საქმე №ას-756-717-2013 10 იანვარი, 2014 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
თეიმურაზ თოდრია, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – სს „ს. რ-ა“ (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – გ. ჩ-ე (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 22 მაისის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – მორალური ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
გ. ჩ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „ს. რ-ის“ მიმართ და მოითხოვა მორალური ზიანის – 500 000 ლარის ანაზღაურება შემდეგი საფუძვლებით:
1990 წლის 14 დეკემბერს გ. ჩ-ემ შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მიიღო საწარმოო ტრავმა, რის საფუძველზეც წლების განმავლობაში მოპასუხისაგან იღებს ყოველთვიურ დახმარებას.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო, მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა მორალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, სამოქალაქო კოდექსის 413-ე და 115-ე მუხლის შესაბამისად, უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია, რის გამოც მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 24 იანვრის გადაწყვეტილებით გ. ჩ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, სს „ს. რ-ას“ გ. ჩ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის 50 000 ლარის ანაზღაურება.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება გ. ჩ-ემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება. ამავე გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი წარადგინა ასევე სს „ს. რ-აც“, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ამ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 22 მაისის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 1990 წლის 14 დეკემბერს გ. ჩ-ემ შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მიიღო საწარმოო ტრავმა. კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებებით დადგენილია ზიანის მიყენების ფაქტი, მოპასუხის ბრალი, ასევე მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებასა და ზიანს შორის. მიღებული საწარმოო ტრავმის შედეგად გ. ჩ-ემ 100%-ით დაკარგა შრომის უნარი, არის პირველი ჯგუფის ინვალიდი უვადოდ და გადაადგილება შეუძლია მხოლოდ ეტლის საშუალებით.
თბილისის დიდუბის რაიონის 1998 წლის 14 მაისის გადაწყვეტილებით შპს „ს. რ-ას“ დაეკისრა გ. ჩ-ის სასარგებლოდ პენსიასა და ხელფასს შორის სხვაობის გადახდა 100%-ით, სპეციალური სამედიცინო მომვლელის მომსახურების ხარჯების, წამლების შესაძენი ხარჯების, თეთრეულის, სანატორიულ-კურორტული (აღდგენითი) მკურნალობის, სამკურნალო მასაჟის, ტრანსპორტისა და დამატებითი კვების ხარჯების გადახდა მთელი სიცოცხლის განმავლობაში ფასების ცვალებადობის გათვალისწინებით.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 24 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სს ,,ს. რ-ას” დაეკისრა სპეციალური მომვლელისათვის ყოველთვიურად 790 ლარის გადახდა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 30 იანვრის გადაწყვეტილებით ,,ს. რ-ას” დაეკისრა საყოფაცხოვრებო მომვლელისათვის ყოველთვიურად 600 ლარის გადახდა. ამდენად, სს ,,ს. რ-ის” მიერ ყოველთვიურად გ. ჩ-ის დარიცხული სარჩო შეადგენს 678.50 ლარს.
საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ კერძო სამართლით გათვალისწინებული სხვადასხვა ურთიერთობების შედეგად შესაძლოა, დაზარალებული განიცდიდეს მორალურ, სულიერ ტანჯვას, მაგრამ მორალური ზიანის ანაზღაურება დასაშვებია მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, ე.ი კანონი პირდაპირ განსაზღვრავს, თუ რომელი სიკეთის ხელყოფის შემთხვევაში შეიძლება, დაზარალებულმა მოითხოვოს ანაზღაურება არაქონებრივი ზიანისათვის. ამდენად, კანონის მიზანია, შეამციროს, შეზღუდოს ამ ნორმით გათვალისწინებული შედეგის დაუსაბუთებელი გაფართოება, რათა უზრუნველყოფილ იქნეს სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობა და წესრიგი. ხელყოფის შედეგად დაზარალებულმა შეიძლება, მოითხოვოს არაქონებრივი (მორალური) ზიანისათვის ანაზღაურება, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, დადგენილი შედეგის აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს ადამიანის ჯანმრთელობის ხელყოფა, რის შედეგად დაზარალებულმა, ასევე განიცადა სულიერი ტანჯვა, ფსიქიკური სტრესი. სხეულის დაზიანებასა ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენებაში იგულისხმება ისეთი ზემოქმედება, რომელიც ხელყოფს ადამიანის სხეულს ან ადამიანის ორგანიზმის შინაგან პროცესებს. განსახილველი ნორმის ზემოაღნიშნული მიზნებიდან გამომდინარე, არაქონებრივი ზიანისათვის ანაზღაურება გათვალისწინებულია ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად გამოწვეული სულიერი, ფსიქიკური ტანჯვის გამო. ადამიანის ჯანმრთელობის დაზიანებით მიღებული არასასურველი შედეგი ნეგატიურ ცვლილებებს იწვევს ადამიანის ორგანიზმში, რამაც ქონებრივ დანახარჯებთან ერთად შეიძლება არამატერიალური უფლებების ხელყოფა – ფსიქიკური ტანჯვა (მორალური ზიანი) გამოიწვიოს. ადამიანის ფსიქიკაში ნეგატიური ცვლილებების არსებობას, რაც გამოიხატება ფიზიკურ და სულიერ ტანჯვაში, გარეგნული გამოხატულება არ გააჩნია და, შესაბამისად, არამატერიალიზებული ზიანია. არამატერიალურ ფასეულობათა ხელყოფა კი, ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას იწვევს.
სასამართლომ განმარტა, რომ ზიანის სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობის ზოგად საფუძველს წარმოადგენს: 1.თვით მორალური ზიანი; 2.ზიანის მიმყენებლის არამართლზომიერი მოქმედება ან უმოქმედობა; 3. არამართლზომიერ ქმედებასა და მორალურ ზიანს შორის მიზეზობრივი კავშირი; 4. ზიანის მიმყენებლის ბრალი. ამდენად, პასუხისმგებლობის ერთ-ერთ პირობას წარმოადგენს მორალური ზიანის არსებობა. როგორც ზემოთ აღინიშნა, მისი არსებობა გარეგნულად ცალსახად გამოხატული არ არის და მისი კონკრეტული მტკიცებულებით დადასტურება რთულია და ზოგ შემთხვევაში, შეუძლებელიც. მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელის მტკიცება, რომ ჯანმრთელობის დაზიანებით მან, როგორც ფიზიკური, ასევე, ზნეობრივ-ფსიქიკური ტანჯვა განიცადა, ვინაიდან მტკიცებას არ საჭიროებს ის ფაქტი, რომ ადამიანის ჯანმრთელობის ხელყოფა უარყოფით გავლენას ახდენს მის ფსიქიკაზე, მით უფრო, როდესაც დადგენილია, რომ მიღებული საწარმოო ტრავმის შედეგად გ. ჩ-ემ 100%-ით დაკარგა შრომის უნარი, წარმოადგენს პირველი ჯგუფის ინვალიდს უვადოდ, გადაადგილება შეუძლია მხოლოდ ეტლის საშუალებით, საჭიროებს საყოფაცხოვრებო და სპეციალურ სამედიცინო მომვლელს.
სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორედ მიიჩნია გ. ჩ-ე მორალური ზიანის მოთხოვნის უფლების მქონე პირად. რაც შეეხება მორალური ზიანის ოდენობას, მისი განსაზღვრის ძირითადი კრიტერიუმებია – დამრღვევის ბრალის ხარისხი, ფიზიკური და მორალური ტანჯვის ხარისხი, სხეულის დაზიანების სიმძიმის ხარისხი, ჯანმრთელობის მოშლის პერიოდი (ხანგრძლივია თუ მოკლევადიანი), შრომისუნარიანობის დაკარგვის ხარისხი (მნიშვნელოვანი, უმნიშვნელო ან მუდმივი), ზიანის მიმყენებლის ქონებრივი მდგომარეობა (მოვალე გადახდისუნარიანი, ხოლო სასამართლო გადაწყვეტილება აღსრულებადი უნდა იყოს), მოთხოვნილი კომპენსაციის გონივრულობა და სამართლიანობა.
სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს. რ-ამ“, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
გასაჩივრებული განჩინება იურიდიულად დაუსაბუთებელია. სასამართლომ საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და წარმოდგენილი მტკიცებულებები სამართლებრივად არასწორად დაადგინა და შეაფასა. გადაწყვეტილება მორალური ზიანის – 50 000 ლარის ანაზღაურების თაობაზე უსამართლო და არაგონივრულია, რადგან სს „ს. რ-ას“ მოსარჩელე გ. ჩ-ის წლების განმავლობაში გადახდილი აქვს საკმაოდ სოლიდური თანხა. კერძოდ, 2011 წელს „ს. რ-ამ“ გ. ჩ-ეს გადაუხადა დანამატი – 21 817.68 ლარი, ხოლო ხელფასი (სარჩო) – 6106.5 ლარი. 2012 წლის დარიცხვის უწყისის მიხედვით კი, გ. ჩ-ის სს „ს. რ-ას“ გადახდილი აქვს 58 940.08 ლარი.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 24 ნოემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით სპეციალური სამედიცინო მომვლელის მომსახურებისათვის კასატორს ყოველთვიურად დაეკისრა 790 ლარის გადახდა 2011 წლის 3 აგვისტოდან. ასევე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 30 იანვრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ს. რ-ას გ.ჩ-ის სასარგებლოდ 2011 წლის 24 ოქტომბრიდან ყოველთვიურად დაეკისრა საყოფაცხოვრებო მომვლელის მომსახურებისათვის 600 ლარის გადახდა.
სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლის თანახმად, პირის მიერ უფლებათა განხორციელებისას კეთილსინდისიერება და მართლზომიერება აუცილებლად უნდა იყოს დაცული. გ. ჩ-ე უფლებას ბოროტად იყებნებს, ვინაიდან იგი უფლებას იყენებს მარტოოდენ იმ მიზნისათვის, რომ მატერიალური ზიანი მიაყენოს „ს. რ-ის“ ინტერესებს. იმის გათვალისწინებით, რომ სს „ს. რ-ას“ მოსარჩელისათვის 2011-2012 წლებში გადახდილი აქვს ჯამში 86 864.26 ლარი დამატებით 50000 ლარის დაკისრება არის არაგონივრული და უსამართლო. კასატორს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით ადგება მნიშვნელოვანი მატერიალური ზიანი. აღნიშნული გარემოებები წარმოადგენს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლით გათვალისწინებულ გადაწყვეტილების გაუქმების უდავო საფუძველს.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 13 სექტემბრის განჩინებით სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლითა და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ სს „ს. რ-ას“ უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2013 წლის 12 აგვისტოს №703 საგადასახადო დავალებით გადახდილი 2 500 ლარის 70% – 1750 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ სს „ს. რ-ას“ (საიდენტიფიკაციო კოდი №...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2013 წლის 12 აგვისტოს №703 საგადასახადო დავალებით გადახდილი 2 500 ლარის 70% – 1750 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: თ. თოდრია
პ. ქათამაძე
