№ას-570-541-2013 23 იანვარი, 2014 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორები – 1. ს. გ-ი; 2. ა. გ-ე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 21 მარტის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნები – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება (ს. გ-ის საკასაციო საჩივარში); გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (ა. გ-ის საკასაციო საჩივარში)

დავის საგანი – თანხის დაკისრების სანაცვლოდ იპოთეკის საგნის საკუთრებაში გადაცემა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2012 წლის 1 აგვისტოს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას იპოთეკის საგნის საკუთრებაში გადაცემის მოთხოვნით სარჩელით მიმართა ს. გ-მა მოპასუხე ა. გ-ის მიმართ.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 4 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ს. გ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ს. გ-მა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 21 მარტის გადაწყვეტილებით ს. გ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება:

ს. გ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; ა. გ-ეს ს. გ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა სესხის ძირითადი თანხა – 10000 აშშ დოლარი, სარგებელი – 500 აშშ დოლარი და პირგასამტეხლო – 5250 აშშ დოლარი.

ამავე გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ დაკისრებული თანხის გადახდევინება მოხდეს იპოთეკით დატვირთული და მოვალე ა. გ-ის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების – თბილისში, ხ-ის ქ.№22-ში მდებარე მიწის (უძრავი ქონების) რეალიზაციის გზით.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2010 წლის 1 აპრილს ერთი მხრივ, ა. ბ-ს, როგორც ,,იპოთეკარს“ და მეორეს მხრივ, ა. გ-ეს, როგორც ,,მესაკუთრეს“ შორის გაფორმდა სანოტარო აქტი – სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება. ხელშეკრულების თანახმად, მესაკუთრემ იპოთეკარისგან ისესხა 25000 აშშ დოლარი. ხელშეკრულება დაიდო 3 თვის ვადით და სესხის დაბრუნების თარიღად განისაზღვრა 2010 წლის 1 ივლისი. მხარეები შეთანხმდნენ სარგებელზე, რომლის ოდენობა განისაზღვრა ყოველთვიურად ძირითადი თანხის 5%-ით.

სესხის უზრუნველყოფის მიზნით იპოთეკით დაიტვირთა ა. გ-ის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, რომელიც მდებარეობდა თბილისში, ხ-ის ქ.N22-ში.

ხელშეკრულების მე-9 მუხლით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ მსესხებლის მიერ ამ ხელშეკრულებით განსაზღვრული პირობების შეუსრულებლობის შემთხვევაში, იპოთეკარი უფლებამოსილი იქნებოდა მოეთხოვა: ა. იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის გადასვლა იპოთეკარის საკუთრებაში ან ბ. იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის რეალიზაცია.

მხარეთა განმარტებებით და სააღსრულებო წარმოების მასალებით დადასტურდა, რომ ა. ბ-მა ს. გ-ს დაუთმო 2010 წლის 1 აპრილის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მისი მოთხოვნის უფლება 15000 აშშ დოლარზე.

2010 წლის 1 აპრილის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების და 15000 აშშ დოლარის მოთხოვნის უფლების დათმობის შესახებ ხელშეკრულების საფუძველზე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, ა. გ-ეს ს. გ-ის სასარგებლოდ გადასახდელად დაეკისრა 21420 აშშ დოლარის გადახდა.

სააღსრულებო წარმოების მასალებით და სალაროს შემოსავლის ორდერით დადასტურდა, რომ 2012 წლის 27 მარტს ა. გ-ემ მთლიანად დაფარა ს. გ-ის მიმართ არსებული დავალიანება: 21420 აშშ დოლარი და აღსრულების საფასური, 1498 აშშ დოლარი.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ა. გ-ემ ნაწილობრივ შეასრულა მასა და ა. ბ-ს შორის 2010 წლის 1 აპრილს გაფორმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე თანხის გადახდის ვალდებულება.

2012 წლის 4 აპრილს, ს. გ-სა და ა. ბ-ს შორის გაფორმდა მოთხოვნის უფლების დათმობის ხელშეკრულება. აღნიშნული ხელშეკრულებით ა. ბ-მა 2010 წლის 1 აპრილს გაფორმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მისი მოთხოვნის უფლებიდან ს. გ-ის სასარგებლოდ დათმო 10000 აშშ დოლარის მოთხოვნის ყველა უფლება, რაც გათვალისწინებული იყო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ წარდგენილი სარჩელით ს. გ-ი ა. გ-ან მოითხოვდა სასესხო დავალიანების დაბრუნებას 28964 აშშ დოლარის ოდენობით, რომელიც მოიცავდა: ძირითად ვალს – 10000 აშშ დოლარს, სარგებელს – 13000 აშშ დოლარს (2010 წლის 1 ივნისიდან 2012 წლის 1 აგვისტომდე პერიოდზე) და პირგასამტეხლოს – ვადაგადაცილებულ დღეზე, გადაწყვეტილების აღსრულებამდე საერთო თანხის 0.07%-ს, ჯამში 5964 აშშ დოლარს. ამასთან, აღნიშნული სასესხო დავალიანების გადახდევინების მიზნით მოსარჩელე მოითხოვდა იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების – თბილისში, ხ-ის ქ.N22-ში მდებარე მიწის (უძრავი ქონების) საკუთრებაში გადაცემას.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 22 ნოემბრის სხდომაზე მოსარჩელემ დააზუსტა სარჩელის მოთხოვნა და საბოლოოდ, ა. ბ-ან მოითხოვა იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების საკუთრებაში გადაცემა.

სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილება სამართლებრივად შემდეგნაირად დაასაბუთა:

მოსარჩელის პირველადი მოთხოვნა – სესხის დავალიანების დაკისრება და დაკისრებული თანხის სანაცვლოდ იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის საკუთრებაში გადაცემა წარმოადგენს არა ალტერნატული სახის ორ მოთხოვნას, არამედ ერთი მოთხოვნას სესხის დაკისრების შესახებ, ხოლო რაც შეეხება იპოთეკის საგნის საკუთრებაში გადაცემას, ხსენებული მოთხოვნა წარმოადგენს აღსრულების წესის განსაზღვრას და არა დამოუკიდებელ მატერიალურ მოთხოვნას.

სამოქლაქო კოდექსის 286-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, უძრავი ნივთი შეიძლება ისე იქნეს გამოყენებული (დატვირთული) მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად, რომ უზრუნველყოფილ კრედიტორს მიეცეს უფლება, სხვა კრედიტორებთან შედარებით პირველ რიგში მიიღოს თავისი მოთხოვნის დაკმაყოფილება ამ ნივთის რეალიზაციით ან მის საკუთრებაში გადაცემით (იპოთეკა). აღნიშნული ნორმის საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ იპოთეკა თავისი ბუნებით მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებაა. შესაბამისად, იპოთეკა, როგორც უფლება, დამოკიდებულია ძირითადი ვალდებულებიდან წარმოშობილი მოთხოვნის უფლებაზე და იგი ძირითადი ვალდებულებისგან დამოუკიდებლად ვერ განიხილება.

სამოქალაქო კოდექსის 153-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, აქცესორულია უფლება, რომელიც ისეა დაკავშირებული სხვა უფლებასთან, რომ მის გარეშე არც შეიძლება არსებობდეს. ამდენად, იპოთეკის უფლება აქცესორული უფლებაა, რომელიც ისეა დაკავშირებული სხვა უფლებასთან, კონკრეტულ შემთხვევაში, სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე თანხის დაკისრების მოთხოვნის უფლებასთან, რომ მის გარეშე არც შეიძლება არსებობდეს.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, იპოთეკის საგნის საკუთრებაში გადაცემა, თავისი სამართლებრივი ბუნებით არ წარმოადგენს დამოუკიდებელი სახის მატერიალურ მოთხოვნას და იგი დამოკიდებულია იმ მოთხოვნაზე, რომლის უზრუნველსაყოფადაც გამოყენებულ იქნა იპოთეკა. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სარჩელის მოთხოვნა – იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების საკუთრებაში გადაცემა ვერ იარსებებს სესხის დავალიანების თანხის დაკისრებისგან დამოუკიდებლად და იგი მთლიანადაა დამოკიდებული დავალიანების თანხის დაკისრების მოთხოვნაზე. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ იგი ვერ იმსჯელებდა იპოთეკის საგნის საკუთრებაში გადაცემის მოთხოვნაზე სესხის თანხის დაკისრების მოთხოვნისგან დამოუკიდებლად.

სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან. 623-ე მუხლის თანახმად, სესხის ხელშეკრულებით გამსესხებელი საკუთრებაში გადასცემს მსესხებელს ფულს ან სხვა გვაროვნულ ნივთს, ხოლო მსესხებელი კისრულობს დააბრუნოს იმავე სახის, ხარისხისა და რაოდენობის ნივთი.

საქმის მასალებით დადგინდა, რომ მხარეებს შორის არსებობდა სასეხო ურთიერთობა. დადგინდა ისიც, რომ მოვალემ ჯეროვნად არ შეასრულა სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხის გადახდის ვალდებულება.

სააპელაციო სასამართლომ ნაწილობრივ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია დავალიანების თანხის განსაზღვრის ნაწილში და მიიჩნია, რომ ა. გ-ის ვალდებულების მოცულობა უნდა განსაზღვრულიყო შემდეგი ოდენობით: სესხის ძირითადი ვალი – 10000 აშშ დოლარი; სარგებელი – ძირითადი თანხის 5%-ი, რომელიც უნდა დაკისრებოდა სესხის ძირითად თანხას (10000 აშშ დოლარს) სარჩელით მოთხოვნილი 2010 წლის 1 ივნისიდან (სარჩელით მოთხოვნილი ვადის ათვლის საწყისი) ხელშეკრულების მოქმედების ვადის ამოწურვამდე ანუ, 2010 წლის 1 ივლისამდე. შესაბამისად, სარგებლის ოდენობა უნდა განსაზღვრულიყო 500 აშშ დოლარით, პირგასამტეხლო – 0.07%, რომლის დაკისრებაც სამოქალაქო კოდექსის 417-ე მუხლის დანაწესიდან გამომდინარე უკავშირდებოდა ვალდებულების შესრულების ვადაგადაცილების პერიოდს. პირგასამტეხლოს დაკისრება ხდება ხელშეკრულების მოქმედების ვადის ამოწურვიდან. საქმის მასალებით დგინდებოდა, რომ სესხის დაბრუნების თარიღად განისაზღვრა 2010 წლის 1 ივლისი. ამდენად, პირგასამტეხლოს დაკისრების ვადის ათვლის საწყისად უნდა მიჩნეულიყო 2010 წლის 2 ივლისი და მისი ოდენობა მთლიანობაში უნდა განსაზღვრულიყო 5250 აშშ დოლარით. საბოლოოდ, ა. გ-ეს ს. გ-ის სასარგებლოდ უნდა დაკისრებოდა მთლიანობაში 17750 აშშ დოლარის გადახდა.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის მტკიცება, რომ მას 2010 წლის 1 აპრილის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანება სრულად ჰქონდა გადახდილი, რამდენადაც მხარეს ამის დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება საქმეში არ წარუდგენია.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოსარჩელის მოთხოვნა იპოთეკის საგნის პირდაპირ საკუთრებაში გადასვლის ნაწილში უსაფუძვლო იყო და არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო. სამოქალაქო კოდექსის მე-300 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთი ამ კოდექსით გათვალისწინებულ საფუძველზე შეიძლება გადავიდეს კრედიტორის (იპოთეკარის) საკუთრებაში, თუ ეს პირდაპირ არის გათვალისწინებული იპოთეკის ხელშეკრულებით.

მოცემულ შემთხვევაში დადგინდა, რომ ა. ბ-სა და ა. გ-ეს შორის 2010 წლის 1 აპრილს გაფორმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით ა. გ-ის მიერ სამი თვით აღებული სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა ა. გ-ის საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული უძრავი ქონება – თბილისში, ხ-ის ქ.N22-ში მდებარე მიწა (უძრავი ქონება). დადგენდა, რომ ამავე ხელშეკრულებით მხარეები შეთანხმდნენ მსესხებლის მიერ ამ ხელშეკრულებით განსაზღვრული პირობების შეუსრულებლობის შემთხვევაში, სამოქალაქო კოდექსის მე-300 მუხლის შესაბამისად, იპოთეკის საგნის იპოთეკარის საკუთრებაში გადასვლასთან დაკავშირებით. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ზემომითითებული შეთანხმება უნდა მიჩნეულიყო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მსესხებლის ყველა ვალდებულების (სესხის ძირის და ყველა თვის პროცენტის) შეუსრულებლობის შემთხვევისათვის არსებულ შეთანხებად. საქმის მასალებით დგინდებოდა, 2010 წლის 1 აპრილის გარიგებიდან გამომდინარე (სესხის საერთო თანხა: 25 000 აშშ დოლარი) ა. გ-ის ვალდებულება მსესხებელმა ნაწილობრივ შეასრულა, რაც დასტურდებოდა სალაროს შემოსავლის ორდერით.

2012 წლის 4 აპრილს, ს. გ-სა და ა. ბ-ს შორის გაფორმდა მოთხოვნის უფლების დათმობის ხელშეკრულება. აღნიშნული ხელშეკრულებით ა. ბ-მა 2010 წლის 1 აპრილს გაფორმებული გარიგებიდან გამომდინარე მისი მოთხოვნის უფლება დათმო ს. გ-ის სასარგებლოდ 10000 აშშ დოლარის ნაწილში. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში 2012 წლის 4 აპრილს ს. გ-სა და ა. ბ-ს შორის მოთხოვნის დათმობიდან გამომდინარე ვალდებულების დარჩენილი შესრულების სანაცვლოდ იპოთეკის საგნის საკუთრებაში გადაცემასთან დაკავშირებით სახეზე არ იყო ხელშეკრულების მე-9 პუნქტის ,,ა“ ქვეპუნქტის ამოქმედების წინაპირობა. მითითებული ქვეპუნქტი ითვალისწინებს მსესხებლის მიერ ამ ხელშეკრულებით განსაზღვრული პირობების შეუსრულებლობის შემთხვევაში იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის კრედიტორის საკუთრებაში გადასვლას. აღნიშნული პირობა არ განსაზღვრავს, თუ კონკრეტულად რა ვალდებულების შეუსრულებლობა განაპირობებს იპოთეკის საგნის იპოთეკარის საკუთრებაში გადასვლას. ასეთი დათქმა წარმოადგენს შესაბამისი შეთანხმების არსებით პირობას, რომლის გარეშეც შეთანხმება ვერ წარმოშობს ვალდებულებას. ასეთი კონკრეტული შეთანხმების არარსებობის პირობებში, სასესხო ვალდებულების ნაწილობრივ შეუსრულებლობისას კრედიტორისათვის იპოთეკის საგნის საკუთრებაში გადაცემა ეწინააღმდეგება ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობისათვის დადგენილ ძირითად პრინციპებს

სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ დაკისრებული თანხის გადახდევინება უნდა მომხდარიყო იპოთეკის საგნის რეალიზაციის შედეგად. სამოქალაქო კოდექსის 286-ე მუხლის პირველი ნაწილი ამომწურავად განსაზღვრავს იპოთეკით უზრუნველყოფილი კრედიტორის დაკმაყოფილების საშუალებებს: ნივთის რეალიზაცით ან ამ ნივთის საკუთრებაში გადაცემით.

ამდენად, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასების საფუძველზე, ნივთის საკუთრებაში გადაცემა დაუშვებლად იქნა მიჩნეული ამისათვის დადგენილი წინაპირობების არარსებობის გამო, ხოლო რაც შეეხებოდა კრედიტორის მოთხოვნის დაკმაყოფილების მეორე საშუალებას – იპოთეკის საგნის რეალიზაციას, სააპელაციო სასამართლო უფლებამოსილი იყო მოსარჩელის მოთხოვნის ფარგლებში თვითონ ემსჯელა და შეერჩია აღსრულების აღნიშნული წესი, რაც თავის მხრივ, უზრუნველყოფდა კრედიტორის დაკმაყოფილებას.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 263-ე მუხლის პირველი ნაწილით სასამართლოს, რომელმაც გამოიტანა საქმეზე გადაწყვეტილება, უფლება აქვს, მხარეთა თხოვნით, მათი ქონებრივი მდგომარეობისა და სხვა გარემოებათა გათვალისწინებით, ერთჯერადად, 3 თვემდე ვადით გადადოს ან ერთ წლამდე ვადით გაანაწილვადოს გადაწყვეტილების აღსრულება, აგრეთვე შეცვალოს მისი აღსრულების საშუალება და წესი. აღსრულების წესზე მსჯელობისას სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება მიაქცია მხარეთა შეთანხმების იმ პუნქტს, რომლითაც ხელშემკვრელმა მხარეებმა თავად განსაზღვრეს აღსრულების წესი, კერძოდ, ხელშეკრულების მე-9 მუხლით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ მსესხებლის მიერ ამ ხელშეკრულებით განსაზღვრული პირობების შეუსრულებლობის შემთხვევაში, იპოთეკარი უფლებამოსილი იქნებოდა მოეთხოვა: ა. იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის გადასვლა იპოთეკარის საკუთრებაში ან, ბ. იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის რეალიზაცია.

მოხმობილი ნორმების შინაარსიდან გამომდინარე. ამავდროულად, პროცესის დაჩქარებისა და საქმის დროულად (სწრაფად) განხილვის პრინციპიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიზანშეწონილად მიაჩნია თვითონ ემსჯელა მოთხოვნის ფარგლებში აღსრულების წესზე. მოცემულ შემთხვევაში, კრედიტორ ს. გ-ის მოთხოვნა უზრუნველყოფილი იყო იპოთეკით, რომელიც თავისი დანიშნულებით კრედიტორის საგარანტიო შესრულების უზრუნველყოფას ემსახურება. ეს იმას ნიშნავდა, რომ ვალდებულებლის შეუსრულებლობის შემთხვევაში, ვალი იფარებოდა სწორედ უზრუნველყოფის საშუალებით. მოთხოვნა, რომელიც იპოთეკით უზრუნველყოფილ სესხს უკავშირდებოდა, ატარებდა შემდეგ ხასიათს: კრედიტორის მოთხოვნის პირველადი შინაარსი უკავშირდებოდა ძირითადი ვალდებულების შესრულებას, ხოლო მისი დარღვევის შემთხვევაში, ხდებოდა მისი შეცვლა იპოთეკის საგნის საკუთრებაში გადაცემის ან მისი რეალიზაციის მოთხოვნის უფლებით. რეალიზაცია წარმოადგენდა შესრულების ალტერნატულ საშუალებას.

მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ დავალიანების თანხის გადახდევინება უნდა მომხდარიყო სწორედ შესრულების აღნიშნული საშუალებით. შესაბამისად, სარეალიზაციოდ უნდა მიქცეულიყო იპოთეკით დატვირთული და მოვალე ა. გ-ის საკუთრებაში რიცხული უძრავი ქონება – თბილისში, ხ-ის ქ.N22-ში მდებარე მიწა (უძრავი ქონება).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ.

ს. გ-ი საკასაციო საჩივრით მოითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას საქმეზე გადაწყვეტილების აღსრულებამდე მოპასუხისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრებასა და სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების საკუთრებაში გადაცემაზე უარის თქმის, აგრეთვე, სესხის სარგებლის შემცირების ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებას.

საქმის განხილვა მიმდინარეობდა შეჯიბრებითობის პრინციპის დარღვევით, არ მომხდარა სასესხო დავალიანების სტრუქტურის (ძირი, პროცენტი, პირგასამტეხლო) განხილვა. ამის გამო, აპელანტს საშუალება არ მიეცა, დაესაბუთებინა სარჩელი, წარედგინა შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლოს ერთგვაროვანი პრაქტიკა ითვალისწინებს პროცენტის დაკისრებას მხოლოდ სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულებით დადგენილ დაბრუნების ვადაში. კონკრეტულ შემთხვევაში, სესხის დაბრუნების ვადა გაგრძელდა განუსაზღვრელი ვადით, რაც განხორციელდა ზეპირი ფორმით. ხელშეკრულების მე-3 პუნქტი ითვალისწინებს ასეთ შესაძლებლობას. 2010 წლის 1 აპრილის იპოთეკის ხელშერულებით დადგენილი სესხის დაბრუნების ვადა დღესაც არ არის გასული და მოვალეს უნდა დაეკისროს პროცენტის სრულად გადახდა გადაწყვეტილების აღსრულებამდე;

დასახელებული ხელშეკრულების მე-9 პუნქტის მიხედვით, მსესხებლის მიერ ამ ხელშეკრულებით განსაზღვრული პირობების შეუსრულებლობის შემთხვევაში იპოთეკარი უფლებამოსილია მოითხოვოს: ა. იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის გადასვლა იპოთეკარის საკუთრებაში; ბ. იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის რეალიზაცია. ხელშეკრულების შინაარსიდან გამომდინარე, ორი ალტერნატიული მოთხოვნიდან ერთ-ერთის არჩევის უპირატესი უფლება აქვს კრედიტორს. მიუხედავად ამისა, სასამართლომ არ დააკმაყოფილა იპოთეკარის მოთხოვნა იპოთეკის საგნის კრედიტორის საკუთრებაში გადასვლასთან დაკავშირებით და ქონება დაუქვემდებარა რეალიზაციას. შედეგად, სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე და 377-ე მუხლების მოთხოვნები, რომელთა თანახმადაც, სასამართლოს უფლება არ აქვს მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ უთხოვია, ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა.

ა. გ-ის საკასაციო საჩივრის მოთხოვნაა გასაჩირებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, რასაც იგი შემდეგნაირად ასაბუთებს:

სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, სამოქალაქო კოდექსის 384-ე მუხლის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოში დაუშვებელია დავის საგნის შეცვლა. პირველი ინსტანციის სასამართლოში ს. გ-ის დაზუსტებული სარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა, სამოქალაქო კოდექსის მე-300 მუხლის შესაბამისად იპოთეკით დატვირთული ა. გ-ის კუთვნილი უძრავი ქონების საკუთრებაში გადაცემა. საქალაქო სასამართლომ, მართებულად უთხრა უარი მოსარჩელეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე;

სასამართლო სხდომებზე დადასტურებულია არსებული ვალდებულების 70%-ით შესრულების ფაქტი, სწორედ ამ მიზეზით არ დაკმაყოფილდა ს. გ-ის მოთხოვნა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ს. გ-სა და ა. გ-ის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ს. გ-სა და ა. გ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორები გათავისუფლებულნი არიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან, „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.1 მუხლის „მ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ს. გ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ა. გ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე