№ას-1076-1027-2013 20 იანვარი, 2014 წელი
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „ს. რ-ა“
მოწინააღმდეგე მხარე – რ. ჯ-ე
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 11 სექტემბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – საწარმოო ტრავმის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
2013 წლის 11 თებერვალს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა რ. ჯ-ემ მოპასუხე სს „ს.რ-ის“ მიმართ.
მოსარჩელის მოთხოვნა:
1. სს „ს. რ-ის“ მოსარჩელის სასარგებლოდ, 2013 წლის 1 თებერვლიდან ყოველთვიურად სარჩოს დაკისრება 1250 ლარის ოდენობით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით.
2. დასახელებული მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ, სარჩოს მიუღებელი სხვაობის ერთობლივად გადახდის დაკისრება 997.41 ლარის ოდენობით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 17 აპრილის გადაწყვეტილებით რ. ჯ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა:
სს „ს.ს რ-ას“ რ. ჯ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 2013 წლის 1 თებერვლიდან ყოველთვიური სარჩოს გადახდა 1250 ლარის ოდენობით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით;
მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ ასევე დაეკისრა მიუღებელი სარჩოს ერთჯერადად გადახდა 997.41 ლარის ოდენობით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო გდასახადის გათვალისწინებით.
ამავე გადაწყვეტილებით სს „ს. რ-ას“ რ. ჯ-ის სასარგებლოდ დაევალა საადვოკატო მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურება 200 ლარის ოდენობით და სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის სახით 66 ლარის გადახდა.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს. რ-ამ“.
აპელანტის მოთხოვნა:
გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 11 სექტემბრის განჩინებით სს „ს. რ-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.
სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
რ. ჯ-ე წლების განმავლობაში მუშაობდა მოპასუხე სს „ს. რ-ი” მემანქანედ.
შრომითი მოვალეობის შესრულებისას, მოსარჩელემ მიიღო საწარმოო ტრავმა, რის გამოც დაკარგული აქვს პროფესიული შრომის უნარი, უვადოდ, 100%-ით.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 15 მაისის გადაწყვეტილების საფუძველზე (რომლითაც მოხდა მოსარჩელის მიერ მისაღები სარჩოს ოდენობის გადაანგარიშება), სს „ს. რ-ა” მოსარჩელეს ყოველთვიურად უხდის სარჩოს 1100 ლარის ოდენობით, მემანქანის ყოველთვიური ხელფასის 1100 ლარის ოდენობის გათვალისწინებით.
2012 წლის 16 ივლისიდან, გაიზარდა მოქმედი მემანქანის ყოველთვიური ხელფასის ოდენობა, რაც შეადგენს 1250 ლარს.
სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მხარეთა შორის წარმოშობილ სამართლებრივ ურთიერთობას მისცა სწორი სამართლებრივი შეფასება და შესაბამის სამართლებრივ ნორმებზე მითითებით სწორად მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის ურთიერთობა გამომდინარეობდა ზიანის მიყენების შესახებ სამართლებრივი ურთიერთობიდან.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილებაზე, რომლითაც ახლებურად მოწესრიგდა შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებული პირისათვის ზიანის ანაზღაურების წესი. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სხეულის დაზიანებით და ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენებით გამოწვეული ზიანი ანაზღაურდება არასახელშეკრულებო (დელიქტური) პასუხისმგებლობის ფორმით.
მოცემულ შემთხვევაში, დადგინდა რ. ჯ-ის მიერ საწარმოო ტრავმის მიღების შესახებ ფაქტობრივი გარემოება და ის გარემოება, რომ საწარმოო ტრავმის შედეგად მას პროფესიული შრომის უნარი დაკარგული აქვს 100%–ით, უვადოდ. ასევე უდავო იყო, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 15 მაისის გადაწყვეტილებით მოპასუხეს რ. ჯ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა ყოველთვიურად 1100 ლარის გადახდა.
აპელანტი პრეტენზიას ძირითადად ამყარებდა იმ გარემოებაზე, რომ ხელფასის ზრდის გამო სარჩოს ოდენობის შეცვლის – გადაანგარიშების შესახებ სამართლებრივ ნორმას არ ითვალისწინებს მოქმედი კანონმდებლობა და ამ მხრივ, პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლი.
კანონის დასახელებული ნორმის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მისი მოთხოვნილებები, დაზარებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით. ამავე კოდექსის 411-ე მუხლის შესაბამისად, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო.
სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, სწორედ დასახელებული ნორმების შინაარსი აძლევდა მოსარჩელეს სამართლებრივ საფუძველს, რომ მოეთხოვა სარჩოს გადახდევინება გაზრდილი ხელფასის შესაბამისად, რამდენადაც ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების – საწარმოო ტრავმის არარსებობის და შრომის უნარის შენარჩუნების პირობებში, რ. ჯ-ე მიიღებდა გაზრდილ ხელფასს. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემული დავის სწორად გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის იყო თავად ის გარემოება, რომ მუშაკმა მიიღო სხეულის დაზიანება საწარმოო ტრავმის შედეგად და მას წაერთვა პროფესიული შრომის უნარი 100%–ით სამუდამოდ.
სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა ის მოსაზრება, რომ სარჩოს ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების დადგომა, პირს ართმევს შესაძლებლობას, ჰქონდეს სამუშაო და იღებდეს შესაბამის ანაზღაურებას. ამასთან, სარჩოს მიღების უფლება წარმოადგენს პირის შესაძლებლობას, აუნაზღაურდეს ზიანი, რაც მიიღო საწარმოო ტრავმის სახით. სარჩოს მიღებით ხდება პირისათვის შემოსავლის მიღების უზრუნველყოფა საწარმოო ტრავმის არარსებობის პირობებში შესაძლო შრომის ანაზღაურების შესაბამისად. თავად ის გარემოება, რომ საწარმოო ტრავმის მიღების გამო მოსარჩელემ დაკარგა სამუშაო და შესაბამისი ანაზღაურების მიღების შესაძლებლობა, თავის მხრივ, წარმოშობდა საფუძვლიან და კანონიერ ვარაუდს იმასთან დაკავშირებით, რომ საწარმოო ტრავმის მიუღებლობის შემთხვევაში, მუშაკი განაგრძობდა მუშაობას და იგი მიიღებდა გაზრდილ ხელფასს.
სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სარჩოს გადაანგარიშების საკითხზე მსჯელობისას სწორად იხელმძღვანელა ზემომითითებული ნორმებით, აგრეთვე, შრომის კოდექსის 44–ე მუხლით და სწორად შეაფასა, რომ მოპასუხე „ს. რ-ა“ არამართლზომიერად არ ახდენდა მოსარჩელის სარჩოს ოდენობის გადაანგარიშებას მოქმედი მემანქანის გაზრდილი ხელფასის ოდენობის გათვალისწინებით, მოპასუხის მიერ მოსარჩელისათვის მისაცემი სარჩოს ოდენობაში მემანქანის ხელფასის გაზრდილი ოდენობის გაუთვალისწინებლობით, მოსარჩელე არასრულად იღებდა მისაღებ სარჩოს, რითაც მას ადგებოდა ზიანი.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების პირობებში პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა დავის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვან საკითხებს და მიიღო არსებითად სწორი გადაწყვეტილება. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სააპელაციო საჩივარი უსაფუძვლო იყო და დაკმაყოფილებას არ ექვემდებარებოდა.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს. რ-ამ“.
კასატორის მოთხოვნა:
გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:
სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა. ამასთან, მართალია სასამართლომ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, მაგრამ არასწორად განმარტა იგი. სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების საკითხს სამოქალაქო კოდექსში არეგულირებს 408-ე მუხლის მე-2 და არა 1-ლი ნაწილი, რამდენადაც ამავე კოდექსის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილის მეორე წინადადების მიხედვით, ამ კოდექსით გათვალისწინებულ ზოგად და სპეციალურ ნორმებს შორის კოლიზიისას გამოიყენება სპეციალური ნორმები. 408-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მისი მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით. ამასთან, სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველ ნაწილზე დაყრდნობით პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის მოთხოვნა დაუსაბუთებელია იმ მოტივითაც, რომ სხეულის დასახიჩრების და ტრავმის მიღების შემთხვევაში, უბრალოდ შეუძლებელია პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა, განსხვავებით მატერიალური ზარალისაგან;
სს „ს. რ-ა“ წარმოადგენს დამოუკიდებელ ბიზნეს სუბიექტს. იმ პირობებში, როდესაც საწარმოს დებიტორად ჰყავს რამდენიმე ასული სხვადასხვა დროს საწარმოო ტრავმის შედეგად დაზარალებული პირი, რომელსაც კასატორი ისედაც უხდის ყოველთვიურ სარჩოს, მისთვის სარჩოს მოქმედი ხელფასის ზრდის პროპორციულად გადაანგარიშების დავალდებულება მნიშვნელოვნად უშლის ხელს საზოგადოების ბიზნეს აქტივობის ამაღლებას;
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე და იმის გათვალისწინებით, რომ მუშაკის ჯანმრთელობის დაზიანების შემთხვევაში პირველადი მდგომარეობის აღდგენა პრობლემის არაეფექტურ და არაზუსტ გადაწყვეტას წარმოადგენს, კანონმდებელმა საერთოდ გააუქმა სარჩოს უპირობოდ გადაანგარიშების წესი. კანონი ლოგიკურად დარჩა საკითხის მოწესრიგების იმგვარ ფორმაზე, როგორიცაა სარჩოს გამოანგარიშება და იმ ოდენობიდან დანიშვნა, რა ოდენობითაც დაზარალებული იღებდა ხელფასს ზიანის მიყენების დროს. ამ გზით კანონმდებელმა მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პრინციპის ფონზე, მათი უფლებებისა და ინტერესების შეჯერების საფუძველზე მოაწესრიგა მოცემული საკითხი. აღნიშნულ შემთხვევაში, ორივე მხარის უფლებების მოსალოდნელი შეზღუდვა მინიმალურ დონეზეა დაყვანილი, უფრო მეტიც, სტაბილურობის კუთხით დაზარალებულის ინტერესები დაცულია, თუ გავითვალისწინებთ იმ გარემოებას, რომ კანონმდებლობით სარჩოს პირდაპირ გადაანგარიშების პირობებში, ხელფასის შემცირების შემთხვევაში დანიშნული სარჩოს ოდენობა ავტომატურად მცირდებოდა;
სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების დასაბუთებისას გამოიყენა საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესი“, საგულისხმოა, რომ ხსენებული დადგენილება საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 1 მარტის №45 დადგენილებით ძალადაკარგულია 2013 წლის 1 მარტიდან. გასათვალისწინებელია ისიც, რომ საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 1 მარტის №45 დადგენილება, მართალია, პირდაპირ არ არეგულირებს კონკრეტულ შემთხვევას, მაგრამ ნათელს ხდის კანონმდებლის ხედვას სარჩოს გადაანგარიშებასთან დაკავშირებით. დადგენილების მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტის მიხედვით, ამ წესის შესაბამისად დანიშნული დახმარება გადაანგარიშებას არ ექვემდებარება. სასამართლოს ეს ხედვა უნდა გაეზიარებინა და განსახილველ საქმეზე უნდა გაევრცელებინა.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% – 210 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. კასატორ სს „ს. რ-ას“ დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი, გადახდის თარიღი – 2013 წლის 18 ოქტომბერი, საგადახდო დავალება №746) 70% – 210 ლარი;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე პ. ქათამაძე
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
ბ. ალავიძე
