№ას-1559-1462-2012 9 იანვარი, 2014 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ვასილ როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, პაატა სილაგაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - გ. კ-ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ნ. ა-ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 25 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი - პატივისა და ღირსების შემლახველი ცნობების უარყოფა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ნ. ა-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში გ. კ-ის მიმართ 2011 წლის 20 დეკემბერს, 2012 წლის 11 იანვარს და 2012 წლის 28 იანვარს სოციალურ ქსელ „ფეისბუქის“ მეშევობით ნ. ა-ის შესახებ გავრცელებული პატივისა და ღირსების შემლახველი ცნობების უარყოფის მოთხონით შემდეგ გარემოებათა გამო:

2011 წლის 20 დეკემბერს გ. კ-მა სოციალურ ქსელის „ფეისბუქის“ მეშვეობით გაავრცელა ნ. ა-ის პატივისა და ღირსების შემლახველი ცნობები, კერძოდ, მან ნ. ა-ს ბრალი დასდო მისი ყოფილი მეუღლის, დ. კ-ის განზრახ მკვლელობაში. მოპასუხის მიერ გავრცელებული ინფორმაციის თანახმად, ნ. ა-მა მოწამლული მწვადი დაუტოვა დ. კ-ს, თანაც შვილებს დაავალა მამისთვის ეთხოვათ, რომ აუცილებლად ეჭამა დედის მიერ დატოვებული მოწამლული ხორცი. 2012 წლის 28 იანვარს გ. კ-მა სოციალური ქსელის “ფეისბუქის“ მეშევობით გაავრცელა ინფორმაცია, რომ 2009 წლის 25 აპრილს ნ. ა-ის მიერ დაქირავებული ი. დ-ე შეეცადა მოეკლა გ. კ-ი და მისი ფეხმძიმე მეუღლე ე. გ-ი, რის შედეგადაც ორივე დაინვალიდდა. თავდასხმის შემკვეთი იყო ნ. ა-ი საყვარელ ვ. ო-ან ერთად.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

მოსარჩელის მოთხოვნა „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-19 მუხლის საფუძველზე ხანდაზმულია. ინფორმაცია, რომელსაც მოსარჩელე პატივისა და ღირსების შემლახველად მიიჩნევს, პირველად გამოქვეყნდა 2009 წელს და არა 2011-2012 წლებში.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილებით ნ. ა-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა. მოპასუხე გ. კ-ს დაევალა სოციალურ ქსელ “ფეისბუქის“ 2011 წლის 12 დეკემბრს, 2012 წლის 11 იანვარს და 2012 წლის 28 იანვარს ნ. ა-ის მიმართ ცილისმწამებლური ინფორმაციის უარყოფა ამ გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ, ამავე ქსელში, შემდეგი სახით: „თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილებით საქმეზე №2/1878-12 დაკმაყოფილდა მოსარჩელე ნ. ა-ის სარჩელი მოპასუხე გ. კ-ის მიმართ 2011 წლის 12 დეკემბერს, 2012 წლის 11 იანვარს და 2012 წლის 28 იანვარს სოციალურ ქსელ „ფეისბუქში“ გავრცელებული ცნობები მიჩნეულ იქნა ცილისწამებად, ნ. ა-ის ზიანის მიმყენებელ და სახელის გამტეხ ქმედებად.

აღნიშნული გადაწყვეტილება მოპასუხემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 25 ოქტომბრის განჩინებით გ. კ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სოციალურ ქსელ “ფეისბუქის“ მეშვეობით, 2011 წლის 20 დეკემბერს გ. კ-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ „ნ. ა-მა 2007 წლის 2 ივლისს დილით მოწამლული მწვადები დაუტოვა თავისი შვილების მამას, დ. კ-ს და ბავშვები გააფრთხილა, რომ ეს ხორცი მათ არ ეჭამათ. დ. დილის 10:00 საათზე მივიდა ნ. ა-ან სახლში, სამზარეულოში რომ შევიდა, შვილებმა უთხრეს: დედამ ღორის მწვადები დაგიტოვა და აბა, შენ იცი, დედას არ აწყენინო და ჭამეო. დ. შვილებსაც უთხრა: - დამიჯექით და ერთად ვჭამოთო. ნ. უპასუხა: მამა ხო იცი, მე ჭამა არ მინდა და ისედაც მარხვაზე ვარ, დ. ლ-გ. დაპატიჟა საჭმელად, რაზედაც მას დედისთვის მიცემული პირობის გამო უთქვამს უარი. დ. მარტო ჭამა ის მწვადი. ნ. საღამოს 6 საათისთვის დაბრუნდა სახლში, მაშინვე სახლში შევიდა, ტაფა ცარიელი რომ ნახა, გახარებია, ერთი რაც უკითხავს ბიჭისთვის: სიმართლე მითხარი, შენ ერთი ნაჭერი მაინც ხომ არ გიჭამია ამ ტაფიდანო? და არ გაბედო ჩემი მოტყუებაო. ეს ყველაფერი თვითონ ნ. და ლ -გ. მოგვიყვნენ ვახშმობისას 2007 წლის 13 სექტემბერს საღამოს 10:00 საათისთვის, დედამისიც, ნ. ა-იც სუფრაზე იჯდა ჩვენთან ერთად და მანაც დაადასტურა.“ სოციალური ქსელის, “ფეისბუქის“ მეშვეობით 2012 წლის 11 იანვარს გ. კ-ის მიერ გავრცელდა ინფორმაცია იმის თაობაზე, რომ „ 2009 წლის 25 აპრილს დაყაჩაღების საქმეზე 30 წლის დაპატიმრებულია ი. ნ. ძე დ-ე, მან არ აღიარა, რომ ეს საშინელება გ. კ-ის რძლის ნ. გ. ასული ა-ის და მისი საყვერლის, ვ. ვ. ძე ო-ას დავალებული იყო, რომ გ. კ-ის პირად ქონებას (5-7 მილიონ დოლარს) დაპატრონებოდნენ. რძალმა და მისმა საყვარელმა ვ. წინასწარ მისცეს 20 000 დოლარი და ნახევარ მილიონ დოლარს დაპირდნენ 6 თვის გასვლის შემდეგ, როცა გ. კ-ის ქონება ნ. ა-ის ხელში გადავიდოდა.“ სოციალური ქსელის, “ფეისბუქის“ მეშვეობით, 2012 წლის 28 იანვარს გავრცელდა ინფორმაცია იმის თაობაზე, რომ „2009 წლის 25 აპრილს დაყაჩაღების გათამაშებით გ. კ-ის რძლის ნ. ა-ან დაქირავებულმა „არაკაცმა“ ი. დ-ემ 20 000 დოლარად სასიკვდილოდ გამიმეტა გ. კ-ი და ექვსთვენახევრის ორსული მეუღლე ე.გ-ი“

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მითითება სარჩელის ხანდაზმულობის შესახებ. იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 128-ე, 144-ე მუხლებით, „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-19 მუხლით და განმარტა, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, პატივისა და ღირსების შემლახველი ინფორმაცია გამოქვეყნდა სოციალური ქსელის, “ფეისბუქის“ მეშვეობით 2011 წლის 20 დეკემბერს, 2012 წლის 11 იანვარს და 2012 წლის 28 იანვარს, ხოლო ნ. ა-ის მიერ სარჩელი შემოტანილი იქნა 2012 წლის 20 თებერვალს. შესაბამისად, პალატამ აღნიშნა, რომ „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-19 მუხლით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის ვადა არ იყო გასული.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის განმარტება იმის შესახებ, რომ ხანდაზმულობის ვადის ათვლა უნდა დაწყებულიყო 2009 წლიდან, რადგანაც ინფორმაცია, რომელსაც მოსარჩელე „პატივისა და ღირსების შემლახველად“ მიიჩნევდა, პირველად გავრცელდა 2009 წელს და არა - 2011-2012 წლებში, რის დასადასტურებლადაც აპელანტმა მიუთითა 2009 წლის თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის სხდომის ოქმებსა და ამონაბეჭდებზე ქართული პრესის ელექტრონული არქივიდან და ჯურნალ „გზაში“ 2009 წლის 12 ნოემბერს გამოქვეყნებული მასალის ასლებზე.

სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილით და აღნიშნა, რომ ნ. ა-ს არ ჰქონდა სამართლებრივი საფუძველი იმისა, რომ შეეტანა სარჩელი გ. კ-ის მიმართ ვერსიების სახით გამოთქმულ განცხადებებზე, ვინაიდან ეს განცხადებები პირველ რიგში გამოითქმებოდა ვერსიების სახით და მეორე - აღნიშნული განცხადებების სისწორეს განიხილავდნენ სამართალდამცავი ორგანოები. სიხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენის შემდეგ, როდესაც დადგინდა, რომ ნ. ა-ს არ ჰქონია რაიმე სახის შემხებლობა ჩადენილ დანაშაულთან, გ. კ-მა, ახლა უკვე სოციალურ ქსელ „ფეისბუქის“ საშუალებით განათავსა მტკიცებითი ხასიათის განცხადებები, რაც გახდა 2012 წლის 20 თებერვალს პატივისა და ღირსების შემლახავი ცნობების უარყოფის შესახებ ნ. ა-ის მიერ სასამართლოში სარჩელის შეტანის საფუძველი.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მითითება სასამართლოს მიერ „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის გამოუყენებლობასთან მიმართებით, რომელიც ითვალისწინებს ცილისწამებისათვის პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლებას იმ განცხადებისაგან, რომელიც გაკეთებულია წინასასამართლო ან სასამართლო პროცესზე, სახალხო დამცველის წინაშე, პარლამენტის ან საკრებულოს, აგრეთვე მათი კომიტეტის სხდომაზე, პირის მიერ თავისი უფლებამოსილების განხორციელების ფარგლებში. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, აზრი დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით. ამავე კანონის პირველი მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, აზრი არის შეფასებითი მსჯელობა, თვალსაზრისი, კომენტარი, აგრეთვე ნებისმიერი სახით ისეთი შეხედულების გამოხატვა, რომელიც ასახავს რომელიმე პიროვნების, მოვლენის ან საგნის მიმართ დამოკიდებულებას და არ შეიცავს დადასტურებად ან უარყოფად ფაქტს, ხოლო ამავე მუხლის „ფ“ ქვეპუნქტის თანახმად, აბსოლუტური პრივილეგია ნიშნავს კანონით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობისაგან პირის სრულ და უპირობო განთავისუფლებას.

გამომდინარე იქიდან, რომ გ. კ-ის მიერ სოციალური ქსელ “ფეისბუქის“ მეშვეობით 2011 წლის 20 დეკემბერს, 2012 წლის 11 იანვარს და 2012 წლის 28 იანვარს გავრცელებული ინფორმაცია წარმოადგენდა მტკიცებითი ხასიათის მატარებელ განცხადებას - ფაქტს და იგი არ იყო იმ ვერსიების (აზრის) გაგრძელება, რომელსაც გ. კ-ი გამოთქვამდა წინასასამართლო ან სასამართლო პროცესზე ანდა პრესაში მისი ძმის დ. კ-ის სისხლის სამართლის საქმის გამოძიებასთან მიმართებით, სააპელაციო სასამართლომ სადავო განცხადებები არ მიიჩნია „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტით დაკვალიფიცირებულ ქმედებად.

სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა აპელანტის განმარტებას იმის შესახებ, რომ „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის მე-5 პუნქტი ფაქტების მცდარობის მტკიცების ტვირთს აკისრებს მოსარჩელეს, მაგრამ ამავე დროს არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ მოსარჩელემ ვერ შეძლო მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთის სათანადოდ რეალიზება, პირდაპირი მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა სოციალურ ქსელ “ფეისბუქის“ მეშვეობით 2011 წლის 20 დეკემბრს, 2012 წლის 11 იანვარს და 2012 წლის 28 იანვარს გავრცელებული ფაქტების სისწორეს, დადასტურდებოდა მხოლოდ ნ. ა-ის მიმართ კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით, რაც მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობდა, ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, სოციალურ ქსელ “ფეისბუქის“ მეშვეობით 2011 წლის 20 დეკემბერს, 2012 წლის 11 იანვარს და 2012 წლის 28 იანვარს გავრცელებული ფაქტების მცდარობა.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მართებულად იქნა მიჩნეული დადგენილად, რომ გავრცელებული ფაქტები საზოგადოებაში აღქმულ იქნა რეალურად, მოსარჩელემ დაამტკიცა, რომ აღნიშნული განცხადების გავრცელებას მოჰყვა მისი რეპუტაციის დისკრედიტაცია, კერძოდ, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე ნ. ა-ი მუშაობდა პრეზიდენტის მრჩეველთა საბჭოში, მეცნიერმუშაკად კვლევის ინსტიტუტში, გავრცელებული ინფორმაციის გამო, სამსახურში შეიქმნა არაჯანსაღი დამოკიდებულება მის მიმართ, სტუდენტებში დაიწყო მითქმა-მოთქმა, რომ ის იყო მსუბუქი ყოფაქცევის, მკველელი, რასაც ა-მა ორი კვირა გაუძლო, მაგრამ ბოლოს იძულებული შეიქმნა წასულიყო სამსახურიდან, ე.ი გ. კ-ის მიერ გავრცელებული განცხადებებით ნ. ა-ი საზოგადოებაში უარყოფითი კუთხით წარმოჩინდა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ სწორად მიიჩნია, რომ ნ. ა-ის სასარჩელო მოთხოვნა გ. კ-ის მიმართ სოციალურ ქსელ “ფეისბუქის“ მეშვეობით გავრცელებული პატივისა და ღირსების შემლახავი ცნობების უარყოფის შესახებ უნდა დაკმაყოფილებულიყო, მოპასუხეს უნდა დავალებოდა იმავე სოციალური ქსელის მეშვეობით ნ. ა-ის პატივისა და ღირსების შემლახავი ცნობების უარყოფა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა გ. კ-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტი, არასწორად განმარტა „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის პირველი პუნქტი, რომლის თანახმადაც, აზრი დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით, რითაც, მისი მოსაზრებით, დაერღვა აზრის ქონისა და გამოხატვის თავისუფლება. სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა ევროპული პრეცედენტული სამართლის ნორმები და პრაქტიკა, კერძოდ, ადამიანის უფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლი, რომელიც გამოხატვის თავისუფლების გარდა, მოსაზრების ქონის თავისუფლებასაც გულიხმობს. სასამართლომ უგულებელყო „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის მე-5 პუნქტი, რადგან სადავო გამონათქვამების ფაქტებად მიჩნევის შემთხვევაშიც კი, ამ ფაქტების მცდარობის ტვირთი მოსარჩელეს ეკისრებოდა, რაც მან ვერ დაადასტურა.

სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტი, რომლის თანახმადაც, პირს, რომლის პატივისა და ღირსების შემლახველი ცნობებიც გამოქვეყნდა მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებში, უფლება აქვს, გამოაქვეყნოს საპასუხო ცნობები ინფორმაციის ამავე საშუალებებში.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ განიხილა საკასაციო საჩივარი, შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთება და მიიჩნევს, რომ გ. კ-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილია საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოება, რომ სოციალურ ქსელ “ფეისბუქის“ მეშვეობით გ. კ-მა გაავრცელა სამი შეტყობინება:

1. 2011 წლის 20 დეკემბრის სტატუსი: ,,ნ. ა-მა 2007 წლის 2 ივლისს დილით მოწამლული მწვადები დაუტოვა თავის შვილების მამას, დ. კ-ს და ბავშვები გააფრთხილა, რომ ეს ხორცი მათ არ ეჭამათ. დ. დილის 10:00 საათზე მივიდა ნ. ა-ან სახლში, სამზარეულოში რომ შევიდა შვილებმა უთხრეს: დედამ ღორის მწვადები დაგიტოვა და აბა, შენ იცი, დედას არ აწყენინო და ჭამეო. დ. შვილებსაც უთხრა: - დამიჯექით და ერთად ვჭამოთო. ნ. უპასუხა: მამა ხო იცი, მე ჭამა არ მინდა და ისედაც მარხვაზე ვარ, დ. ლ-გ. დაპატიჟა საჭმელად, რაზედაც მას დედსითვის მიცემული პირობის გამო უთქვამს უარი. დ. მარტო ჭამა ის მწვადი. ნ. საღამოს 6 საათისთის დაბრუნდა სახლში, მაშინვე სახლში შევიდა, ტაფა ცარიელი რომ ნახა, გახარებია, ერთი რაც უკითხავს ბიჭისთვის: სიმართლე მითხარი, შენ ერთი ნაჭერი მაინც ხომ არ გიჭამია ამ ტაფიდანო? და არ გაბედო ჩემი მოტყუებაო. ეს ყველაფერი თვითონ ნ. და ლ.-გ. მოგვიყვნენ ვახშმობისას 2007 წლის 13 სექტემბერს საღამოს 10:00 საათისთვის, დედამისიც, ნ. ა-იც სუფრაზე იჯდა ჩევნთან ერთად და მანაც დაადასტურა“;

2. 2012 წლის 11 იანვარს დაიწერა, რომ „2009 წლის 25 აპრილს დაყაჩაღების საქმეზე 30 წლით დაპატიმრებულია ი. ნ. ძე დ-ე, მან არ აღიარა, რომ ეს საშინელება გ. კ-ის რძლის ნ. გ. ასული ა-ის და მისი საყვარლის, ვ. ვ. ძე ო-ას დავალებული იყო, რომ გ. კ-ის პირად ქონებას (5-7 მილიონ დოლარს) დაპატრონებოდნენ რძალმა და მისმა საყვარელმა ვ. წინასწარ მისცეს 20 000 დოლარი და ნახევარ მილიონ დოლარს დაპირდნენ 6 თვის გასვლის შემდეგ, როცა გ. კ-ის ქონება ნ. ა-ის ხელში გადავიდოდა“;

3. 2012 წლის 28 იანვარს გავრცელდა შემდეგი შეტყობინება: „2009 წლის 25 აპრილს დაყაჩაღების გათამაშებით გ. კ-ის რძლის ნ. ა-ან დაქიარავებულმა ,,არაკაცმა“ ი. დ-ემ 20 000 დოლარად სასიკვდილოდ გამიმეტა გ. კ-ი და ექვს თვენახევრის ორსული მეუღლე ე.გ-ი.“

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). აღნიშნული ნორმისა და იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ გ. კ-ს ზემოაღნიშნული გარემოებები სადავოდ არ გაუხდია, ისინი სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის მტკიცებას, რომ ნ. ა-ის სარჩელი ხანდაზმული იყო, რადგანაც სადავო ინფორმაცია გ. კ-მა ჯერ კიდევ 2009 წელს გაავრცელა, რასაც ადასტურებს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის სხდომის ოქმები და ჟურნალ „გზის“ 2009 წლის 12 ნოემბრის ნომერი.

„სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ კანონის“ მე-19 მუხლის თანახმად, ცილისწამების შესახებ სარჩელი სასამართლოში წარდგენილი უნდა იქნეს 100 დღის განმავლობაში მას შემდეგ, რაც პირი გაეცნო ან შეეძლო, რომ გასცნობოდა განცხადებას.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ იმ შემთხვევაში, როცა პირთან დაკავშირებით ინფორმაცია არაერთგზის ვრცელდება, მოსარჩელის სუბიექტური შეფასების საგანია, რომელ მათგანს მიიჩნევს დიფამაციურად და სადავოდ გახდის. სწორედ ამ სადავო განცხადების მიმართ უნდა აითვალოს ხანდაზმულობის ვადა. მოცემულ შემთხვევაში, ნ. ა-ს სარჩელი არ აღუძრავს გ. კ-ის მიერ 2009 წელს გაკეთებულ განცხადებებზე, არამედ, სადავოდ გახადა სოციალურ ქსელში გამოქვეყნებული ზემოაღნიშნული სამი ჩანაწერი, რომელთა მიმართაც ხანდაზმულობის ვადა ამოწურული არ არის. გარდა ამისა, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მითითებას, რომ „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, ნ. ა-ს არ ჰქონდა სამართლებრივი საფუძველი, სადავოდ გაეხადა სისხლის სამართლის საქმეზე გამოძიების პროცესში გ. კ-ის მიერ გამოთქმული ვერსიები.

საკასაციო სასამართლო ასევე არ იზიარებს კასატორის მტკიცებას, რომ, ვინაიდან სადავო განცხადებები გამოქვეყნდა სოციალურ ქსელ „ფეისბუქის“ მეშვეობით, იგი ხელმისაწვდომი იყო მხოლოდ გ. კ-ის მიერ დამეგობრებული პირებისათვის და საჯაროდ არ გავრცელებულა, რაც სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა.

გამოხატვის თავისუფლების კონტექსტში, „საჯაროდ გავრცელება“ არ გულისხმობს ინფორმაციის მხოლოდ პრესასა თუ ტელევიზიაში გახმაურებას, მით უმეტეს იმ პირობებში, როდესაც სოციალური მედია, ბლოგინგი და მიკრობლოგინგი სულ უფრო დიდ როლს ასრულებს თანამედროვე საზოგადოების ცხოვრებაში. ნებისმიერი საშუალება, რომელიც ინფორმაციის პირთა განუსაზღვრელი წრისადმი მიწოდებისათვის გამოდგება, საჯაროდ გავრცელების წყაროდ უნდა შეფასდეს. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს სოციალური ქსელის არსსა და დანიშნულებაზე. სოციალური ქსელი არის პლატფორმა, გამიზნული ონლაინ სოციალური კავშირის შესაქმნელად იმ ადამიანებისაგან, რომლებსაც აქვთ საერთო ინტერესები, საქმიანობის სფერო, ჰობი ან რეალური, ცხოვრებისეული კავშირი (ოჯახური, ნათესაური, სამსახურებრივი და ა.შ). თითოეული სოციალური ქსელი შედგება მომხმარებლის წარმომადგენლობისაგან (ე.წ „პროფაილი“), მისი კავშირებისა და დამატებითი სერვისებისაგან. ერთ-ერთი ყველაზე მსხვილი და პოპულარული სოციალური ქსელი არის „ფეისბუქი“, რომელიც მსოფლიო მასშტაბით მილიონობით მომხმარებელს აერთიანებს. „ფეისბუქზე“ კონკრეტული მომხმარებლის მიერ გავრცელებული ინფორმაცია ხელმისაწვდომი ხდება მასთან დამეგობრებული პირებისათვის ან ყველა მომხმარებლისათვის, ავტორის არჩევანის შესაბამისად. ინფორმაციასთან დაშვებულ ნებისმიერ მომხმარებელს შეუძლია ამ ინფორმაციის გაზიარება თავისი კონტაქტებისათვის თუ პირთა განუსაზღვრელი წრისათვის, ასევე ციტირება პირად საუბარში, პრესასა თუ ინტერნეტგამოცემებში. სოციალური ქსელის სწორედ ამ თვისებების გათვალისწინებით, კონკრეტული მომხმარებლის მიერ ე.წ სტატუსის თუ კომენტარის გამოქვეყნება ინფორმაციის საჯაროდ გავრცელებად უნდა შეფასდეს.

გ. კ-ი თავის საკასაციო საჩივარში მიუთითებს გამოხატვის თავისუფლების დიდ მნიშვნელობაზე, ციტირებული აქვს საქართველოს უზენაესი სასამართლოსა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს რამდენიმე ცნობილი გადაწყვეტილება გამოხატვის თავისუფლების დაცვასთან დაკავშირებით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ გამოხატვის თავისუფლება უმნიშვნელოვანესი უფლებაა დემოკრატიულ საზოგადოებაში, ამასთან, იგი არ წარმოადგენს აბსოლუტურ უფლებას და მისი შეზღუდვა დასაშვებია კანონიერი საფუძვლის არსებობისას, ისეთ პირობებში, როდესაც მას ცალკეული პირის თუ პირთა ჯგუფის კანონიერი ინტერესები უპირისპირდება.

კასატორი მართებულად აღნიშნავს, რომ აზრის გამოხატვის თავისუფლება განსაკუთრებულადაა დაცული საქართველოს კანონმდებლობით, საერთაშორისო აქტებით და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკით, თუმცა საყურადღებოა, რომ მის მიერ საილუსტრაციოდ მოყვანილი გადაწყვეტილებები შეეხება პრესის თავისუფლების დაცვის აუცილებლობასთან დაკავშირებულ განმარტებებს, რასაც მოცემული დავის განხილვისას მნიშვნელობა ვერ ექნება.

გამოხატვის თავისუფლება რამდენიმე უფლებას აერთიანებს და განსხვავებული დაცვის სფეროები გააჩნია, კერძოდ, განსხვავებულია მიდგომა, როდესაც საქმე ეხება მედიასაშუალებების მიერ ინფორმაციის გავრცელების თავისუფლებას, როდესაც სასამართლო ვალდებულია, გადაწყვეტილება კერძო და საჯარო ინტერესების სამართლიანი ბალანსის დაცვის პირობებში მიიღოს. ასევე განსხვავებულია დაცვის სტანდარტი, როდესაც საუბარია საჯარო პირის მიმართ ინფორმაციის გავრცელებაზე, რომელსაც საზოგადოებრივი თუ თანამდებობრივი მდგომარეობიდან გამომდინარე, თმენის მომეტებული ვალდებულება ეკისრება, მაგრამ, საკასაციო სასამართლო ხაზს უსვამს, რომ ამ შემთხვევაში, საუბარია კერძო პირის მიერ სხვა კერძო პირის შესახებ განცხადების გავრცელებაზე, შესაბამისად, მტკიცება, რომ ნ. ა-ს რაიმე თმენის ვალდებულება გააჩნდა, უსაფუძვლოა.

ის გარემოება, რომ დაცვის სტანდარტი განსხვავებულია კერძო პირის შემთხვევაში, ნათლად ჩანს „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის მე-4 თავიდან, რომელიც ცილისწამებისათვის სამოქალაქო პასუხისმგებლობის საკითხს აწესრიგებს, კერძოდ, მე-13 მუხლის თანახმად, პირს ეკისრება სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა კერძო პირის ცილისწამებისათვის, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ და ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა. ანუ, აღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე, განსხვავებით იმავე კანონის მე-14 მუხლისაგან, როდესაც კერძო პირის მიმართ ცილისმწამებლური ინფორმაციის გავრცელებას ეხება საქმე, მოსარჩელეს მხოლოდ ორი გარემოების მტკიცების ვალდებულება ეკისრება: 1) მცდარი ფაქტების გავრცელების და 2) ამგვარი ინფორმაციის გავრცელების შედეგად მისთვის ზიანის მიყენების.

მოცემულ საქმეზე გ. კ-ის უფლებას, თავისუფლად მიიღოს და გაავრცელოს ინფორმაცია, უპირისპირდება ნ. ა-ის რეპუტაციის უფლება, რომელიც აღიარებული და დაცულია ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-10 მუხლით, კერძოდ, ამ მუხლის თანახმად, ყველას აქვს უფლება გამოხატვის თავისუფლებისა. ეს უფლება მოიცავს პირის თავისუფლებას, ჰქონდეს შეხედულებები, მიიღოს ან გაავრცელოს ინფორმაცია თუ მოსაზრებები საჯარო ხელისუფლების ჩაურევლად და სახელმწიფო საზღვრების მიუხედავად. ეს მუხლი ხელს არ უშლის სახელმწიფოებს, განახორციელონ რადიომაუწყებლობის, სატელევიზიო ან კინემატოგრაფიულ საწარმოთა ლიცენზირება. ამ თავისუფლებათა განხორციელება, რამდენადაც ის განუყოფელია შესაბამისი ვალდებულებისა და პასუხისმგებლობისაგან, +შეიძლება დაექვემდებაროს ისეთ წესებს, პირობებს, შეზღუდვებს ან სანქციებს, რომლებიც გათვალისწინებულია კანონით და აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში ეროვნული უშიშროების, ტერიტორიული მთლიანობის ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ინტერესებისათვის, უწესრიგობისა თუ დანაშაულის აღსაკვეთად, ჯანმრთელობის ან მორალის დაცვის მიზნით, სხვათა რეპუტაციის ან უფლებების დასაცავად, საიდუმლოდ მიღებული ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან ასაცილებლად ან სასამართლო ხელისუფლების ავტორიტეტისა და მიუკერძოებლობის უზრუნველსაყოფად.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გაანაწილა მტკიცების ტვირთი და მას მოსთხოვა მის მიერ გავრცელებული ინფორმაციის ჭეშმარიტების დადასტურება. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის მე-13 მუხლიდან გამომდინარე, მოსარჩელეს ეკისრება ვალდებულება, დაადასტუროს გავრცელებული ინფორმაციის მცდარობა. მოცემულ შემთხვევაში, გ. კ-ის მიერ გავრცელებული განცხადებების თანახმად, ნ. ა-მა ერთი დანაშაული ჩაიდინა და მეორე დანაშაულის დამკვეთი იყო. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს, რომ ამ ფაქტების ჭეშმარიტების დადასტურება ერთადერთი მტკიცებულებით - სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი კანონიერ ძალაში შესული განაჩენითაა შესაძლებელი. შეუძლებელია, თუნდაც სამოქალაქო საქმეზე, პირს იმის მტკიცება მოეთხოვებოდეს, რომ მას დანაშაული არ ჩაუდენია და, ამდენად, ამ ინფორმაციის შემცველი განცხადება ცილისმწამებლურია. ამგვარი განმარტება სრულად ეწინააღმდეგება უდანაშაულობის პრეზუმფციას. გარდა ამისა, საყურადღებოა ის გარემოება, რომ გ. კ-ის განცხადებების თანახმად, მან ნ. ა-ის მიერ დ. კ-ის მოწამვლის შესახებ მათი შვილებისაგან გაიგო. საქმეზე მოწმედ დაკითხული ნ. კ-ი და ლ-გ. კ-ი უარყოფენ მსგავსი საუბრის ფაქტს (ტ. 1-ლი, ს.ფ. 344-346). ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, შეუძლებელია საუბარი, რომ ნ. ა-მა ვერ უზრუნველყო მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთის რეალიზება.

კასატორი ასევე მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის მე-4 მუხლი და არ გაითვალისწინა, რომ სადავო განცხადებები წარმოადგენდა მის მოსაზრებას, აზრი კი დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით.

კასატორი მართებულად აღნიშნავს, რომ აზრის თავისუფლება უპირობადაა დაცული საქართველოს კანონმდებლობით და საერთაშორისო აქტებით, კერძოდ, „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის მე-3 მუხლის თანახმად, ყველას, ადმინისტრაციული ორგანოს გარდა, აქვს გამოხატვის თავისუფლება, რაც გულისხმობს აზრის აბსოლუტურ თავისუფლებას, მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად კი, აზრი დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით, ამასთან, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს სადავო განცხადებების შინაარსზე. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის პირველი მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, აზრი არის შეფასებითი მსჯელობა, თვალსაზრისი, კომენტარი, აგრეთვე ნებისმიერი სახით ისეთი შეხედულების გამოხატვა, რომელიც ასახავს რომელიმე პიროვნების, მოვლენის ან საგნის მიმართ დამოკიდებულებას და არ შეიცავს დადასტურებად ან უარყოფად ფაქტს, ანუ, აზრი უნდა შეიცავდეს მსჯელობა-შეფასების ელემენტებს, ამა თუ იმ საკითხისადმი პირის სუბიექტური დამოკიდებულების გამომხატველ ფორმულირებას. სადავო განცხადებები კი, ჩამოყალიბებულია იმგვარად, რომ მკითხველზე დადასტურებული ფაქტის შთაბეჭდილებას ტოვებს, ყოველგვარი მსჯელობისა და იმაზე მინიშნების გარეშე, რომ ეს მხოლოდ გ. კ-ის მოსაზრებაა.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის მტკიცებას, რომ ნ. ა-მა ვერ დაადასტურა გ. კ-ის მიერ გავრცელებული განცხადებების შედეგად ზიანის მიყენების ფაქტი.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს, რომ საქმეზე მოწმედ დაკითხული ი. ც-ის განმარტებით, ნ. ა-ი მუშაობდა მეცნიერ-მუშაკად რუსეთის კვლევების ინსტიტუტში. სადავო განცხადებების გავრცელების შემდეგ, სამსახურში გაჩნდა არაჯანსაღი დამოკიდებულება, დაიწყო მითქმა-მოთქმა. გამოვლინდა სტუდენტების ნეგატიური განწყობა, იშლებოდა ლექციები. მოსარჩელის მიმართ ხორციელდებოდა ფსიქოლოგიური ტერორი, რომელსაც ნ. ა-მა ორი კვირის განმავლობაში გაუძლო და შემდეგ სამსახური დატოვა. ამ გარემოებების საპირისპირო მტკიცებულებები საქმეში წარმოდგენილი არ არის, ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ სადავო განცხადებები საზოგადოებაში აღქმულ იქნა რეალურად. აღნიშნული განცხადების გავრცელებას მოჰყვა მოსარჩელის რეპუტაციის შელახვა და დისკრედიტაცია, რაც საკმარისი საფუძველია სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება კანონიერი, დასაბუთებულია და მისი გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. გ. კ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 25 ოქტომბრის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ვ. როინიშვილი

მოსამართლეები ბ. ალავიძე

პ. სილაგაძე