვილს, ნ. ჯ-ეს ეანდერძა, ნაკლებია იმ ქონების ღირებულებაზე, რომელსაც იგი მიიღებდა სავალდებულო წილის სახით, ანდერძით მემკვიდრე რომ არ ყოფილიყო.

სააპელაციო სასამართლომ იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, ნ. ჯ-ის სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენდა მ. ჯ-ის სამკვიდრო ქონებიდან შპს „ხ-ი“ 25%-იანი წილიდან მისთვის, როგორც პირველი რიგის მემკვიდრისთვის სავალდებულო წილის მიკუთვნება, მიიჩნია, რომ, სამოქალაქო კოდექსის 1379-ე მუხლის დისპოზიციიდან გამომდინარე, სწორედ მოსარჩელის მტკიცების საგანს წარმოადგენდა, რომ მ. ჯ-ის მიერ ნ. ჯ-ის ნაანდერძევი ქონება იმ წილის ნახევარზე ნაკლები იყო, რომელსაც ნ. ჯ-ე კანონით მემკვიდრეობისას მიიღებდა. სააპელაციო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ მ. ჯ-ის მიერ 2004 წლის 25 დეკემბერს სანოტარო წესით შედგენილი ანდერძის თანახმად, მ. ჯ-ემ შპს „ხ-ი“ კუთვნილი წილი უანდერძა ძმას - ჯ. ჯ-ეს, ხოლო შვილს ნ. ჯ-ეს უანდერძა ქ. მოსკოვში, ლ-ის გამზ.№137-ის, I კორპუსში მდებარე ბინა №44 და ქ. გელენჯიკში მდებარე პანსიონატ „ჰ-ის“ აქციები. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა ფაქტობრივი გარემოება მასზედ, რომ იმ ქონების ღირებულება, რომელიც მამკვიდრებლის შვილს - ნ. ჯ-ეს ეანდერძა, ნაკლები იყო იმ ქონების ღირებულებაზე, რომელსაც იგი მიიღებდა სავალდებულო წილის სახით, ანდერძით მემკვიდრე რომ არ ყოფილიყო.

სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 115-ე, 1158-ე, 1159-ე, 1160-ე 1164-ე 1171-ე 130-ე მუხლებით და განმარტა, რომ ვინაიდან მ. ჯ-ე გარდაიცვალა განქორწინებიდან რამდენიმე თვის შემდეგ, ხოლო განქორწინებიდან სამწლიან ვადაში სადავო უძრავი ქონება მემკვიდრეობით საკუთრებაში მიიღო ი. ჯ-ის მცირეწლოვანმა შვილმა, რომლის კანონიერი წარმომადგენელიც თავად ი. ჯ-ა, პალატამ მიიჩნია, რომ მეუღლის მიერ ქონების თანამესაკუთრედ ცნობის თაობაზე სარჩელის აღძვრის ხანდაზმულობის ვადა უნდა ათვლილიყო არა უშუალოდ განქორწინების თარიღიდან, არამედ იმ მომენტიდან, როდესაც ი. ჯ-ის ცნობილი გახდა სადავო უძრავ ქონებაზე ჯ. ჯ-ის პრეტენზიის თაობაზე. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ი. ჯ-ეს სარჩელი თანამესაკუთრედ ცნობის თაობაზე აღძრული ჰქონდა ხანდაზმულობის ვადის გასვლამდე.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა და მიიჩნია, რომ ანდერძით მემკვიდრისათვის ანდერძის შესახებ ინფორმაციის არქონა მაშინ, როდესაც იგი არ წარმოადგენდა მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრეს და მისთვის ცნობილი იყო მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრეების არსებობის თაობაზე, რომელთაც სამკვიდროს მიღების უპირატესი უფლება გააჩნდათ სხვა რიგის მემკვიდრეებთან შედარებით, წარმოადგენდა სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვების საპატიო მიზეზს.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ, ვინაიდან შპს „ხ-ი“ 25%-იანი წილი მ. ჯ-ემ შეიძინა ი. ჯ-ან რეგისტრირებული ქორწინების განმავლობაში და საფუძვლიანად იქნა მიჩნეული ი. ჯ-ის სარჩელი, მიიჩნია, რომ 2004 წლის 25 დეკემბრის ანდერძით მ. ჯ-ეს შეეძლო განეკარგა მხოლოდ მისი კუთვნილი, შპს „ხ-ას“ 12,5%-იანი წილი. შესაბამისად, ჯ. ჯ-ეს, როგორც ანდერძისმიერი მემკვიდრეს უნდა მიკუთვნებოდა ანდერძით განკარგული ქონების, შპს „ხ-ას“ 12,5%-აინი წილი.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ჯ. ჯ-ემ და ნ. ჯ-ემ (კანონიერი წარმომადგენელი ი. ჯ-ე) საკასაციო წესით გაასაჩივრეს.

ჯ. ჯ-ე გადაწყვეტილებას ასაჩივრებს მესამე პირის სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში. კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 1171-ე მუხლი, რომელიც მეუღლეთა თანასაკუთრების გაყოფისათვის სამწლიან ხანდაზმულობის ვადას ითვალისწინებს, ვადის ათვლა კი, მეუღლეთა განქორწინების რეგისტრაციის მომენტიდან იწყება. უსაფუძვლოა იმ გარემოებაზე მითითება, რომ ი. ჯ-ის შვილის - ნ. ჯ-ის მიერ 2006 წელს სამკვიდროს მიღების გამო, ხანდაზმულობის ვადის ათვლა იმ დროიდან უნდა დაიწყოს, როდესაც ჯ. ჯ-ემ სარჩელი აღძრა.

ნ. ჯ-ის კანონიერი წარმომადგენელი - ი. ჯ-ე გადაწყვეტილებას შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში ასაჩივრებს და მოითხოვს, ამ ნაწილში მიღებული ახალი გადაწყევტილებით შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებას. კასატორის მითითებით, საქმეში არ მოიპოვება მტკიცებულება, იმის თაობაზე, რომ პირველი რიგის მემკვიდრე ნ. ჯ-ემ ანდერძით რაიმე ქონება მიიღო. ქ. გელენჯიკში მდებარე პანსიონატ „ჰ-ის“ წილი, ანდერძის შედგენის დროისათვის მოანდერძეს არ ეკუთვნოდა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ განიხილა საკასაციო საჩივარი, შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთებულობა და მიიჩნევს, რომ ჯ. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანია შპს „ხ-ას“ 25%-იანი წილიდან, როგორც მეუღლეთა თანასაკუთრებიდან, ი. ჯ-ის ½-ის მიკუთვნების მართლზომიერება.

აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მამკვიდრებელი მ. ჯ-ე გარდაიცვალა 2005 წლის 5 თებერვალს. ნ. ჯ-ე არის მ. ჯ-ის შვილი. ჯ. ჯ-ე - მ. ჯ-ის ძმა. მამკვიდრებლის გარდაცვალებისას მის საკუთრებაში ირიცხებოდა შპს „ხ-ი“ 25%-იანი წილი. 2004 წლის 25 დეკემბერს მ. ჯ-ემ სანოტარო წესით შედგენილ ანდერძში გამოავლინა უკანასკნელი ნება და შპს „ხ-ი“ კუთვნილი წილი უანდერძა ძმას - ჯ. ჯ-ეს, ხოლო შვილ ნ. ჯ-ეს - ქ. მოსკოვში, ლ-ის გამზ. № 137-ის I კორპუსში მდებარე ბინა №4 და ქ. გელენჯიკში მდებარე პანსიონატ „ჰ-ის“ აქციები, დანარჩენი ქონება კი, გადანაწილდა მოანდერძის ყოფილ მეუღლე ი. ჯ-სა და დედა ლ. ჟ-ს შორის. მ. ჯ-ემ ანდერძს პირადად მოაწერა ხელი ორი მოწმის თანდასწრებით. 2006 წლის 19 დეკემბერს ნოტარიუს დ. გ-ის მიერ მ. ჯ-ის სამკვიდრო ქონებაზე - შპს „ხ-ი“ 25%-იან წილზე გაიცა სამკვიდრო მოწმობა შვილის - ნ. ჯ-ის სასარგებლოდ, რომლის საფუძველზეც იგი დარეგისტრირდა ამ ქონების მესაკუთრედ მეწარმეთა რეესტრში, ასევე განხორციელდა შესაბამისი ცვლილებები შპს „ხ-ას“ სახელმწიფო და საგადასახადო რეგისტრაციის მონაცემებში. ი. ჯ-ე და მ. ჯ-ე რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ 1990 წლის 1 თებერვლიდან 2004 წლის 14 სექტემბრამდე. შპს „ხ-ი“ წილი მ. ჯ-ემ შეიძინა ი. ჯ-ან რეგისტრირებული ქორწინების განმავლობაში - 2003 წლის 21 აგვისტოს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). „დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია“ აღნიშნული ნორმის მიზნებისათვის გულისხმობს მხარის მითითებას იმ საპროცესო სამართლებრივ დარღვევებზე, რის შედეგადაც საქმის ფაქტობრივი გარემოებები არასწორად დადგინდა. განსაკუთრებით ეს ეხება მტკიცებულებათა არასწორად შეფასების საკითხს. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორს ამგვარი პრეტენზია არ წარმოუდგენია, შესაბამისად, ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები საკასაციო სასამართლოსათვის სავალდებულოა.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ვინაიდან მ. ჯ-ე გარდაიცვალა განქორწინებიდან რამდენიმე თვის შემდეგ, ხოლო განქორწინებიდან სამწლიან ვადაში სადავო უძრავი ქონება მემკვიდრეობით მიიღო ი. ჯ-ის მცირეწლოვანმა შვილმა, რომლის კანონიერი წარმომადგენელიც თავად ი. ჯ-ა, მეუღლის მიერ ქონების თანამესაკუთრედ ცნობის თაობაზე სარჩელის აღძვრის ხანდაზმულობის ვადა უნდა ათვლილიყო არა უშუალოდ განქორწინების თარიღიდან, არამედ იმ მომენტიდან, როდესაც ი. ჯ-ის ცნობილი გახდა სადავო უძრავ ქონებაზე ჯ. ჯ-ის პრეტენზიის თაობაზე. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ი. ჯ-ეს სარჩელი თანამესაკუთრედ ცნობის თაობაზე აღძრული ჰქონდა ხანდაზმულობის ვადის გასვლამდე.

სამოქალაქო კოდექსის 1158-ე მუხლის თანახმად, მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება წარმოადგენს მათ საერთო ქონებას (თანასაკუთრებას), თუ მათ შორის საქორწინო ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ხოლო 1164-ე მუხლის თანახმად კი, მეუღლეთა საერთო ქონება თითოეული მეუღლის მოთხოვნით შეიძლება გაიყოს როგორც ქორწინების განმავლობაში, ისე მისი შეწყვეტის შემდეგ.

იმავე კოდექსის 1171-ე მუხლის თანახმად, განქორწინებულ მეუღლეთა თანასაკუთრების ქონების გაყოფის თაობაზე მოთხოვნებისათვის დადგენილია ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა.

საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია სამოქალაქო კოდექსის 1171-ე მუხლის განმარტების სისწორე, კერძოდ ის გარემოება, მეუღლის მიერ ქონების თანამესაკუთრედ ცნობის თაობაზე სარჩელის აღძვრის ხანდაზმულობის ვადის ათვლა უნდა მოხდეს უშუალოდ განქორწინების თარიღიდან, თუ იმ მომენტიდან, როდესაც ი. ჯ-ის ცნობილი გახდა სადავო უძრავ ქონებაზე ჯ. ჯ-ის პრეტენზიის შესახებ.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასარჩელო ხანდაზმულობა გულისხმობს დროს, რომლის განმავლობაში პირს შეუძლია მოითხოვოს თავისი დარღვეული უფლების აღდგენა. სარჩელის ხანდაზმულობის საკითხის სწორად შეფასებისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება მოთხოვნის იძულებითი რეალიზაციის ვადის დენის დასაწყისის განსაზღვრას. სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ, ე.ი, თუ მოთხოვნის წარმოშობისა და, შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყების მომენტის დადგენა ობიექტურად შეუძლებელია, ყურადღება უნდა მიექცეს სუბიექტურ მომენტს, ამასთან, იგულისხმება, რომ ხანდაზმულობის წარმოშობის ობიექტური და სუბიექტური მომენტები თანხვედრაშია.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1171-ე მუხლის საფუძველზე, ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყების ობიექტური მომენტი განქორწინების რეგისტრაციაა, ვინაიდან, განქორწინებული მეუღლეებისათვის იმთავითვე ცნობილი უნდა იყოს მოთხოვნის უფლების არსებობის თაობაზე, მით უფრო იმ პირობებში, როდესაც მხარეებს შორის ქონებრივი დავის არსებობა-არარსებობა ერთ-ერთი კრიტერიუმია, რაც განსაზღვრავს განქორწინების საკითხის გადაწყვეტის წესს.

რაც შეეხება სააპელაციო სასამართლოს მითითებას, რომ ჯ. ჯ-ე განქორწინებიდან რამდენიმე თვეში გარდაიცვალა და სადავო ქონება ი. ჯ-ის შვილმა მიიღო მემკვიდრეობით, ამდენად, ი. ჯ-ეს წილის მოთხოვნის უფლების ინტერესი არ გააჩნდა, საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს ამ მოსაზრებას და მიუთითებს, რომ ი. ჯ-ის მოთხოვნის უფლებაზე გავლენას არ ახდენს სამკვიდროს ნ. ჯ-ის მიერ მიღების ფაქტი. ი. ჯ-ე და ნ. ჯ-ე დამოუკიდებელი პირებია, ერთმანეთისაგან დამოუკიდებელი სამართლებრივი ინტერესებით, შესაბამისად, ქონების ნ. ჯ-ის მიკუთვნება ვერ უზრუნველყოფს ი. ჯ-ის კანონიერი ინტერესების დაცვას, მიუხედავად იმისა, რომ ი. ჯ-ე მცირეწლოვანი ნ. ჯ-ის კანონიერი წარმომადგენელია. ამ გარემოების გათვალისწინებით, მართალია, სადავო ქონებას მართავდა ი. ჯ-ე, მაგრამ იგი მოქმედებდა ნ. ჯ-ის და არა საკუთარი ინტერესების შესაბამისად.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მითითებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 1171-ე მუხლი, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლიდან გამომდინარე, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია.

იმავე კოდექსის 411-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები.

ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში, დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები დადგენილია, ხოლო საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება მიღებულია მხოლოდ სამოქალაქო კოდექსის 1171-ე მუხლის არასწორი განმარტების გამო, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თავად მიიღოს გადაწყვეტილება.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ჯ. ჯ-ის სარჩელი სრულად უნდა დაკმაყოფილდეს და იგი შპს „ხ-ას“ 25%-იანი წილის მესაკუთრედ იქნეს ცნობილი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც, ხოლო იმავე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან.

ვინაიდან ჯ. ჯ-ის სარჩელი სრულად დაკმაყოფილდა, ნ. ჯ-ემ და ი. ჯ-ემ მას სოლიდარულად უნდა აუნაზღაურონ პირველ და საკასაციო სასამართლოში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი, სულ 545,80 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. ჯ. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 11 აპრილის გადაწყვეტილება ი. ჯ-ის სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებისა და მისთვის შპს „ხ-ას“ 25%-იანი წილის ½-ის მიკუთვნების, ასევე ჯ. ჯ-ის შპს „ხ-ას“ 12,5%-იანი წილის მიკუთვნების ნაწილში (გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-2, მე-3, 3.1, 3.2 პუნქტები) და ამ ნაწილში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება:

3. მესამე პირ ი. ჯ-ის დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდეს;

4. ჯ. ჯ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდეს;

5. ჯ. ჯ-ე ცნობილ იქნეს შპს „ხ-ას“ (საიდენტიფიკაციო კოდი ...) 25%-იანი წილის მესაკუთრედ;

6. ი. ჯ-სა და არასრულწლოვან ნ. ჯ-ეს სოლიდარულად დაეკისროთ ჯ. ჯ-ის სასარგებლოდ პირველ და საკასაციო სასამართლოში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, სულ 545,80 ლარის, ანაზღაურება;

საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ვ. როინიშვილი

მოსამართლეები ბ. ალავიძე

პ. სილაგაძე