№ას-639-607-2013 9 იანვარი, 2014 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – ვ. ა-ი, ნ. თ-ი
მოწინააღმდეგე მხარე – ც. ა-ი
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 24 აპრილის განჩინება
საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – უძრავ ნივთზე მესაკუთრედ ცნობა, ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ც. ა-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ვ. ა-სა და ნ. თ-ის წინააღმდეგ და მოითხოვა აღიარებულ იქნეს ც. ა-ის ინდივიდუალურ საკუთრებად ყაზბეგში, სოფელ ვ-ი მდებარე მიწის ნაკვეთის ნაწილი, რომლის ფართობია 705 კვ.მ. და მასზე მდებარე შენობა-ნაგებობის ნაწილი წარმოდგენილი საკადასტრო-აზომვით ნახაზის შესაბამისად; ნაწილობრივ ბათილად იქნას ცნობილი 2012 წლის 2 თებერვალს ვ. ა-სა და ნ. თ-ს შორის დადებული უძრავი ნივთის (საკადასტრო კოდით №...) ნასყიდობის ხელშეკრულება, ც. ა-ის კუთვნილი ქონების ნაწილში შემდეგი საფუძვლებით: განმცხადებლის განმარტებით, მისი მეუღლე ო. ა-ი გარდაიცვალა 2012 წლის 29 დეკემბერს. მან მიიღო სამკვიდრო მოწმობა გარდაცვლილი მეუღლის მთელ დანაშთ სამკვიდროზე. მეუღლეს - ო. ა-ს ეკუთვნოდა თავისი მამის - ვ. ა-ის სამკვიდროს სახით ყაზბეგის რაიონის სოფ. ვ-ი მდებარე მიწის ნაკვეთის ნაწილი და სახლის ნაწილი, ხოლო მეორე ნაწილი ეკუთვნის ვ. ა-ს და მის ოჯახს. სახლი თავიდანვე აშენდა საზიაროდ ვ. ა-ის და ნ. ა-ის (ვ. ა-ის დედა) მიერ. შენობა-ნაგებობა აშენების დროიდანვე ორ დამოუკიდებელ საცხოვრებელ სახლს წარმოადგენდა, ორივე ნაწილში იყო ერთნაირი განლაგება და ერთი და იმავე რაოდენობის ოთახები: თითოეული ნაწილი მოიცავს ერთ დიდ ოთახს, ერთ პატარა საძინებელ ოთახს და ერთ შესასვლელ შუშაბანდს. თითოეული ნაწილის ფართი დოკუმენტებში მითითებულია 30-30 კვ.მ. თუმცა, ახალი აზომვების მიხედვით, გამოდის უფრო მეტი, რადგან ადრე მხოლოდ საცხოვრებელი ფართი ითვლებოდა. სახლის ორივე ნაწილს აქვს დამოუკიდებელი შესასვლელი, რადგან შენობის ერთი ნაწილი (წინა ხედიდან მარცხენა) ეკუთვნოდა ნ. ა-ს, როგორც ცალკე კომლს, ხოლო მეორე (წინა ხედიდან მარჯვენა) ნაწილი ეკუთვნოდა ვ. ა-ს, რომელიც ცალკე კომლად იყო რეგისტრირებული. ნ. ა-ი და მისი მაზლის შვილი ვ. ა-ი ცალ-ცალკე კომლებად იყვნენ გაყრილი და ამის შესახებ არსებობს სასოფლო საბჭოს მიერ დამტკიცებული გაყრის აქტი. მიწის ნაკვეთით სარგებლობის წესიც წლების განმავლობაში დადგენილი იყო მხარეთა შეთანხმებით. მართალია, მიჯნა არ ჰქონიათ გავლებული, მაგრამ სიტყვიერად იყვნენ შეთანხმებული და განსაზღვრული ჰქონდათ თავიანთი კუთვნილი ფართობები. მთლიანად ნაკვეთი შეადგენს 1330 კვ.მ-ს, საიდანაც განმცხადებლის მეუღლე - ო. ა-ი ფაქტობრივად ფლობდა და სარგებლობდა 750 კვ.მ მიწის ნაკვეთით, როგორც ეს ნახაზზეა ნაჩვენები. განმცხადებლის განმარტებით, მას მოპასუხის ოჯახთან ჰქონდა ძალიან კარგი ურთიერთობა. მათ შორის არასდროს არ ყოფილა დავა ქონების თაობაზე. ყველამ იცოდა, რომ სახლის და მიწის ნაკვეთის ერთი ნაწილი მათ ეკუთვნოდათ და გასაღებიც მათ ჰქონდათ. სახლში თავისი ნივთები ეწყოთ და ხშირად ჩადიოდნენ დასასვენებლად, რაშიც არასდროს არ შექმნიათ დაბრკოლება. მაგრამ ო. ა-ის გარდაცვალების შემდეგ, როდესაც ც. ა-მა, როგორც მემკვიდრემ, აღნიშნულ სახლზე უფლების რეგისტრაციის მიზნით მიმართა საჯარო რეესტრს, მისთვის ცნობილი გახდა, რომ ვ. ა-ს ო. ა-ის კუთვნილი ქონება თავის სახელზე დაურეგისტრირებია და შემდგომ ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე გაუსხვისებია იგი თავის დისშვილზე - ნ. თ-ე. განმცხადებლის არაერთი მიმართვისა და თხოვნის მიუხედავად, მოპასუხეები უარს აცხადებენ მისი ოჯახისათვის კუთვნილი ნაწილის დაბრუნებაზე. როდესაც ვ. ა-მა და მისმა დებმა სამკვიდრო მოწმობა აიღეს დედის - ნ. ა-ის (რომელიც ზოგიერთ დოკუმენტში ქორწინებამდელი გვარით არის მოხსენიებული, როგორც ს-ი) დანაშთ სამკვიდროზე, მათ მემკვიდრეობით მიიღეს სწორედ 30 კვ.მ საცხოვრებელი სახლი, საცხოვრებელი ოთახების რაოდენობა - 2, მიწის ფართობი - 30 კვ.მ, რაც სახლის ნახევარს შეადგენს, რადგან მეორე ნაწილი ნ. ა-ს არ ეკუთვნოდა. იგი ეკუთვნოდა ვ. ა-ს და შემდგომში მის მემკვიდრეს - ო. ა-ს. ო. ა-ის გარდაცვალების შემდეგ კი ვ. ა-მა საგადასახადო სიის საფუძველზე თავის სახელზე დაირეგისტრირა მთლიანი მიწის ნაკვეთი მასზე მდებარე მთლიანი სახლით. თუმცა, შიდა აზომვით ნახაზზე, რომელიც საჯარო რეესტრში აქვს წარდგენილი, აზომილია მხოლოდ მისი კუთვნილი ოთახები, რაც შეადგენს საცხოვრებელი სართულის (მეორე სართული) ნახევარს და სარდაფის (პირველი სართული) ნაწილს. ო. ა-ის კუთვნილი ნაწილი შიდა აზომვით ნახაზზე ღიად აქვს დატოვებული, მაგრამ რეესტრში აღირიცხა მთლიანი მიწის ნაკვეთი და მასზე მდგომი შენობა მთლიანად. მოსარჩელის თქმით, საგადასახადო სია, რომლის საფუძველზეც განხორციელდა უძრავი ნივთის რეგისტრაცია ვ. ა-ის სახელზე, არ შეიძლება, წარმოადგენდეს საკუთრების უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტს, რადგან აღნიშნულ სიაში არ არის იდენტიფიცირებული, კონკრეტულად რომელი უძრავი ქონების გადასახადის გადამხდელად იყო რეგისტრირებული ვ. ა-ი. არსებობს ასევე საგადასახადო სია №50, სადაც გადასახადის გადამხდელად რეგისტრირებულია ო. ა-ი. სარჩელში მითითებულია, რომ ო. ა-ის საკუთრებას წარმოადგენდა საცხოვრებელი სახლის ნახევარი, რომელიც მიიღო მამისგან, აღნიშნული ფართი შემდეგ მან გააფართოვა, მოაშენა აივანი, აბაზანა-ტუალეტი და ხელახლა გააკეთა კიბე, დღეის მდგომარეობით იგი შეადგენს 44,34 კვ.მ და ასევე სარდაფში (პირველი სართული) 16 კვ.მ. ფართობს. მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხეებმა მარეგისტრირებელი ორგანო შეცდომაში შეიყვანეს, ვინაიდან საგადასახადო სიის საფუძველზე მოახდინეს სხვა ფართის რეგისტრაცია. მოსარჩელის განმარტებით, ო. ა-ე საკუთრების უფლებით ირიცხება ყაზბეგის რაიონის სოფ. ვ-ი მდებარე სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთი, დაუზუსტებელი ფართობით 1 330 კვ.მ (შენობა-ნაგებობა არ არის მითითებული). უფლების რეგისტრაციის თარიღია 2001 წლის 30 ოქტომბერი, ხოლო საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძვლად მითითებულია საგადასახადო სია №50. მოსარჩელის წარმომადგენლის თქმით, ეს არის სწორედ სადავო მიწის ნაკვეთი, რომელიც ო. ა-ს თავის სიცოცხლეშივე ჰქონდა რეგისტრირებული საკუთრების უფლებით, თუმცა, ვინაიდან იმ პერიოდში არ წარმოებდა რეგისტრაცია საკადასტრო-აზომვითი ნახაზების საფუძველზე, ნაკვეთი რეგისტრირებულია დაუზუსტებელი სახით და შენობა-ნაგებობებიც არ არის მასში მითითებული.
მოსარჩელემ მოითხოვა ასევე ვ. ა-სა და ნ. თ-ს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა მისი კუთვნილი ქონების ნაწილში. მოსარჩელის მითითებით, ხელშეკრულების ბათილობის საფუძველს წარმოადგენს ის გარემოება, გარიგება დაიდო მოჩვენებით, რათა მხარეებს ხელი შეეშალათ მოსარჩელის მიერ თავისი კუთვნილი უძრავი ქონების დაბრუნებისათვის. ნ. თ-ი არ არის კეთილსინდისიერი შემძენი, რადგან მან იცოდა ან უნდა სცოდნოდა მოსარჩელის უფლებების შესახებ, მოსარჩელე ოჯახითურთ უკვე 40 წელია, ცხოვრობს და ფლობს სახლს ეზოთი, მოსარჩელე და მოპასუხე არიან ნათესავები, ჰქონდათ კარგი ურთიერთობა და მხოლოდ ო. ა-ის გარდაცვალების შემდეგ მოახდინეს ნ. თ-მა და ვ. ა-მა იმაზე მეტი ქონების აზომვა და რეგისტრაცია, ვიდრე ეკუთვნოდათ. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოითხოვა, ბათილად იქნეს ცნობილი 2012 წლის 2 თებერვალს ვ. ა-სა და ნ. თ-ს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება მის კუთვნილ ნაწილზე. (იხ. განცხადება სარჩელის დაზუსტების შესახებ. ს.ფ. 118, 2 ნოემბრის, 12 დეკემბრის, 24 დეკემბრის სხდომის ოქმები, მოთხოვნის დაზუსტება მიწის ნაკვეთისა და სახლის ნაწილის მოსარჩელის ინდივიდუალურ საკუთრებად აღიარების თაობაზე - იხ. 12 დეკემბრის სხდომის ოქმი 12:16 სთ და 18 იანვრის სხდომის ოქმი.)
მოპასუხეებმა ვ. ა-მა და ნ. თ-მა სარჩელი არ ცნეს.
მცხეთის რაიონული სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 18 იანვრის გადაწყვეტილებით ც. ა-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა. ც. ა-ი აღიარებულ იქნა მესაკუთრედ ყაზბეგში, სოფელ ვ-ი მდებარე 705 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე მასზე მდებარე შენობა-ნაგებობით შპს „ნიუ ქორსლენდის“ მიერ 2012 წლის 11 მაისს შედგენილი საკადასტრო-აზომვითი ნახაზის შესაბამისად. ნაწილობრივ ბათილად იქნა ცნობილი 2012 წლის 2 თებერვალს ვ. ა-სა და ნ. თ-ს შორის დადებული უძრავი ნივთის (ს/კ: №...) ნასყიდობის ხელშეკრულება, ც. ა-ის საკუთრებად აღიარებული ქონების - ყაზბეგში, სოფ. ვ-ი მდებარე 705 კვ.მ. მიწის ნაკვეთისა და მასზე მდებარე შენობა-ნაგებობის (შპს „ნ. ქ-ის“ მიერ 2012 წლის 11 მაისს შედგენილი საკადასტრო-აზომვითი ნახაზის მიხედვით) ნაწილში.
რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ნ. თ-მა და ვ. ა-მა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 24 აპრილის განჩინებით ნ. თ-სა და ვ. ა-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა შემდეგი დასაბუთებით:
პალატამ არ გაიზიარა აპელანტების პოზიცია, რომ ყაზბეგის რაიონის სოფელ ვ-ი მდებარე სადავო საცხოვრებელი სახლის ერთადერთ მესაკუთრეს წარმოადგენდა ნ. ა-ი და აღნიშნულ სახლზე ვ. ა-ს რაიმე უფლება არ გააჩნდა.
საქმეში წარმოადგენილი მტკიცებულებების ურთიერთშეჯერებისა და ერთობლივი შეფასების საფუძველზე, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ყაზბეგის რაიონის, სოფელ ვ-ი მდებარე სადავო საცხოვრებელი სახლის ნაწილი (დაახლოებით მისი ნახევარი), კერძოდ, შენობის (წინა ხედიდან) მარჯვენა ნაწილი, რომელიც მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ საკადასტრო-აზომვით ნახაზზეა წარმოდგენილი (და რომელზედაც მოსარჩელე მოითხოვს საკუთრების უფლების აღიარებას), ერიცხებოდა ვ. ა-ის კომლს; ხოლო შენობის (წინა ხედიდან) მარცხენა ნაწილი, რომელსაც თავისი დამოუკიდებელი კიბე და შესასვლელი ჰქონდა ერიცხებოდა ნ. ა-ის კომლს.
ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ სადავო მისამართზე თავიდანვე არსებობდა ორი, ერთმანეთისაგან დამოუკიდებელი უფლების მქონე ობიექტი, სახელდობრ, ვ. ა-ის კომლზე რიცხული ქონება (საცხოვრებელი სახლი, აგებული 1970 წელს, საერთო ფართობი 36მ2), სადაც კომლის ერთადერთ წევრად ფიქსირდებოდა ვ. ა-ი და ნ. ა-ის კომლზე რიცხული ქონება (საცხოვრებელი სახლი, აგებული 1970 წელს, საერთო ფართობით 36მ2; მიწა – სულ 0,10მ2), სადაც კომლის ერთადერთ წევრად ფიქსირდებოდა ნ. ა-ი. ორივე მათგანი, როგორც ერთმანეთისაგან დამოუკიდებელი კომლის წევრები მართლზომიერად ფლობდნენ და სარგებლობდნენ შენობა-ნაგებობის ზემოთ დადგენილ ნაწილებს, და შესაბამისად, ისინი არ უნდა განხილულიყვნენ შენობა-ნაგებობის თანამფლობელებად, არამედ, მოცემულ შემთხვევაში, შენობა-ნაგებობის კონკრეტულ ნაწილებზე დგინდება მფლობელობის ინდივიდუალური სახე, სადაც შენობა-ნაგებობა წარმოადგენილია, როგორც ცალ-ცალკე უფლების ობიექტი.
სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტების მტკიცება, რომ ნ. ა-ის კომლზე რიცხული ქონების შესახებ საარქივო ცნობასა და ვ., ე. და თ. ა-ე რიცხული ქონების შესახებ ცნობა-დახასიათებაში მითითებული შენობა-ნაგებობა, ფართობით 30 კვ.მ, წარმოადგენდა მთლიან საცხოვრებელ (მეორე) სართულს, იმაზე მითითებით, რომ ადრეულ წლებში იზომებოდა მხოლოდ საცხოვრებელი ოთახების ფართობები და დამხმარე ფართი შენობის ფართობში არ შედიოდა, ამიტომ იყო განსხვავებული მათი კუთვნილი შენობის ფართობი ადრე გაცემულ დოკუმენტებსა და ამჟამინდელ აზომვით ნახაზზე.
პალატამ მიიჩნია, რომ მიუხედავად აზომვის განსხვავებული წესისა, შეუძლებელია საკომლო წიგნსა და ტექნიკურ პასპორტში მითითებული 30 კვ.მ. საცხოვრებელი ფართი იყოს სინამდვილეში სამჯერ უფრო მეტი, მაშინ როდესაც თავად მოპასუხეთა განმარტებით, ზედა სართულის ფართობი დაახლოებით 100 კვ.მ-ს შეადგენდა. შენობის მეორე ნაწილიც, რომელიც ვ. ა-ის დაკვეთით შესრულებულ ნახაზზე არ არის აზომილი, დადგენილია, რომ არის საცხოვრებელი ფართი და შედგება იმავე რაოდენობის ოთახებისგან, რაც დაშტრიხულ ნაწილზეა ნაჩვენები. ამასთან, ცნობა-დახასიათებაში, რომლის საფუძველზეც შემდგომში გაიცა სამკვიდრო მოწმობა, მითითებული იყო, რომ ნ. ს-ის (ა-ი) კუთვნილი სახლი შედგებოდა ორი ოთახისგან. საქმის მასალებით კი დასტურდება, რომ საცხოვრებელი ოთახების საერთო რაოდენობა თავიდანვე იყო ოთხი, ხოლო სახლის თითოეულ ნაწილში - ორი.
პლატის მითითებით, სადავო საცხოვრებელი სახლი შედგებოდა ორი ნაწილისგან, სადაც სარკისებურად იყო განლაგებული ოთახები, ანუ თითოეული ნაწილი მოიცავდა ერთ მისაღებ ოთახს, ერთ პატარა საძინებელ ოთახს და შესასვლელს შუშაბანდის სახით. სახლის აღწერილობა ყველა მოწმის ჩვენებაში ემთხვეოდა ერთმანეთს, მათ შორის, მათი, ვისაც სახლი ახსოვდა ახალი აშენებული, ვინც უშუალოდ მონაწილეობდა სარემონტო სამუშაოებში. ამასთან, შენობა ამჟამადაც ოთახების იმავე რაოდენობას შეიცავდა იმავე განლაგებით, რასაც თავიდანვე შეიცავდა. მხოლოდ კიბის გადახურვა და სველი წერტილი ჰქონდა მიმატებული შენობის ერთ ნაწილს, რომელზედაც მოსარჩელის მოთხოვნა იყო მიმართული. მით უმეტეს, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით, მათ შორის, მოწმეთა ჩვენებებით, გამოირიცხა ის გარემოება, რომ შენობის საცხოვრებელი ფართობი და საცხოვრებელი ოთახების ოდენობა ტექნიკური პასპორტის შედგენის შემდეგ ფაქტობრივად გაორმაგდა. საქმეში წარმოდგენილი შენობის ტექნიკური პასპორტის მიხედვით, სადაც დატანილი იყო ნ. ა-ე და შემდეგ მის მემკვიდრეებზე რიცხული შენობა-ნაგებობა, იგი მოიცავდა ორ საცხოვრებელ ოთახს, საქმის მასალებით კი, დადგენილ იქნა, რომ შენობა-ნაგებობა მოიცავდა ოთხ საცხოვრებელ ოთახს - თითოეული ნაწილი ერთ დიდ და ერთ პატარა ოთახს და ამ სახით და ამ განლაგებით იყო იგი თავიდანვე აშენებული. მასზე ასახული ოთახების განლაგება და რაოდენობა ემთხვეოდა შენობა-ნაგებობის მეორე სართულის მარცხენა ნაწილს, რომელიც ვ. ა-ის დაკვეთით შესრულებულ ნახაზზე დაშტრიხული სახით იყო მოცემული და რომელიც, ვიზუალურადაც აშკარად შსამჩნევი იყო, რომ შეადგენდა მთლიანი სართულის თითქმის ნახევარს (ტ. I. ს.ფ. 219, 264). ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საარქივო ცნობასა და ტექნიკური აღრიცხვის არქივის მონაცემების საფუძველზე გაცემულ ცნობა დახასიათებაში მითითებული ყაზბეგის რაიონის სოფელ ვ-ი მდებარე შენობა-ნაგებობის ნაწილი, დაახლოებით მისი ნახევარი, კერძოდ, შენობის წინა ხედიდან მარცხენა ნაწილი, რომელსაც თავისი დამოუკიდებელი კიბე და შესასვლელი ჰქონდა და შენობის ეს ნაწილი ნ. ა-ს ერიცხებოდა ინდივიდუალურ მართლზომიერ მფლობელობაში. ხოლო შენობის მარჯვენა ნაწილი (წინა ხედიდან), რომელიც მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ საკადასტრო-აზომვით ნახაზზე იყო წარმოდგენილი და რომელზედაც მოსარჩელე მოითხოვდა საკუთრების უფლების აღიარებას, წარმოადგენდა ვ. ა-ის კომლზე რიცხული ქონების შესახებ საარქივო ცნობაში მოხსენიებულ 36 კვ.მ. საცხოვრებელ სახლს. საცხოვრებელ ფართობთან დაკავშირებით, როგორც ზემოთ აღინიშნა, აქაც დასაშვებ ფარგლებს არ აჭარბებდა ცდომილება ადრე აზომილ ფართობსა და ამჟამინდელ ფართობს შორის, ანუ, განსხვავება არ იყო ისეთი მოცულობის, რომ გამოერიცხა იდენტურობა. მით უმეტეს, იმ პირობებში, რომ შენობის ამ ნაწილს, როგორც მოწმეთა ჩვენებებით დადგინდა, მოგვიანებით მიემატა სველი წერტილის ფართი. რაც შეეხება ამ ცნობაში მითითებულ ორ სხვადასხვა თარიღს სახლის აშენების შესახებ, კერძოდ, 1980-1982წწ. წიგნის მონაცემებით – საცხოვრებელი სახლი აგებულია 1970 წელს, 1983-1985წწ. და 1986-1996წწ. საკომლო წიგნების მონაცემებით - 1976 წელს, პალატამ მიიჩნია, რომ ამ თარიღების განსხვავებულობა არ გამორიცხავდა იმ გარემოებას, რომ ამ საკომლო წიგნებში ერთი და იგივე სახლი იყო მოხსენიებული, ვინაიდან სახლის ფართობი ერთი და იგივე იყო სამივე წიგნის მიხედვით, ხოლო მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ ის გარემოება, რომ ვ. ა-ს ამ პერიოდისთვის სხვა საცხოვრებელი სახლი სოფელ ვ-ი არ გააჩნდა.
პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლზე და ზემოთ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასების საფუძველზე მიიჩნია, რომ ყაზბეგის რაიონის, სოფელ ვ-ი მდებარე საცხოვრებელი სახლის (წინა ხედიდან) მარჯვენა ნაწილზე, რომელიც მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ საკადასტრო-აზომვით ნახაზზე იყო წარმოდგენილი ვ.(დ.) ა-ს გააჩნდა უფლება, რაც სამკვიდრო აქტივის სახით წარმოადგენდა მისივე დანაშთ სამკვიდრო ქონებას.
სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტების პოზიცია იმასთან დაკავშირებით, რომ ვინაიდან ყაზბეგის ტექ. ინვენტარიზაციის არქივის მონაცემებით ყაზბეგის რაიონის, სოფელ ვ-ი მდებარე მიწის ნაკვეთზე არ რეგისტრირდებოდა ვ. (დ.) ა-ის ან/და ო. ა-ის უფლება, ამიტომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სადავო უძრავ ქონებაზე ც. ა-ის საკუთრების უფლების დადგენის ნაწილში დაუსაბუთებელი იყო. აღნიშნულ პოზიციასთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა საქმეზე დადგენილ იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ ყაზბეგის რაიონის, სოფელ ვ-ი მდებარე 1970 წელს აშენებული შენობა-ნაგებობის კონკრეტული ნაწილი, კერძოდ, შენობის (წინა ხედიდან) მარჯვენა ნაწილი, რომელიც მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ საკადასტრო-აზომვით ნახაზზე იყო წარმოდგენილი, ერიცხებოდა ვ. ა-ის კომლს და შენობა-ნაგებობის ამ ნაწილზე, ვ. (დ.) ა-ი, როგორც დამოუკიდებელი უფლების ობიექტზე ახორციელებდა მართლზომიერი მფლობელობისა და სარგებლობის უფლებას.
პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე, 149-ე, 150-ე მუხლებით და საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივად შეფასების საფუძველზე, მიიჩნია, რომ შენობა-ნაგებობის (წინა ხედიდან) მარჯვენა ნაწილზე, რომელიც მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ საკადასტრო-აზომვით ნახაზზე იყო წარმოდგენილი, და რომელზედაც, როგორც ვ. (დ.) ა-ის კომლის ქონებაზე, კომლის ერთადერთი წევრი - ვ. (დ.) ა-ი, როგორც დამოუკიდებელი უფლების ობიექტზე ახორციელებდა მართლზომიერი მფლობელობისა და სარგებლობის უფლებას, წარმოადგენდა იმ მიწის ნაკვეთის არსებით შემადგენელ ნაწილს, რომელზედაც ეს შენობა-ნაგებობა მდებარეობდა. შესაბამისად, შენობა-ნაგებობაზე საკუთრების უფლება ვერ გაემიჯნებოდა საკუთრების უფლებას იმ მიწის ნაკვეთზე, რომელზედაც აღმართული იყო ეს შენობა-ნაგებობა, გამომდინარე იქიდან, რომ შენობა-ნაგებობის გამოცალკევება მიწის ნაკვეთისაგან და მისი ცალკე უფლების ობიექტად განხილვა, მხოლოდ კანონით პირდაპირ განსაზღვრულ გამონაკლის შემთხვევებში იყო დასაშვები. ასეთ გამონაკლისს კი, მოცემულ შემთხვევაში, კანონი არ აწესებდა.
ამასათან, სააპელაციო სასამართლომ დამატებით განმარტა, რომ, ვინაიდან საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლი მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების წარმოშობას მიწის ნაკვეთით მართლზომიერი სარგებლობის ფაქტს უკავშირებდა, ხოლო მოცემულ საქმეზე მოწმეთა ჩვენებებით დასტურდებოდა, რომ მხარეები წლების განმავლობაში სარგებლობდნენ, როგორც შენობა-ნაგებობის მათთვის გამიჯნული ნაწილით, ისე – მიწის ნაკვეთის გამიჯნული ნაწილით. ამასთან, მხარეებს შორის მიწის ნაკვეთის სარგებლობის წესი დადგენილი იყო მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი აზომვითი ნახაზის შესაბამისად, ამიტომ თბილისის საქალაქო სასამართლომ სწორად მიიჩნია, რომ მიწის ნაკვეთის სადავო ნაწილი მოსარჩელეს ინდივიდუალურ საკუთრებაში უნდა გადასცემოდა.
სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობდა სადავო უძრავ ქონებაზე ნ. თ-ის კეთილსინდისიერ შემძენად მიჩნევის სამართლებრივი საფუძველი. აღნიშნულთან მიმართებით, პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 185-ე, 312-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, საქმეში არსებული მტიცებულებებით არ დასტურდებოდა სუბიექტური ფაქტორის არსებობა, კერძოდ, პალატის მოსაზრებით, მოპასუხე ნ. თ-ის მოქმედება ვერ შეფასდებოდა გონივრული წინდახედულობის ფარგლებში განხორციელებულ მოქმედებად გამომდინარე იქიდან, რომ მან იცოდა ვ. ა-ის უფლების ნაკლის შესახებ და იცოდა, რომ მას მთელ მიწის ნაკვეთზე და მასზე მდებარე მთლიან შენობა-ნაგებობაზე, მიუხედავად იმისა, რომ სადავო უძრავი ქონება ერთ საკადასტრო ერთეულად იყო რეესტრში რეგისტრირებული, არ გააჩნდა საკუთრების უფლება.
პალატის ამგვარი დასკვნა გამომდინარეობდა ნ. თ-ის ახლო ნათესაური ურთიერთობიდან ვ. ა-ან, რომელიც, როგორც თავად ნ. თ-ი განმარტავს, რომ არის მისი ბიძა, რომელზედაც განსაკუთრებულად ზრუნავს და მისთვის არის იმდენად ახლობელი და სანდო ადამიანი, რომ ვ. ა-მა გადაწყვიტა მიეყიდა მისთვის თავისი კუთვნილი ერთადერთი ქონება, რომლის გარდა მას სხვა საცხოვრებელი ადგილიც კი არ გააჩნია. ამასთან, ნ. თ-ი იყო მოსარჩელის ნათესავი, კერძოდ, გარდაცვლილი ო. ა-ის ბიძაშვილის შვილი. იგი ხშირად იმყოფებოდა სოფელ ვ-ი მდებარე სახლში, მან კარგად იცოდა და სასამართლო განხილვისას სადავოდ არც გაუხდია ის გარემოება, რომ სახლის ერთი ნაწილი წლების განმავლობაში დაკავებული ჰქონდა ჯერ ვ. ა-ს და შემდეგ ო. ა-ს და მის ოჯახს. სახლის ამ ნაწილით, როგორც მოწმეთა ჩვენებებით დადასტურდა, არასოდეს უსარგებლიათ ვ. ა-ს და მის დებს. ო. ა-ი, მისი გარდაცვალების შემდეგ კი - მისი მეუღლე და შვილი, ფლობდნენ შენობის ამ ნაწილის გასაღებს და როდესაც ისინი ყაზბეგში არ იმყოფებოდნენ, სახლს ტოვებდნენ დაკეტილს და მასში არავინ შედიოდა. ნ. თ-მა თვითონვე აღნიშნა, რომ როდესაც მან, როგორც ვ. ა-ის წარმომადგენელმა, დაუკვეთა საკადასტრო-აზომვითი ნახაზის შედგენა უძრავი ნივთის რეგისტრაციის მიზნით, მან არ ააზომინა სახლის ნახევარი, რადგან იგი იყო დაკეტილი და მასში ეწყო მოსარჩელის ნივთები. საქმის მასალებით დადასტურდა, რომ მოწმედ დაკითხული ნათესავებისთვის, რომლებიც იმავე სოფელში ცხოვრობენ, ცნობილი იყო, რომ ო. ა-ი და მისი ოჯახი სახლს ეპყრობოდნენ, როგორც საკუთარს.
ამდენად, პალატამ დაასკვნა, რომ შემძენის მიერ წინდახედულობის ნორმები დაცული არ ყოფილა. წინდახედულობის ნორმის დაცვის შემთხვევაში, უფლების ნაკლის თავიდანვე გამოაშკარავება სირთულეს არ წარმოადგენდა, რაც კიდევ ერთხელ ხაზს უსვამს იმ გარემოებას, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში, არ არსებობდა კეთილსინდისიერი შემძენი, რომლის უფლების დაცვის მიზნებიდან გამომდინარე დადგენილია იურიდიული ფიქცია რეესტრის ჩანაწერების მიმართ. ამიტომ ეს გარემოება, პალატის მოსაზრებით, გამორიცხავდა კონკრეტულ შემთხვევაზე პრეზუმციის მოქმედების გავრცელებას და აღნიშნული ფაქტორები მიუთითებენ შემძენის - ნ. თ-ის არაკეთილსინდისიერებაზე.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, თბილისის სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილებას არ ექვემდებარებოდა.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ვ. ა-მა და ნ. თ-მა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტიელბის მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
კასატორთა განმარტებით, სასამართლომ არასწორად მიიჩნია დადგენილად, რომ თითქოს მოსარჩელეს რომელიც გარდაიცვალა 2010 წლის 29 დეკემბერს, ეკუთვნოდა მამის – ვ. ა-ის სამკვიდროს სახით ყაზბეგის რაიონის სოფ. ვ-ი მდებარე მიწის ნაკვეთის ნაწილი და სახლის ნაწილი, ხოლო მეორე ნაწილი ეკუთვნოდა ვ. ა-სა და მის ოჯახს. საქმეში არსებული უტყუარი მტკიცებულებებით, მიღება-ჩაბარების აქტით, საკომლო ჩანაწერით ტექ.პასპორტით და ტექბიუროს ამონაწერით პირდაპირ დასტურდება, რომ ვ. ა-ის სახელზე ირიცხებოდა ყაზბეგის რაიონის სოფ. ვ-ი არსებული საცხოვრებელი სახლი მის წილ მიწის ნაკვეთთან ერთად, საერთო ფართით 0.42 ჰა, არსებული კანონმდებლობით უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის უპირობო საფუძველს წარმოადგენს მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტი. აღნიშნული მტკიცებულება ერთვოდა სამოქალაქო საქმეს. მიუხედავად აღნიშნულისა, სასამართლომ არასწორად განსაჯა ფაქტობრივი გარემოებები და ძირითადი მტკიცებულებები კანონით დადგენილი წესით არ შეაფასა.
სასამართლომ არასწორად მიიჩნია დადგენილად გარემოება იმასთან დაკავშირებით, რომ თთქოს სახლის თოთეული ნაწილის ფართი მითითებულია 30-30 კვ.მ. (თუმცა ახალი აზომვების მიხედვით გამოდის უფრო მეტი), სახლის ორივე ნაწილს აქვს დამოუკიდებელი შესასვლელი და ერთი ნაწილი ეკთვნოდა ნ. ა-ს, როგორც ცალკე კომლს, ხოლო მეორე ნაწილი ეკუთვნოდა ვ. ა-ს, რომელიც თითქოს ცალკე კომლად იყო დარეგისტრირებული. აღნიშნული არასწორია, ვინაიდან არსებული სამოქალაქო კანონმდებლობის იმპერატიული მოთხოვნიდან გამომდინარე, საცხოვრებელი სახლი გახლავთ მიწის ნაკვეთის არსებითი შემადგენელი ნაწილი და მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე ითვლება საცხოვრებელი სახლის მესაკუთრედ. ხოლო მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტი №609-ით უტყურად დასტურდება რომ 0.42 ჰა მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე გახლავთ ვ. ა-ი.
სასამართლომ უსაფუძვლოდ არ გაიზიარა, რომ საქმეში წარმოდგენილი საარქივო ცნობით დასტურდება, რომ სოფ. ვ-ის 1980-1982 წლების საკომლო წიგნში კომლის უფროსად და ერთადერთ წევრად ირიცხებოდა ნ. ი. ასული ა-ი, ხოლო კომლს პირად საკუთრებაში ერიცხება საცხოვრებელი სახლი, აგებული 1970 წელს, საერთო ფართობით 36. (მტკიცებულება: 2012 წლის 30 ოქტომბრის საარქივო ცნობა).
ვ. ა-ი არის 1991 წელს 19 მაისს გარდაცვლილი ნ. ა-ის შვილი. საქმეში წარმოდგენილი ნოტარიუს ნ.მ-ის მიერ 2001 წლის 12 ოქტომბერს გაცემული კაენონისმიერი მემკივდრეობის უფლების მოწმობის შინაარსის მიხედვით: ვ. ა-მა, ე. ა-მა და თ. ა-მა თანაბარწილად მიიღეს ... წლის ... დეკემბერს დაბადებული და 21991 წლის 19 მაისს გარდაცვლილი ნ. ი. ასული ს-ის მთელი სამკვიდრო (იხ. კანონისმიერი მემკივდრეობის უფლების მოწმობა).
სასამართლომ სრულიად უკანონოდ და დაუსაბუთებლად არ გაიზიარა ის გარემოება, რომ ნ.მ-ის მიერ 2001 წლის 21 ოქტომბერს გაცემული კანონისმიერი მემკივდრეობის უფლების მოწმობას საფუძვლად დაედო ყაზბეგის რაიონის გამგეობის ტექ.აღრიცხვის ტერიტორიული სამსახურის მიერ 2001 წლის 2 ოქტომბერს გაცემული №15 ცნობა იმის თაობაზე, რომ სახლთმფლობელობა, მდებარე ყაზბეგის რაიონი, სოფ. ვ-ი პირადი საკუთრების უფლების ირიცხება ნ. ი. ასულ ს-ის (ა-იზ) სახელზე. ცნობაში მითითებულია, რომ ნ. ს-ი არის არა სახლთმფლობელობის იდეალური წილის, არამედ მთელი სახლთმფლობელობის მესაკუთრე. საკუთრების დამადასტურებელ საბუთს კი, წარმოადგენს ტექ. აღრიცხვის პასპორტი.
სასამართლომ ასევე არასწორად მიიჩნია, რომ თითქოს მოპასუხეთა მიერ წარმოდგენილი მიღება-ჩაბარების აქტი უტყუარად ვერ ადასტურებდა ვ. ა-ის საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძველს მიწის ნაკვეთის იმ ნაწილზე, რომელიც სადავო ქონებას წარმოადგენს. ვინაიდან მასში თითქოს მითითებულია, რომ ვ. ა-ს სარგებლობაში გამოყოფილი ჰქონდა მიწები სულ 0.42 ჰა ორ ნაკვეთად, ამასთან მიწის რეფორმამდე არსებულ ნაკვეთის გრაფაში მითითებულია სახნავი 0.03 ჰა, ხოლო სათიბი 0.38 ჰა. ხოლო ამ ფართობების ჯამი არ ემთხვევა დოკუმენტში მითითებულ საერთო ფართობს 0.42 ჰა ფართობს.
სასამართლომ უსაფუძვლოდ არ გაითვალისწინა მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტი №609-ის უკანა გვერდზე უფლებამოსილი პირის ხ-ის მიერ შესრულებული ნახაზი, საიდანაც უტყუარად ხდება ნივთის იდენტიფიკფაცია, რომ აღნიშნული უძრავ ნივთი წარმოადგენს ერთ მთლიან მიწის ნაკვეთს. აღნიშნული ნახაზით შესაძლებელია ასევე მომიჯნავე მიწის ნაკვეთის და მისი მესაკუთრის იდენტიფიკაციაც.
სასამართლომ ასევე ფაქტობრივ გარემოებებზე მსჯელობისას, არ გაითვალისწინა საქართველოს მიწის მართვის სახ.დეპარტამენტის მიერ გაცემული მიწის საკუთრებაში სარეგისტრაციო მოწმობა, სადაც ვ. ა-ის საკუთრებაში დარეგისტრირდა მთლიანად სადავო შენობა და 0.42 ჰა მიწის ნაკვეთი.
სასამართლომ ასევე უკანონოდ დადგენილად მიიჩნია, რომ ნ. თ-ი წარმოადგენდა უძრავი ქონების არაკეთილსინდისიერ შემძენს, ვინაიდან არც ფაქტობრივი გარემოებებით და არც საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით ნ. თ-მა არ იცოდა და არც შეეძლო სცნოდნოდა, რომ მის მიერ შეძენილი უძრავი ქონების ½-½ ნაწილის თანამესაკუთრე შეიძლებოდა ყოფილიყო ც. ა-ი.
ამდენად, სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმეში არსებული მტკიცებულებები, არასწორად განმარტა კანონი რაც გახდა საფუძველი იმისა, რომ საქმზე უკანონო გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი. სასამართლომ არ გაითვალისწინა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის იმპერატიული მოთხოვნები, დაარღვია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსისა და კონსტიტუციით გარანტირებული და დაცული პიროვნების საკუთრების უფლება.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 19 ივლისის განჩინებით ვ. ა-სა და ნ. თ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ვ. ა-სა და ნ. თ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ვ. ა-სა და ნ. თ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (419 ლარის) 70% – 293.3 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ვ. ა-სა და ნ. თ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. კასატორებს დაუბრუნდეთ ნ. თ-ის მიერ მიერ 2013 წლის 6 ივნისს №1 და 2013 წლის 9 ივლისს №1 საგადახდო დავალებებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (175+244ლარის), სულ 419 ლარის 70% – 293.3 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე თ. თოდრია
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
ბ. ალავიძე
